C-281/09

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO YVES’A BOTA przedstawiona w dniu 7 kwietnia 2011 r.(1) Sprawa C‑281/09 Komisja Europejska przeciwko Królestwu Hiszpanii Rozpowszechnianie telewizyjne – Spoty reklamowe – Czas nadawania 1.        Dyrektywa „Telewizja bez granic” w wersji mającej zastosowanie w niniejszej sprawie(2) wyznacza ograniczenia czasu nadawania ogłoszeń reklamowych, które różnią się w zależności od tego, czy ogłoszenia reklamowe są spotami reklamowymi, czy innymi formami reklamy. 2.        Dyrektywa przewiduje, że czas nadawania spotów reklamowych i spotów telesprzedażowych nie może przekraczać dwunastu minut na jedną godzinę zegarową. Co się tyczy natomiast innych form reklamy, dyrektywa wyznacza jedynie limit dzienny, przewidując, że czas ich nadawania, łącznie z czasem nadawania spotów reklamowych, nie powinien przekraczać 15% dziennego czasu nadawania. 3.        W niniejszej skardze o stwierdzenie uchybienia Komisja Europejska zarzuca Królestwu Hiszpanii, że nieprawidłowo zastosowało ono wspomniane przepisy. Stawia ona temu państwu członkowskiemu zarzut, iż pozwoliło ono, aby nowe formy reklamy telewizyjnej, tzw. reportaże reklamowe, telepromocje, ogłoszenia reklamowe o sponsorowaniu oraz miniaudycje reklamowe, były nadawane poza wspomnianym limitem dwunastu minut na godzinę zegarową, podczas gdy zdaniem Komisji w rozumieniu dyrektywy stanowią one „spoty reklamowe”. 4.        Królestwo Hiszpanii kwestionuje tę analizę i twierdzi, że owe cztery sporne formy reklamy nie wchodzą w zakres pojęcia spotów reklamowych, lecz w zakres pojęcia innych form reklamowania. 5.        Dyrektywa nie zawiera definicji tych dwóch pojęć. 6.        W niniejszej opinii proponuję, aby Trybunał orzekł, że oba rozpatrywane pojęcia powinny mieć jednolitą i autonomiczną definicję na terytorium Wspólnoty Europejskiej oraz że w świetle systemu i celów dyrektywy definicje te powinny umożliwiać zapewnienie skuteczności (effet utile) zamierzonego ograniczenia reklamy w porze największej oglądalności poprzez limit godzinowy. 7.        Przedstawiam również powody, dla których moim zdaniem pojęcie innych form reklamowania należy rozumieć nie jako szczególne formy reklamy, które z przyczyn technicznych wymagają dłuższego czasu nadawania, jak twierdzi Komisja, lecz że dla interpretacji tego pojęcia za punkt wyjścia należy przyjąć formy reklamy, o których mowa w dyrektywie, tak że pojęcie to powinno dotyczyć tylko ogłoszeń reklamowych o sponsorowaniu. 8.        Twierdzę, że w każdym razie wykładnia wspomnianego pojęcia stosowana przez Królestwo Hiszpanii w odniesieniu do czterech spornych form reklamy pozbawia skuteczności limit godzinowy przewidziany w dyrektywie. 9.        Proponuję zatem Trybunałowi, aby uznał zasadność niniejszej skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. I –    Ramy prawne A –    Dyrektywa 10.      Dyrektywa zmierza do koordynacji przepisów prawnych państw członkowskich w dziedzinie telewizji w celu zapewnienia swobodnego przepływu programów telewizyjnych we Wspólnocie(3). 11.      W tym celu w odniesieniu do reklamy telewizyjnej dyrektywa ustanawia minimalne normy i kryteria zmierzające do zapewnienia ochrony konsumentów(4). Zasady te mają w szczególności na celu pogodzenie swobody stosowania reklamy telewizyjnej, która stanowi zasadnicze źródło dochodów dla komercyjnych kanałów telewizyjnych, oraz właściwego poziomu ochrony utworów audiowizualnych i telewidzów przed nadmiernym nadawaniem reklam(5). 12.      Na wstępie dyrektywa definiuje określone pojęcia, o których mowa w jej przepisach, takie jak reklama telewizyjna, sponsorowanie oraz telesprzedaż. 13.      I tak, reklama telewizyjna została zdefiniowana w art. 1 lit. c) dyrektywy w następujący sposób: „każda forma obwieszczenia [ogłoszenia] transmitowanego, odpłatnie lub za inne podobne świadczenie, lub transmisja do celów autopromocyjnych, przez przedsiębiorstwo prywatne lub publiczne, w powiązaniu z działalnością handlową, produkcyjną, rzemieślniczą lub zawodową [w ramach wolnego zawodu] w celu zwiększenia sprzedaży towarów lub świadczonych usług, włączając nieruchomości, prawa i zobowiązania”. 14.      Zgodnie z art. 1 lit. e) dyrektywy „sponsorowanie” oznacza „wszelkiego rodzaju wpłaty przekazane przez prywatne lub publiczne przedsiębiorstwo nieprowadzące działalności związanej z nadawaniem programów telewizyjnych bądź produkcją utworów audiowizualnych na rzecz finansowania programów telewizyjnych w celu promocji własnej firmy, znaku towarowego, wizerunku, działalności bądź produktów”. 