C-294/16

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY przedstawiona w dniu 19 lipca 2016 r. ( ) Sprawa C‑294/16 PPU JZ (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, Polska) „Odesłanie prejudycjalne — Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych — Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW — Europejski nakaz aresztowania i procedury przekazywania osób między państwami członkowskimi — Skutki przekazania — Zaliczenie okresu zatrzymania odbytego w wykonującym nakaz państwie członkowskim — Artykuł 26 — Zatrzymanie wynikające z wykonania europejskiego nakazu aresztowania — Pojęcie — Areszt domowy połączony z dozorem elektronicznym — Zaliczenie — Prawa podstawowe — Artykuł 6 i art. 49 ust. 3 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej” 1.  Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został przedstawiony w ramach postępowania w sprawie wniosku osoby skazanej o zaliczenie na poczet kary pozbawienia wolności wymierzonej w państwie członkowskim wydającym europejski nakaz aresztowania (Rzeczpospolita Polska) okresu stosowania przez wykonujące nakaz państwo członkowskie (Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) aresztu domowego połączonego z dozorem elektronicznym i innych środków ograniczających. 2.  Poprzez swe pytanie prejudycjalne Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi (Polska) dąży w istocie do ustalenia, czy środki takie jak środki rozpatrywane w sprawie w postępowaniu głównym mogą być zakwalifikowane jako „zatrzymanie” w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584/WSiSW ( ), przy czym w następstwie tego pytania Trybunał po raz pierwszy wyda orzeczenie w przedmiocie wykładni tegoż przepisu. 3.  Mimo że prima facie można byłoby stwierdzić, że pojęcie „zatrzymania” w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej obejmuje wyłącznie środki polegające na pozbawieniu wolności sensu stricto, to z wykładni tego przepisu z uwzględnieniem praw podstawowych zapisanych w art. 6 TUE i odzwierciedlonych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) wynika, że to pojęcie zatrzymania może obejmować środki polegające na ograniczeniu wolności, które – ze względu na ich dotkliwość – można utożsamić z jej pozbawieniem. 4.  Ocenę, czy w tym przypadku nałożone przez wykonujące nakaz państwo członkowskie środki – ze względu na ich kumulację, dotkliwość i czas trwania – stanowią ograniczenie wolności porównywalne do osadzenia w zakładzie karnym, a tym samym okres ich stosowania należy zaliczyć do całkowitego okresu zatrzymania, które ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim, należy przeprowadzić w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. I – Ramy prawne A – Prawo Unii 1. Traktat UE 5. Artykuł 6 TFUE stanowi: „1.   Unia uznaje prawa, wolności i zasady określone w [karcie], która ma taką samą moc prawną jak traktaty. Postanowienia karty w żaden sposób nie rozszerzają kompetencji Unii określonych w traktatach. Prawa, wolności i zasady zawarte w karcie są interpretowane zgodnie z postanowieniami ogólnymi określonymi w tytule VII karty regulującymi jej interpretację i stosowanie oraz z należytym uwzględnieniem wyjaśnień, o których mowa w karcie, które określają źródła tych postanowień. 2.   Unia przystępuje do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [podpisanej w Rzymie, w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej »EKPC«)]. Przystąpienie do [EKPC] nie ma wpływu na kompetencje Unii określone w traktatach. 3.   Prawa podstawowe, zagwarantowane w [EKPC] oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych państwom członkowskim, stanowią część prawa Unii jako zasady ogólne prawa”. 6. Zgodnie z art. 1 ust. 1 protokołu (nr 30) w sprawie stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej do Polski i Zjednoczonego Królestwa „[k]arta nie rozszerza kompetencji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ani żadnego sądu lub trybunału Polski lub Zjednoczonego Królestwa do uznania, że przepisy ustawowe, wykonawcze lub administracyjne, praktyki lub działania administracyjne Polski lub Zjednoczonego Królestwa są niezgodne z podstawowymi prawami, wolnościami i zasadami, które są w niej potwierdzone”. 2. Karta 7. Zgodnie z art. 6 karty „[k]ażdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego”. 8. Artykuł 49 ust. 3 karty stanowi, że „[k]ary nie mogą być nieproporcjonalnie surowe w stosunku do czynu zabronionego pod groźbą kary”. 9. Jak przewidziano w art. 50 karty, „[n]ikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary, w odniesieniu do którego zgodnie z ustawą został już uprzednio uniewinniony lub za który został już uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem na terytorium Unii”. 3. Decyzja ramowa 10. W motywie 12 decyzji ramowej wyjaśniono, że respektuje ona prawa podstawowe i przestrzega zasad uznanych w art. 6 TUE i odzwierciedlonych w karcie, w szczególności w jej rozdziale VI. 11. W art. 1 ust. 3 decyzji ramowej przypomniano, że nie skutkuje ona „modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa zawartych w art. 6 traktatu o Unii Europejskiej”. 