C-295/07

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO PAOLA MENGOZZIEGO przedstawiona w dniu 5 czerwca 2008 r.(1) Sprawa C‑295/07 P Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Département du Loiret Odwołanie – Pomoc państwa − Pomoc przyznana Scott Paper przez władze francuskie – Preferencyjna cena działki i preferencyjna stawka opłaty za odprowadzanie ścieków dla celów utworzenia fabryki produkującej papier do użytku domowego I –    Wprowadzenie 1.        Wyrokiem z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie T‑369/00 Département du Loiret przeciwko Komisji(2) (zwanym dalej „zaskarżonym wyrokiem”) Sąd Pierwszej Instancji stwierdził nieważność decyzji Komisji 2002/14/WE z dnia 12 lipca 2000 r. w sprawie pomocy państwa przyznanej przez Francję na rzecz Scott Paper SA/Kimberly‑Clark(3) (zwanej dalej „sporną decyzją”). 2.        W odwołaniu, w którego sprawie Trybunał ma teraz wydać orzeczenie, Komisja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku. II – Okoliczności faktyczne i sporna decyzja 3.        Badana sprawa dotyczy sprzedaży w 1987 r. działki na rzecz spółki prywatnej Scott po preferencyjnej cenie przez władze francuskie. Działka ta została wykorzystana do założenia fabryki papieru. W 1996 r. Scott została nabyta przez inną spółkę, Kimberly‑Clark Corp., która w 1998 r., po ogłoszeniu zamknięcia fabryki, sprzedała tę fabrykę wraz z działką innej spółce, Procter & Gamble. 4.        Scott skorzystała również z preferencyjnej stawki dla celów obliczenia opłaty za odprowadzanie ścieków. Ta konkretna korzyść nie jest jednak przedmiotem niniejszej sprawy. 5.        W spornej decyzji Komisja stwierdziła niezgodność dopiero co wymienionych korzyści ze wspólnym rynkiem oraz przewidziała obowiązek zwrotu pomocy związanej z powyższymi korzyściami. 6.        Część normatywna spornej decyzji brzmi następująco: „Artykuł 1 Pomoc państwa, którą Francja przyznała na rzecz spółki Scott w formie preferencyjnej ceny działki i preferencyjnej stawki opłaty za odprowadzanie ścieków, w wysokości 39,58 mln FRF (6,03 mln EUR) lub 80,77 mln FRF (12,3 mln EUR) według wartości zaktualizowanej, jeśli chodzi o preferencyjną cenę działki, oraz w wysokości, jaką władze francuskie powinny ustalić zgodnie z metodą obliczenia określoną przez Komisję, jeśli chodzi o drugą korzyść, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem. Artykuł 2 1.      Francja podejmie wszelkie kroki niezbędne do odzyskania od beneficjenta pomocy, o której mowa w art. 1, oddanej już bezprawnie do jego dyspozycji. 2.      Odzyskanie pomocy następuje bezzwłocznie zgodnie z przepisami prawa krajowego, pod warunkiem że pozwalają one na natychmiastowe i skuteczne wykonanie niniejszej decyzji. Pomoc podlegająca odzyskaniu obejmuje odsetki naliczane od dnia, w którym pomoc została oddana do dyspozycji beneficjenta, aż do dnia jej odzyskania. Odsetki nalicza się na podstawie stopy referencyjnej stosowanej do obliczenia ekwiwalentu subwencji w ramach pomocy na cele regionalne. […]” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tej decyzji poniżej]. III – Przebieg postępowania przed Sądem i zaskarżony wyrok 7.        Sporna decyzja była przedmiotem dwóch odrębnych skarg, które zostały wniesione do Sądu Pierwszej Instancji, odpowiednio, przez Scott (sprawa T‑366/00) i przez Département du Loiret (sprawa T‑369/00). W tej drugiej sprawie Scott przystąpiła też do postępowania w charakterze interwenienta po stronie Département du Loiret. 8.        W wyroku kończącym postępowanie w sprawie T‑366/00 Sąd stwierdził nieważność „art. 2 decyzji […] w zakresie, w jakim dotyczy on pomocy przyznanej w formie preferencyjnej ceny działki, o której mowa w art. 1 tej decyzji”(4). Wyrok ten jest z kolei przedmiotem odwołania w sprawie C‑290/07 P. 9.        