15.      Zgodnie z art. 1 lit. f) dyrektywy „telezakupy” [telesprzedaż] oznaczają [oznacza] „transmisję do odbioru publicznego bezpośrednich ofert w celu odpłatnego dostarczania towarów lub świadczenia usług, włącznie z nieruchomościami, prawami i zobowiązaniami”. 16.      Na mocy art. 10 dyrektywy reklama telewizyjna i telesprzedaż muszą być łatwo rozpoznawalne i jednoznacznie oddzielone od innych części programu środkami optycznymi lub akustycznymi. W reklamach i telesprzedaży nie mogą być stosowane żadne techniki podprogowe. Reklamy i telesprzedaż nadawane osobno muszą stanowić wyjątek. 17.      Artykuł 17 ust. 1 lit. c) dyrektywy stanowi, że sponsorowane programy telewizyjne nie mogą zachęcać do zakupu lub wynajęcia produktów lub usług sponsora lub osoby trzeciej, w szczególności poprzez specjalne promocyjne odniesienia do tych produktów bądź usług. 18.      Artykuł 18 dyrektywy, dotyczący centralnej problematyki niniejszej sprawy, określa maksymalny czas nadawania reklam. 19.      Brzmienie tego artykułu podlegało zmianom w poszczególnych wersjach dyrektywy „Telewizja bez granic”. 20.      W pierwotnej wersji dyrektywy 89/552 przepis ten brzmiał następująco: „1. Czas nadawania bloków reklamowych nie może przekraczać 15% dobowego czasu nadawania programu. Udział ten może być zwiększony do 20%, jeżeli obejmuje on takie formy reklamy, jak bezpośrednia oferta sprzedaży, kupna lub wynajmu produktów, lub świadczenia usług skierowana do widzów, przy czym czas trwania okienek reklamowych nie przekracza łącznie 15%. 2. Czas nadawania bloków reklamowych w trakcie godziny zegarowej nie może przekraczać 20%. 3. Bez uszczerbku dla przepisu ust. 1 czas nadawania takich form reklamy, jak bezpośrednie oferty sprzedaży, kupna lub wynajmu produktów, albo świadczenia usług, skierowane do widzów, nie powinien przekroczyć jednej godziny dziennie”. 21.      W wersji mającej zastosowanie w niniejszej sprawie, wynikającej – przypomnijmy – ze zmian wprowadzonych dyrektywą 97/36, art. 18 ma następujące brzmienie: „1. Procentowy udział czasu transmisyjnego przeznaczonego na telezakupy [telesprzedaż], reklamy i inne formy reklamowania, z wyłączeniem okien eksploatacyjnych, przeznaczonych dla [na] telezakupy [telesprzedaż] w rozumieniu art. 18a nie przekracza 20% dziennego czasu emisji. Czas transmisyjny reklam nie przekracza 15% dziennego czasu emisji. 2. Procentowy udział czasu transmisji przeznaczonego na reklamy i telezakupy [telesprzedaż] w czasie jednej godziny zegarowej nie przekracza 20%. 3. Do celów niniejszego artykułu reklam nie stanowią: –        obwieszczenia [ogłoszenia] rozpowszechniane przez nadawcę telewizyjnego, dotyczące własnych programów i produktów dodatkowych, pochodzących bezpośrednio z tych programów, –        obwieszczenia [ogłoszenia] służb publicznych i apeli charytatywnych rozpowszechnianych nieodpłatnie”. 22.      Dyrektywa 97/36 dodała również art. 18a w brzmieniu: „1. Okna eksploatacyjne przeznaczone na telezakupy [telesprzedaż] transmitowane przez kanał nieprzeznaczony wyłącznie na telezakupy [telesprzedaż] mają minimalną nieprzerwaną długość 15 minut. 2. Maksymalna dzienna liczba okien eksploatacyjnych wynosi osiem. Ich całkowity czas trwania nie powinien przekraczać trzech godzin dziennie. Dzięki środkom optycznym i akustycznym powinny one być łatwo rozpoznawalne jako okna eksploatacyjne telezakupów [telesprzedaży]”. 23.      Artykuły 18 i 18a dyrektywy zostały zmienione dyrektywą 2007/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady(6), która nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Obecnie w nowej wersji artykuły te mają następujące brzmienie: „Artykuł 18 1. Czas nadawania telewizyjnych spotów reklamowych i spotów telesprzedażowych nie przekracza 20% danej godziny zegarowej. 2. Ustępu 1 nie stosuje się do ogłoszeń nadawcy w związku z jego własnymi audycjami ani w związku z produktami towarzyszącymi wywodzącymi się bezpośrednio z tych audycji, do ogłoszeń sponsorowanych [o sponsorowaniu] ani do lokowania produktu. Artykuł 18a Bloki telesprzedaży są wyraźnie oznaczone w sposób wizualny i dźwiękowy i nadawane w sposób nieprzerwany przez co najmniej 15 minut”. 24.      