C-292/14

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO PEDRA CRUZA VILLALÓNA przedstawiona w dniu 24 września 2015 r. ( ) Sprawa C‑292/14 Elliniko Dimosio przeciwko Stefanosowi Stroumpoulisowi Nikolaosowi Koumpanosowi Panagiotisowi Renierisowi Charalamposowi Renierisowi Ioannisowi Zachariasowi Dimitriosowi Lazarouwi Apostolosowi Chatzisotiriouwi [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Symvoulio tis Epikrateias (Grecja)] „Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy — Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza — Konwencja rzymska o prawie właściwym dla zobowiązań umownych — Dyrektywa 80/987 — Spółka z siedzibą w państwie trzecim, której siedziba rzeczywista mieści się w państwie członkowskim, i której upadłość ogłoszono w tym ostatnim państwie — Zakres ochrony pracowników w zakresie zaspokajania ich roszczeń — Ochrona równorzędna” 1.  W niniejszej sprawie Trybunał będzie miał okazję rozstrzygnąć kwestię, czy państwo członkowskie powinno odpowiadać z tytułu zobowiązań wynikających z dyrektywy 80/987/EWG ( ), w przypadku gdy pracownicy zostali zatrudnieni jako marynarze przez spółkę, której zarejestrowana siedziba mieści się w państwie trzecim, lecz jej rzeczywista siedziba mieści się w tym państwie członkowskim, i której upadłość ogłoszona została przez sąd tego ostatniego przy zastosowaniu jego prawa. 2.  W celu udzielenia odpowiedzi na wskazane pytanie należy na wstępie rozstrzygnąć, czy w okolicznościach sprawy prawo Unii nie powinno ustąpić pierwszeństwa dwóm aktom prawa międzynarodowego, tj. Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza ( ) oraz Konwencji o prawie właściwym dla zobowiązań umownych ( ). Zgodnie z przedstawionym stanowiskiem uważam, że z uwagi na specyficzny charakter i prawidłowe rozumienie tych aktów prawa międzynarodowego, dyrektywa 80/987 ma pierwszeństwo stosowania w sprawie głównej. 3.  Co się tyczy istoty pytania wniesionego przez Symvoulio tis Epikrateias, będę twierdził, że w okolicznościach sprawy zostały spełnione wymagania dyrektywy 80/987 do tego, aby państwo członkowskie zapewniło pracownikom ochronę gwarantowaną przez tę dyrektywę, przy czym nie można uznać za „ochronę równorzędną” prawa krajowego obejmującego wyłącznie marynarzy będących obywatelami tego państwa członkowskiego, służących na statkach pod banderą grecką lub zagranicznych, które zawarły porozumienie z Naftiko Apomachiko Tameio (funduszem emerytalnym marynarzy, zwanym dalej „NAT”) i którzy zostali pozostawieni sami sobie zagranicą. I – Ramy prawne A – Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza 4. Zgodnie z art. 91 ust. 1 konwencji o prawie morza „[k]ażde państwo określa warunki przyznawania statkom swojej przynależności państwowej, rejestrowania statków na swoim terytorium oraz przyznawania prawa podnoszenia swojej bandery. Statki posiadają przynależność tego państwa, którego banderę mają prawo podnosić. Pomiędzy państwem a statkiem powinna istnieć rzeczywista więź”. 5. Na mocy art. 92 ust. 1 konwencji o prawie morza: „Statki pływają pod banderą tylko jednego państwa i podlegają, poza wyjątkami wyraźnie przewidzianymi przez umowy międzynarodowe lub niniejszą konwencję, jego wyłącznej jurysdykcji na morzu pełnym. Statek nie może zmieniać swojej bandery podczas podróży lub postoju w porcie, poza przypadkami rzeczywistego przeniesienia własności lub zmiany rejestracji”. 6. Artykuł 94 konwencji o prawie morza stanowi, co następuje: „1.   Każde państwo skutecznie wykonuje swoją jurysdykcję i kontrolę w dziedzinie administracyjnej, technicznej i socjalnej nad statkami podnoszącymi jego banderę. 2.   W szczególności każde państwo: […] b) poddaje swojej jurysdykcji, zgodnie ze swoim prawem krajowym, każdy statek podnoszący jego banderę oraz jego kapitana, oficerów i załogę w odniesieniu do spraw administracyjnych, technicznych i socjalnych dotyczących danego statku. […]”. 7. Zgodnie z art. 218 ust. 1 konwencji o prawie morza, „jeżeli statek dobrowolnie przebywa w porcie państwa lub w jego terminalu przybrzeżnym, państwo to może rozpocząć dochodzenie i, jeżeli dowody za tym przemawiają, wszcząć postępowanie w odniesieniu do zrzutu dokonanego z takiego statku poza wodami wewnętrznymi, morzem terytorialnym lub wyłączną strefą ekonomiczną tego państwa z naruszeniem stosownych międzynarodowych norm i standardów, ustanowionych przez właściwą organizację międzynarodową lub ogólną konferencję dyplomatyczną”. 8. Na mocy art. 220 ust. 1 konwencji o prawie morza, „jeżeli statek dobrowolnie przebywa w porcie państwa lub w jego terminalu przybrzeżnym, państwo to może, z zastrzeżeniem rozdziału 7, wszcząć postępowanie w odniesieniu do naruszenia jego ustaw i innych przepisów prawnych wydanych zgodnie z niniejszą konwencją lub naruszenia stosownych międzynarodowych norm i standardów w zakresie zapobiegania, zmniejszania i kontroli zanieczyszczenia ze statków, jeżeli takie naruszenie miało miejsce na morzu terytorialnym lub w wyłącznej strefie ekonomicznej tego państwa”. B – Konwencja o prawie właściwym dla zobowiązań umownych 9. Zgodnie z art. 3 ust 1 konwencji rzymskiej „umowa podlega prawu wybranemu przez strony”. 