C-294/24

WYROK TRYBUNAŁU (dziewiąta izba) z dnia 10 lipca 2025 r. ( *1 ) ( i ) Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Artykuł 3 ust. 1 – Umowa o świadczenie usług dystrybucji wody i odprowadzania ścieków – Wymagalność i początek biegu terminu przedawnienia wierzytelności zależne od zachowania przedsiębiorcy – Wymóg przedstawienia powodów uzasadniających konieczność dokonania wykładni określonych przepisów prawa Unii przez Trybunał – Brak wystarczających wyjaśnień – Niedopuszczalność W sprawie C‑294/24 [Zadzhova] ( ii ) mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Rayonen sad – Burgas (sąd rejonowy w Burgas, Bułgaria) postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 24 kwietnia 2024 r., w postępowaniu: Vodosnabdyavane i kanalizatsia EAD przeciwko ED, TRYBUNAŁ (dziewiąta izba), w składzie: N. Jääskinen, prezes izby, M. Condinanzi i R. Frendo (sprawozdawczyni), sędziowie, rzecznik generalny: L. Medina, sekretarz: R. Stefanova-Kamisheva, administratorka, uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 5 marca 2025 r., rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu Vodosnabdyavane i kanalizatsia EAD – G.D. Dobrev, Z.I. Gadzheva, T. Mirchev oraz L.I. Todev, advokati, – w imieniu rządu bułgarskiego – T. Mitova oraz R. Stoyanov, w charakterze pełnomocników, – w imieniu Komisji Europejskiej – P. Kienapfel, P. Ondrůšek, G. Koleva oraz N. Nikolova, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy spółką Vodosnabdyavane i kanalizatsia EAD (zwaną dalej „VIK”) a ED w przedmiocie braku zapłaty faktur za zużycie wody związane z nieruchomością należącą do ED. Ramy prawne Prawo Unii Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 stanowi: „Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron, ze szkodą dla konsumenta”. Prawo bułgarskie Artykuł 84 akapit pierwszy Zakon za zadalzheniyata i dogovorite (ustawy o zobowiązaniach i umowach, DV nr 275 z dnia 22 listopada 1950 r.) (zwanej dalej „ZZD”) przewiduje: „Jeżeli dzień wykonania zobowiązania jest oznaczony, dłużnik popada w zwłokę po tym dniu […]”. Zgodnie z art. 114 ZZD: „Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w dniu, w którym roszczenie stało się wymagalne. […]”. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne VIK świadczy swoim klientom usługi dystrybucji wody i odprowadzania ścieków w mieście Burgas (Bułgaria) na podstawie indywidualnych umów zawierających ogólne warunki świadczenia tych usług na rzecz użytkowników (zwane dalej „ogólnymi warunkami”). W dniu 27 października 2023 r. VIK wniosła do Rayonen sad – Burgas (sądu rejonowego w Burgas, Bułgaria), który jest sądem odsyłającym, powództwo o zasądzenie od ED, konsumenta, zapłaty niektórych faktur za zużycie wody związane z należącą do niego nieruchomością położoną w Burgas. VIK podnosi w szczególności, że ED jest zobowiązany do zapłaty kwoty głównej w wysokości 693,56 BGN (lewów bułgarskich) (około 350 EUR) z tytułu zużycia wody w okresie od dnia 17 marca 2020 r. do dnia 12 maja 2023 r., zafakturowanej w okresie od dnia 25 sierpnia 2021 r. do dnia 25 maja 2023 r., powiększonej o odsetki ustawowe od dnia wniesienia sprawy do sądu odsyłającego do dnia ostatecznej zapłaty wierzytelności, a także odszkodowania za zwłokę za okres od dnia 25 września 2021 r. do dnia 24 października 2023 r. w wysokości 81,30 BGN (około 41 EUR). VIK twierdzi, że wystawiła za rozpatrywany okres konsumpcji faktury, które nie zostały zapłacone przez ED w określonym w art. 33 ust. 2 warunków ogólnych terminie 30 dni. ED kwestionuje wysokość żądanych kwot i podnosi w szczególności zarzut dotyczący wygaśnięcia podnoszonej wierzytelności w następstwie upływu trzyletniego terminu przedawnienia. Sąd odsyłający zauważa, że zgodnie z art. 33 ust. 1 warunków ogólnych VIK jest zobowiązana do wystawiania miesięcznych faktur za świadczone na rzecz jej klientów usługi dystrybucji wody i odprowadzania ścieków, chyba że wyraźnie uzgodniono inną częstotliwość rozliczeń. Zgodnie z art. 33 ust. 2 ogólnych warunków umowy konsument jest zobowiązany do zapłaty należnych kwot w terminie 30 dni od daty wystawienia faktury. Ponadto zgodnie z art. 42 ogólnych warunków umowy konsument, który nie wywiązuje się w wyznaczonym terminie z ciążącego na nim obowiązku zapłaty, jest zobowiązany do zapłaty na rzecz VIK odszkodowania w wysokości ustawowych odsetek. Sąd odsyłający zauważa, że zgodnie z art. 84 akapit pierwszy i art. 114 ZZD po upływie terminu 30 dni od wystawienia faktury przez VIK wierzytelność tej spółki staje się wymagalna, a termin przedawnienia rozpoczyna bieg. Wynika z tego, że ustalenie początku biegu tego terminu zależy od zachowania VIK, a dokładniej od wystawienia faktur. Tymczasem VIK regularnie narusza przepisy art. 33 ust. 1 ogólnych warunków, który nakłada na nią obowiązek miesięcznego fakturowania. Sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do ewentualnego nieuczciwego charakteru art. 33 ust. 