Wreszcie należy przywołać art. 3 ust. 2 dyrektywy, zgodnie z którym „[p]aństwa członkowskie zapewnią, poprzez zastosowanie odpowiednich środków w ramach własnego ustawodawstwa, stosowanie przepisów niniejszej dyrektywy przez nadawców podlegających ustawodawstwu tego państwa członkowskiego”. II – Stan faktyczny, postępowanie i żądania stron 25.      Komisja zleciła niezależnej firmie konsultingowej Audimetrie, specjalizującej się w badaniach i analizie danych dotyczących rynku reklamy telewizyjnej, zbadanie programu kilku głównych kanałów hiszpańskich w okresie odniesienia od dnia 1 maja do dnia 30 czerwca 2005 r. 26.      Biorąc pod uwagę wyniki tego badania oraz po wymianie pism z władzami hiszpańskimi, dnia 11 lipca 2007 r. Komisja skierowała do wspomnianych władz wezwanie do usunięcia uchybienia, a następnie w dniu 8 maja 2008 r. wystosowała uzasadnioną opinię. 27.      Komisja złożyła skargę w niniejszej sprawie pismem procesowym z dnia 17 lipca 2009 r., w którym wnosi o Trybunału o: –        stwierdzenie, że dopuszczając do rażących, wielokrotnych i poważnych naruszeń przepisów art. 18 ust. 2 dyrektywy, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, jakie ciążą na nim na mocy art. 3 ust. 2 dyrektywy w związku z art. 10 traktatu WE, oraz o –        obciążenie Królestwa Hiszpanii kosztami. 28.      Królestwo Hiszpanii oraz Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, które wystąpiło z interwencją na poparcie żądań pozwanego państwa, wnoszą o oddalenie tej skargi. 29.      Królestwo Hiszpanii wnosi również o obciążenie Komisji kosztami. III – Argumenty stron A –    Argumentacja Komisji 30.      W swej skardze o stwierdzenie uchybienia Komisja odnosi się do czterech form reklamy nadawanych w programach telewizji hiszpańskiej, a mianowicie do reportaży reklamowych, telepromocji, ogłoszeń reklamowych o sponsorowaniu oraz miniaudycji reklamowych. 31.      Komisja twierdzi, że każda z tych form jest reklamą w świetle definicji pojęć „spoty reklamowe” oraz „inne formy reklamowania” przedstawionych przez Trybunał w wyroku z dnia 12 grudnia 1996 r. w sprawie RTI i in.(7), który dotyczy art. 18 dyrektywy 89/552. 32.      Komisja przypomina, że pojęcie „spoty reklamowe” zostało zdefiniowane jako „formy promocji, zazwyczaj bardzo krótko trwające, mające bardzo znaczne sugestywne oddziaływanie, pojawiające się zwykle w grupach w różnych odstępach czasu w trakcie programów lub pomiędzy nimi, których producentami są dostawcy produktów lub usługodawcy, lub ich przedstawiciele, a nie sami nadawcy”(8). 33.      Komisja przypomina również, że Trybunał stwierdził, iż „możliwość zwiększenia procentowego udziału czasu nadawania przeznaczonego na reklamy do 20% dziennego czasu emisji, jaką daje art. 18 ust. 1 zdanie drugie, można wykorzystać również dla tych form reklamy, które nie stanowiąc »oferty kierowanej do odbiorców«, wymagają, podobnie jak ona oraz ze względu na ich sposób prezentacji, dłuższego czasu niż spoty reklamowe”(9). 34.      Komisja twierdzi, że biorąc pod uwagę te definicje, każda forma reklamy nadawanej pomiędzy programami lub w czasie przerw, której sposób prezentacji nie wymaga wyraźnie dłuższego czasu nadawania, powinna być uważana za spot reklamowy, a zatem podlega limitowi godzinowemu przewidzianemu w art. 18 ust. 2 dyrektywy. Zdaniem Komisji szczególna forma reklamy może być więc uważana za „inną formę reklamowania” w rozumieniu art. 18 ust. 1 dyrektywy tylko wówczas, gdy sposób jej przedstawienia wymaga dłuższego czasu ze względu na niemożliwe do ominięcia wymogi techniczne. 35.      Komisja wyjaśnia, że w świetle tych rozważań owe cztery sporne formy reklamy należy analizować jako spoty reklamowe z wymienionych poniżej powodów. 36.      Jeśli chodzi o reportaże reklamowe, są one określone jako ogłoszenia reklamowe dłuższe niż spot, zazwyczaj o charakterze promocyjnym, informacyjnym lub opisowym. Są one również realizowane w postaci kopii, która może być retransmitowana, jednak ze względu na specyficzne cechy związane z czasem trwania i promocyjnym charakterem zasadniczo nie jest retransmitowana(10). 37.      Na podstawie przykładów wymienionych w badaniu spółki Audimetrie Komisja zauważa, że owe reportaże reklamowe są nadawane, podobnie jak spoty reklamowe, pomiędzy programami lub w czasie przerw z taką samą częstotliwością nadawania. 38.      