12. Artykuł 26 decyzji ramowej, zatytułowany „Zaliczenie okresu zatrzymania odbytego w wykonującym nakaz państwie członkowskim”, stanowi: „Wydające nakaz państwo członkowskie zalicza wszystkie okresy zatrzymania zaistniałe w wyniku wykonania europejskiego nakazu aresztowania do całkowitego okresu zatrzymania, które ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim jako skutek orzeczenia o pozbawieniu wolności lub wydania środka zabezpieczającego”. B – Prawo polskie 13. Artykuł 63 § 1 kodeksu karnego z dnia 6 czerwca 1997 r. ( ) przewiduje obowiązek zaliczenia na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okresu rzeczywistego pozbawienia wolności skazanego w sprawie. 14. Artykuł 607f kodeksu postępowania karnego z dnia 6 czerwca 1997 r. ( ) zawiera przepis przyjęty w celu wykonania art. 26 decyzji ramowej. Jego brzmienie jest analogiczne do brzmienia art. 63 § 1 kodeksu karnego. Zakres tego przepisu jest jednak ograniczony do pozbawienia wolności związanego z wykonaniem europejskiego nakazu aresztowania. II – Spór w postępowaniu głównym 15. W 2007 r. Z. został skazany przez sąd polski na karę pozbawienia wolności w wymiarze trzech lat i dwóch miesięcy. Ponieważ Z. opuścił Polskę, właściwy sąd wydał europejski nakaz aresztowania. W dniu 18 czerwca 2014 r. Z. został zatrzymany przez organy Zjednoczonego Królestwa w wykonaniu wspomnianego europejskiego nakazu aresztowania. 16. W okresie od 19 czerwca 2014 r. do 14 maja 2015 r. wobec Z. był stosowany areszt domowy (curfew condition) połączony z dozorem elektronicznym (electronic monitoring condition). 17. W dniu 14 maja 2015 r. Z. został przekazany organom polskim. Następnie skazany złożył do sadu odsyłającego wniosek o zaliczenie na poczet kary pozbawienia wolności, którą ma odbyć w Polsce, okresu stosowania wobec niego w Zjednoczonym Królestwie aresztu domowego połączonego z dozorem elektronicznym. III – Pytanie prejudycjalne 18. W tym kontekście Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 26 ust. 1 decyzji ramowej […] w związku z art. 6 ust. l i ust. 3 [TUE] i art. 49 ust. 3 [karty] należy interpretować w ten sposób, że sformułowanie »zatrzymanie« obejmuje także środki stosowane przez państwo wykonujące nakaz, polegające na elektronicznej kontroli miejsca pobytu osoby, której nakaz dotyczy, połączonej z aresztem domowym?”. 19. Sąd odsyłający zauważa, że chociaż polski system prawny przewiduje odbywanie niektórych kar pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, to jednak taka forma nie może być stosowana w odniesieniu do wszystkich kar. Ponadto w prawie polskim nie przewidziano stosowania aresztu domowego w połączeniu z dozorem elektronicznym jako środka zapobiegawczego. W związku z powyższym pojawiają się wątpliwości co do możliwości zaliczenia okresów stosowania takiego środka do całkowitego okresu zatrzymania. 20. Wydaje się, że sądy krajowe interpretują pojęcie „zatrzymania” w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej w świetle odpowiadających temu artykułowi przepisów prawa krajowego, czyli art. 63 § 1 kodeksu karnego. I tak, zważywszy, że pojęcie użyte w tym przepisie, a mianowicie pojęcie „rzeczywistego pozbawienia wolności” ma raczej wąski zakres, można zauważyć pewną niechęć sądów krajowych wobec możliwości zaliczenia okresu stosowania aresztu domowego połączonego z dozorem elektronicznym na poczet kary pozbawienia wolności. Jednakże polski Trybunał Konstytucyjny w kilku orzeczeniach stwierdził, że możliwość takiego zaliczenia nie jest wykluczona. Podkreślił on jednak, że odpowiedź, jakiej należy udzielić w konkretnym przypadku, zależy od oceny, czy warunki związane z wykonaniem takiego środka pozwalają na utożsamienie go z rzeczywistym pozbawieniem wolności. 21. Sąd odsyłający powołuje się także na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące wykładni pojęcia „pozbawienia wolności” w rozumieniu art. 5 EKPC w celu zasygnalizowania różnych podejść w zakresie wykładni tego pojęcia dokonywanej przez sądy krajowe. Sąd ten przytacza także postanowienia karty, a zwłaszcza jej art. 49 ust. 3, i zastanawia się, czy ewentualne oddalenie wniosku w postępowaniu głównym nie doprowadziłoby do naruszenia zasady proporcjonalności w rozumieniu wspomnianego postanowienia. IV – Postępowanie przed Trybunałem i stanowiska stron 22. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpłynął do Trybunału w dniu 25 maja 2016 r. Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez rząd polski i Komisję Europejską. 23. Podczas rozprawy, która odbyła się w dniu 4 lipca 2016 r., zainteresowane podmioty, o których mowa w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a w szczególności rządy polski i Zjednoczonego Królestwa zostały poproszone o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: — Jakie znaczenie dla wykładni art. 26 ust. 1 decyzji ramowej ma art. 49 ust. 3 karty? — Przy założeniu, że środki takie jak te, których dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, mogą zostać zakwalifikowane jako zatrzymanie w rozumieniu art. 26 decyzji ramowej 2002/584 – czy artykuł ten przyznaje organowi sądowemu wydającego nakaz państwa członkowskiego pewien zakres uznania co do zaliczenia (całkowitego lub częściowego) okresów, przez które takie środki były stosowane w państwie członkowskim wykonującym nakaz? W razie odpowiedzi twierdzącej – czy zakres, w jakim takie środki są uwzględniane, jest regulowany prawem Unii, czy prawem wydającego nakaz państwa członkowskiego? W tym kontekście – czy organ sądowy wydającego nakaz państwa członkowskiego uwzględnia również prawo państwa członkowskiego wykonującego nakaz? 