W wyroku zaskarżonym w niniejszej sprawie Sąd stwierdził natomiast nieważność spornej decyzji „w zakresie, w jakim dotyczy ona pomocy przyznanej w formie preferencyjnej ceny działki, o której mowa w art. 1 decyzji”(5). 10.      Mówiąc dokładniej, Sąd ograniczył się do zbadania jednego z aspektów niezgodności z prawem podniesionych przez stronę skarżącą, a mianowicie braku uzasadnienia co do wyboru Komisji wiążącego się z aktualizacją wartości pomocy przy zastosowaniu odsetek składanych, a nie odsetek prostych. 11.      W szczególności Sąd zauważył, iż w spornej decyzji nie powołano się wyraźnie na zastosowanie takiej metody obliczenia odsetek ani tym bardziej nie uzasadniono takiego wyboru. Jako że zdaniem Sądu nie ma wskazówek świadczących o tym, że w owym czasie Komisja stosowała zazwyczaj odsetki składane, doszedł on do wniosku, iż użycie odsetek składanych stanowi pierwszy przejaw innowacyjnej praktyki ze strony Komisji, co wymagało zatem odpowiedniego uzasadnienia. Na podstawie tego jednego stwierdzenia Sąd stwierdził nieważność spornej decyzji. IV – Przebieg postępowania przed Trybunałem i żądania stron 12.      Pismem złożonym w dniu 21 czerwca 2007 r. Komisja Wspólnot Europejskich wniosła odwołanie od wyroku w sprawie T‑369/00. 13.      Komisja wnosi do Trybunału o: –        uchylenie zaskarżonego wyroku w całości; –        wydanie ostatecznego orzeczenia co do istoty sprawy i odrzucenie wszystkich zarzutów podnoszonych wobec spornej decyzji lub, ewentualnie, przekazanie sprawy Sądowi; –        obciążenie strony przeciwnej całością kosztów postępowania, w tym kosztami postępowania przed Sądem, jak również obciążenie Scott, występującej w charakterze interwenienta po stronie Département du Loiret, własnymi kosztami. 14.      Département du Loiret i Scott wnoszą do Trybunału o: –        oddalenie odwołania; –        obciążenie Komisji kosztami postępowania. V –    Analiza prawna 15.      Na poparcie swojego odwołania Komisja podniosła osiem zarzutów. 16.      W zarzucie pierwszym Komisja utrzymuje, że decyzja jest wystarczająco uzasadniona, jeżeli proste obliczenie matematyczne pozwala stwierdzić, jaka metoda obliczenia została zastosowana. 17.      W zarzucie drugim wnosząca odwołanie podnosi, iż zastosowanie składanego oprocentowania jest niewątpliwie wyrażone w dorozumiany sposób w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 18.      Zarzut trzeci opiera się na rzekomym niezgodnym z prawem przeniesieniu ciężaru dowodu, którego dokonał Sąd w odniesieniu do praktyki Komisji w zakresie obliczenia odsetek. 19.      W zarzucie czwartym Komisja twierdzi, iż nie jest zobowiązana do sprawdzenia, czy beneficjent pomocy państwa czerpie z niej nadal korzyść w momencie nakazania odzyskania tej pomocy. 20.      W zarzucie piątym Komisja utrzymuje, iż zaskarżony wyrok nie opiera się na żadnym dowodzie oraz że dokonano w nim przeniesienia ciężaru dowodu co do ceny sprzedaży działki na rzecz Procter & Gamble. 21.      Zarzut szósty opiera się na twierdzeniu, zgodnie z którym cena sprzedaży odnosząca się do przeniesienia, które nastąpiło dobrych jedenaście lat po przyznaniu pomocy, jest nieistotna dla ustalenia kwoty pomocy. 22.      W zarzucie siódmym Komisja argumentuje, że kwestia związana z oprocentowaniem mającym zastosowanie do odzyskania pomocy państwa dotyczy w każdym razie prawa wspólnotowego, a nie prawa krajowego. 23.      