Jeśli chodzi o telepromocję, Komisja wskazuje, że rzeczywiście, zgodnie z ww. wyrokiem w sprawie RTI i in., telepromocja, czyli „forma reklamy telewizyjnej oparta na przerywaniu programów studyjnych (w szczególności teleturniejów) okienkami poświęconymi prezentacji jednego lub kilku produktów lub usług, w czasie trwania których prezenterzy programu na chwilę przechodzą ze swojej roli związanej z trwającym teleturniejem do roli »osoby promującej« towary lub usługi będące przedmiotem prezentacji reklamowej”(11), została oceniona jako niestanowiąca spotu reklamowego. 39.      Komisja wyjaśnia jednak, że jej skarga dotyczy spotów telepromocyjnych, to znaczy ogłoszeń nadawanych pomiędzy programami, które są niezależne od tych programów, krótkie i mogą być powtórnie nadawane. 40.      Jeśli chodzi o ogłoszenia reklamowe o sponsorowaniu, Komisja opiera swoją skargę na ich zawartej w zasadach interpretacyjnych prawa hiszpańskiego definicji, zgodnie z którą mowa tu o szczególnym rodzaju spotu, tzw. euroclaquecie, w którym ogłoszenie o sponsorowaniu programu oraz reklama sponsora są pokazywane jednocześnie. 41.      Komisja przypomina, że zgodnie z art. 17 dyrektywy sponsorowanie programów telewizyjnych jest uzależnione od warunku, że program nie może zawierać żadnej zachęty do zakupu produktów lub usług sponsora. 42.      Wreszcie w odniesieniu do miniaudycji reklamowych Komisja również opiera się na ich zawartej w zasadach interpretacyjnych prawa hiszpańskiego definicji, zgodnie z którą „miniaudycje zawierające ogłoszenia reklamowe są uznawane za »inną formę reklamowania« wówczas, gdy czas ich trwania jest dłuższy niż 60 sekund oraz gdy nie polegają na zwykłym zgrupowaniu spotów reklamowych luźno ze sobą powiązanych wspólnym wątkiem”. 43.      Komisja podnosi, że sposób prezentacji tych miniaudycji, w odróżnieniu od sposobu prezentacji prawdziwych telepromocji, nie wymaga dłuższego czasu emisji niż w przypadku tradycyjnych spotów. 44.      W związku z powyższym zdaniem Komisji należy stwierdzić uchybienie Królestwa Hiszpanii, ponieważ ze sprawozdania spółki Audimetrie oraz z ustawodawstwa omawianego państwa członkowskiego wynika, iż opisane cztery formy reklamy są nadawane na kanałach telewizji hiszpańskiej nawet do 17 minut na godzinę, czyli przekraczają o 50% czasu maksymalny limit 12 minut na godzinę zegarową przewidziany w dyrektywie. B –    Argumentacja Królestwa Hiszpanii 45.      Królestwo Hiszpanii podkreśla, że dyrektywa nie definiuje pojęcia spotów reklamowych oraz innych form reklamowania. Według tego państwa członkowskiego te dwa pojęcia należy rozróżnić, uwzględniając następujące kryteria: –        forma lub prezentacja przekazu reklamowego: jego wygląd pod względem estetycznym lub wizualnym, połączenie elementów audiowizualnych z innymi elementami wyłącznie graficznymi (pasek z napisami, nakładki na obraz) lub dźwiękowymi (głos z offu), wykorzystanie aktorów lub scenografii należących do konkretnych programów; –        czas trwania: dłuższy niż w przypadku reportaży reklamowych lub miniaudycji; –        ich miejsce w ramówce: połączenie z innymi programami lub brak takiego połączenia, oraz –        treść przekazu: w zależności od intensywności zachęty do zakupu lub sprzedaży, która może być bardzo wysoka (jak w przypadku spotów) lub mniejsza, ze względu na przewagę aspektu opisowego (reportaże reklamowe) albo dlatego że przekaz jest ograniczony do prezentacji wizualnej produktu lub usługi będącej przedmiotem reklamy (zwykła zapowiedź lub czołówka programu sponsorowanego przez daną firmę). 46.      Królestwo Hiszpanii wskazuje ponadto, że określenia pojęcia spotów reklamowych należy dokonywać zgodnie z zasadą wyrażoną w wyroku z dnia 28 października 1999 r. w sprawie ARD(12), zgodnie z którym „kiedy przepis dyrektywy 89/552 nakłada ograniczenia w zakresie nadawania i rozpowszechniania usług telewizyjnych, przy czym prawodawca wspólnotowy nie formułuje tego ograniczenia w sposób jasny i jednoznaczny, należy je interpretować w sposób ścisły”(13). 47.      Według wspomnianego państwa członkowskiego należy również wziąć pod uwagę cel dyrektywy, polegający na poszukiwaniu równowagi pomiędzy potrzebami w zakresie finansowania operatorów telewizyjnych, ich prawem do swobody przedsiębiorczości i poszanowaniem ich niezależności redakcyjnej oraz ochroną interesów konsumentów będących telewidzami przed nadużywaniem reklamy. 48.      Dlatego też Królestwo Hiszpanii przewiduje w swoim ustawodawstwie limit godzinowy wynoszący 12 minut dla spotów reklamowych i telesprzedaży oraz limit wynoszący 17 minut dla innych form reklamy. 