24. Poza tym rząd Zjednoczonego Królestwa został poproszony o dostarczenie Trybunałowi wyjaśnień na temat przepisów prawa krajowego, które zostały zastosowane w tym przypadku, a także konkretnych środków nałożonych na Z. 25. Podczas wspomnianej rozprawy rządy polski, niemiecki i Zjednoczonego Królestwa, jak również Komisja, przedstawili uwagi ustne. 26. Rząd polski twierdzi, że wykładnia literalna art. 26 ust. 1 decyzji ramowej nie wyklucza stwierdzenia, że pod pewnymi warunkami zakres pojęcia zatrzymania może także obejmować środki inne niż klasycznie formy pozbawienia wolności, takie jak środki polegające na elektronicznej kontroli miejsca pobytu osoby ściganej połączonej z aresztem domowym. 27. Rząd polski podkreśla, że wykładnia decyzji ramowej musi uwzględniać prawa i zasady, do jakich odsyła sama decyzja ramowa, w szczególności te uznane w art. 6 TUE i określone w karcie. W tym kontekście rząd ten odsyła do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego wykładni pojęcia „pozbawienie wolności” w rozumieniu art. 5 EKPC. Zdaniem rządu polskiego w świetle tego orzecznictwa należy uznać, że art. 6 ust. 1 decyzji ramowej nie dotyczy wyłącznie zatrzymania, tymczasowego aresztowania lub innych klasycznych form pozbawienia wolności. Zawarte w tym przepisie pojęcie zatrzymania należy interpretować szerzej, czyli w ten sposób, że obejmuje ono wszystkie środki, które prowadzą w istocie do faktycznego pozbawienia wolności. 28. Przyjęcie odmiennego stanowiska mogłoby prowadzić do niezaliczenia niektórych okresów faktycznego pozbawienia wolności, co byłoby sprzeczne z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 49 ust. 3 karty. W tym kontekście Rzeczpospolita Polska uważa także, że art. 26 ust. 1 decyzji ramowej jest wyrazem zastosowania zasady proporcjonalności. Przewiduje on bowiem zaliczenie okresów zatrzymania wynikających z wykonania europejskiego nakazu aresztowania na poczet kary pozbawienia wolności, która ma być wykonana w państwie wydającym nakaz, po to by osoba ścigana nie doświadczyła podwójnej sankcji o takim samym skutku z powodu tego samego czynu zabronionego. 29. Ocena, czy w danym przypadku można mówić o faktycznym pozbawieniu wolności w wyniku zastosowania środków innych niż klasyczne formy pozbawienia wolności, należy do sądu krajowego państwa wydającego nakaz. Sąd ten powinien każdorazowo ustalić, czy środek zastosowany w danej sprawie w państwie wykonującym nakaz osiąga taki stopień intensywności i dolegliwości, by mógł zostać zrównany z pozbawieniem wolności w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej i tym samym podlegać zaliczeniu na poczet orzeczonej kary. 30. W świetle powyższych stwierdzeń Rzeczypospolita Polska twierdzi, że pojęcie zatrzymania może obejmować także stosowane przez państwo członkowskie wykonujące nakaz środki polegające na elektronicznej kontroli miejsca pobytu osoby, której dotyczy nakaz, połączonej z aresztem domowym, pod warunkiem że środki te przybierają taki stopień natężenia i dolegliwości dla tej osoby, że stanowią środek analogiczny do pozbawienia wolności. 31. Rząd niemiecki podkreśla, że środki dozoru elektronicznego jako takie nie stanowią środków polegających na pozbawieniu wolności, lecz stanowią sposób kontroli wykonania takiego pozbawienia wolności. 32. W odniesieniu do pytania przedstawionego przez sąd odsyłający rząd niemiecki podziela stanowisko wyrażone przez Komisję w uwagach na piśmie i streszczone w pkt 42 niniejszej opinii. 33. Co do pytań postawionych przez Trybunał rząd niemiecki – po pierwsze – wyraża wątpliwości w odniesieniu do znaczenia art. 49 ust. 3 karty dla wykładni art. 26 ust. 1 decyzji ramowej oraz – po drugie – podkreśla, że decyzja ramowa nie przyznaje zakresu uznania co do zaliczenia w państwie członkowskim wydającym nakaz okresów stosowania przez państwo członkowskie wykonujące nakaz środków takich jak środki rozpatrywane w postępowaniu głównym. 34. Rząd Zjednoczonego Królestwa jest zdania, że pojęcie zatrzymania w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej co do zasady obejmuje tylko środki pozbawienia wolności sensu stricto. Taki wniosek wypływa z samego brzmienia wspomnianego artykułu, z kontekstu normatywnego decyzji ramowej (w którym należy odnieść się do art. 12) i z kontekstu prawa Unii (w szczególności z decyzji ramowej 2009/829/WSiSW ( )), a także z art. 6 karty. 35. Zdaniem rządu Zjednoczonego Królestwa art. 49 ust. 3 karty nie ma znaczenia dla wykładni art. 26 ust. 1 decyzji ramowej, chyba że – w przypadku gdyby zostało orzeczone, że środki takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym stanowią zatrzymanie w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej – istniałby zakres uznania co do zaliczenia okresów stosowania takich środków w państwie członkowskim wykonującym nakaz. 