Wreszcie w zarzucie ósmym Komisja utrzymuje, że w każdym razie stwierdzenie, iż zastosowane oprocentowanie było niezgodne z prawem, nie uzasadniało stwierdzenia nieważności w całości spornej decyzji, w związku z czym Sąd powinien był stwierdzić jej nieważność jedynie w części. 24.      Chciałbym od razu zaznaczyć, że moim zdaniem pierwsze siedem zarzutów Komisji wydaje się raczej niespójne, a zatem z trudem zasługują one na uwzględnienie. Natomiast zarzut ósmy porusza różne istotne problemy, których rozwiązaniu trzeba będzie poświęcić szczególną uwagę przy orzeczeniu, które należy wydać w niniejszym przypadku. W każdym razie dla kompletności wywodu dokonam osobnej analizy poszczególnych zarzutów. Zachowam kolejność przyjętą przez Komisję, a zatem zbadam najpierw zarzuty, które – jeżeli zostaną uwzględnione – doprowadziłyby do uchylenia zaskarżonego wyroku w całości. Zarzut ósmy zaś, który zbadam na końcu, spowodowałby już sam z siebie jedynie uchylenie w części orzeczenia Sądu. A –    W przedmiocie zarzutu pierwszego, zgodnie z którym „decyzja jest wystarczająco uzasadniona, jeżeli proste obliczenie matematyczne pozwala stwierdzić, jaka metoda obliczenia została zastosowana” 1.      Argumenty stron 25.      Komisja utrzymuje najpierw, że decyzja jest wystarczająco uzasadniona, jeżeli proste obliczenie matematyczne pozwala stwierdzić, jaka metoda obliczenia została zastosowana. 26.      Według Département du Loiret i Scott zarzut jest nieistotny dla sprawy, ponieważ Sąd nie stwierdził nieważności decyzji z tego powodu, że nie można było zrozumieć operacji technicznej leżącej u podstaw ustalenia odsetek, lecz po prostu z tego powodu, że Komisja nie uzasadniła w odpowiedni sposób wyboru co do zastosowania odsetek składanych, a nie odsetek prostych. 2.      Ocena 27.      W ramach wywodów dotyczących badanego zarzutu Komisja przytacza pkt 36 zaskarżonego wyroku, w którym Sąd zauważa, że z uwagi na milczenie Komisji w tej kwestii konieczne jest dokonanie pewnych obliczeń matematycznych, aby zrozumieć, że Komisja zastosowała system oprocentowania składanego w celu obliczenia zaktualizowanej wartości pomocy państwa. Jeżeli zatem Komisja zamierza faktycznie zakwestionować jedynie to stwierdzenie, wydaje mi się oczywiste, że uwaga przedstawiona przez Département du Loiret i Scott jest trafna oraz że zarzut powinien zostać uznany za nieistotny dla sprawy(6). 28.      Sąd nie oparł bowiem własnego stwierdzenia, że sporny sposób postępowania jest niezgodny z prawem, na braku wskazania przez Komisję rodzaju formuły matematycznej użytej do obliczenia odsetek. Tym, co Sąd uznał za wadę spornej decyzji, jest natomiast okoliczność, iż Komisja nie wskazała, dlaczego zdecydowała się – odchodząc od swojej dotychczasowej praktyki – zastosować taką formułę. Właśnie w cytowanym pkt 36 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdza, że „Komisja nie przedstawia w ogóle powodów, z jakich zastosowała stopę składaną, a nie stopę prostą”. 29.      Z drugiej strony, nawet jeśliby przyjąć, że podnosząc taki zarzut, Komisja zamierzała utrzymywać, iż możliwość wywnioskowania zastosowanej formuły matematycznej stanowi sama w sobie wystarczające uzasadnienie powodu, z jakiego taka formuła została wybrana, oczywiste jest, że zarzut jest bezzasadny. Wybór co do zastosowania odsetek składanych, a nie odsetek prostych, nie stanowi operacji, która znajduje uzasadnienie w samej sobie. 30.      Uważam zatem, że pierwszy zarzut odwołania nie zasługuje na uwzględnienie. B –    W przedmiocie zarzutu drugiego, zgodnie z którym „zastosowanie składanego oprocentowania jest niewątpliwie wyrażone w dorozumiany sposób w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji” 1.      Argumenty stron 31.      