10. Artykuł 6 konwencji rzymskiej ma następujące brzmienie: „1.   Bez względu na artykuł 3, w umowach o pracę wybór prawa dokonany przez strony nie może prowadzić do pozbawienia pracownika ochrony, która przysługuje mu na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, które miałyby zastosowanie zgodnie z ustępem 2 niniejszego artykułu w przypadku braku wyboru prawa. 2.   Bez względu na art. 4 i w przypadku braku wyboru prawa zgodnie z art. 3, do umów o pracę stosuje się: a) prawo państwa, w którym pracownik zazwyczaj świadczy pracę w wykonaniu umowy, i to nawet wówczas, gdy jest tymczasowo oddelegowany do innego państwa; albo b) prawo państwa, w którym znajduje się przedsiębiorstwo, w którym pracownik został zatrudniony, jeżeli zazwyczaj nie świadczy on pracy w jednym i tym samym państwie, chyba że z całokształtu okoliczności wynika, że umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z innym państwem; w takim przypadku stosuje się prawo tego innego państwa”. 11. Artykuł 10 konwencji rzymskiej ma następujące brzmienie: „1.   Prawo właściwe dla umowy na podstawie artykułu 3–6 i artykułu 12 niniejszej Konwencji ma zastosowanie w szczególności do: a) jej wykładni; b) wykonywania wynikających z niej zobowiązań; c) w granicach uprawnień przyznanych sądowi przez prawo procesowe, skutków całkowitego lub częściowego niewykonania tych zobowiązań, łącznie z określeniem wysokości szkody, w zakresie, w jakim rozstrzygają o tym przepisy prawa; d) różnych sposobów wygaśnięcia zobowiązań oraz przedawnienia i utraty praw wynikającej z upływu terminów; e) skutków nieważności umowy”. C – Prawo Unii 12. W obliczu okoliczności sprawy należy wziąć pod uwagę dyrektywę 80/987/EWG w brzmieniu przed zmianą dokonaną dyrektywą 2002/74/WE ( ) i jej uchyleniem dyrektywą 2008/94/WE ( ). 13. W czterech pierwszych motywach dyrektywy 80/987 stwierdza się, co następuje: „konieczne jest zapewnienie ochrony pracowników w przypadku niewypłacalności pracodawcy, w szczególności dla zagwarantowania zaspokojenia roszczeń, biorąc pod uwagę konieczność zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego we Wspólnocie; istnieją różnice między państwami członkowskimi w zakresie ochrony pracownika; należy dążyć do zmniejszenia różnic, które mogą mieć bezpośredni wpływ na funkcjonowanie wspólnego rynku; należy popierać postęp w zbliżaniu ustawodawstw w tej dziedzinie w rozumieniu art. 117 traktatu; rynek pracy Grenlandii, z racji sytuacji geograficznej i aktualnej struktury zawodowej tego regionu, różni się zasadniczo od innych regionów Wspólnoty;”. 14. Artykuł 1 dyrektywy stanowi, co następuje: „1.   Niniejszą dyrektywę stosuje się do roszczeń pracowników, wynikających z umów o pracę lub stosunku pracy i istniejących wobec pracodawców, którzy są niewypłacalni w rozumieniu art. 2 ust. 1. 2.   Państwa członkowskie mogą wyjątkowo wykluczyć z zakresu stosowania niniejszej dyrektywy roszczenia niektórych kategorii pracowników z racji szczególnej natury umowy o pracę lub stosunku pracy pracowników, lub z racji istnienia innych form gwarancji zapewniających pracownikom ochronę równorzędną do tej, którą zapewnia niniejsza dyrektywa. Wykaz kategorii pracowników określonych w pierwszym akapicie, znajduje się w załączniku. 3.   Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do Grenlandii. Ten wyjątek będzie ponownie rozpatrzony w przypadku rozwoju struktur zawodowych w tym regionie”. 15. Artykuł 2 dyrektywy 80/987 ma następujące brzmienie: „1.   Do celów niniejszej dyrektywy pracodawcę uważa się za niewypłacalnego: a) w przypadku wszczęcia postępowania przewidzianego przez przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne danego państwa członkowskiego, które dotyczy aktywów pracodawcy i ma na celu zaspokojenie wszystkich wierzycieli oraz pozwala na uwzględnienie roszczeń określonych w art. 1 ust. 1; b) jeżeli władza, upoważniona na mocy wymienionych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych: — zadecydowała o wszczęciu postępowania; lub — lub stwierdziła definitywnie zamknięcie przedsiębiorstwa lub zakładu pracodawcy jak również niewystarczalność aktywów, by pokryć koszty wszczęcia postępowania przed sądem. 2.   Niniejsza dyrektywa nie wpływa na przepisy prawa krajowego dotyczące definicji pojęć »pracownik«, »pracodawca«, »wynagrodzenie«, »prawo nabyte« i »prawo do nabycia uprawnień do świadczeń w przyszłości«”. 16. Artykuł 3 dyrektywy 80/987 stanowi, że „państwa członkowskie podejmują środki niezbędne, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły […] zaspokojenie roszczeń pracowników, wynikających z umowy o pracę lub stosunku pracy i dotyczących zapłaty należności za okres poprzedzający wskazaną datę”. 