36. Komisja natomiast zauważa, że art. 26 ust. 1 decyzji ramowej należy odczytywać i interpretować w kontekście systemu procedury przekazania ustanowionej przez tę decyzję ramową. Jej zdaniem z tego systemu wynika, że procedura wydawania osób oraz skutki europejskiego nakazu aresztowania opierają się na współpracy pomiędzy organami sądowymi państw członkowskich, która z kolei wymaga wspólnego zrozumienia kluczowych pojęć, takich jak pojęcie „zatrzymania”, które zdaje się mieć zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. 37. Zważywszy, że pojęcie zatrzymania nie jest wyraźnie zdefiniowane ani w decyzji ramowej, ani w żadnym innym właściwym przepisie prawa Unii, należy interpretować je z uwzględnieniem litery, systematyki i celu przepisu, o którym mowa, w systemie tej decyzji ramowej. 38. Zdaniem Komisji o ile zgodnie z wykładnią językową określenie zatrzymanie ogranicza się do aresztowania i osadzenia w zakładzie penitencjarnym, co pozbawia tę osobę wolności przemieszczania się, o tyle z punktu widzenia wykładni systemowej z art. 12 decyzji ramowej wynika, iż należy dokonać rozróżnienia pomiędzy z jednej strony „zatrzymaniem” a z drugiej strony „zwolnieniem tymczasowym” przy jednoczesnym zastosowaniu środków niezbędnych, aby „zapobiec ucieczce”. Zasadniczo przepis ten ustanawia więc rozróżnienie między środkami w postaci pozbawienia wolności przemieszczania się („zatrzymanie”) a środkami niepolegającymi na pozbawieniu wolności, ograniczającymi jednak w stosownych przypadkach tę wolność, aby zapobiec ucieczce. 39. Komisja zauważa, że takie samo rozumowanie można odnaleźć w decyzjach ramowych Rady 2008/947/WSISW ( ) i 2008/909/WSISW ( ), które dotyczą osób skazanych, a także w decyzji ramowej 2009/829, dotyczącej osób, wobec których toczy się postępowanie karne, w odniesieniu do których to decyzji można stwierdzić, że środki kontroli lub nadzoru takie jak dozór elektroniczny plasują się w kontekście środków niepolegających na pozbawieniu wolności. 40. Komisja skądinąd zauważa, że to kumulacja, ciężar i czas trwania takich środków kontroli i nadzoru mogą spowodować, iż „ilość zmieni się w jakość” – w ten sposób, że ograniczenia swobody przemieszczania się wynikające ze wszystkich tych środków łącznie powinny być traktowane, ze względu na ich surowość, jako środek polegający na pozbawieniu wolności. 41. W odniesieniu do wykładni celowościowej Komisja podnosi, że art. 26 decyzji ramowej ma na celu usunięcie luki w poprzednim wielostronnym systemie ekstradycji, gdzie – jak stwierdzono we wniosku dotyczącym decyzji ramowej COM(2001) 522 wersja ostateczna ( ) – „nie zawsze istniała gwarancja możliwości odliczenia z całkowitej wysokości kary okresu tymczasowego aresztu ekstradycyjnego”. Zatem art. 26 decyzji ramowej nakłada na organ sądowy państwa członkowskiego wydającego nakaz obowiązek odliczenia z okresu kary całego okresu zatrzymania przebytego w państwie członkowskim wykonującym nakaz. W tym kontekście i mając na uwadze zasadę wzajemnego uznawania, należy dokonać wykładni art. 26 decyzji ramowej w świetle ewolucji środków alternatywnych do zatrzymania w tradycyjnym rozumieniu tego pojęcia. 42. Komisja z powyższego wywodzi, że pojęcie zatrzymania w rozumieniu art. 26 decyzji ramowej obejmuje środki polegające na pozbawieniu wolności zarządzone przez organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego nakaz w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania. Oprócz umieszczenia w zakładzie penitencjarnym należy zrównać ze środkami polegającymi na pozbawieniu wolności środki kontroli i nadzoru pobytu osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, jeśli z powodu ich kumulacji, surowości i czasu trwania, pozbawiają one wolności fizycznej tę osobę w sposób porównywalny do umieszczenia w zakładzie penitencjarnym. To do organu sądowego państwa członkowskiego wydającego nakaz należy ocena, czy ma to miejsce, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, w oparciu o informacje przekazywane przez organ sądowy wykonujący nakaz. V – Analiza 43. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez sąd odsyłający Z. został zatrzymany w Zjednoczonym Królestwie w dniu 18 czerwca 2014 r. i przebywał w areszcie do dnia 19 czerwca 2014 r., kiedy to został zwolniony za kaucją w wysokości 2000 funtów szterlingów (GBP), z jednoczesnym obowiązkiem przebywania pod podanym przez siebie adresem w godzinach od 22.00 do 7.00, z zastosowaniem elektronicznej kontroli wykonania tego obowiązku. Ponadto nałożono na skazanego: i) obowiązek stawiennictwa w komisariacie Policji początkowo siedem, a po upływie trzech miesięcy, trzy razy w tygodniu od godziny 10.00 do 12.00, ii) zakaz występowania o wydanie dokumentów umożliwiających podróż za granicę oraz iii) nakaz utrzymywania telefonu komórkowego w stanie włączonym i naładowanym przez całą dobę. Środki te były stosowanie do dnia 14 maja 2015 r., kiedy to skazany został przekazany organom polskim. 44. To właśnie w tym kontekście w odesłaniu prejudycjalnym Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi została podniesiona kwestia, czy ograniczenia nałożone na Z. w okresie od 19 czerwca 2014 r. do 14 maja 2015 r. stanowią zatrzymanie w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej. A – Pojęcie zatrzymania w decyzji ramowej 45. Częste jest w prawie Unii, że wykorzystanie kategorii, które mają być stosowane we wszystkich krajowych porządkach prawnych, możliwe jest jedynie wówczas, gdy zostaną one ograniczone do jednego i jednolitego pojęcia dla wszystkich państw członkowskich. 