W drugim zarzucie odwołania Komisja utrzymuje, że zastosowanie składanego oprocentowania jest wyrażone w dorozumiany sposób w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, gdyż jest ono konieczne do osiągnięcia celu polegającego na przywróceniu sytuacji istniejącej przed przyznaniem pomocy. 32.      Département du Loiret i Scott utrzymują natomiast, że nic w spornej decyzji nie wskazuje powodów wyboru co do zastosowania składanego oprocentowania, tym bardziej że bieżąca praktyka Komisji nie polegała wówczas na stosowaniu odsetek składanych. Département du Loiret precyzuje również ze swej strony, że w każdym razie w niniejszym przypadku dorozumiane uzasadnienie nie mogło uczynić zadość obowiązkowi uzasadnienia ciążącemu na Komisji. 2.      Ocena 33.      Wydaje mi się jasne, że sama Komisja przyznaje w swoim odwołaniu, iż sporna decyzja nie zawiera wyraźnego uzasadnienia wyboru co do zastosowania odsetek składanych w celu zaktualizowania wartości pomocy państwa. Komisja zauważa bowiem, iż zastosowanie odsetek składanych zostało „niewątpliwie wyrażone w dorozumiany sposób” w uzasadnieniu decyzji. 34.      Uważam, że badany zarzut nie może zostać uwzględniony. 35.      Jak stwierdził Sąd, w szczególności w pkt 40–43 zaskarżonego wyroku, stosowanie odsetek składanych stanowiło w okresie zaistnienia spornych faktów znaczącą nowość w praktyce decyzyjnej Komisji. Stąd wynika, jak słusznie zauważył Sąd, szczególne znaczenie uzasadnienia w niniejszym przypadku. 36.      Chciałbym jednak zauważyć, że sama idea „dorozumianego uzasadnienia” w ramach decyzji administracyjnej wydaje mi się niezgodna z zasadami, które Trybunał wielokrotnie potwierdził w odniesieniu do obowiązku uzasadnienia. W szczególności wiadomo, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnienie przewidziane w art. 253 WE powinno przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która wydała akt, pozwalając zainteresowanym poznać podstawy podjętej decyzji, a sądowi wspólnotowemu dokonać ewentualnie jej kontroli(7). 37.      Właśnie w świetle tej ogólnej zasady Trybunał przyznał, że w niektórych przypadkach uzasadnienie decyzji może mieć „zwięzły” charakter (co jednak jest rzeczą różną od „dorozumianego” charakteru). Może to mieć w szczególności miejsce, jeżeli decyzja została wydana w dobrze znanym kontekście, a zwłaszcza zgodnie ze stałą praktyką decyzyjną instytucji, która jest autorem danej decyzji(8), a zatem w sytuacji różnej od sytuacji leżącej u podstaw spornej decyzji. 38.      Wobec tego wydaje mi się oczywiste, że w niniejszym przypadku ocena dokonana przez Sąd broni się przed wszelką możliwą krytyką. Ani zwięzłe uzasadnienie, ani tym bardziej dorozumiane uzasadnienie – także przy założeniu, że to ostatnie mogło zostać wywiedzione z treści spornej decyzji – nie mogły były uczynić zadość obowiązkowi uzasadnienia ciążącemu na Komisji. 39.      Moim zdaniem zatem również drugi zarzut odwołania nie zasługuje na uwzględnienie. C –    W przedmiocie zarzutu trzeciego, w którym zostaje zakwestionowane niezgodne z prawem przerzucenie ciężaru dowodu 1.      Argumenty stron 40.      W trzecim zarzucie odwołania, który wiąże się częściowo z zarzutem drugim, Komisja utrzymuje, że to do strony skarżącej należało wykazanie zmiany w praktyce decyzyjnej Komisji w dziedzinie ustalania odsetek oraz że w tym zakresie na Komisji nie spoczywał żaden ciężar dowodu. Innymi słowy, strona skarżąca powinna była w pełni wykazać, że w momencie wydania spornej decyzji Komisja nie stosowała z reguły mechanizmu odsetek składanych. Według Komisji takie wykazanie nie miało miejsca. 41.      