C-279/25

Wydanie tymczasowe OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JEANA RICHARDA DE LA TOURA przedstawiona w dniu 9 lipca 2026 r.(1) Sprawa C‑279/25 IC przeciwko Land Baden-Württemberg przy udziale Vertreterin des Bundesinteresses beim Bundesverwaltungsgericht [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Niemcy)] Odesłanie prejudycjalne – Obywatelstwo Unii – Artykuł 21 ust. 1 TFUE – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Obywatel Unii posiadający obywatelstwo dwóch państw członkowskich od urodzenia – Obywatel Unii przemieszczający się między państwami członkowskimi, których jest obywatelem – Prawo pobytu obywatela państwa trzeciego będącego członkiem rodziny I.      Wprowadzenie 1.        Czy osoba posiadająca obywatelstwo dwóch państw członkowskich, między którymi się przemieszczała, może powołać się na obywatelstwo swojego państwa członkowskiego pochodzenia A przed organami swojego państwa członkowskiego pochodzenia B, argumentując, że skorzystała z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, przysługującego jej na mocy prawa Unii, oraz domagać się wynikającego z tego statusu prawnego(2)? 2.        Kwestia ta ma kluczowe znaczenie. Choć niegdyś bowiem państwa podchodziły do podwójnego obywatelstwa z nieufnością, ponieważ więź obywatelstwa miała mieć charakter wyłączny, obecnie status ten jest powszechnie dopuszczany(3), a liczba obywateli Unii posiadających obywatelstwo dwóch państw członkowskich od urodzenia stale rośnie. Sytuacja ta wynika z nasilenia transgranicznego przepływu osób w Unii Europejskiej, powstawania rodzin mieszanych oraz przyjęcia przepisów krajowych, w których państwa członkowskie uznają zasadę równości płci w zakresie przekazywania obywatelstwa i zezwalają na posiadanie kilku paszportów(4). 3.        W 2025 r. 3 612 000 obywateli Niemiec posiadało podwójne obywatelstwo. Ze względu na bliskość geograficzną, więzi historyczne oraz ścisłą wzmocnioną współpracę między Republiką Federalną Niemiec a Rzecząpospolitą Polską, odsetek obywateli niemieckich posiadających również obywatelstwo polskie był najwyższy na terytorium Niemiec, ponieważ dotyczył 458 000 osób, znacznie wyprzedzając liczbę obywateli niemiecko-włoskich, niemiecko-rumuńskich, niemiecko-greckich i niemiecko-francuskich(5). Gesetz zur Modernisierung des Staatsangehörigkeitsrechts (ustawa o modernizacji prawa przynależności państwowej)(6) z dnia 22 marca 2024 r., która weszła w życie w dniu 27 czerwca 2024 r., powinna w przyszłości wzmocnić to zjawisko, ponieważ ustawa ta dopuszcza obecnie podwójne obywatelstwo od urodzenia oraz zezwala na naturalizację po pięciu latach pobytu(7). 4.        Niniejsze odesłanie prejudycjalne wpisuje się w ramy sporu między IC, obywatelem Algierii, a władzami niemieckimi w sprawie zgodności z prawem decyzji, w której władze te odmówiły mu przyznania pochodnego prawa pobytu, o które ubiegał się jako małżonek obywatelki Unii posiadającej podwójne obywatelstwo niemieckie i polskie (zwanej dalej „zainteresowaną”). Władze niemieckie uznały, że obywatelka Unii, przenosząc się z Polski do Niemiec, nie skorzystała ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich w rozumieniu art. 21 ust. 1 TFUE. 5.        Podczas gdy podwójne obywatelstwo jest obecnie postrzegane jako pięta achillesowa obywatelstwa Unii(8), Trybunał został poproszony o doprecyzowanie swojego orzecznictwa, a w szczególności o ustalenie, czy obywatele Unii posiadający obywatelstwo dwóch państw członkowskich i przebywający na terytorium jednego z tych państw członkowskich przebywają tam na podstawie prawa krajowego czy prawa Unii, a także, w konsekwencji, jakie przepisy mają zastosowanie do pobytu obywateli państw trzecich będących członkami ich rodzin. 6.        W niniejszej opinii przedstawię powody, dla których uważam, że obywatel Unii, który – podobnie jak zainteresowana – opuścił państwo członkowskie, na terytorium którego się urodził i którego obywatelstwo posiada od urodzenia, aby udać się na terytorium innego państwa członkowskiego, którego obywatelstwo również posiada od urodzenia i w którym założył i rozwinął swoje życie rodzinne, nie skorzystał ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich w rozumieniu art. 21 ust. 1 TFUE, pomimo przekroczenia granicy między tymi dwoma państwami. W szczególności wyjaśnię, że rozwiązanie przedstawione przez Trybunał w wyroku z dnia 14 listopada 2017 r., Lounes(9), nie wydaje się mieć zastosowania przez analogię, ponieważ taki obywatel nie może powoływać się na prawa nabyte wcześniej na podstawie dyrektywy 2004/38/WE(10). II.    Okoliczności faktyczne sporu w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne 7.        Skarżący jest obywatelem Algierii, przebywającym na terytorium Niemiec od 2009 r. Ponieważ jego wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został odrzucony, jego pobyt jest nielegalny, jednak jest on tolerowany na mocy zezwoleń na pobyt ze względu na wyjątkową sytuację. Jest ojcem trójki dzieci, które urodziły się w Niemczech odpowiednio w latach 2012, 2016 i 2018, i które mieszkają na terytorium Niemiec. Matka jego dzieci, z którą ożenił się w 2017 r., posiada obywatelstwo niemieckie i polskie. Po okresie zamieszkiwania w Polsce do 2008 r. w wieku dwunastu lat osiedliła się ona na terytorium Niemiec, korzystając z zezwolenia na pobyt na czas nieokreślony, zanim ustalono, że od urodzenia posiada obywatelstwo niemieckie po matce. Od tego czasu, z wyjątkiem sporadycznych pobytów w Polsce, przebywa na stałe na terytorium Niemiec. 8.        Przeciwko skarżącemu toczyły się postępowania karne w przedmiocie różnych czynów zabronionych i wielokrotnie przebywał on w aresztach i zakładach karnych oraz zakładach leczniczych przeznaczonych do wykonywania środków zabezpieczających(11). Skarżący i zainteresowana rozwiedli się w dniu 18 czerwca 2021 r. 9.        W owym okresie w 2018 r. skarżący złożył wniosek o wydanie karty pobytu na podstawie § 5 ust. 1 zdanie pierwsze Gesetz über die allgemeine Freizügigkeit von Unionsbürgern (ustawy o ogólnej swobodzie przemieszczania się obywateli Unii)(12) z dnia 30 lipca 2004 r.(13) W związku z odmową wydania mu karty skarżący złożył skargę do Verwaltungsgericht Sigmaringen (sądu administracyjnego w Sigmaringen, Niemcy), która zostało oddalona. Skarżący odwołał się od tego orzeczenia do Verwaltungsgerichtshof Baden-Württemberg (wyższego sądu administracyjnego w Badenii-Württembergii, Niemcy). Również to odwołanie zostało oddalone orzeczeniem z dnia 5 lipca 2023 r. Zasadniczo organy sądowe uznały, że zainteresowana, będąca małżonką skarżącego, nie skorzystała z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich w rozumieniu art. 21 ust. 1 TFUE, przemieszczając się z Polski do Niemiec(14). 