17. Zgodnie z art. 5 dyrektywy: „Państwa członkowskie ustalają szczegółowe zasady organizacji, finansowania i funkcjonowania instytucji gwarancyjnych, w szczególności przestrzegając następujących zasad: a) majątek instytucji jest niezależny od majątku pracodawców i nie może być zajęty w ramach postępowania upadłościowego; b) pracodawcy biorą udział w finansowaniu, chyba że jest ono w całości zapewnione przez organy publiczne; c) zobowiązania płatnicze instytucji istnieją niezależnie od wykonywania obowiązków udziału w finansowaniu”. 18. Na mocy art. 6 dyrektywy 80/987 „państwa członkowskie mogą zastrzec, że art. 3, 4 i 5 nie mają zastosowania do składek wymaganych z tytułu krajowych ustawowych systemów zabezpieczenia społecznego lub z tytułu dodatkowych zakładowych i międzyzakładowych programów emerytalnych istniejących odrębnie od krajowych ustawowych systemów zabezpieczenia społecznego”. 19. Zgodnie z art. 7 dyrektywy „państwa członkowskie podejmują środki niezbędne dla zapewnienia, aby niezapłacenie przez pracodawcę instytucjom ubezpieczeniowym obowiązkowych składek wymaganych z tytułu krajowych ustawowych systemów zabezpieczenia społecznego, przed wystąpieniem niewypłacalności pracodawcy, nie wpływało niekorzystnie na prawo pracowników do świadczeń wypłacanych przez te instytucje ubezpieczeniowe, w zakresie, w jakim składki przypadające na pracownika zostały potrącone z wypłaconego mu wynagrodzenia”. D – Prawo krajowe 20. Transpozycja tej dyrektywy do greckiego porządku prawnego została dokonana początkowo ustawą nr 1172/1981, a następnie ustawą nr 1836/1989 oraz dekretem prezydenta nr 1/1990 wydanym na podstawie ustawy. 21. Artykuł 29 ustawy nr 1220/1981 uzupełniającej i zmieniającej przepisy dotyczące instytucji zarządzającej portem w Pireusie przewidywał, że w przypadku marynarzy greckich, pozostawianych samym sobie zagranicą, służących na statku pływającym pod banderą grecką lub na statkach zagranicznych, które zawarły porozumienie z ΝΑΤ, fundusz ten wypłaca im trzymiesięczne wynagrodzenie i pokrywa koszty powrotu do kraju. II – Okoliczności faktyczne 22. Pozwani w sprawie głównej, zamieszkali w Grecji, zostali zatrudnieni w dniu 14 lipca 1994 r. w tym państwie członkowskim przez spółkę, której siedziba statutowa znajdowała się w państwie trzecim, jakim była wówczas Malta, do pracy na pokładzie statku wycieczkowego, stanowiącego własność spółki i pływającego pod banderą maltańską. 23. Umowy miały w perspektywie wyczarterowanie statku w okresie letnim 1994 r. Zawierały klauzulę, zgodnie z którą do marynarzy znajdowało zastosowanie prawo maltańskie, jako prawo bandery statku. Umowa o wyczarterowaniu statku stała się jednak nieważna, a pozwanym w sprawie głównej nie zostały wypłacone odpowiednie wynagrodzenia. Z tego względu w dniu 15 grudnia 1994 r. wypowiedzieli oni swoje umowy. 24. Z uwagi na szereg postanowień o zajęciu, statek został zatrzymany w porcie w Pireusie i podlegał zajęciu w tym porcie do dnia 7 czerwca 1995 r. do chwili wystawienia go na licytację. 25. Następnie pozwani w sprawie głównej we wskazany prawem sposób podnieśli swe żądania wynikające z umów o pracę (obejmujące wynagrodzenia i odpowiednie świadczenia od dnia 14 lipca 1994 r. do dnia 15 grudnia 1994 r. oraz odprawy) oraz zażądali uznania ich za wierzycieli uprzywilejowanych. Jednakże upoważniony urzędnik nie uwzględnił ich wierzytelności w odpowiednim wykazie, gdyż zgodnie z prawem maltańskim nie stanowiły one uprzywilejowanych roszczeń. 26. W tym samym czasie pozwani w sprawie głównej złożyli pozew do Μonomeles Protodikeio Peiraios (sądu w składzie jednoosobowym pierwszej instancji Pireusu), dochodząc zaspokojenia swoich roszczeń. Sąd ten uwzględnił powództwo i orzekł, że należne są odpowiednie kwoty wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 16 grudnia 1994 r. Równocześnie uznano, że bandera statku stanowiła przypadek taniej bandery. 27. W międzyczasie ogłoszona została upadłość przedsiębiorstwa żeglugowego oraz stwierdzono orzeczeniem sądowym zamknięcie postępowania upadłościowego z uwagi na brak niezbędnego majątku. 28. Następnie pozwani w sprawie głównej wnieśli skargę do Dioikitiko Protodikeio Athinon (sądu administracyjnego w Atenach), żądając zobowiązania państwa greckiego do zapłaty kwot zasądzonych na ich rzecz przez sąd cywilny. Na poparcie tego żądania podnieśli oni, że państwo z naruszeniem dyrektywy 80/987/EWG nie przyjęło przepisów – na wypadek niewypłacalności pracodawcy – gwarantujących zapłatę niezaspokojonych roszczeń wynikających z umów o pracę, przysługujących pracownikom zatrudnionym na statkach morskich. 