46. Jak bowiem podkreślił sąd odsyłający, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „względy jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić uwzględniając kontekst przepisu i cel danego uregulowania” ( ). 47. Przy definiowaniu zawartego w decyzji ramowej pojęcia „zatrzymania” należy uwzględnić poszanowanie praw podstawowych i zasad zapisanych w art. 6 TUE oraz odzwierciedlonych w karcie, nie zapominając, że prawa podstawowe, zagwarantowane w EKPC i wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych państwom członkowskim, stanowią – zgodnie art. 6 ust. 3 TUE – część prawa Unii jako zasady ogólne prawa ( ). 48. To podstawowe założenie znajduje się samym centrum decyzji ramowej, której art. 1 ust. 3 przypomina, że decyzja ta – mająca na celu ustanowienie uproszczonego i skutecznego systemu przekazywania osób skazanych bądź podejrzanych – „nie skutkuje modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawowych”. 49. Jest tak tym bardziej w przypadku art. 26 ust. 1 decyzji ramowej, zważywszy, że celem tego przepisu jest ochrona prawa do wolności osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, skoro przepis ten przewiduje obowiązek zaliczenia okresów zatrzymania zaistniałych już w wyniku wykonania europejskiego nakazu aresztowania do całkowitego okresu zatrzymania, które ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim. 50. Przedmiot art. 26 decyzji ramowej – jak wynika z jego tytułu – jest ściśle określony: przepis ten dotyczy „zaliczeni[a] okresu zatrzymania odbytego w wykonującym nakaz państwie członkowskim”, a w szczególności „okres[ów] zatrzymania zaistniał[ych] w wyniku wykonania europejskiego nakazu aresztowania” (art. 26 ust. 1 decyzji ramowej). „[Z]atrzymanie zaistniałe w wyniku wykonania europejskiego nakazu aresztowania” jest tym samym zatrzymaniem, o którym mowa w art. 11 decyzji ramowej, dotyczącym praw osoby poszukiwanej, i w tym kontekście „aresztowan[ej] w celach wykonania europejskiego nakazu aresztowania” (art. 11 ust. 2 decyzji ramowej). 51. W świetle powiązania znaczeniowego pomiędzy z jednej strony art. 26 ust. 1, a z drugiej strony art. 11 i 12 decyzji ramowej, różnice istniejące pomiędzy wersjami językowymi pierwszego z tych przepisów nie mają moim zdaniem wpływu na jego właściwe zrozumienie ( ). 52. Dla autora decyzji ramowej pojęcia: aresztowania „w celach wykonania europejskiego nakazu aresztowania” i „zatrzymania” są równoważne. Zgodnie bowiem z art. 12 decyzji ramowej „[k]iedy osoba zostaje aresztowana na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, wykonujący nakaz organ sądowy podejmuje decyzję, czy osoba ta powinna pozostać zatrzymana, zgodnie z prawem państwa członkowskiego wykonującego europejski nakaz aresztowania” ( ), przy czym alternatywą dla tego „pozostania zatrzymaną” jest „zwolnienie tymczasowe” ( ), które zgodnie z tym art. 12 jest możliwe „w dowolnym terminie”. 53. „Zatrzymanie” jest zatem jedynie przedłużeniem „pozbawienia wolności”, które jest nierozerwalnie związane z faktem aresztowania. Poza tym celem art. 26 ust. 1 decyzji ramowej jest właśnie zaliczenie okresów pozbawienia wolności, zaistniałych w wyniku wykonania europejskiego nakazu aresztowania do okresu pozbawienia wolności, które ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim jako skutek orzeczenia o pozbawieniu wolności lub wydania środka zapobiegawczego. 54. Tak więc moim zdaniem pojęcie „zatrzymania” w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej obejmuje tylko przypadki wiążące się z pozbawieniem wolności, wykluczając w ten sposób co do zasady sytuacje, w których dochodzi tylko do jej ograniczenia. 55. Taka wykładnia znajduje potwierdzenie w innych przepisach prawa Unii, takich jak decyzja ramowa 2009/829, która „ma […] promować stosowanie w miejsce tymczasowego aresztowania środków niepolegających na pozbawieniu wolności” ( ) i której art. 8 ustanawia jako środki tego rodzaju („środki nadzoru”) następujące środki: „a) obowiąz[ek] informowania przez daną osobę właściwego organu [..] o każdej zmianie miejsca pobytu […]; b) zakaz[…] wstępu do określonych miejscowości, miejsc lub na określone obszary […]; c) obowiąz[ek] przebywania w określonym miejscu, a w stosownych przypadkach – w określonym czasie; d) obowiąz[ek] polegając[y] na ograniczeniu możliwości opuszczania terytorium państwa wykonującego; e) obowiąz[ek] stawiennictwa w określonym czasie przed określonym organem; f) obowiąz[ek] unikania kontaktu z określonymi osobami […]” ( ). 56. Ze względu na równoważność pojęć „aresztowania” i „zatrzymania”, jaką podkreśliłem w poprzednich punktach, można przyznać, że co do zasady zatrzymanie, o którym mowa w art. 26 ust. 1 decyzji ramowej, jest środkiem, który polega na udostępnieniu sądowym lub administracyjnym, stałym i trwającym dłuższy czas, osoby zatrzymanej, czyli umieszczeniu jej w instytucji publicznej w warunkach prowadzących do znacznego ograniczenia jej autonomii osobistej. 57. Z pewnością pojęcie ograniczenia wolności odróżnia się od tego pojęcia zatrzymania raczej stopniem niż charakterem lub istotą. Chodzi w każdym razie także o ograniczenia autonomii osobistej, które jednak nie są tak poważne jak ograniczenia nałożone na osoby umieszczone w aresztach lub przebywające w zakładach karnych. B – Znaczenie karty i EKPC 58. Sąd odsyłający powołuje się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i twierdzi, że z wyroków tego Trybunału dotyczących art. 5 EKPC można wywieść przydatne dla niniejszej sprawy wskazówki interpretacyjne. 