10.      W związku z tym skarżący wniósł do Bundesverwaltungsgericht (federalnego sądu administracyjnego, Niemcy) skargę rewizyjną, podnosząc zasadniczo, że skoro zainteresowana w wieku dwunastu lat skorzystała z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, osiedlając się w Niemczech, to skarżący korzysta z pochodnego prawa pobytu wynikającego z jej statusu jako obywatelki Unii. 11.      Mając wątpliwości co do zakresu stosowania art. 21 ust. 1 TFUE, a w szczególności co do możliwości zastosowania zasad sformułowanych przez Trybunał w wyroku Lounes, sąd ten postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne: „Czy art. 21 ust. 1 TFUE znajduje zastosowanie do obywatela Unii, który od urodzenia posiada obywatelstwo dwóch państw członkowskich oraz przebywał w jednym z nich przez pierwsze dwanaście lat swojego życia, a następnie w drugim, w związku z czym może wywodzić od tego obywatela pochodne prawo pobytu obywatel państwa trzeciego, z którym ów obywatel Unii pozostawał przez pewien czas w związku małżeńskim i przebywał w tym drugim państwie członkowskim, którego obywatelstwo posiada?”. 12.      Pisemne uwagi złożyli: skarżący, rząd niemiecki oraz Komisja Europejska. Strony te oraz zainteresowani uczestniczyli w rozprawie, która odbyła się w dniu 22 kwietnia 2026 r., podczas której udzielili również odpowiedzi na pytania zadane przez Trybunał. 13.      Z dyskusji przeprowadzonych podczas tej rozprawy wynika, że skarżący nadal przebywa nielegalnie na terytorium Niemiec, ale jego pobyt jest tolerowany. Ożenił się ponownie i został ojcem czwartego dziecka. III. Analiza A.      Uwagi wstępne 14.      Zanim przystąpię do analizy pytania prejudycjalnego, przedstawię dwie uwagi wstępne. 15.      Pierwsza uwaga dotyczy kwestii statusu prawnego zainteresowanej, będącej obywatelką Unii, w momencie przekroczenia granicy niemiecko-polskiej. Uwaga ta ma zasadnicze znaczenie, ponieważ od odpowiedzi na to pytanie zależy możliwość zastosowania dyrektywy 2004/38. 16.      W postanowieniu odsyłającym Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny) opiera się na założeniu, że zainteresowanej, będącej obywatelką Unii, przyznano obywatelstwo dwóch państw członkowskich z chwilą urodzenia. Znajduje to odzwierciedlenie w samym brzmieniu pytania prejudycjalnego. Jednocześnie sąd ten zastanawia się, czy okoliczność, że niemieckie obywatelstwo zainteresowanej ustalono dopiero po jej osiedleniu się na terytorium Niemiec, może mieć wpływ na ocenę korzystania przez nią z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich w rozumieniu art. 21 ust. 1 TFUE. 17.      Uważam, że okoliczność ta nie powinna być brana pod uwagę przy rozpatrywaniu pytania prejudycjalnego. Ponieważ uznanie więzi obywatelstwa ma charakter deklaratywny, uznanie to wywołało skutki z mocą wsteczną od momentu narodzin obywatela Unii, tak więc zainteresowana nie może być uznana „wyłącznie za Polkę” w momencie przekroczenia granicy z Republiką Federalną Niemiec, jak twierdzi skarżący. W związku z tym, o ile zainteresowana, będąca obywatelką Unii, mieszkała kolejno w obu państwach członkowskich, których jest obywatelką, dyrektywa 2004/38, która określa ograniczenia i warunki korzystania przez obywateli Unii z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich przewidzianego w art. 21 ust. 1 TFUE(15), nigdy nie miała zastosowania. Kwestia ta nie była kwestionowana w postępowaniu głównym. Przypominam bowiem, że zgodnie z art. 3 ust. 1 tej dyrektywy stosuje się ją w odniesieniu do wszystkich obywateli Unii, którzy przemieszczają się do innego państwa członkowskiego lub przebywają w innym państwie członkowskim niż państwo członkowskie, którego są obywatelami, oraz do członków ich rodziny, którzy im towarzyszą lub do nich dołączają. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału wspomniana dyrektywa nie reguluje zatem praw pochodnych członków rodziny tego obywatela Unii w państwie członkowskim, którego obywatelstwo on posiada(16). 18.      Druga uwaga dotyczy możliwości zastosowania orzecznictwa wypracowanego przez Trybunał w odniesieniu do ograniczeń prawa obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, wynikających z odmowy uznania lub zmiany jego nazwiska rodowego przez organy krajowe. 19.      Zarówno bowiem postanowienie odsyłające, jak i uwagi skarżącego oraz Komisji odwołują się do zasad sformułowanych przez Trybunał w wyrokach z dnia 2 października 2003 r., Garcia Avello(17), z dnia 8 czerwca 2017 r., Freitag(18) i z dnia 25 listopada 2025 r., Wojewoda Mazowiecki(19). Jednak cele, do których dążą te podmioty uczestniczące w postępowaniu, są różne: podczas gdy sąd odsyłający dąży do ustalenia istnienia łącznika z prawem Unii, to skarżący i Komisja dążą z kolei do wykazania możliwości zastosowania art. 21 TFUE oraz korzystania z praw z nim związanych przez obywateli Unii posiadających obywatelstwo dwóch państw członkowskich na terytorium jednego z tych państw członkowskich. 20.      Nie sądzę, aby to orzecznictwo mogło być zastosowane przez analogię. Przepisy regulujące uznawanie, wpisywanie do rejestru lub też zmianę danych dotyczących stanu cywilnego obywatela Unii, takich jak nazwisko rodowe, płeć czy właśnie stan cywilny, a także przepisy regulujące prawo pobytu obywateli państw trzecich będących członkami ich rodzin – choć wszystkie one przyczyniają się do tworzenia przestrzeni swobodnego przemieszczania się i pobytu w Unii – służą bowiem odrębnym celom i charakteryzują się specyfiką opartą na szczególnych zasadach. 21.      W związku z tym skoncentruję analizę na zasadach, które Trybunał sformułował w odniesieniu do zakresu stosowania art. 21 ust. 1 TFUE wyłącznie w kontekście przyznawania pochodnych praw pobytu obywatelom państw trzecich będącym członkami rodziny obywateli Unii. B.      Analiza zakresu stosowania art. 21 ust. 1 TFUE 22.      Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy obywatel Unii, który przemieszczał się między dwoma państwami członkowskimi, których obywatelstwo posiada od urodzenia, w celu osiedlenia się na stałe w jednym z tych państw, skorzystał z przysługującego mu na mocy art. 21 ust. 1 TFUE prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, tak aby obywatel państwa trzeciego, z którym stworzył i rozwinął życie rodzinne w tym ostatnim państwie, mógł powołać się przed właściwymi organami krajowymi na pochodne prawo pobytu oparte na przepisach prawa Unii. 23.      