Tymczasem Département du Loiret i Scott utrzymują, że dostarczyły Sądowi wystarczających dowodów na potwierdzenie faktu, iż w owym czasie praktyka Komisji nie przewidywała stosowania odsetek składanych. Wobec tych dowodów – ich zdaniem – Komisja nie była w stanie przedłożyć żadnego dowodu przeciwnego. W związku z tym orzeczenie Sądu jest prawidłowe. 2.      Ocena 42.      Pragnę jeszcze raz podkreślić, że – jak zauważyłem powyżej(9) – ewentualne całkowicie „dorozumiane” uzasadnienie, to jest uzasadnienie niezawarte w tekście decyzji, nie może być wystarczające nawet w przypadku aktów wydanych w ramach dobrze skonsolidowanej praktyki decyzyjnej instytucji wspólnotowych. 43.      Z drugiej strony, przyjmując nawet, że uzasadnienie ewentualnie zawarte w spornej decyzji może zostać uznane za „zwięzłe”, a nie za „dorozumiane”, wydaje mi się, iż wywody przedstawione przez Sąd, w szczególności w pkt 39–43 zaskarżonego wyroku, uzasadniają w sposób bardziej niż zadowalający przekonanie samego Sądu co do faktu, że w momencie wydania spornej decyzji stosowanie odsetek składanych stanowiło istotną nowość w praktyce decyzyjnej Komisji. Co więcej, w ramach swoich kompetencji dotyczących ustalenia okoliczności faktycznych sprawy Sąd zwrócił się także do Komisji z pytaniem na piśmie, mającym właśnie na celu ustalenie praktyki stosowanej w danym czasie przez tę instytucję wspólnotową. Opierając się na odpowiedzi udzielonej przez Komisję, Sąd wyciągnął wnioski, które przedstawił następnie w wyroku. 44.      W szczególności Sąd zauważył, że Komisja – zajmując w 2003 r. wyraźne stanowisko w kwestii mających zastosowanie odsetek(10) – uznała konieczność dostarczenia wyjaśnień w tym przedmiocie w momencie mającym miejsce po wydaniu spornej decyzji. Mówiąc konkretnie, w komunikacie tym Komisja stwierdziła, że „Komisja pragnie zatem poinformować państwa członkowskie i zainteresowane strony, że we wszystkich decyzjach nakazujących odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy, które instytucja ta wyda w przyszłości, stosowana będzie stopa referencyjna używana do obliczenia ekwiwalentu subwencji w ramach pomocy na cele regionalne według metody składanej” [tłumaczenie nieoficjalne] (wyróżnienie własne). 45.      Sąd, jako sąd odpowiedzialny za ustalenie okoliczności faktycznych, mógł zatem ustalić i uzasadnić w sposób wyczerpujący w zaskarżonym wyroku, że praktyka decyzyjna Komisji nie przewidywała stosowania odsetek składanych(11): w związku z tym oczywista jest bezzasadność zarzutu, który nie może więc zostać uwzględniony. D –    W przedmiocie zarzutu czwartego, zgodnie z którym Komisja nie była zobowiązana do sprawdzenia, czy w momencie nakazania odzyskania pomocy korzyść nadal istniała 1.      Argumenty stron 46.      Komisja utrzymuje, że Sąd naruszył prawo, przyjmując, iż Komisja była zobowiązana wziąć pod uwagę istnienie korzyści po stronie beneficjenta pomocy jeszcze w momencie nakazania odzyskania tej pomocy. W szczególności, w opinii Komisji naruszenie prawa popełnione przez Sąd wynika w oczywisty sposób z argumentacji przedstawionej przez ten sąd w pkt 50 i 52 zaskarżonego wyroku. 47.      Département du Loiret i Scott utrzymują natomiast, że we wskazanych powyżej fragmentach Sąd w żaden sposób nie stwierdził, iż sprawdzenie istnienia korzyści w momencie wydania decyzji w sprawie pomocy stanowi wstępną przesłankę możliwości odzyskania tej pomocy. Ich zdaniem Sąd ograniczył się do uwagi, że istnienie korzyści jeszcze w momencie wydania decyzji w sprawie pomocy powinno było zostać ustalone w celu uzasadnienia zastosowania odsetek składanych. 2.      Ocena 48.      Badany zarzut wydaje się nieistotny dla sprawy, a w każdym razie bezzasadny. 49.      