59. W rzeczywistości z orzecznictwa tego można wywieść nie tylko przydatne wskazówki, ale także konkretne kryteria służące wykładni art. 5 EKPC, a tym samym art. 6 karty, w świetle którego należy interpretować art. 26 ust. 1 decyzji ramowej. 60. Poprzez ustanowienie art. 26 decyzji ramowej prawodawca Unii dążył do wypełnienia ciążącego na nim ogólnego obowiązku przestrzegania praw podstawowych w zakresie decyzji ramowej, a w szczególności przestrzegania zagwarantowanego w art. 6 karty podstawowego prawa do wolności, którego nieprzestrzeganie może prowadzić w pewnym zakresie do naruszenia zasady proporcjonalności kar (art. 49 ust. 3 karty) ( ), a nawet do naruszenia zakazu ponownego karania za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary (art. 50 karty) ( ). 61. Tak więc wykładnia pojęcia „zatrzymania” w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej musi być zgodna z treścią art. 6 karty, a z kolei – zgodnie z wyjaśnieniami dotyczącymi karty, które muszą być należycie uwzględnianie przez sądy Unii i państw członkowskich przy dokonywaniu wykładni karty (art. 52 ust. 7 karty) – prawa uznane w tym postanowieniu „odpowiadają prawom zagwarantowanym na mocy art. 5 [EKPC] i mają, zgodnie z art. 52 ust. 3 karty, takie samo znaczenie i zakres”. 62. W tym kontekście należy wspomnieć o wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 6 listopada 1980 r. w sprawie Guzzardi przeciwko Włochom ( ), w którym Trybunał ten zaznaczył, że ponieważ różnica pomiędzy pozbawieniem a ograniczeniem wolności dotyczy natężenia a nie charakteru, „zakwalifikowanie do jednej lub drugiej z tych kategorii okazuje się czasami trudne, gdyż w niektórych przypadkach granicznych jest to kwestia o charakterze czysto uznaniowym” ( ). W tej sprawie wspomniany Trybunał orzekł, że w celu ustalenia, czy dana osoba jest pozbawiona wolności, należy „przyjąć za punkt wyjścia jej konkretną sytuację i uwzględnić wszystkie kryteria, takie jak rodzaj, czas trwania, skutki i sposób wykonania danego środka” ( ). W ten sposób Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że o ile nie można byłoby mówić o pozbawieniu wolności na podstawie każdego z tych czynników uwzględnianego osobno, o tyle ich kumulacja prowadzi do rozpatrzenia możliwości zastosowania art. 5 EKPC. Porównując pobyt skarżącego na wyspie Asinara do umieszczenia w „więzieniu otwartym” lub w jednostce dyscyplinarnej, Trybunał strasburski orzekł, że traktowanie, któremu został poddany skarżący, stanowi pozbawienie wolności ( ). 63. W wyroku z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie Dacosta Silva przeciwko Hiszpanii ( ) Europejski Trybunał Praw Człowieka także orzekł, że sześciodniowy areszt domowy zastosowany przez przełożonego wobec funkcjonariusza Guardia Civil w związku z popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego stanowił pozbawienie wolności, zważywszy, że areszt ten polegał na obowiązku pozostawania w miejscu zamieszkania, z zezwoleniem na opuszczenie domu w celu zakupu leków lub innych niezbędnych produktów, a także uczestniczenia w praktykach religijnych. 64. Pojęcie „zatrzymania” w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej należy interpretować zgodnie z przytoczonym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, co oznacza konieczność przyjęcia za punkt wyjścia konkretnej sytuacji danej osoby i uwzględnienia wszystkich okoliczności charakteryzujących wykonanie środków ograniczających wolność nałożonych w państwie członkowskim wykonania europejskiego nakazu aresztowania w celu wykonania tego nakazu. C – Ocena sądu krajowego 65. Co do zasady do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy środki nałożone na skarżącego w postępowaniu głównym w państwie członkowskim wykonującym nakaz stanowią w rzeczywistości środki polegające na pozbawieniu wolności, a w przypadku stwierdzenia, że tak jest – zaliczenie ich do całkowitego okresu zatrzymania, które ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim. 66. W tym celu art. 26 ust. 2 decyzji ramowej przewiduje przekazanie „wszystki[ch] informacj[i] dotycząc[ych] zatrzymania osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie europejskiego nakazu aresztowania […] przez wykonujący nakaz organ sądowy”, co pozwala wydającemu nakaz organowi sądowemu na zbadanie także rzeczywistego charakteru okoliczności właściwych dla konkretnej sytuacji poszukiwanej osoby w okresie jej „zatrzymania” przez organy wykonującego nakaz państwa członkowskiego. 67. W świetle tych informacji sąd krajowy musi zbadać równoważność pomiędzy z jednej strony – środkami polegającymi na pozbawieniu wolności sensu stricto, a z drugiej strony – środkami zastosowanymi wobec skarżącego w postępowaniu głównym, w celu stwierdzenia, czy te ostatnie środki prowadziły do sytuacji porównywalnej z materialnego punktu widzenia do sytuacji powodowanej przez te pierwsze środki. 