Z powodów, które zamierzam teraz przedstawić, uważam, że art. 21 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania w takiej sytuacji. O ile skarżący i Komisja dążą do wykazania, że rozwiązanie, które Trybunał przyjął w wyroku Lounes w odniesieniu do obywatela Unii, który nabył drugie obywatelstwo w drodze naturalizacji w przyjmującym państwie członkowskim, można rozszerzyć na sytuację obywatela Unii posiadającego od urodzenia obywatelstwo dwóch państw członkowskich, wykażę, że istnieją istotne różnice między tymi dwiema sytuacjami, które moim zdaniem przemawiają przeciwko przyjęciu przez Trybunał takiego stanowiska. 1.      Zasady sformułowane w wyroku McCarthy 24.      Przypominam, że w wyroku z dnia 5 maja 2011 r., McCarthy(20), Trybunał orzekł zasadniczo, że art. 21 TFUE nie ma zastosowania do obywatela Unii, który nigdy nie skorzystał z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się, który zawsze przebywał w państwie członkowskim, którego obywatelstwo posiada, i który ponadto posiada obywatelstwo innego państwa członkowskiego. W sprawie, w której zapadł ten wyrok, Shirley McCarthy, będąca obywatelką Unii, złożyła wniosek o przyznanie prawa pobytu na podstawie prawa Unii w Zjednoczonym Królestwie, którego była obywatelką i gdzie zawsze mieszkała. Posiadała ona również obywatelstwo irlandzkie. Wniosek ten miał na celu przyznanie G. McCarthy’emu, obywatelowi państwa trzeciego, prawa pobytu na podstawie dyrektywy 2004/38 jako członkowi rodziny S. McCarthy, jako że analogiczne prawo pobytu nie wynika z zastosowania przepisów imigracyjnych Zjednoczonego Królestwa(21). 25.      W wyroku Trybunał przypomniał na wstępie, że normy traktatowe w dziedzinie swobodnego przepływu osób i akty wydane dla ich wykonania nie mogą mieć zastosowania do sytuacji, które nie mają żadnego łącznika z jakąkolwiek sytuacją regulowaną przez prawo Unii i których wszystkie elementy o zasadniczym znaczeniu zamykają się w obrębie jednego państwa członkowskiego(22). W tym względzie Trybunał przypomniał również, że sam fakt posiadania przez obywatelkę Unii obywatelstwa dwóch państw członkowskich nie jest wystarczający, by uznać, że sytuacja ta wchodzi w zakres stosowania art. 21 TFUE(23). W celu oceny istnienia łącznika z prawem Unii w sytuacji, w której S. McCarthy nie skorzystała ze swobody przemieszczania się, Trybunał zbadał, czy odmowa przyznania prawa pobytu, której udzielono jej małżonkowi, miała negatywny wpływ na jej prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich oraz, w szerszym ujęciu, na prawa związane z jej statusem obywatelki Unii(24). W braku takiego naruszenia Trybunał stwierdził, że jej sytuacja nie wykazuje żadnego łącznika z którąkolwiek z sytuacji regulowanych przez prawo Unii i ogół istotnych elementów tej sytuacji mieści się wewnątrz tylko jednego państwa członkowskiego(25). 26.      Czy w niniejszej sprawie fakt, że zainteresowana przemieszczała się między dwoma państwami członkowskimi, których jest obywatelką, zmienia ten wniosek? Nie uważam tak. 27.      Nie budzi wątpliwości, że zainteresowana, jako obywatelka dwóch państw członkowskich, a mianowicie Rzeczypospolitej Polskiej, na terytorium której się urodziła i przebywała do ukończenia dwunastego roku życia, oraz Republiki Federalnej Niemiec, na terytorium której się przeniosła i gdzie założyła rodzinę, posiada status obywatelki Unii. Artykuł 20 ust. 1 TFUE stanowi bowiem, że każda osoba mająca obywatelstwo państwa członkowskiego posiada ten status, który ma charakter dodatkowy w stosunku do obywatelstwa krajowego, nie zastępując go(26). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem status obywatela Unii stanowi podstawowy status obywateli państw członkowskich(27). W związku z tym zainteresowana może powoływać się zarówno wobec Republiki Federalnej Niemiec, jak i wobec Rzeczypospolitej Polskiej na związane z tym statusem prawa, w szczególności na prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, przyznane na mocy art. 21 ust. 1 TFUE(28). 28.      Jednakże, mimo że zainteresowana wykazała pewien stopień mobilności w obrębie Unii, nie jestem przekonany, czy to przemieszczanie się transgraniczne między państwami członkowskimi, których obywatelstwo posiada ona od urodzenia, wystarcza samo w sobie, aby uznać, że skorzystała zprawa przyznanego jej na mocy art. 21 ust. 1 TFUE, ponieważ żaden element akt sprawy nie wskazuje, że przemieszczała się lub przebywała na terytorium innego państwa członkowskiego niż Rzeczpospolita Polska i Republika Federalna Niemiec. 29.      Jedną z podstawowych zasad prawa Unii w zakresie swobody przemieszczania się i pobytu jest to, że na tę swobodę może, co do zasady, powoływać się wyłącznie obywatel państwa członkowskiego, który jako obywatel Unii przemieszczał się i przebywał w państwie członkowskim innym niż jego państwo członkowskie pochodzenia, zgodnie z art. 21 TFUE oraz na warunkach określonych w dyrektywie 2004/38. Trybunał wyraźnie orzekł zatem, że „prawo do swobodnego przemieszczania się obejmuje […] prawo obywateli Unii […] do wjazdu na terytorium państwa członkowskiego innego niż to, którego są obywatelami […]”(29). Jest to zgodne z zasadą, zgodnie z którą obywatelstwo Unii ma charakter pochodny w stosunku do przynależności państwowej, które to obywatelstwo odnosi się do statusu prawno-politycznego przyznanego obywatelom państwa członkowskiego wykraczającego poza ramy ich krajowej wspólnoty politycznej(30). Trybunał orzekł również, że prawo to może być obwarowane ograniczeniami i warunkami przewidzianymi w TFUE oraz w przepisach przyjętych w celu jego wykonania, podkreślając tym samym wyraźnie w wyroku z dnia 17 listopada 2011 r., Gaydarov(31), że „nie jest [ono] bezwarunkowe”(32). 30.      W związku z tym, na obecnym etapie rozwoju prawa Unii, art. 21 TFUE nie obejmuje prawa obywateli Unii do wjazdu i pobytu na terytorium ich państwa członkowskiego pochodzenia, ponieważ prawo to jest związane z ich statusem obywatela krajowego. Wywodzą oni to prawo nie z prawa Unii, lecz z prawa krajowego. W przeciwieństwie do prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, związanego ze statusem obywatela Unii, prawo to nie może podlegać żadnym ograniczeniom ani warunkom. Trybunał wielokrotnie orzekał zatem, że zgodnie z zasadą prawa międzynarodowego państwo członkowskie nie może odmówić swoim obywatelom prawa wjazdu lub pobytu na swoim terytorium, gdyż obywatelom tym przysługuje bezwarunkowe prawo pobytu(33). 31.      