29. Dioikitiko Protodikeio oddalił powództwo oraz orzekł, że przepisy dyrektywy 80/987/EWG nie obejmują niezaspokojenia roszczeń wynikających z umów o pracę zawartych z marynarzami greckimi stanowiącymi załogę statków morskich zatrudnionych na statkach pływających pod obcą banderą oraz uznał, iż nie zostało wykazane, że w rozpatrywanym przypadku chodziło o tzw. tanią banderę. 30. Apelacja wniesiona do Dioikitiko Efeteio Athinon (apelacyjnego sądu administracyjnego w Atenach) została uwzględniona, gdyż sąd ten uznał za udowodnione, iż spółka będąca właścicielem prowadziła działalność gospodarczą w Grecji, tj. kraju jej rzeczywistej siedziby (w szczególności w Pireusie), z którym utrzymuje rzeczywistą wieź i że w rezultacie bandera maltańska, pod którą pływał statek, była tanią banderą. 31. Sąd apelacyjny uznał dodatkowo, że pracownicy byli objęci zakresem stosowania dyrektywy 80/987 i że ustawodawca grecki powinien dokonać transpozycji dyrektywy do prawa krajowego poprzez przyjęcie przepisów z nią zgodnych z uwagi na to, że prawo krajowe nie przyznawało ochrony równorzędnej z zagwarantowaną w dyrektywie. 32. W rezultacie Dioikitiko Efeteio Athinon orzekł, iż na państwie greckim ciąży obowiązek wypłaty na rzecz skarżących w sprawie głównej niezaspokojonych roszczeń związanych z wynagrodzeniami. 33. Rząd grecki złożył skargę kasacyjną do Symvoulio tis Epikrateias (rady państwa). Nie kwestionując ustaleń Dioikitiko Efeteio Athinon w zakresie siedziby rzeczywistej spółki będącej właścicielem statku oraz w przedmiocie taniej bandery, rząd grecki sprzeciwił się argumentom apelacji, wskazując, że „załogi statków morskich”, wymienione w lit. A załącznika II do dyrektywy 80/987 to jedynie załogi statków pływających pod banderą grecką, a w żadnym przypadku nie załogi statków pływających pod tanią banderą, które choć mają związek z Grecją, nie należą do NAT. 34. Z drugiej strony rząd grecki kwestionuje również ocenę sądu drugiej instancji, który przyjął. że przepisy greckie znajdujące zastosowanie do załóg statków morskich nie przyznają im ochrony równorzędnej do tej z dyrektywy 80/987. 35. Symvoulio tis Epikrateias, uznawszy, że zarzuty przywołane w kasacji przez rząd grecki wzbudzają wątpliwości interpretacyjne w zakresie prawa Unii, które zasługują na to, aby rozstrzygnął je Trybunał, wnosi niniejsze pytanie prejudycjalne. III – Przedstawione pytania 36. Pytania zawarte we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, które wpłynęły do Trybunału w dniu 13 czerwca 2014 r., mają następujące brzmienie: „1) Czy w rozumieniu przepisów dyrektywy Rady 80/987/EWG marynarze państwa członkowskiego świadczący usługi na statku pływającym pod banderą państwa trzeciego względem Unii Europejskiej korzystają w odniesieniu do niezaspokojonych roszczeń podnoszonych w stosunku do przedsiębiorstwa żeglugowego – które ma siedzibę statutową na terytorium państwa trzeciego, lecz którego rzeczywista siedziba znajduje się w tymże państwie członkowskim i co do którego, mając na uwadze tę ostatnią siedzibę, została ogłoszona upadłość przez sąd tego państwa członkowskiego, zgodnie z prawem tego państwa – z ochrony zapewnionej tą dyrektywą z uwzględnieniem założonego w niej celu i niezależnie od faktu, że umowy o pracę uregulowane są prawem państwa trzeciego, a państwo członkowskie nie może zwrócić się do armatora będącego właścicielem statku, który nie jest objęty porządkiem prawnym tego państwa, o udział w finansowaniu instytucji gwarancyjnej? 2) Czy w rozumieniu przepisów dyrektywy Rady 80/987/WE można uznać, że stanowi równorzędną ochronę obciążający, na podstawie art. 29 ustawy nr 1220/1981, Naftiko Apomachiko Tameio (NAT), przez okres co najwyżej trzech miesięcy, obowiązek wypłaty podstawowego wynagrodzenia i dodatków przewidzianych w odnośnych układach zbiorowych na rzecz greckich marynarzy służących na statkach pływających pod grecką banderą lub na statkach zagranicznych, które podpisały porozumienie z NAT, który to obowiązek wypłaty jest przewidziany w tymże artykule wyłącznie w sytuacji, gdy marynarze ci zostają za granicą pozostawieni samym sobie?”. IV – Postępowanie przed Trybunałem. Twierdzenia stron 37. W postępowaniu wzięły udział, przedstawiając uwagi na piśmie, rządy grecki oraz włoski, a także Komisja. A – W przedmiocie pytania pierwszego 38. Komisja utrzymuje, że zgodnie z art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 dyrektywy 80/987 kryterium decydującym o istnieniu obowiązków przewidzianych w art. 3 dyrektywy jest kompetencja państwa członkowskiego do rozpoznania postępowania upadłościowego wobec pracodawcy, którą to kwestię, z uwagi na datę okoliczności sprawy głównej – wcześniejszą od daty wejścia w życie rozporządzenia (WE) nr 1346/2000 ( ) – należy oceniać zgodnie z prawem krajowym. 39. Mimo to Komisja wskazuje, że – zgodnie z orzecznictwem – w przypadku gdy postępowanie upadłościowe zostanie wszczęte w państwie członkowskim, a pracodawca wykonuje również swoją działalność w innym państwie członkowskim, w którym zatrudnieni byli pracownicy, wówczas to instytucja gwarancyjna tego drugiego państwa członkowskiego będzie właściwa do wypłaty należności wynikających z dyrektywy 80/987. 