49.      Królestwo Hiszpanii twierdzi, że cztery sporne formy reklamy nie wchodzą w zakres pojęcia spotów reklamowych ze względu na swą standardową długość, mniejszą agresywność handlową, rozumianą jako poziom ich sugestywności wobec konsumenta, i wreszcie stopień, w jakim zakłócają one oglądanie programów. 50.      Królestwo Hiszpanii wskazuje, że żadna z tych form reklamy nie jest nadawana tak często, jak klasyczne spoty reklamowe, co wynika ze szczególnych cech każdej z nich, czy to ze względu na ich długi czas trwania (z wyjątkiem ogłoszeń o sponsorowaniu nie można sobie wyobrazić nadawania innych form reklamy więcej niż jeden raz w tym samym bloku reklamowym), czy na ich szczególne powiązanie z konkretnym programem (w przypadku ogłoszeń o sponsorowaniu oraz niektórych telepromocji), czy też ze względu na ich charakter programu informacyjnego (miniaudycje). 51.      Królestwo Hiszpanii podnosi, że owe cztery sporne formy reklamy charakteryzują się tym, iż nadawane są pojedynczo lub wyjątkowo. Jest to okoliczność, która w połączeniu z inną − choćby tą dotyczącą formatu nadawania w zależności od danego operatora telewizyjnego czy nawet dotyczącą produkcji dla każdego z kanałów telewizyjnych w określonych okienkach − powoduje, że można je odróżnić od spotów reklamowych. C –    Argumentacja Zjednoczonego Królestwa 52.      Zjednoczone Królestwo utrzymuje, że wykładnia zaproponowana przez Komisję jest niezgodna z dyrektywą, ponieważ nie uwzględnia ustalonych przez tę dyrektywę podstawowych różnic między spotami reklamowymi i innymi formami reklamy, w szczególności między sponsorowaniem i informacjami emitowanymi przez nadawcę na temat jego własnych programów, o których mowa w art. 18 ust. 3 dyrektywy. 53.      Według tego państwa członkowskiego okoliczność, iż spot reklamowy o sponsorowaniu promuje pewne produkty lub usługi sponsora, nie oznacza, że jest on spotem reklamowym. 54.      Podobnie zdaniem Zjednoczonego Królestwa stanowisko Komisji, zgodnie z którym ogłoszenia nadawcy należy objąć zakresem pojęcia spotów reklamowych tylko z tego powodu, że stanowią one promocję jego usług, pozbawia wszelkiej skuteczności wyjątek zawarty w art. 18 ust. 3 dyrektywy. IV – Moja ocena 55.      Podzielam stanowisko Komisji, według której cztery sporne formy reklamy należy uznać za spoty reklamowe w rozumieniu dyrektywy. Jakkolwiek jednak doszedłem do takiego samego wniosku jak instytucja skarżąca, to nie zgadzam się z jej definicją pojęcia innych form reklamowania. Swoją ocenę opieram na przedstawionej poniżej argumentacji. 56.      Niniejszy spór dotyczy ustalenia, czy cztery sporne formy reklamy należy uznać za spoty reklamowe, jak twierdzi Komisja, czy też należą one do kategorii innych form reklamowania, jak utrzymuje Królestwo Hiszpanii. Od rozstrzygnięcia tego sporu zależy, czy nadawanie czterech rozpatrywanych form reklamy podlega limitowi godzinowemu wynoszącemu dwanaście minut na godzinę zegarową, czy jedynie ograniczeniu do 15% dziennego czasu emisji. 57.      Tak więc znaczenie tego sporu wydaje się całkiem jasne. Chodzi tu o prawo nadawców telewizyjnych do nadawania nowych form reklamy w godzinach największej oglądalności, z przekroczeniem czasu dwunastu minut przewidzianych w art. 18 ust. 2 dyrektywy na nadawanie spotów reklamowych i telesprzedaż. 58.      Rozstrzygnięcie tego sporu wymaga analizy treści pojęć „spoty reklamowe” i „inne formy reklamowania”, o których mowa w art. 18 ust. 1 i 2 dyrektywy. 59.      Zdefiniowanie obu tych pojęć nie jest łatwe. Jak podkreślają strony sporu, pojęcia te nie są zdefiniowane w dyrektywie, która w tym zakresie również nie odsyła do prawa państw członkowskich. 60.      Prawdą jest, że, jak podniosła Komisja, w uzasadnieniu do jej projektu dyrektywy(14) wskazano, iż „przepisy dotyczące »innych form reklamowania« w stosunku do spotów reklamowych mają na celu zapewnienie koniecznej elastyczności, aby uwzględnić rozwój nowych form reklamy, takich jak telepromocje oraz »Dauerwerbesendungen«, które różnią się ze względu na dłuższy czas trwania oraz to, że zasadniczo wpisują się w przebieg samego programu”(15). 61.      Jednakże ten pierwszy projekt został zmieniony przez Komisję w wyniku poprawek wniesionych przez Parlament Europejski, który pragnął znieść możliwość ustanowienia dodatkowego czasu emisji dla innych form reklamowania(16). 62.      