W wyroku McCarthy Trybunał orzekł zatem, że mając na uwadze, iż pobyt osoby zamieszkującej w państwie członkowskim swojej przynależności państwowej nie może zostać uzależniony od spełnienia warunków, nie sposób uznać, by dyrektywa 2004/38, dotycząca warunków korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, miała stosować się do obywatela Unii, któremu przysługuje bezwarunkowe prawo pobytu na tej podstawie, że przebywa na terytorium państwa członkowskiego swojej przynależności państwowej(34). Uważam, że rozumowanie to ma zastosowanie do art. 21 ust. 1 TFUE, który stanowi jego podstawę. 32.      W niniejszej sprawie zainteresowana, będąca obywatelką Unii, opuściła terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, której jest obywatelką, w celu udania się i pobytu na terytorium Republiki Federalnej Niemiec, której obywatelstwo również posiada, nie w ramach wykonywania przysługującego jej na mocy art. 21 ust. 1 TFUE prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, lecz na podstawie autonomicznego i bezwarunkowego prawa do wjazdu i pobytu, które przysługuje jej z tytułu przynależności państwowej(35). W braku takiej przesłanki oraz z uwagi na to, że ewentualne prawa przyznane obywatelom państw trzecich nie są ich prawami własnymi, lecz prawami pochodnymi od praw przysługujących danemu obywatelowi Unii(36), nie można wymagać od Republiki Federalnej Niemiec, aby przyznała skarżącemu, jako członkowi rodziny obywatelki Unii, prawo pobytu oparte bezpośrednio na art. 21 ust. 1 TFUE, skoro wszystkie istotne elementy ograniczają się do terytorium tego państwa członkowskiego, ponieważ para poznała się i założyła rodzinę na terytorium tego państwa członkowskiego, a następnie na tym samym terytorium jej życie rodzinne rozwijało się i zakończyło. 33.      W związku z tym, pomimo transgranicznego przemieszczania się zainteresowanej, uważam, że obywatelka Unii, która przemieszczała się między państwami członkowskimi, których obywatelstwo posiada od urodzenia i na terytorium których zawsze mieszkała, nie skorzystała ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich w rozumieniu art. 21 ust. 1 TFUE, w związku z czym skarżący nie może wywodzić prawa pobytu opartego bezpośrednio na tym przepisie. 34.      Ponadto, moim zdaniem, skarżący nie może również korzystać z prawa pobytu pochodnego na podstawie art. 20 TFUE. Jak przypomina Trybunał, cel i uzasadnienie praw pochodnych, wynikających z praw przysługujących danemu obywatelowi Unii opierają się na stwierdzeniu, że odmowa ich uznania mogłaby w szczególności godzić w swobodę przemieszczania się i pobytu obywatela Unii(37). Nie sądzę jednak, aby rozpatrywana sytuacja była porównywalna ze szczególnymi sytuacjami, w których państwa członkowskie, pomimo braku przemieszczania się obywatela Unii przez granicę, są zobowiązane do uznania takiego prawa pobytu z uwagi na to, że w przeciwnym wypadku pozbawiono by go możliwości skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych mu w związku z jego statusem obywatela Unii(38). 35.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, które Trybunał sformułował w wyroku z dnia 8 marca 2011 r., Ruiz Zambrano(39), istnieją bowiem sytuacje, w których „mimo że prawo wtórne Unii dotyczące prawa pobytu obywateli państw trzecich nie podlega zastosowaniu i mimo że dany obywatel Unii nie skorzystał z przysługującej mu swobody przemieszczania się i prawa pobytu, należy jednak, na podstawie art. 20 TFUE, przyznać pochodne prawo pobytu obywatelowi państwa trzeciego będącemu członkiem rodziny tego obywatela z uwagi na to, że w przeciwnym wypadku naruszona zostałaby skuteczność (effet utile) obywatelstwa Unii, jeżeli w konsekwencji takiej odmowy ów obywatel byłby w praktyce zmuszony do opuszczenia terytorium Unii rozpatrywanego jako całość, co pozbawiłoby go możliwości skutecznego korzystania z istoty praw, jakie przyznaje mu […] [jego] status [obywatela Unii]”(40). 36.      Jak przypomniał Trybunał w wyroku Safi, wspomniane sytuacje charakteryzują się tym, że nawet jeżeli są one regulowane przepisami należącymi a priori do kompetencji państw członkowskich, a mianowicie przepisami dotyczącymi prawa wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich wykraczającego poza zakres stosowania przepisów pochodnego prawa Unii, pozostają one w swoistym stosunku ze swobodą przemieszczania się i pobytu obywatela Unii, która to swoboda – aby nie doszło do jej naruszenia – stoi na przeszkodzie temu, by wspomnianym obywatelom państw trzecich można było odmówić prawa wjazdu i pobytu na terytorium państwa członkowskiego, w którym przebywa ów obywatel Unii(41). Jednakże odmowa przyznania takiego prawa pobytu może podważyć skuteczność (effet utile) obywatelstwa Unii jedynie wówczas, gdy ów obywatel państwa trzeciego pozostaje z obywatelem Unii, będącym członkiem jego rodziny, w stosunku zależności, skutkiem czego ów obywatel Unii byłby zmuszony do towarzyszenia obywatelowi państwa trzeciego oraz do opuszczenia terytorium Unii rozpatrywanego jako całość(42). 37.      Jednak w odróżnieniu od sytuacji, która była przedmiotem postępowania w sprawach zakończonych wyrokiem z dnia 8 marca 2011 r., Ruiz Zambrano(43), a także wyroków z dnia 10 maja 2017 r., Chavez-Vilchez i in.(44) oraz z dnia 8 maja 2018 r., K.A. i in. (Łączenie rodzin w Belgii)(45), żadna okoliczność sytuacji zainteresowanej, przedstawiona w postanowieniu odsyłającym, nie wskazuje, aby odmowa prawa pobytu udzielona skarżącemu mogła pozbawić ją lub jej małoletnie dzieci skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych im w związku ze statusem obywateli Unii(46). Nic bowiem nie wskazuje na to, że w wyniku tej odmowy owe osoby zostały zmuszone do opuszczenia terytorium Unii lub że ich prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium innych państw członkowskich, których nie są obywatelami, zostało ograniczone. Skarżący zawsze korzystał na terytorium Republiki Federalnej Niemiec z reżimu tolerancji administracyjnej i pomimo odrzucenia jego wniosku o zezwolenie na pobyt członkowie jego rodziny zawsze przebywali na terytorium tego państwa członkowskiego. Ponadto ryzyko to można obecnie w sposób uzasadniony wykluczyć, ponieważ, po pierwsze, z postanowienia odsyłającego wynika, że para rozwiodła się w 2021 r., a po drugie, z ustaleń Verwaltungsgerichtshof Baden-Württemberg (wyższego sądu administracyjnego w Badenii-Wirtembergii) wynika, że nie istnieje faktyczna zależność między skarżącym a dziećmi urodzonymi z jego związku z zainteresowaną(47), i po trzecie, pełnomocnik skarżącego wskazał podczas rozprawy, że skarżący założył obecnie nową rodzinę. 