40. Zdaniem Komisji dla stwierdzenia, czy dyrektywa 80/987 ma zastosowanie w sprawie, nie ma ani znaczenia prawo właściwe dla umowy o pracę, ani też przepisy konwencji o prawie morza. 41. Wedle Komisji prawo właściwe dla umowy o pracę nie ma tu znaczenia w zakresie, w jakim zgodnie z art. 10 konwencji rzymskiej stosuje się ona jedynie do prywatnych stosunków pomiędzy pracodawcą i pracownikiem, podczas gdy prawa przyznane pracownikom dyrektywą 80/987 wynikają z niewypłacalności prawodawcy i obciążają państwo, w którym wszczyna się postępowanie upadłościowe. 42. Z kolei brak znaczenia dla sprawy konwencji o prawie morza ma wynikać z tego, że niezależnie od reguły zawartej w jej art. 94, jej art. 218, 220 poddają statki jurysdykcji państwa, w którego porcie statki przebywają, a zasady związane z banderą i państwem portu są niezależne od siedziby spółki, której własnością jest statek. Uwzględniając związek istniejący pomiędzy niniejszym przypadkiem i państwem greckim, gdzie zostało wszczęte i przeprowadzone postępowanie upadłościowe, Komisja przyjmuje, że przepisy prawa morza nie mogą wpływać na stosowanie dyrektywy 80/987. 43. Rząd grecki ze swej strony uważa, że posiadanie przez pracodawcę rzeczywistej siedziby w Grecji oraz ogłoszenie upadłości w tym państwie członkowskim nie może prowadzić do stosowania ochrony przewidzianej w dyrektywie 80/987. W tym względzie rząd grecki stwierdza, że zakres stosowania prawa Unii nie rozciąga się zasadniczo na państwa trzecie, co w niniejszym przypadku potwierdza jeszcze wyjątek przewidziany w art. 1 dyrektywy 80/987 w przypadku Grenlandii oraz utrwalone orzecznictwo Trybunału wypracowane w sprawach Mosbaek ( ) oraz Poulsen i Diva Navigation ( ). Zdaniem rządu greckiego decydujące znaczenie ma fakt, że to prawo maltańskie jest właściwe dla umowy o pracę, jak również fakt, że zgodnie z dyrektywą 80/987, prawodawcy biorą udział w finansowaniu instytucji gwarancyjnej, a państwa członkowskie nie mogą zapewnić spełnienia tego obowiązku przez właścicieli statków, które nie żeglują pod jego banderą. Rząd grecki przyjmuje wreszcie, że inna wykładnia oznaczałaby, iż instytucje gwarancyjne państw członkowskich musiałyby pokrywać roszczenia wynikające z wynagrodzeń obywateli państw trzecich zatrudnionych na statku pływającego pod banderą państw trzecich. 44. Rząd włoski podziela stanowisko rządu greckiego. Jego zdaniem jedynym istotnym kryterium, jeżeli chodzi o stosowanie dyrektywy 80/987, jest miejsce świadczenia pracy, a z prawa Unii wynika, że prawodawca dopuszcza co najwyżej przypadek, aby pracodawca wykonywał swoją działalność w dwóch państwach członkowskich, wykluczając przypadki, które dotyczą wyłącznie państwa trzeciego. Z drugiej strony dwa pierwsze motywy dyrektywy 80/987, odwołujące się do „Wspólnoty” oraz „wspólnego rynku”, mają potwierdzać, że gwarancje ustanowione w dyrektywie polegają na przerzuceniu na państwo członkowskie ciężaru ekonomicznego, związanego z roszczeniami pracowników wobec niewypłacalnego przedsiębiorcy w celu zaspokojenia interesu społecznego poprzez zapewnienie stabilności gospodarczej państw członkowskich, tak że gwarancja ta nie miałaby sensu w przypadku pracowników, którzy pracowali w państwach trzecich i na rzecz pracodawców z tych państw. Wreszcie zdaniem rządu włoskiego przyznanie gwarancji w postaci wspólnej korzyści przy braku jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego pociągałoby za sobą ryzyko dla zdolności finansowych państw członkowskich. B – W przedmiocie pytania drugiego 45. Komisja przytacza sprawę Komisja/Grecja ( ), w której Trybunał orzekł, że można uznać za „równorzędną” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 80/987 jedynie ochronę zapewniającą pracownikom zasadnicze gwarancje określone w dyrektywie. Zdaniem Komisji art. 29 ustawy nr 1220/1981 nie przyznaje ochrony tego rodzaju, skoro dotyczy jedynie przypadku pozostawienia pracowników samym sobie zagranicą. 46. Rząd grecki uważa natomiast, że prawo krajowe przyznaje ochronę równorzędną, skoro fundusz zarządzany przez NAT spełnia zbiór przesłanek przewidzianych w dyrektywie 80/987, w szczególności w art. 3 i 5. Potwierdza to okoliczność, że Komisja zadowoliła się w 1993 r. wyjaśnieniami, które wówczas jej przedstawiono w związku z dostosowaniem prawa wewnętrznego do dyrektywy 80/987 po wyżej wymienionym wyroku w sprawie Komisja/Grecja. V – Ocena A – W przedmiocie pytania pierwszego 47. Odpowiedź na pierwsze z pytań wniesionych przez Symvoulio tis Epikrateias wymaga przede wszystkim wyjaśnienia, czy istnieją przepisy prawa międzynarodowego, które w okolicznościach sprawy głównej powinny znaleźć pierwszeństwo stosowania w stosunku do dyrektywy 80/987. 