68. Jednakże uważam, że w celu udzielenia sądowi a quo (a pośrednio wszystkim innym sądom państw członkowskich) odpowiedzi przydatnej do rozwiązania sporu w postępowaniu głównym Trybunał powinien wypowiedzieć się na temat kwalifikacji, z perspektywy art. 26 decyzji ramowej, środków zastosowanych wobec Z. po jego zwolnieniu z aresztu w Zjednoczonym Królestwie. Odpowiedź, jakiej proponuję udzielić, to że na podstawie informacji dostarczonych przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi i rząd Zjednoczonego Królestwa podczas rozprawy środki te nie mogą zostać zakwalifikowane jako środki polegające na pozbawieniu wolności. 69. Najbardziej ograniczającym ze środków zastosowanych wobec skarżącego w postępowaniu głównym był obowiązek pozostawiania pod podanym przez niego pod adresem w godzinach od 22.00 do 7.00 połączony z dozorem elektronicznym. Inne środki o mniejszej dolegliwości ( ) polegały na: i) obowiązku stawiennictwa w komisariacie policji początkowo siedem razy, a po upływie trzech miesięcy – trzy razy w tygodniu w godzinach od 10.00 do 12.00 i ii) zakazie występowania o wydanie dokumentów umożliwiających podróż za granicę. Środki te były stosowanie od dnia 19 czerwca 2014 r. do dnia 14 maja 2015 r., kiedy to Z. został przekazany organom polskim. 70. Chodzi zatem o środki, których istota i zakres odpowiadają środkom przewidzianym w decyzji ramowej 2009/829, do których odniosłem się w pkt 55 niniejszej opinii, i które prawodawca Unii określił jako środki niepolegające na pozbawieniu wolności. Uważam, że także w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący w postępowaniu głównym, nie może być zakwalifikowana jako równoważna pozbawieniu wolności. 71. W porównaniu z przypadkami będącymi przedmiotem wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka warunki, jakie zostały nałożone na skarżącego w postępowaniu głównym, zawierały bowiem tylko restrykcje, które można zakwalifikować jako ograniczenia jego wolności, zważywszy, że mógł on przebywać pod adresem podanym przez siebie samego i nie został pozbawiony możliwości podróżowania po Zjednoczonym Królestwie. Oczywiście musiał przebywać z miejscu swego zamieszkania w godzinach od 22.00 do 7.00, stawiać się w komisariacie policji, najpierw każdego dnia, a przez większą część rozpatrywanego okresu trzy razy w tygodniu i mieć zawsze przy sobie telefon komórkowy. Moim zdaniem chodzi o „restrykcje”, które nawet uwzględniane łącznie, nie są porównywalne ze środkami zastosowanymi wobec skarżących w sprawach, w których Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał przytoczone wyżej wyroki. W każdym razie nie uważam, aby środki te prowadziły do ograniczenia autonomii osobistej Z. tak istotnego, aby znacznie ograniczyć jego zdolność do samodzielnego określania swego zachowania. 72. Jednakże należy dodać, że wniosek ten dotyczy wyłącznie obowiązku wynikającego ze stosowania w sprawie w postępowaniu głównym ustanowionej w art. 26 ust. 1 decyzji ramowej powinności zaliczenia. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby na podstawie samego prawa krajowego sąd odsyłający zaliczył na poczet kary pozbawienia wolności, która jest w trakcie wykonywania, okresy stosowania przez wykonujące nakaz państwo członkowskie środków, które polegają jednak nie na pozbawieniu wolności, lecz na jej ograniczeniu. 73. Mówiąc prościej, prawo Unii nakłada w tym zakresie wyłącznie obowiązek, który można zakwalifikować jako minimalny: obowiązek zaliczenia okresów „zatrzymania” w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej, przy czym do sądu krajowego należy sprawdzenie, czy środki zastosowane wobec skarżącego w wykonującym nakaz państwie członkowskim stanowią rzeczywiście środki polegające na pozbawieniu wolności. Jeśli sąd wykonujący karę zakwalifikuje te środki jako środki polegające na pozbawieniu wolności (przestrzegając przy tym kryteriów, jakie można wywieść z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka), musi je uwzględnić w celu zaliczenia do okresu zatrzymania, które ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim, zgodnie z art. 26 ust. 1 decyzji ramowej. 74. Natomiast środki niepolegające na pozbawieniu wolności w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej mogą także być uwzględnione przez sąd krajowy w celu skrócenia okresu zatrzymania, które ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim, lub złagodzenia warunków jego wykonywania, jeśli taka konsekwencja jest przewidziana przez prawo krajowe. VI – Wnioski 75. W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, aby na pytania postawione przez sąd odsyłający odpowiedział w sposób następujący: 1. Artykuł 26 ust. 1 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskim, zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r., należy interpretować w ten sposób, że do sądu krajowego należy sprawdzenie, w oparciu o kryterium równoważności pomiędzy środkami polegającymi na zatrzymaniu sensu stricto a środkami zastosowanymi wobec skarżącego w postępowaniu głównym, czy te ostatnie środki prowadziły do sytuacji porównywalnej z materialnego punktu widzenia z sytuacją powodowaną przez ze pierwsze środki, a w przypadku stwierdzenia, że tak jest – zaliczenie ich do okresu zatrzymania, które ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim. 2. W okolicznościach takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym należy wykluczyć możliwość zakwalifikowania spornych środków jako zatrzymania w rozumieniu art. 26 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, zmienionej decyzją ramową 2009/299. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) Decyzja Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskim (Dz.U. 2002, L 190, s. 1), zmieniona decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. 2009, L 81, s. 24) (zwana dalej „decyzją ramową”). ( ) Dz.U. nr 88, poz. 555. ( ) Dz.U. nr 89, poz. 55. ( ) Decyzja ramowa Rady 2009/829/WSiSW z dnia 23 października 2009 r. w sprawie stosowania przez państwa członkowskie Unii Europejskiej zasady wzajemnego uznawania do decyzji w sprawie środków nadzoru stanowiących alternatywę dla tymczasowego aresztowania (Dz.U. L 2009, L 294, s. 20). ( ) Decyzja ramowa Rady z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków i decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia w celu nadzorowania przestrzegania warunków zawieszenia i obowiązków wynikających z kar alternatywnych (Dz.U. 2008, L 337, s. 102). ( ) Decyzja ramowa Rady z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej (Dz.U. L 327, s. 27). ( ) Uzasadnienie, s. 16. ( ) Zobacz podobnie w szczególności wyroki: z dnia 14 lutego 2012 r., Flachglas Torgau, C‑204/09, EU:C:2012:71, pkt 37; a także z dnia 19 grudnia 2013 r., Fish Legal i Shirley, C‑279/12, EU:C:2013:853, pkt 42. ( ) Protokół nr 30 załączony do traktatu z Lizbony nie zezwala na żadne odstępstwo w tym zakresie, ponieważ jego „art. 1 ust. 1 […] potwierdza treść art. 51 karty dotyczącego jej zakresu stosowania, a nie ma na celu zwolnienia Rzeczypospolitej Polskiej i Zjednoczonego Królestwa z obowiązku przestrzegania postanowień karty ani uniemożliwienia sądom i trybunałom w tych państwach członkowskich czuwania nad przestrzeganiem tych postanowień” (wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., N.S. i in., C‑411/10 i C‑493/10, EU:C:2011:865, pkt 120). ( ) W wersjach językowych hiszpańskiej, niemieckiej, francuskiej i portugalskiej użyto odmiennych sformułowań w celu wyrażenia okresu zatrzymania, który ma być zaliczony (detención, Haft, détention, detenção) i okresu zatrzymania, który ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim (privación de libertad, Freiheitsentzug, privation de liberté, privação da liberdade). Natomiast w wersjach angielskiej i niderlandzkiej użyto tego samego słowa do nazwania tych dwóch okresów (detention, vrijheidsbeneming). ( ) Podkreślenie moje. W wersji niderlandzkiej użyto sformułowania „aangehouden” w przypadku słowa „aresztowana” i „in hechtenis blijft” w przypadku wyrażenia „pozostać zatrzymana”. W wersji angielskiej użyto słowa „detention” w obydwu przypadkach. ( ) Podkreślenie moje. W wersji angielskiej użyto słowa „released”, podczas gdy w wersji niderlandzkiej użyto sformułowania „in voorlopige vrijheid worden gesteld”. ( ) Motyw 4 decyzji ramowej 2009/829. Podkreślenie moje. Wersja angielska mówi o „non‑custodial mesures” i „provisional detention”, wersja hiszpańska o „medidas no privativas de libertad” i „prisión provisional”, wersja niemiecka o „Maßnahmen ohne Freiheitsentzug” i „Untersuchungshaft”, a wersja włoska o „misure non detentive” i „detenzione cautelare”. Wyrażenia te w wersji portugalskiej brzmią „medidas não privativas de liberdade” i „prisão preventiva”. ( ) Podobnie decyzja ramowa 2008/947 w art. 4 kwalifikuje jako „warunk[i] zawieszenia i kar[y] alternatywn[e]” – oprócz środków wymienionych w art. 8 decyzji ramowej 2009/829 – na przykład: „polecenia co do sposobu zachowania, miejsca pobytu, kształcenia i szkolenia, spędzania czasu wolnego lub zawierające ograniczenia lub warunki prowadzenia działalności zawodowej” [lit. d)], „nakaz unikania kontaktu z określonymi przedmiotami” [lit. g)] lub „nakaz poddania się terapii, w tym terapii odwykowej” [lit. k)]. ( ) Gdyby nie ustanowiono art. 26 ust. 1 decyzji ramowej, pozbawienie wolności orzeczone w państwie członkowskim wydającym nakaz mogłoby stać się nieproporcjonalne ze względu na to, że nie zostało skrócone z uwzględnieniem już odbytego zatrzymania zaistniałego w wyniku wykonania europejskiego nakazu aresztowania w związku z rozpatrywanym przestępstwem. ( ) Podobnie, z materialnego punktu widzenia, nieuwzględnienie zatrzymania zaistniałego w wyniku wykonania europejskiego nakazu aresztowania mogłoby prowadzić do pewnego rodzaju ponownego ukarania. Oczywiście zatrzymanie do celów wykonania europejskiego nakazu aresztowania nie jest karą, lecz środkiem gwarantującym skuteczne przekazanie ściganej osoby. Niemniej jednak ten sam czyn zabroniony prowadziłby do dwukrotnego pozbawienia wolności: po pierwsze, pozbawienia wolności związanego z przestępstwem, które było podstawą dla wydania europejskiego nakazu aresztowania; po drugie, pozbawienia wolności zastosowanego do celów wykonania wspomnianego nakazu. ( ) ECLI:CE:ECHR:1980:1106JUD000736776. ( ) Wyrok w sprawie Guzzardi przeciwko Włochom, pkt 93. ( ) Wyrok w sprawie Guzzardi przeciwko Włochom, pkt 92. ( ) ( ) ECLI:CE:ECHR:2006:1102JUD006996601. ( ) Kaucja w wysokości 2000 funtów szterlingów i obowiązek utrzymywania telefonu komórkowego w stanie włączonym i naładowanym przez całą dobę nie mają wpływu na swobodę przemieszczania się.