38.      W związku z tym przedmiotowej sytuacji nie można uznać za „sytuację o charakterze wyjątkowym”, która uzasadniałaby przyznanie przez Republikę Federalną Niemiec, w drodze wyjątku, pochodnego prawa pobytu obywatelowi państwa trzeciego, będącemu członkiem rodziny obywatela Unii, na podstawie art. 20 TFUE w celu zapewnienia skuteczności (effet utile) obywatelstwa Unii. 2.      Zasady sformułowane z wyroku Lounes 39.      Nie wydaje mi się, żeby rozwiązanie przyjęte przez Trybunał w wyroku Lounes(48), potwierdzone następnie w wyroku Chief Appeals Officer i in., miało zastosowanie w sytuacji takiej jak ta, której dotyczy niniejsza sprawa. 40.      Muszę przyznać, że pomysł roz szerzenia tego rozwiązania nasuwa się dość spontanicznie ze względu na analogię faktyczną. Analogia ta wynika stąd, że zarówno w sprawie zakończonej wyrokiem Lounes, jak i w postępowaniu głównym, obywatelka Unii przemieszczała się między dwoma państwami członkowskimi, których obywatelstwa posiadała wówczas, gdy rozpoczęła i rozwijała życie rodzinne z obywatelem państwa trzeciego. 41.      Sprawa zakończona wyrokiem Lounes dotyczyła w szczególności sytuacji obywatelki hiszpańskiej, P. Ormazabali, która – korzystając ze swobody przemieszczania się – udała się na terytorium Zjednoczonego Królestwa, którego nie była obywatelką, i przebywała tam przez kilka lat zgodnie z art. 7 ust. 1 lub art. 16 ust. 1 dyrektywy 2004/38, a następnie nabyła obywatelstwo tego państwa w drodze naturalizacji, nie zrzekając się przy tym swojego obywatelstwa hiszpańskiego. Kilka lat później zawarła związek małżeński z obywatelem państwa trzeciego, który zwrócił się do władz Zjednoczonego Królestwa o wydanie pochodnego dokumentu pobytowego na podstawie art. 21 TFUE. 42.      W tej sytuacji Trybunał orzekł, że obywatel Unii powinien móc „[dalej] korzystać wprzyjmującym państwie członkowskim z praw wywodzonych z tego postanowienia także [art. 21 ust. 1 TFUE] po nabyciu obywatelstwa tego państwa członkowskiego”(49) z trzech powodów: zapewnienie spójności systemu opartego na logice integracji obywatela Unii, zagwarantowanie skuteczności (effet utile) art. 21 TFUE oraz promowanie równego traktowania obywateli Unii. 43.      Dokładniej rzecz ujmując, Trybunał orzekł, że byłoby sprzeczne z logiką stopniowej integracji, której przyświeca art. 21 TFUE, gdyby taki obywatel, wywodzący swoje prawa z tego artykułu wskutek skorzystania ze swobody przemieszczania się, był zmuszony utracić prawa, w szczególności prawo do prowadzenia życia rodzinnego w przyjmującym państwie członkowskim, ze względu na nadanie mu obywatelstwa w celu głębszego zintegrowania się ze społeczeństwem tego państwa członkowskiego(50). Trybunał podkreślił zatem, że prawa przyznane obywatelowi Unii w przyjmującym państwie członkowskim, w szczególności prawo do prowadzenia życia rodzinnego z obywatelem państwa trzeciego, podlegałyby ograniczeniu wraz z integracją ze społeczeństwem tego państwa członkowskiego oraz w zależności od liczby posiadanych obywatelstw(51). 44.      Trybunał zauważył również, że w celu zapewnienia skuteczności (effet utile) praw przyznanych obywatelom Unii przez art. 21 ust. 1 TFUE obywatel znajdujący się w takiej sytuacji powinien móc korzystać w przyjmującym państwie członkowskim z praw wywodzonych z tego przepisu także po nabyciu obywatelstwa tego państwa członkowskiego przy zachowaniu obywatelstwa państwa członkowskiego pochodzenia, a w szczególności powinien móc rozwijać życie rodzinne wraz ze swoim małżonkiem będącym obywatelem państwa trzeciego dzięki przyznaniu takiemu obywatelowi państwa trzeciego pochodnego prawa pobytu w tym państwie(52). W związku z tym, podczas gdy Trybunał wymaga od obywatela Unii powracającego do swojego kraju pochodzenia, aby towarzyszył mu obywatel państwa trzeciego, to z drugiej strony w niniejszej sprawie znosi taki wymóg, a obywatel Unii może korzystać z praw przyznanych na mocy dyrektywy 2004/38, nawet jeśli rozpoczyna i rozwija swoje życie rodzinne po przybyciu na terytorium państwa członkowskiego, którego obywatelstwo nabył(53). 45.      Wreszcie Trybunał zauważył, że w przeciwnym razie obywatel Unii, który skorzystał ze swobody przemieszczania się i który nabył obywatelstwo przyjmującego państwa członkowskiego, zachowując przy tym swoje dotychczasowe obywatelstwo, byłby, pod względem swojego życia rodzinnego, traktowany mniej korzystnie niż obywatel Unii, który również skorzystał z tej swobody, ale który posiada wyłącznie obywatelstwo państwa pochodzenia(54). 46.      Orzecznictwo to nie wydaje mi się mieć zastosowania przez analogię do sytuacji obywatela Unii, który od urodzenia posiada obywatelstwo państwa członkowskiego, na którego terytorium zamieszkuje. 47.      Po pierwsze, takie rozszerzenie wymagałoby przyznania, że prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, o którym mowa w art. 21 TFUE, obejmuje również prawo obywateli Unii do wjazdu i pobytu w ich państwie członkowskim pochodzenia. Przypominam jednak, że biorąc pod uwagę charakter i zakres więzi obywatelstwa, prawo do wjazdu i pobytu we własnym państwie członkowskim nie może podlegać „ograniczeniom i warunkom”, do których wyraźnie odwołują się zarówno art. 20 ust. 2, jak i art. 21 ust. 1 TFUE(55). 48.      Po drugie, taka interpretacja oznaczałaby jeszcze większe ograniczenie kompetencji państw członkowskich w zakresie warunków pobytu obywateli państw trzecich będących członkami rodziny obywatela Unii i doprowadziłaby ostatecznie do nieograniczonego uznania praw związanych z obywatelstwem Unii, podczas gdy żaden przepis traktatów tego wyraźnie nie przewiduje, ponieważ obywatelstwo Unii ma charakter pochodny i uzupełniający w stosunku do obywatelstwa państwa członkowskiego zgodnie z brzmieniem art. 20 ust. 1 TFUE. Zgodnie bowiem z tą interpretacją, wyłącznie na podstawie art. 21 ust. 1 TFUE, rozpatrywanego nawet w świetle art. 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, państwa członkowskie byłyby zobowiązane do przyznania swoim obywatelom posiadającym również obywatelstwo innego państwa członkowskiego praw i korzyści związanych z korzystaniem z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, do których należy pochodne prawo pobytu, podczas gdy dyrektywa 2004/38 nigdy nie miałaby zastosowania. 49.      Moim zdaniem właśnie w tym tkwi najważniejsza różnica w stosunku do spraw leżących u podstaw wydania wyroków Lounes i Chief Appeals Officer i in., a także główna trudność w dopuszczeniu możliwości rozszerzenia rozwiązania przyjętego przez Trybunał w tych wyrokach. 