48. Mogłoby tak być w przypadku konwencji o prawie morza, której art. 91 ust. 2 stanowi, że statki „podlegają […] wyłącznej jurysdykcji na morzu pełnym” państwa bandery, tak że art. 94 ust. 2 lit. b) przyznaje państwu bandery jurysdykcję, obejmującą „kapitana, oficerów i załogę w odniesieniu do spraw administracyjnych, technicznych i socjalnych dotyczących danego statku”. W niniejszej sprawie statek, na którym świadczona była praca, pływał pod banderą maltańską, z uwagi na co zgodnie z konwencją o prawie morza właściwą jurysdykcją w zakresie „dziedziny socjalnej” będzie jurysdykcja tego państwa, wówczas państwa trzeciego. 49. Z drugiej strony prawo właściwe dla stosunku pracy w sprawie głównej to prawo maltańskie, skoro art. 10 ust. 1 lit. b) konwencji rzymskiej stanowi, że prawo właściwe dla umowy o pracę ma zastosowanie do „wykonywania wynikających z niej obowiązków”. 50. Mimo to uważam, że zasada szczególności prowadzi do wniosku, iż w każdym razie dyrektywa 80/987 powinna mieć pierwszeństwo stosowania w niniejszej sprawie. 51. Po pierwsze dlatego, że celem dyrektywy jest właśnie „ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy” (motyw pierwszy), i z tego powodu nakłada ona na państwa członkowskie obowiązek stworzenia mechanizmu gwarancji w przypadku niezaspokojenia wierzytelności pracowniczych z uwagi na niewypłacalność pracodawcy. Ten ochronny cel jest w sposób oczywisty związany ze stosunkiem prawnym pomiędzy pracownikiem oraz pracodawcą, tj. umową o pracę, lecz nie ma nic wspólnego z dyscypliną, regulacją i reżimem tej umowy, tj. z kwestiami stanowiącymi typowy przedmiot umowy o pracę, których uregulowanie należy w tym przypadku, zgodnie z konwencją rzymską, do prawa maltańskiego. 52. Po drugie jestem zdania, że zastosowanie dyrektywy 80/987 nie może zostać wyłączone przez konwencję o prawie morza, skoro gwarancja, która obciąża państwa członkowskie, nie ma związku z reżimem prawnym statków lub obszarów morskich, to jest kwestiami, jakie w sposób naturalny są przedmiotem zainteresowania prawa międzynarodowego, co uzasadnia przyznanie jurysdykcji państwu bandery zakresie wskazanym w konwencji o prawie morza ( ). 53. W szczególności należy wskazać, że art. 92 ust. 1 konwencji o prawie morza przyznaje wyłączną jurysdykcję państwu bandery nad statkami „na morzu pełnym”. Nie chodzi tu zatem o jurysdykcję wyłączną w każdym przypadku. Z pewnością art. 94 ust. 2 lit. b) konwencji o prawie morze poddaje jurysdykcji państwa bandery „kapitana, oficerów i załogę w odniesieniu do spraw administracyjnych, technicznych i socjalnych dotyczących danego statku”. Jest to kompetencja, która ma zasięg nieograniczony terytorialnie, lecz z której nie wynika, że na rzecz państwa bandery zastrzeżono jurysdykcję wyłączną w przedmiocie całości stosunków pracowniczych, a w każdym razie i przede wszystkim, kompetencję do zapewnienia ochrony publicznej pracownikom w przypadku niewypłacalności prawodawcy. 54. W obliczu powyższego należy teraz określić, czy w ramach pierwszego pytania wniesionego przez Symvoulio tis Epikrateias pracownicy w sprawie głównej są objęci zakresem stosowania dyrektywy 80/987. 55. Zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy 80/987 znajduje ona zastosowanie „do roszczeń pracowników, wynikających z umów o pracę lub stosunku pracy i istniejących wobec pracodawców, którzy są niewypłacalni”. Z kolei art. 2 ust. 1 dyrektywy stanowi, że „pracodawcę uważa się za niewypłacalnego”, jeżeli wniesiono o otwarcie lub zdecydowano o otwarciu postępowania upadłościowego zgodnie z prawem krajowym państwa członkowskiego. 56. Z zestawienia obu przepisów wynika, że dyrektywa 80/987 znajduje zastosowanie do pracowników, których pracodawcy podlegają postępowaniu upadłościowemu zgodnie z prawem państwa członkowskiego. Tak jest właśnie w sporze w sprawie głównej, skoro spółka, która zatrudniła marynarzy została uznana za upadłą przez sąd grecki na mocy prawa greckiego. Właściwość sądów greckich wynika dodatkowo z faktu, że rzeczywista siedziba prawodawcy znajdowała się na terytorium greckim, która to okoliczność, ustalona przez Dioikitiko Efeteio Athinon w wyroku wydanym w apelacji, nie była kwestionowana przez sąd odsyłający. 57. Wobec powyższego moim zdaniem istnieją zasadniczo dwa powody, które przemawiają za tym, aby na pierwsze pytanie udzielić odpowiedzi twierdzącej. Po pierwsze niewypłacalność pracodawcy została ogłoszona przez sąd państwa członkowskiego i na podstawie prawa tego państwa członkowskiego po stwierdzeniu, że rzeczywista siedziba pracodawcy znajduje się w tym państwie członkowskim. Po drugie przemawia za tym socjalny cel dyrektywy 80/987. 