Podzielam bowiem stanowisko przedstawione przez Département du Loiret i Scott, zgodnie z którym Sąd stwierdził po prostu, że z uwagi na to, iż Komisja powinna była uzasadnić w odpowiedni sposób zastosowanie odsetek składanych, dla celów takiego uzasadnienia konieczne było wykazanie także konkretnej korzyści uzyskanej przez beneficjenta pomocy w latach następujących po przyznaniu tej pomocy. W istocie oczywiste jest, że wybór co do zastosowania odsetek składanych, a nie odsetek prostych, które były zazwyczaj stosowane w owym czasie, z trudem mógł opierać się na czymś innym niż na istnieniu trwałej korzyści po stronie beneficjenta. 50.      Zarzut jest zatem w pierwszej kolejności nieistotny dla sprawy, jako że argumentacja przedstawiona przez Sąd, w szczególności w pkt 50 zaskarżonego wyroku, nie ma wpływu na orzeczenie w sprawie stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, gdyż zostało ono oparte wyłącznie na braku uzasadnienia dotyczącego wyboru co do zastosowania odsetek składanych. 51.      Zresztą zarzut jest również bezzasadny, ponieważ opiera się na błędnym założeniu, zgodnie z którym Sąd wprowadził podstępnie niezgodną z prawem przesłankę dla celów ustalenia istnienia pomocy państwa. E –    W przedmiocie zarzutów piątego i szóstego odnoszących się do ceny sprzedaży działki na rzecz Procter & Gamble 1.      Argumenty stron 52.      W zarzucie piątym odwołania Komisja utrzymuje, przytaczając pkt 51 zaskarżonego wyroku, że Sąd oparł swoje orzeczenie na „domysłach”, a nie na dowodach, przenosząc ponadto ciężar dowodu co do ceny sprzedaży działki w momencie jej przeniesienia na Procter & Gamble. W szczególności, zdaniem Komisji, Sąd pominął fakt, iż – jak wskazano w spornej decyzji – cena sprzedaży działki na rzecz Procter & Gamble nigdy nie została wykazana przez spółkę będącą beneficjentem pomocy. Sąd przyjął zaś daną kwotę jako fakt. 53.      W zarzucie szóstym Komisja utrzymuje, iż Sąd naruszył prawo w pkt 51 i 52 zaskarżonego wyroku, twierdząc, że to Komisja powinna była wziąć pod uwagę w swojej decyzji cenę sprzedaży działki na rzecz Procter & Gamble w 1998 r., jedenaście lat po przyznaniu pomocy państwa. Natomiast w opinii Komisji taka cena sprzedaży jest całkowicie nieistotna dla celów wydania decyzji w sprawie pomocy. 54.      Z kolei Département du Loiret i Scott utrzymują, że zarzuty piąty i szósty są niedopuszczalne, jako że zmierzają one do podważenia oceny stanu faktycznego dokonanej przez Sąd. Ponadto podnoszą one, iż w każdym razie zarzuty, o których mowa, są nieistotne dla sprawy, jako że wywody Sądu, na których koncentrują się te zarzuty, są tak czy owak zbędne dla konstrukcji zaskarżonego wyroku. 2.      Ocena 55.      Uwagi Département du Loiret i Scott wydają mi się zasadniczo prawidłowe. Z jednej strony bowiem oczywiste jest, że wywody przedstawione przez Sąd w odniesieniu do sprzedaży działki na rzecz Procter & Gamble nie były decydujące dla orzeczenia, które zostało wydane przez ten Sąd. W związku z tym należy stwierdzić, iż zarzuty piąty i szósty Komisji są nieistotne dla sprawy. 56.      Z drugiej strony Komisja zdaje się wychodzić z błędnego założenia, jakoby wywody Sądu będące przedmiotem krytyki w ramach zarzutów piątego i szóstego odwołania leżały bezpośrednio u podstaw orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nieważności spornej decyzji, jak gdyby wśród przesłanek koniecznych do ustalenia istnienia pomocy państwa Sąd uwzględnił szereg okoliczności zaistniałych wiele lat po podnoszonym przyznaniu pomocy. 57.      W rzeczywistości oczywiste jest, że wywody Sądu przedstawione w odniesieniu do sprzedaży działki w 1998 r. wpisują się w argumentację Sądu odnoszącą się do stwierdzenia faktu, iż Komisja nie uzasadniła decyzji o zastosowaniu odsetek składanych. 