50.      W każdej z tych spraw obywatelka krajowa „uruchomiła” bowiem mechanizm obywatelstwa Unii, korzystając z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich na warunkach określonych w dyrektywie 2004/38, jeszcze przed naturalizacją w przyjmującym państwie członkowskim. W konsekwencji jej status prawny, a w szczególności sytuacja osobista i rodzinna, znalazły się ab initio w zakresie stosowania prawa Unii, ponieważ stała się ona podmiotem nowych praw wynikających z prawa Unii(56). Zgodnie z doktryną obywatelstwo Unii tworzy w ten sposób dodatkowy krąg praw dla obywateli krajowych. Do pierwszej grupy praw związanych z obywatelstwem, z których korzysta obywatel krajowy, dodaje ona drugi krąg nowych praw, z których korzystają obywatele wszystkich państw członkowskich zgodnie z postanowieniami traktatów(57). Zatem właśnie ze względu na sam fakt korzystania przez niego z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich na warunkach określonych w dyrektywie 2004/38 oraz wynikającej z tego „stopniowej integracji” w przyjmującym państwie członkowskim, P. Ormazabal uzyskała obywatelstwo brytyjskie, a Trybunał dopuścił „stosowanie przez analogię” tej dyrektywy do jej pobytu w Zjednoczonym Królestwie wyłącznie w związku z wcześniej nabytymi prawami(58). Dla Trybunału miało zatem zasadnicze znaczenie to, aby prawa, które nabyła ona wcześniej na mocy wspomnianej dyrektywy, w szczególności prawo do łączenia rodzin, zostały zachowane na terytorium Wielkiej Brytanii w świetle art. 21 ust. 1 TFUE. Nie miało większego znaczenia, czy uwzględniono obywatelstwo hiszpańskie, czy brytyjskie zainteresowanej, ponieważ przedstawiała się ona przede wszystkim jako obywatelka Unii, która skorzystała z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, a prawo do łączenia rodzin, które zostało jej przyznane, musiało być chronione(59). Chodziło nie tylko o skuteczność (effet utile) art. 21 ust. 1 TFUE, ale także o autonomię i autorytet porządku prawnego Unii. 51.      Jednakże w sytuacji takiej jak ta w postępowaniu głównym, obywatel Unii nie może dochodzić praw nabytych wcześniej dzięki „uruchomieniu” dyrektywy 2004/38, ponieważ – jak wielokrotnie orzekał Trybunał – dyrektywa ta nie ma do niego zastosowania, o ile przemieszcza się on i przebywa na terytorium państw członkowskich, których jest obywatelem. Ponieważ nie ma on możliwości nabycia tych praw, nie mogą one w konsekwencji zostać utrzymane(60). 52.      Na obecnym etapie rozwoju prawa Unii i o ile nie zamierza się rozszerzyć zakresu stosowania art. 21 ust. 1 TFUE, zainteresowana znajduje się zatem, jeśli chodzi o warunki pobytu członka jej rodziny będącego obywatelem państwa trzeciego, w sytuacji prawnej porównywalnej do sytuacji „stacjonarnego” obywatela niemieckiego, który zawsze mieszkał w Niemczech i który rozpoczął oraz rozwinął swoje życie rodzinne w tym samym państwie. 53.      Prawdą jest, że takie rozwiązanie prowadzi do wprowadzenia różnicy w traktowaniu obywateli Unii posiadających obywatelstwo dwóch państw członkowskich, w zależności od sposobu, w jaki uzyskali to podwójne obywatelstwo. Z jednej strony mamy obywatela Unii, który – podobnie jak zainteresowana – posiada obywatelstwo dwóch państw członkowskich od urodzenia i którego należy uznać za „stacjonarnego”, ponieważ zawsze przemieszczał się i przebywał w państwach członkowskich, których jest obywatelem. Z drugiej strony mamy obywatela Unii, który – podobnie jak P. Ormazabal – nabył obywatelstwo drugiego państwa członkowskiego w drodze naturalizacji i którego należy uznać za „mobilnego”. Do swojego pierwszego obywatelstwa dołączył drugie, które mógł nabyć, ponieważ skorzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich(61). 54.      Należy jednak odróżnić sytuację prawną zainteresowanej od sytuacji P. Ormazabal, ponieważ tylko ta ostatnia skorzystała z praw wynikających z dyrektywy 2004/38. 55.      Ta różnica w traktowaniu wydaje mi się zatem porównywalna z tą, jaką dopuszcza się między „statycznym” obywatelem krajowym, który zawsze przebywał w swoim państwie członkowskim pochodzenia, a „mobilnym” obywatelem krajowym, który skorzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, przenosząc się do państwa członkowskiego innego niż jego państwo członkowskie pochodzenia. 56.      W tym kontekście należy podkreślić, że rozszerzenie rozwiązania przyjętego przez Trybunał w wyrokuLounesdoprowadziłoby do wprowadzenia różnicy w traktowaniu obywateli krajowych wzależności od tego, czy posiadają oni inne obywatelstwo. Bowiem „statyczny” obywatel krajowy, który posiada wyłącznie obywatelstwo państwa członkowskiego, na którego terytorium zawsze zamieszkiwał wraz z rodziną, podlega wyłącznie krajowym przepisom imigracyjnym, podczas gdy obywatel posiadający obywatelstwo dwóch państw członkowskich, który – podobnie jak zainteresowana – również rozpoczął i rozwinął swoje życie rodzinne na tym samym terytorium, mógłby powołać się na korzystniejsze przepisy dotyczące prawa wjazdu i pobytu. Z punktu widzenia przepisów dotyczących prawa wjazdu i pobytu członków ich rodzin będących obywatelami państw trzecich ich sytuacja osobista i rodzinna wydaje mi się całkowicie porównywalna. Taka interpretacja mogłaby zatem być sprzeczna z brzmieniem art. 17 ust. 1 Europejskiej konwencji o obywatelstwie, zgodnie z którym „[o]bywatele Państwa Strony posiadający także inne obywatelstwo, na terytorium tego Państwa Strony, w którym zamieszkują, mają takie same prawa i obowiązki jak inni obywatele tego Państwa Strony”. 57.      Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności, uważam, że art. 21 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania do sytuacji obywatela Unii, który nie skorzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich na warunkach określonych w dyrektywie 2004/38, przemieszczając się między dwoma państwami członkowskimi, których obywatelstwo posiada od urodzenia i który rozwijał życie rodzinne z obywatelem państwa trzeciego, podczas gdy już wcześniej osiedlił się na stałe na terytorium jednego z tych państw. W niniejszej sprawie artykuł ten nie stoi zatem na przeszkodzie temu, aby niemieckie organy administracyjne rozpatrzyły wniosek o przyznanie prawa pobytu złożony przez skarżącego zgodnie z przepisami prawa krajowego regulującymi prawo pobytu członka rodziny zainteresowanej, będącego obywatelem państwa trzeciego. 58.      