2 warunków ogólnych, ponieważ pozwala on VIK na jednostronne określenie, w zależności od daty wystawienia faktury, wymagalności wierzytelności i związanych z nimi odsetek za zwłokę, a w konsekwencji rozpoczęcia biegu dotyczącego ich terminu przedawnienia. W tym kontekście Rayonen sad – Burgas (sąd rejonowy w Burgas) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „Czy art. 3 ust. 1 dyrektywy [93/13] należy interpretować w ten sposób, że warunek ustanowiony w art. 32 ust. 2 ogólnych warunków umownych [dystrybucji wody odprowadzenia ścieków w mieście Burgas] skutkuje, ze szkodą dla konsumenta, istotnym nieuczciwym charakterem praw i obowiązków wynikających z ogólnych warunków umownych, biorąc pod uwagę okoliczność, że wymagalność roszczenia zgodnie z tym brzmieniem ogólnych warunków umownych i odpowiednio rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczenia dotyczącego usług świadczonych konsumentom przez przedsiębiorstwo wodno‑kanalizacyjne w Burgas są uzależnione wyłącznie od zachowania tego przedsiębiorstwa związanego z wystawieniem faktury, w tym gdy nie wykonało ono swojego obowiązku wystawienia faktur w każdym miesiącu?”. W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem procedura przewidziana w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy pomiędzy Trybunałem i sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są niezbędne dla rozstrzygnięcia przedstawionych im sporów (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Ente Cambiano società cooperativa per azioni,C‑660/22, EU:C:2024:152, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponieważ postanowienie odsyłające stanowi podstawę tej procedury, sąd krajowy powinien określić w samym postanowieniu odsyłającym ramy faktyczne i prawne sporu w postępowaniu głównym oraz udzielić niezbędnych wyjaśnień dotyczących powodów wyboru przepisów prawa Unii, o których wykładnię się zwraca, a także związku, jaki dostrzega on pomiędzy tymi przepisami a przepisami krajowymi znajdującymi zastosowanie w zawisłym przed nim sporze (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Ente Cambiano società cooperativa per azioni,C‑660/22, EU:C:2024:152, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo). Należy również przypomnieć, że pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się sąd krajowy na gruncie stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, przy czym prawidłowość tych ustaleń nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania, iż mają one znaczenie dla sprawy. Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego jest możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione [wyrok z dnia 8 kwietnia 2025 r., Prokuratura Europejska (Kontrola sądowa aktów proceduralnych), C‑292/23, EU:C:2025:255, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo]. Poprzez swoje pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że zawarte w ogólnych warunkach umów postanowienie, zgodnie z którym konsument jest zobowiązany do zapłaty należnych kwot w terminie 30 dni od daty wystawienia faktury, powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron, ze szkodą dla tego konsumenta. Tymczasem należy zauważyć, że sąd odsyłający nie wyjaśnił powodów, dla których wykładnia przepisu, o którym mowa w pytaniu prejudycjalnym, miałaby być niezbędna do rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym. Zarówno z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, jak i z dyskusji przeprowadzonych na rozprawie przed nim wynika bowiem, że spór w postępowaniu głównym dotyczy stosowania przewidzianego w art. 33 ust. 1 warunków ogólnych zobowiązania umownego przedsiębiorcy do wystawiania miesięcznych faktur. Wątpliwości sądu odsyłającego nie dotyczą jednak ustępu 1 tego artykułu 33, lecz jego ustępu 2, w związku z czym oczywiste jest, że przedmiot sporu w postępowaniu głównym nie ma żadnego związku z żądaną wykładnią art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13. W tych okolicznościach wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy uznać za niedopuszczalny. Należy jednak przypomnieć, że sąd odsyłający zachowuje prawo do złożenia nowego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, przy przedstawieniu Trybunałowi wszystkich informacji umożliwiających mu wydanie orzeczenia (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., Ente Cambiano società cooperativa per azioni,C‑660/22, EU:C:2024:152, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje:   Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rayonen sad – Burgas (sąd rejonowy w Burgas, Bułgaria) postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2024 r. jest niedopuszczalny.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: bułgarski. ( i ) Słowa kluczowe w niniejszym tekście były przedmiotem zmian o charakterze językowym po pierwotnym umieszczeniu na stronie internetowej. ( ii ) Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.