58.      Sąd zauważył zatem po prostu – zresztą ad abundantiam – że wybór co do zastosowania tego rodzaju odsetek, a nie odsetek prostych, mógł/powinien był uwzględniać późniejsze operacje związane z działką, o której mowa. Wobec tego Sąd w żaden sposób nie stwierdził, iż sprawdzenie warunków sprzedaży działki w 1998 r., jedenaście lat po przyznaniu pomocy, było konieczne dla celów ustalenia istnienia danej pomocy i jej niezgodności ze wspólnym rynkiem. 59.      Uważam zatem, że także zarzuty piąty i szósty nie zasługują na uwzględnienie. F –    W przedmiocie zarzutu siódmego, w którym zakwestionowane zostaje zastosowanie dla okresu po wydaniu zakwestionowanej decyzji odsetek innych od odsetek zastosowanych dla wcześniejszego okresu 1.      Argumenty stron 60.      W zarzucie siódmym Komisja utrzymuje, że Sąd naruszył prawo, wskazując w pkt 53 zaskarżonego wyroku na istnienie sprzeczności w tym, że na podstawie art. 2 spornej decyzji odsetki zastosowane do kwoty podlegającej odzyskaniu miały być odsetkami składanymi w odniesieniu do okresu sprzed wydania tej decyzji, zaś w odniesieniu do okresu od wydania tej decyzji do momentu faktycznego odzyskania kwoty pomocy – odsetkami prostymi zgodnie z prawem krajowym. 61.      Natomiast zdaniem Komisji nie zachodzi tu żadna sprzeczność, gdyż w rzeczywistości prawo krajowe reguluje jedynie „procedury” odzyskania pomocy, a nie zastosowaną stopę procentową, która stanowi element materialny, a nie proceduralny. 62.      Tymczasem według Département du Loiret i Scott nic w spornej decyzji nie wskazywało na konieczność zastosowania przez władze francuskie – w celu zaktualizowania kwoty pomocy – odsetek składanych w odniesieniu do okresu od momentu wydania spornej decyzji do momentu jej faktycznego odzyskania. W związku z tym niespójność, na którą zwrócił uwagę Sąd, rzeczywiście występuje. 2.      Ocena 63.      Uważam, że także zarzut siódmy podniesiony przez Komisję jest nieistotny dla sprawy. Powodem stwierdzenia nieważności spornej decyzji przez Sąd jest bowiem brak uzasadnienia dotyczącego wyboru co do zastosowania odsetek składanych. Ponadto argumenty wytoczone przez Sąd w odniesieniu do sprzeczności między różnymi rodzajami mających zastosowanie odsetek w fazie od przyznania pomocy do wydania spornej decyzji z jednej strony oraz w fazie od wydania tej decyzji do momentu faktycznego odzyskania kwoty pomocy z drugiej strony nie wydają się decydujące dla stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji; zostały one raczej przedstawione ad abundantiam. 64.      Co więcej, zarzut wydaje się również bezzasadny. 65.      Jak Sąd prawidłowo zauważył, w szczególności w pkt 11 zaskarżonego wyroku, nic w spornej decyzji nie wskazuje, że Komisja zamierzała zażądać od władz francuskich zastosowania składanej stopy procentowej. Co więcej, w świetle ram prawnych obowiązujących w owym czasie nie ma wątpliwości co do tego, że stopa procentowa, jaką należało zastosować w fazie od wydania spornej decyzji do momentu faktycznego odzyskania pomocy, powinna była zostać obliczona według metody prostej na podstawie prawa krajowego, a nie według metody składanej. 66.      Ponadto w swoim odwołaniu Komisja jedynie oświadczyła w tej kwestii, że zastosowanie odsetek składanych stanowiło jedyny system umożliwiający usunięcie w skuteczny sposób skutków przyznania pomocy państwa(12). Niemniej oczywiste jest, że twierdzenie w ogólny sposób, iż zastosowanie odsetek składanych było stosowne, nie może być wystarczające do przyjęcia, że sporna decyzja przewiduje w dorozumiany sposób zastosowanie tych odsetek. 67.      