W związku z tym zaproponuję Trybunałowi, aby orzekł, że art. 21 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania do obywatela Unii, który zawsze przebywał w jednym z dwóch państw członkowskich, których obywatelstwo posiada od urodzenia, i który to obywatel w związku z tym nie korzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, o ile sytuacja tego obywatela nie wiąże się z zastosowaniem przez państwo członkowskie środków, wskutek których zostałby on pozbawiony skutecznego korzystania z istoty praw w związku ze statusem obywatela Unii lub które stanowiłyby przeszkodę w wykonywaniu tego prawa. IV.    Wniosek 59.      Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe uwagi, proponuję, aby Trybunał udzielił odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zadane przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Niemcy) w następujący sposób: Artykuł 21 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania do obywatela Unii, który zawsze przebywał w jednym z dwóch państw członkowskich, których obywatelstwo posiada od urodzenia, i który to obywatel w związku z tym nie korzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, o ile sytuacja tego obywatela nie wiąże się z zastosowaniem przez państwo członkowskie środków, wskutek których zostałyby on pozbawiony skutecznego korzystania z istoty praw w związku ze statusem obywatela Unii lub które stanowiłyby przeszkodę w wykonywaniu tego prawa. 1      Język oryginału: francuski. 2      W prawie francuskim istnieje powiedzenie, zgodnie z którym „nikt nie może powoływać się na swoją zagraniczność”. Oznacza to, że Francuz nie może powoływać się na inne obywatelstwo, aby uniknąć swoich zobowiązań prawnych we Francji. 3      Aby zapoznać się z ujęciem historycznym, zob. D. Kochenov, Double Nationality in the EU: An Argument for Tolerance, European Law Journal, nr 3, Blackwell, Oxford, 2011, s. 323–343, w szczególności s. 326 i nast. 4      Zobacz D. de Groot, Free Movement of Dual EU Citizens, w: N. Cambien, D. Kochenov, E. Muir, European Citizenship under Stress: Social Justice, Brexit and Other Challenges, Brill Nijhoff, Leyde, 2020, s. 67–109. 5      Zobacz dokument zatytułowany „Population in private households by migrant back ground and dual citizenship” Destatis, Statistisches Bundesamt, niemiecki federany urząd statystyczny, dostępny na stronie internetowej: https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Migration-Integration/Tables/migrant-status-dual-citizenships.html. Liczba obywateli niemiecko-włoskich wynosiła 194 000, niemiecko-rumuńskich 151 000, niemiecko-greckich 104 000 i niemiecko-francuskich 91 000. 6      BGBl. 2024 I, nr 104, sprostowanie BGBl. 2025 I, nr 98. 7      Jeśli chodzi o istotne punkty tej reformy, zob. wyjaśnienia dostępne na stronie internetowej: https://www.bundesregierung.de/breg-de/aktuelles/droit-nationalite-2254386. 8      Zobacz M. Szpunar, M.E. Blas López, Some Reflections on Member State Nationality: A Prerequisite of EU Citizenship and an Obstacle to Its Enjoyment, w: D. Kochenov, EU Citizenship and Federalism: The Role of Rights, Cambridge University Press, Cambridge, 2017, s. 107–124, w szczególności s. 108 i 122. Na temat związku między obywatelstwem państwa członkowskiego a obywatelstwem Unii zob. opinię rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura w sprawie Rottmann (C‑135/08, EU:C:2009:588, pkt 23). 9      C‑165/16 zwany dalej „wyrokiem Lounes”, EU:C:2017:862. 10      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniająca rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 oraz uchylająca dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG oraz 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77). 11      Z akt sprawy głównej wynika, że skarżący odbywał szereg kar pozbawienia wolności w okresie od czerwca 2012 r. do września 2022 r., w związku z siedmioma wyrokami skazującymi za przestępstwa zniszczenia mienia, kradzieży, umyślnego spowodowania obrażeń ciała, oszustwa, współudziału w napaści seksualnej, nielegalnego obrotu środkami odurzającymi oraz prowadzenia pojazdu bez prawa jazdy. Postępowanie w sprawie wydalenia z terytorium wszczęte przez niemieckie władze w maju 2016 r. zostało zawieszone ze względów rodzinnych w lutym 2020 r. 12      BGBl. 2004 I, s. 1986. 13      W brzmieniu wynikającym z ustawy z dnia 20 kwietnia 2023 r. (BGBl. 2023 I, s. 106). Paragraf 5 ust. 1 zdanie pierwsze wspomnianej ustawy stanowi, że „[c]złonkom rodziny uprawnionym do swobodnego przemieszczania się, którzy nie są obywatelami Unii, wydaje się z urzędu, w ciągu sześciu miesięcy po przedłożeniu przez nich wymaganych informacji, kartę pobytu dla członków rodziny obywateli Unii ważną pięć lat.”. 14      W orzeczeniu z dnia 5 lipca 2023 r. Verwaltungsgerichtshof Baden-Württemberg (wyższy sąd administracyjny w Badenii-Wirtembergii) stwierdził, że nie istnieje faktyczna zależność między skarżącym a jego dziećmi (pkt 25). 15      Zobacz wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Direcţia pentru Evidenţa Persoanelor şi Administrarea Bazelor de Date (C‑491/21, EU:C:2024:143, pkt  27). 16      Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Chief Appeals Officer i in. (C‑488/21, zwany dalej „wyrokiem Chief Appeals Officer i in.”, EU:C:2023:1013, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo). 17      C‑148/02, EU:C:2003:539. 18      C‑541/15, EU:C:2017:432. 19      C‑713/23, EU:C:2025:917. 20      C‑434/09, zwanym dalej „wyrokiem McCarthy”, EU:C:2011:277. 21      Zobacz wyrok McCarthy (pkt 23). 22      Zobacz wyrok McCarthy (pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo). 23      Zobacz wyrok McCarthy (pkt 54). 24      Zobacz wyrok McCarthy (pkt 46 i 48–54). 25      Zobacz wyrok McCarthy (pkt 55). 26      Zobacz w szczególności art. 9 TUE. 27      Zobacz wyrok z dnia 4 czerwca 2026 r., Safi (C‑147/24 zwany dalej „wyrokiem Safi”, EU:C:2026:442, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo). 28      Zobacz wyrok Lounes (pkt 51). Niedawno zasada ta została ponownie potwierdzona przez Trybunał w szczególnym kontekście uznawania, transkrypcji lub zmiany danych dotyczących stanu cywilnego obywatela Unii. Zobacz w szczególności wyrok z dnia 12 marca 2026 r. Zobacz w szczególności wyrok z dnia 12 marca 2026 r., Shipova (C‑43/24, EU:C:2026:183, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo). 29      Zobacz wyrok z dnia 17 listopada 2011 r., Gaydarov (C‑430/10, EU:C:2011:749, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo). Wyróżnienie moje. 30      Zobacz w tym zakresie uwagi M. Szpunara i M.E. Blas López, op.cit., oraz opinię rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura w sprawie Rottmann (C‑135/08, EU:C:2009:588, point 23). 