W swoim zmienionym projekcie dyrektywy(17) Komisja wyjaśnia jedynie, że nowa wersja art. 18 uwzględnia zmiany, które wynikają częściowo z poprawek Parlamentu, lecz uznała ona za niepożądane i niemożliwe wyłączenie form reklamy innych niż reklama w postaci spotów(18). 63.      Biorąc pod uwagę powyższe względy, trudno więc uznać, że prace przygotowawcze nad dyrektywą pozwalają na ustalenie bez żadnych wątpliwości, jakie dokładnie znaczenie pojęciu „inne formy reklamowania” pragnął w art. 18 ust. 1 tej dyrektywy nadać prawodawca. 64.      Zgodnie z orzecznictwem znaczenie i zakres pojęć spotu reklamowego oraz innych form reklamowania należy zatem określić w świetle kontekstu przepisów, w których te pojęcia występują, oraz celów, do których owe przepisy zmierzają, tak aby wspomniane pojęcia były przedmiotem autonomicznej i jednolitej wykładni we Wspólnocie(19). 65.      Według Królestwa Hiszpanii wobec braku precyzyjnej definicji w dyrektywie wspomniane wyżej pojęcia należy interpretować na korzyść nadawania reklamy. 66.      Rzeczywiście, jak przypomina wskazane państwo członkowskie, w ww. wyroku w sprawie ARD orzeczono, że wykładni przepisów dyrektywy nakładających ograniczenia w nadawaniu reklamy w telewizji należy dokonywać w sposób ścisły, w przypadku gdy nie są one sformułowane w sposób jasny i jednoznaczny(20). 67.      Podobnie może się wydawać możliwe do zakwestionowania stanowisko Komisji, której zdaniem pojęcie „inne formy reklamowania”, o którym mowa w dyrektywie, zostało zdefiniowane w ww. wyroku w sprawie RTI i in. 68.      W wyroku tym bowiem Trybunał wypowiedział się w przedmiocie wyrażenia „takie formy reklamy, jak bezpośrednia oferta […] skierowana do widzów”, o którym mowa w art. 18 ust. 1 dyrektywy 89/552. Treść tego wyrażenia, w szczególności użycie słowa „takie”, wskazuje, że prawodawca wspólnotowy odwołał się wyraźnie do form reklamy, które posiadają te same właściwości co oferty telesprzedaży. Tymczasem w dyrektywie pojęcie innych form reklamowania nie jest już powiązane z ofertami telesprzedaży, dla których dyrektywa 97/36 przewidziała bardziej szczegółowe zasady, mające uwzględnić rozwój oraz rozmiary tej działalności(21). 69.      Ponadto w świetle celu, który zostanie omówiony poniżej, leżącego u podstaw art. 18 ust. 2 dyrektywy, a dotyczącego ochrony konsumentów przed nadmiernym nadawaniem reklam w godzinach największej oglądalności, raczej trudno przyznać, że kryterium uzasadniające odstępstwo od tego limitu godzinowego polega na czasie trwania ogłoszeń reklamowych. Taka interpretacja prowadziłaby do zachęcania podmiotów gospodarczych do wymyślania nowych form reklamy, które ze względów technicznych wymagają dłuższych czasów nadawania, i do zmniejszenia w ten sposób skuteczności tego limitu godzinowego. 70.      Ponieważ celem dyrektywy jest wyznaczenie we wszystkich państwach członkowskich ograniczeń czasu nadawania wszystkich form reklamy, które odpowiadają definicji wymienionej w art. 1 lit. c) dyrektywy, jestem skłonny sądzić, że treści pojęcia „inne formy reklamowania”, o którym mowa w art. 18 ust. 1 dyrektywy, należy szukać w jej uregulowaniach. 71.      Kiedy im się przyjrzymy, stwierdzimy, że innymi formami reklamowania, które mogłyby być odróżniane od spotów reklamowych, a które zostały wymienione w dyrektywie, są ogłoszenia o sponsorowaniu. Takie ogłoszenia stanowią także pewną formę reklamy, ponieważ zgodnie z art. 1 lit. e) dyrektywy ich celem jest promocja firmy, znaku towarowego, wizerunku, działalności lub produktów sponsora. 72.      Moim zdaniem dyrektywa 2007/65 potwierdza tę ocenę, ponieważ art. 18 ust. 2 dyrektywy 89/552, zmienionej dyrektywą 2007/65, wyłącza z zakresu limitu godzinowego − poza ogłoszeniami nadawcy w związku z jego własnymi audycjami i w związku z produktami towarzyszącymi, wywodzącymi się bezpośrednio z tych audycji − ogłoszenia o sponsorowaniu oraz lokowanie produktu. 73.      Jestem więc skłonny sądzić, że pojęcie „inne formy reklamowania”, o którym mowa w art. 18 ust. 1 dyrektywy, oznacza raczej ogłoszenia o sponsorowaniu, a nie formy reklamy, które ze względu na niedające się ominąć wymogi techniczne wymagają dłuższych czasów transmisji, jak twierdzi Komisja. 74.      