58. W istocie ochrona zapewniona dyrektywą 80/987 ma być dostarczona za pomocą „instytucji gwarancyjnych”, których finansowanie – „chyba że są […] w całości zabezpieczone przez władze publiczne” [art. 5 lit a)] – należy do pracodawców za pomocą składek. W niniejszej sprawie niewypłacalny pracodawca, utworzony w państwie trzecim z pewnością nie przyczyniał się do finansowania greckiej instytucji gwarancyjnej, tj. NAT. 59. Mimo to sam art. 5 lit. c) dyrektywy stanowi, że „odpowiedzialność instytucji jest niezależna od wykonywania obowiązku finansowania” ( ). Przyjmuje się, że jest tak z uwagi na obowiązek, który ciąży na państwie członkowskim, przejęcia „środk[ów] niezbędn[ych], aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, […] zaspokojenie roszczeń pracowników” ( ) oraz w zakresie ustalenia „szczegółow[ych] zasa[d] organizacji, finansowania i funkcjonowania instytucji gwarancyjnych” ( ). 60. Po ustaleniu ponad wszelką wątpliwość, że niewypłacalny prawodawca miał rzeczywistą siedzibę w Grecji można stwierdzić, iż, jak przyjął Dioikitiko Efeteio Athinon, państwo greckie odpowiedzialne było za to, aby pracodawca spełnił zobowiązania obciążające jakiegokolwiek pracodawcę z siedzibą formalną i rzeczywistą w Grecji, tj. m.in. obowiązek finansowania instytucji gwarancyjnej. Jego zaniechanie w tym względzie nie może prowadzić do poszkodowania pracowników dotkniętych niewypłacalnością pracodawcy, których ochrona przez instytucję gwarancyjną wynika z art. 5 lit. c) dyrektywy i jest „niezależna od wykonywania obowiązku finansowania”. Nie ma koniecznego związku pomiędzy prawem do odszkodowania i wypełnieniem obowiązku przyczynienia się do finansowania, skoro prawo to zależy wyłącznie od wystąpienia okoliczności określonej w art. 1 ust. 1 dyrektywy 80/987, tj. istnienia roszczeń wynikających z umów o pracę wobec niewypłacalnego pracodawcy. 61. W rezultacie w ramach pierwszego wniosku pośredniego uważam, że na pierwsze z zadanych pytań należy odpowiedzieć w ten sposób, że dyrektywa 80/987 znajduje zastosowanie do przypadku niezaspokojonych wierzytelności wynikających z wynagrodzenia marynarzy zatrudnionych do pracy na statku bandery państwa trzeciego przez spółkę, która posiada siedzibę statutową na terytorium tego państwa trzeciego, lecz jej siedziba rzeczywista mieści się na terytorium państwa członkowskiego, w którym zatrudniono marynarzy i została ogłoszona jej upadłość przez sąd tego państwa na podstawie prawa tego państwa członkowskiego, niezależnie od okoliczności, że umowy o pracę są regulowane prawem państwa trzeciego i że spółka zatrudniająca nie przyczyniła się do finansowania instytucji gwarancyjnej danego państwa członkowskiego. B – W przedmiocie pytania drugiego 62. W ramach drugiego pytania prejudycjalnego Symvoulio tis Epikrateias pragnie ustalić, czy można uznać za „ochronę równorzędną” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 80/987 gwarancję przewidzianą wyłącznie w przypadku marynarzy greckich, którzy służąc na statkach pod banderą grecką lub statkach zagranicznych, które zawarły porozumienie z NAT, zostali pozostawieni sami sobie zagranicą. 63. Po stwierdzeniu, że w istocie dyrektywa 80/987 stosuje się do pracowników, którzy znajdują się w okolicznościach niniejszej sprawy głównej, należy zbadać, co proponuje sąd odsyłający, czy ochrona przewidziana przez ustawodawstwo greckie w przypadku marynarzy, którzy znajdują się w okolicznościach wskazanych przez ustawę nr 1220/81 stanowi „ochronę równorzędną” do tej zagwarantowanej w dyrektywie 80/987. 64. Według sądu odsyłającego przedmiotowe regulacje krajowe ograniczają się do gwarantowania wypłacania, przez co najwyżej okres trzech miesięcy, podstawowych wynagrodzeń i dodatków przewidzianych w odnośnych układach zbiorowych na rzecz greckich marynarzy, służących na statkach pod banderę grecką lub zagranicznych, które zawarły porozumienie z NAT, w przypadku pozostawienia tych pracowników samym sobie zagranicą. Pytanie, które powstaje, zatem brzmi, czy ograniczając w ten sposób zakres zastosowania dyrektywy 80/987, ustawodawca krajowy spełnił odpowiednio obowiązek transpozycji dyrektywy do prawa krajowego. 65. Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy 80/987 stanowi, że akt ten „stosuje się do roszczeń pracowników, wynikających z umów o pracę lub stosunku pracy i istniejących wobec pracodawców, którzy są niewypłacalni w rozumieniu art. 2 ust. 1”. Ze swej strony ust. 2 tego przepisu zezwala „wyjątkowo” państwom członkowskim „wykluczyć z zakresu stosowania niniejszej dyrektywy roszczenia niektórych kategorii pracowników”. Wykluczenie to może nastąpić „z racji szczególnej natury umowy o pracę lub stosunku pracy […], lub z racji istnienia innych form gwarancji zapewniających pracownikom ochronę równorzędną do tej, którą zapewnia niniejsza dyrektywa”. W każdym razie kategorie pracowników, których można wykluczyć z zakresu stosowania dyrektywy 80/987, widnieją w załączniku do dyrektywy. 66. W przypadku Grecji kategoria pracowników wyłączonych z racji szczególnej natury umowy o pracę to na mocy załącznika ust. I „kapitan statku i członkowie załogi statku rybackiego, jeśli i o ile są wynagradzani w formie udziału w zyskach lub dochodach brutto”. Z kolei pracownicy wykluczeni z uwagi na korzystanie z innych form gwarancji to, na mocy załącznika ust. II, „Załogi statków morskich”. 