31      C‑430/10, EU:C:2011:749. 32      Zobacz wyrok z dnia 17 listopada 2011 r., Gaydarov (C‑430/10, EU:C:2011:749, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także podobnie wyrok Safi (pkt 33). 33      Zobacz wyrok z dnia 22 czerwca 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Będąca obywatelką Tajlandii matka małoletniego dziecka będącego obywatelem Niderlandów) (C‑459/20, EU:C:2023:499, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo) oraz Chief Appeals Officer i in. (pkt 43). Zobacz także wyrok Safi (pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo). 34      Zobacz wyrok McCarthy (pkt 34). 35      W wyroku z dnia 29 kwietnia 2025 r., Komisja/Malta (Obywatelstwo w zamian za inwestycje) (C‑181/23, EU:C:2025:283) Trybunał przypomniał, że podstawą więzi obywatelstwa państwa członkowskiego jest „szczególny stosunek solidarności i lojalności między tym państwem a jego obywatelami oraz wzajemność praw i obowiązków” (pkt 96 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także D. Kochenov, Double Nationality in the EU: An Argument for Tolerance, op.cit. 36      Zobacz wyrok Safi (pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). 37      Zobacz wyrok Safi (pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). 38      Zobacz wyrok Safi (pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). 39      C‑34/09, EU:C:2011:124. W sprawie, która doprowadziła do wydania tego wyroku, rodzic nieletnich obywateli Belgii otrzymał nakaz opuszczenia terytorium Belgii, a właściwe organy odrzuciły jego wniosek o zezwolenie na pracę. Trybunał orzekł, że decyzje te skutkowałyby pozbawieniem dzieci Gerardo Ruiza Zambrano skutecznego korzystania z praw wynikających z art. 20 TFUE. Decyzje będące przedmiotem tej sprawy powodowałyby konieczność opuszczenia przez te dzieci, będące obywatelami Unii, terytorium Unii (pkt 43, 44). 40      Wyrok Safi (pkt 41). Zobacz także wyrok z dnia 8 maja 2025 r., Stadt Wuppertal (C‑130/24, EU:C:2025:340, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo). 41      Zobacz wyrok Safi (pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo). 42      Zobacz wyrok Safi (pkt 43–47). Zobacz także wyrok z dnia 8 maja 2025 r., Stadt Wuppertal (C‑130/24, EU:C:2025:340, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo). 43      C‑34/09, EU:C:2011:124. 44      C‑133/15, EU:C:2017:354. 45      C‑82/16, EU:C:2018:308. 46      Zobacz także wyroki: z dnia 8 listopada 2012 r., Iida (C‑40/11, EU:C:2012:691, pkt 71); z dnia 8 maja 2013 r., Ymeraga i in. (C‑87/12, EU:C:2013:291, pkt 36); z dnia 10 października 2013 r., Alokpa i Moudoulou (C‑86/12, EU:C:2013:645, pkt 32); z dnia 13 września 2016 r., Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, pkt 74); z dnia 13 września 2016 r., CS (C‑304/14, EU:C:2016:674, pkt 29). 47      Zobacz przypis 14 niniejszej opinii. 48      W zakresie komentarzy dotyczących tego wyroku zob. w szczególności: M. Benlolo Carabot, Cour de justice, gde ch., 14 novembre 2017, Toufik Lounes c/ Secretary of State for the Home Department, aff. C‑165/16, ECLI:EU:C:2017:862, Jurisprudence de la CJUE 2017: décisions et commentaires, Bruylant, Bruxelles, 2018, s. 255–266. 49      Zobacz wyrok Lounes (pkt 60). Wyróżnienie moje. 50      Zobacz wyrok Lounes (pkt 58). 51      Zobacz wyrok Lounes (pkt 59). 52      Zobacz wyrok Lounes (pkt 60). Zobacz także wyrok Chief Appeals Officer i in. (pkt 45). 53      Jeśli chodzi o orzecznictwo dotyczące powrotu obywateli Unii do ich państw pochodzenia, zob. w szczególności sytuacje omówione w wyrokach: z dnia 11 grudnia 2007 r., Eind (C‑291/05, EU:C:2007:771); z dnia 12 marca 2014 r., O. i B. (C‑456/12, EU:C:2014:135); z dnia 27 czerwca 2018 r., Altiner i Ravn (C‑230/17, EU:C:2018:497). Sprawy, które doprowadziły do wydania tych wyroków, dotyczyły bowiem sytuacji obywatela Unii, który powrócił do swojego państwa członkowskiego pochodzenia po faktycznym pobycie w państwie członkowskim, którego obywatelstwa nie posiadał, zgodnie z warunkami określonymi w dyrektywie 2004/38 i w którym rozwinął lub umocnił życie rodzinne z obywatelem państwa trzeciego. W takich przypadkach Trybunał orzekł, że skuteczność (effet utile) praw, jakie obywatel Unii wywodzi z art. 21 ust. 1 TFUE wymaga, aby życie rodzinne, które rozwinęło się w trakcie korzystania ze swobody przemieszczania się i pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, mogło być kontynuowane po powrocie do państwa członkowskiego, którego obywatelem jest ten obywatel Unii, co wiąże się z obowiązkiem tego ostatniego państwa do przyznania pochodnego prawa pobytu członkowi rodziny, będącemu obywatelem państwa trzeciego. Trybunał uznał, że w przypadku braku takiego prawa pobytu obywatel Unii mógłby zostać zniechęcony do opuszczenia swojego państwa członkowskiego pochodzenia w celu skorzystania z prawa pobytu w innym państwie członkowskim lub do powrotu do tego państwa członkowskiego pochodzenia po skorzystaniu z tego prawa, ze względu na brak pewności, czy będzie mógł w nim kontynuować życie rodzinne, które rozwinął lub umocnił w przyjmującym państwie członkowskim. 54      Zobacz wyrok Lounes (pkt 59). 55      Zobacz pkt 29 niniejszej opinii. 56      Zobacz C. Closa, Citizenship of the Union and nationality of Member States, Common Market Law Review, nr 2, Wolters Kluwer, Leyde, 1995, s. 487–518, w szczególności s. 487. 57      Zobacz C. Closa, op.cit., w szczególności s. 493 i 494. 58      Zobacz wyrok Lounes (pkt 56 i 57). 59      J. Heymann, Citoyenneté de l’Union et conflit positif de nationalités, Revue Trimestrielle de Droit européen, nr 3, Dalloz, Paris, 2018, s. 587–596, w szczególności pkt 13. 60      Zobacz dokument roboczy przygotowany przez Davida de Groot w listopadzie 2024 r. dla Parlamentu Europejskiego, zatytułowany „Right to return and dual citizens in free movement case law”. 61      Artykuł 5 ust. 2 Europejskiej konwencji o obywatelstwie, podpisanej w Strasburgu w dniu 6 listopada 1997 r. w ramach Rady Europy i która weszła w życie w dniu 1 marca 2000 r., której stronami są liczne państwa członkowskie, stanowi, że „[k]ażde Państwo Strona powinno kierować się zasadą niedyskryminacji między swoimi obywatelami, niezależnie od tego, czy są obywatelami przez urodzenie, czy też nabyli swoje obywatelstwo później”. Jednakże, jak wynika z raportu wyjaśniającego, artykuł ten dotyczy wyłącznie stosowania przepisów dotyczących obywatelstwa w odniesieniu do obywateli z urodzenia i pozostałych obywateli, w tym osób naturalizowanych (pkt 46 tego raportu).