Jednakże wybór pomiędzy jedną lub drugą z tych definicji nie ma decydującego znaczenia w kontekście badania niniejszej skargi. Niezależnie od tego, którą z tych dwóch definicji przyjąć, argumentacja Komisji jest moim zdaniem zasadna, gdy twierdzi ona, że interpretacja nadana pojęciu „inne formy reklamowania”, o którym mowa w art. 18 ust. 1 dyrektywy, nie może prowadzić do pozbawienia skuteczności limitu godzinowego ustanowionego w art. 18 ust. 2 dyrektywy. 75.      Bowiem jeśli nawet pojęcia ograniczające swobodę nadawania ogłoszeń reklamowych powinny być przedmiotem ścisłej wykładni, jak stwierdził Trybunał w ww. wyroku ARD, to należy również uwzględnić cel dyrektywy, jakim jest pogodzenie korzystania ze wspomnianej swobody z wymogiem ochrony telewidzów przed nadmiernym nadawaniem reklam. 76.      Jak bardzo słusznie przypomina Komisja, ochrona konsumentów, jakimi są telewidzowie, przed nadmierną reklamą stanowi zasadniczy element celów dyrektywy(22). 77.      Ustanowiony w art. 18 dyrektywy godzinowy limit wynoszący dwanaście minut na godzinę zegarową odzwierciedla zamierzoną przez prawodawcę wspólnotowego równowagę pomiędzy potrzebami finansowania nadawców telewizyjnych poprzez reklamę a ochroną telewidzów przed nadmierną reklamą. Innymi słowy, prawodawca wspólnotowy uznał, że możliwość nadawania ogłoszeń reklamowych przez maksymalny okres dwunastu minut na godzinę zegarową wystarczy, aby umożliwić nadawcom telewizyjnym zaspokojenie ich potrzeb finansowych. 78.      W związku z powyższym skuteczność tego przepisu wymaga, by takie formy reklamy, które mogą być nadawane z przekroczeniem tego czasu dwunastu minut, odpowiadały dokładnie tym formom, które były zamierzone przez prawodawcę wspólnotowego. Wymóg ten jest konieczny również w celu zapewnienia równości traktowania wszystkich nadawców telewizyjnych, niezależnie od państwa członkowskiego, na terytorium którego mają siedzibę. 79.      W razie konieczności taka interpretacja wydaje się znajdować potwierdzenie w przepisach dyrektywy 2007/65, w której prawodawca wspólnotowy zdecydował o zniesieniu limitu dziennego i utrzymaniu samego limitu godzinowego, ponieważ jedynie ten ostatni limit może ograniczyć nadawanie reklamy w godzinach największej oglądalności, a zatem zapewnić przestrzeganie wyżej wspomnianej równowagi(23). 80.      Tymczasem, jak to doskonale wykazała Komisja w niniejszej skardze, stanowisko Królestwa Hiszpanii jest w sposób oczywisty sprzeczne z tym celem. Według tego państwa członkowskiego pojęcie spotów reklamowych należy bowiem definiować na podstawie szeregu kryteriów oraz odrzucać zawsze wtedy, kiedy rozpatrywana forma reklamy nieznacznie się różni pod względem któregoś z tych kryteriów od definicji pojęcia „spoty reklamowe” ustanowionej w ww. wyroku w sprawie RTI i in. 81.      Takie postawienie sprawy oznacza pozostawienie właściwym organom państw członkowskich uprawnienia do zdefiniowania − dla każdego przypadku oddzielnie − pojęcia spotów reklamowych, a zatem do pozbawienia w znacznym stopniu skuteczności limitu godzinowego przewidzianego w art. 18 ust. 2 dyrektywy. 82.      Z tego powodu jestem zdania, że niniejsza skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego jest zasadna, także w odniesieniu do spotów reklamowych o sponsorowaniu, nazywanych „euroclaquetami”. 83.      Według definicji tej formy reklamy w kryteriach interpretacyjnych prawa hiszpańskiego chodzi bowiem o szczególny rodzaj spotu, w którym ogłoszenie o sponsorowaniu programu i reklama sponsora są nadawane jednocześnie. 84.      Uznanie, tak jak czyni to Królestwo Hiszpanii, że taka forma reklamy wchodzi w zakres pojęcia innych form reklamowania i może być w ten sposób nadawana poza dwunastominutowym limitem godzinowym, jest równoznaczne z pozwoleniem nadawcom telewizyjnym oraz podmiotom gospodarczym dążącym do promowania swoich produktów lub usług na obejście tego limitu. 85.      Aby ominąć ten limit, wystarczy bowiem, że do informacji reklamowej zachęcającej do zakupu swoich produktów lub usług dołączą oni ogłoszenie o sponsorowaniu. Według mnie Komisja ma więc pełne podstawy, by twierdzić, że zgodnie z art. 17 dyrektywy ogłoszeniami o sponsorowaniu, które mogą być nadawane poza limitem godzinowym, są wyłącznie te ogłoszenia, które nie zachęcają do zakupu poszczególnych produktów lub usług sponsora. 86.      Jeżeli Trybunał podzieli moje stanowisko, Królestwo Hiszpanii powinno zostać obciążone kosztami niniejszego postępowania zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Zjednoczone Królestwo powinno pokryć własne koszty zgodnie z art. 69 § 4 akapit pierwszy tego regulaminu. V –    Wnioski 87.      