67. Chodzi zatem o wyjątki, które dotyczą zawsze i wyłącznie kategorii pracowników, natomiast nigdy okoliczności, w jakich doszło do niezaspokojenia roszczeń z tytułu wynagrodzeń z powodu niewypłacalności pracodawcy. Ochrona wymagana przez dyrektywę 80/987 obejmuje wierzytelności pracowników wobec niewypłacalnych pracodawców i nie dopuszcza się tu więcej wyjątków niż te przewidziane w art. 1 ust. 2. Z tego względu nie można uznać za zgodne z jej celem prawa krajowego, które wymaga, jak czyni to art. 29 ustawy nr 1220/1981, aby chodziło tu o marynarzy greckich służących na statkach pod banderą grecką lub zagranicznych, które zawarły porozumienie z NAT, pozostawionych samym sobie za granicą. 68. Wobec powyższego jasnym jest moim zdaniem, że ochrona przyznana w prawie krajowym określonym pracownikom krajowym w okolicznościach tak szczególnych, jak wskazane, nie może być uznawana za „ochronę równorzędną” z ochroną zapewnioną dyrektywą 80/987 w przypadku niezaspokojenia roszczeń pracowników z tytułu wynagrodzeń z uwagi na niewypłacalność pracodawców bez innych wyjątków niż te wymienione wprost w dyrektywie. W rezultacie należy przypomnieć orzecznictwo Trybunału przywołane przez Komisję w zakresie, w jakim „zarówno z celu dyrektywy [80/987], która stara się zapewnić minimum ochrony wszystkim pracownikom, jak i z wyjątkowego charakteru możliwości wykluczenia przewidzianej w art. 1 ust. 2 wynika, że może zostać uznana za »równorzędną« w rozumieniu tego przepisu ochrona, która mimo że opiera się na systemie, którego specyfika różni się od tej przewidzianej w dyrektywie, to zapewnia pracownikom zasadnicze gwarancje przez nią określone” ( ). 69. W konkluzji w ramach drugiego wniosku pośredniego proponuję Trybunałowi, aby odpowiedział na drugie pytanie w ten sposób, że świadczenie przewidziane w art. 29 ustawy nr 1220/1981 nie stanowi „ochrony równorzędnej” z tą z art. 1 ust. 2 dyrektywy 80/987. VI – Wnioski 70. W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania zawarte we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym odpowiedział w sposób następujący: 1) Dyrektywa 80/987/EWG Rady z dnia 20 października 1980 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy znajduje zastosowanie w przypadku niezaspokojenia roszczeń związanych z wynagrodzeniem marynarzy zatrudnionych do pracy na statku pływającym pod banderą państwa trzeciego przez spółkę, która choć posiada siedzibę statutową na terytorium tego państwa trzeciego, to jej siedziba rzeczywista mieści się na terytorium państwa członkowskiego, w którym zatrudniono marynarzy oraz ogłoszona została jej upadłość przez sąd tego państwa członkowskiego na podstawie prawa tego państwa członkowskiego, niezależnie od okoliczności, że umowy o pracę są regulowane przez prawo państwa trzeciego oraz że spółka pracodawca nie przyczyniała się do finansowania instytucji gwarancyjnej danego państwa członkowskiego. 2) Świadczenie przewidziane w art. 29 ustawy nr 1220/1981 nie stanowi „ochrony równorzędnej” z ochroną wymaganą w art. 1 ust. 2 dyrektywy 80/987. ( )   Język oryginału: hiszpański. ( )   Dyrektywa Rady z dnia 20 października 1980 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. L 283, s. 23 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 1, s. 217). ( )   Sporządzona w Montego Bay (Jamajka) w dniu 10 grudnia 1982 r., która weszła w życie w dniu 16 listopada 1994 r., została ratyfikowana przez Republikę Malty w dniu 20 maja 1993 r. oraz Republikę Grecką w dniu 21 lipca 1995 r. i zatwierdzona w imieniu Wspólnoty Europejskiej mocą decyzji Rady 98/392/WE z dnia 23 marca 1998 r. (Dz.U. L 179, s. 1). Zwana dalej „konwencją o prawie morza”. ( )   Otwarta do podpisu w Rzymie w dniu 19 czerwca 1980 r. (Dz.U. 1980, L 266, s. 1). Zwana dalej „konwencją rzymską”. ( )   Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. (Dz.U. L 270, s. 1, wyd. spec. w jęz. polskim rozdz.5, t. 4, s. 261). ( )   Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 października 2008, w sprawie ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (wersja skodyfikowana) (Dz.U. L 283, s. 36). ( )   Rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. L 160, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 1, s. 191). ( )   Wyrok C‑117/96, EU:C:1997:415. ( )   Wyrok C‑286/90, EU:C:1992:453. ( )   Wyrok C‑53/88, EU:C:1990:380. ( )   To jest powód, dla którego w wyroku Poulsen i Diva Navigation (C‑286/90, EU:C:1992:453) Trybunał podporządkował wykładnię prawa Unii wówczas badanego prawu międzynarodowemu. ( )   Podkreślenie moje. ( )   Dyrektywa 80/987, art. 3 ust. 1. ( )   Dyrektywa 80/987, art. 5. ( )   Wyrok Komisja/Grecja, C‑53/88, EU:C:1990:380, pkt 19.