W świetle powyższych uwag proponuję, aby Trybunał: –        uznał zasadność niniejszej skargi o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego w zakresie stawianego Królestwu Hiszpanii zarzutu, iż dopuszczając do rażących, wielokrotnych i poważnych naruszeń przepisów art. 18 ust. 2 dyrektywy Rady 89/552/EWG z dnia 3 października 1989 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących wykonywania telewizyjnej działalności transmisyjnej, zmienionej dyrektywą 97/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 czerwca 1997 r., Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, jakie ciążą na nim na mocy art. 3 ust. 2 zmienionej dyrektywy 89/552 w związku z art. 10 traktatu WE; –        obciążył Królestwo Hiszpanii kosztami postępowania oraz zobowiązał Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej do pokrycia kosztów własnych. 1 – Język oryginału: francuski. 2 – Dyrektywa Rady 89/552/EWG z dnia 3 października 1989 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących wykonywania telewizyjnej działalności transmisyjnej (Dz.U. L 298, s. 23), zmieniona dyrektywą 97/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 czerwca 1997 r. (Dz.U. L 202, s. 60) (zwana dalej „dyrektywą”). 3 – Motywy 5−11 dyrektywy. 4 – Motyw 27 dyrektywy. 5 – Ibidem. Zobacz również pkt 3 komunikatu interpretacyjnego Komisji w sprawie niektórych aspektów przepisów dyrektywy „Telewizja bez granic” dotyczących reklamy telewizyjnej (Dz.U. 2004, C 102, s. 2). 6 – Dyrektywa z dnia 11 grudnia 2007 r. zmieniająca dyrektywę Rady 89/552/EWG w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących wykonywania telewizyjnej działalności transmisyjnej (Dz.U. L 332, s. 27). 7 – Sprawy połączone C‑320/94, C‑328/94, C‑329/94 oraz od C‑337/94 do C‑339/94, Rec. s. I‑6471. 8 – Punkt 31. 9 – Punkty 32 i 34. 10 – Zobacz s. 6 zasad interpretacyjnych dotyczących programów reklamowych stosowanych przez poddyrekcję generalną ds. treści społeczeństwa informacyjnego w ramach wykonywanej przez nią inspekcji i kontroli (criterios interpretativos de emisiones publicitarias aplicados por la subdirección general de contenidos de la S.I. en sus servicios de inspección y control) z dnia 17 grudnia 2001 r. (zwane dalej „zasadami interpretacyjnymi prawa hiszpańskiego”). 11 – Punkt 25 komunikatu wyjaśniającego Komisji, przywołanego w przypisie 5. 12 – Wyrok w sprawie C‑6/98, Rec. s. I‑7599. 13 – Punkt 30. 14 – Wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 89/552 [COM(95) 86 wersja ostateczna]. 15 – Punkt 2.4.4. 16 – Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących wykonywania telewizyjnej działalności transmisyjnej (Dz.U. 1996, C 65, s. 96). Parlament zaproponował, aby art. 18 otrzymał następujące brzmienie: „1. Czas nadawania przypadający na reklamę nie powinien przekraczać 15% dziennego czasu nadawania. Procentowy udział czasu transmisyjnego przeznaczonego na reklamy i telezakupy [telesprzedaż] (z wyłączeniem okien eksploatacyjnych, przeznaczonych na telezakupy [telesprzedaż] o czasie trwania nie krótszym niż piętnaście minut) nie powinien przekraczać 20% dziennego czasu nadawania; powyższe nie ma zastosowania do usług przeznaczonych wyłącznie na telezakupy [telesprzedaż]. 2. Procentowy udział czasu nadawania przeznaczony na wszystkie formy reklamy, w tym telezakupy [telesprzedaż], w czasie jednej godziny zegarowej nie przekracza 20%. Proporcja ogłoszeń reklamowych nadawanych w trakcie projekcji filmu nie może przekraczać 15% przewidzianej długości filmu”. 17 – Zmieniony wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 89/552 [COM(96) 200 wersja ostateczna]. 18 – Zobacz uzasadnienie do projektu, pkt 2.2, s. 7. 19 – W kwestii pojęć „reklama telewizyjna” oraz „telezakupy [telesprzedaż]”, o których mowa w art. 1 dyrektywy, zob. wyrok z dnia 18 października 2007 r. w sprawie C‑195/06 Österreichischer Rundfunk, Zb.Orz. s. I‑8817, pkt 24 oraz przytoczone tam orzecznictwo. 20 – Punkty 29 i 30. Chodziło o to, czy przy obliczaniu czasu 45 minut przewidzianego w art. 11 ust. 3 dyrektywy należy − w celu określenia dopuszczalnej liczby przerw reklamowych podczas nadawania filmów − wliczać do tego okresu czas trwania reklam. 21 – Zobacz motywy 36 i 37 dyrektywy 97/36. 22 – Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Österreichischer Rundfunk, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo. 23 – Motyw 59 dyrektywy 2007/65.