W świetle przedstawionych rozważań także siódmy zarzut odwołania nie zasługuje na uwzględnienie. G –    W przedmiocie zarzutu ósmego, zgodnie z którym Sąd powinien był stwierdzić nieważność spornej decyzji jedynie w części 1.      Argumenty stron 68.      W ósmym i zarazem ostatnim zarzucie odwołania Komisja utrzymuje, że w każdym razie kwestia dotycząca odsetek mających zastosowanie może i powinna zostać oddzielona od kwestii dotyczącej głównej kwoty pomocy, a zatem Sąd – wskazując na istnienie wady związanej z odsetkami – powinien był stwierdzić nieważność spornej decyzji jedynie w części dotyczącej odsetek. 69.      Innymi słowy, zaskarżony wyrok, w którym stwierdzono nieważność spornej decyzji w całości, jest nieproporcjonalny i niezgodny z prawem. 70.      Département du Loiret i Scott utrzymują, że zarzut, o którym mowa, jest niedopuszczalny, jako że faktycznie Komisja nigdy nie wnosiła do Sądu, choćby tytułem żądania ewentualnego, o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w części. Żądanie takie – przedstawione po raz pierwszy w ramach odwołania – stanowi rozszerzenie przedmiotu sporu, które jest zakazane zgodnie z art. 58 statutu Trybunału Sprawiedliwości i art. 113 regulaminu. 71.      Także, jeśli chodzi o istotę sprawy, zarzut jest bezzasadny, ponieważ kwestia związana z obliczeniem odsetek nie może zostać łatwo oddzielona od pozostałej części spornej decyzji, w związku z czym żądanie Komisji przekształciłoby się ostatecznie w żądanie zmiany (a nie samo żądanie stwierdzenia nieważności w części) spornej decyzji, co – w zakresie, w którym sądy wspólnotowe nie dysponują tak zwanym nieograniczonym prawem orzekania – jest oczywiście niemożliwe. 72.      W każdym razie Sąd uzasadnił swoje orzeczenie w przedmiocie stwierdzenia nieważności także na podstawie późniejszych zarzutów postawionych spornej decyzji. 2.      Ocena 73.      Zarzut ósmy podniesiony przez Komisję jest bez wątpienia najbardziej złożony i wymaga zatem dokładnej analizy. W szczególności konieczne jest odrębne zbadanie kwestii dopuszczalności i zasadności zarzutu. a)      W przedmiocie dopuszczalności zarzutu 74.      Dopuszczalność zarzutu musi zostać oceniona z dwóch różnych punktów widzenia. W pierwszej kolejności należy zadać sobie pytanie, czy poza literalnym brzmieniem sentencji zaskarżonego wyroku wyrok ten nie stanowi już stwierdzenia nieważności spornej decyzji w części. W drugiej kolejności należy zbadać zastrzeżenie podniesione przez Département du Loiret i Scott, zgodnie z którym omawiany zarzut jest niedopuszczalny jako zarzut nowy. i)      W przedmiocie istnienia możliwego stwierdzenia nieważności spornej decyzji w części 75.      Można by twierdzić, że zarzut Komisji opiera się na błędnym założeniu. Mimo brzmienia sentencji zaskarżonego wyroku wyrok ten mógłby bowiem zostać faktycznie uznany za stwierdzenie nieważności w części. 76.      Trybunał miał już okazję stwierdzić w tak zwanym wyroku „Baby‑dry”(13), że ze stwierdzeniem nieważności w części ma się do czynienia, jeżeli Sąd wydaje wyrok, który, jakkolwiek przewidując w sentencji po prostu stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, czyni to z uwzględnieniem niektórych tylko zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą, potwierdzając de facto w uzasadnieniu tego wyroku zgodność z prawem części decyzji. 77.      Wskutek takiego stwierdzenia nieważności w części, jakkolwiek zaskarżony akt zostaje uznany w całości za niezgodny z prawem, de facto zezwala się instytucji, która go wydała, na jego ponowne wydanie z mniej lub bardziej marginalnymi zmianami, przy zachowaniu jednak nietkniętej jednej części(14): częścią tą w przypadku spornej decyzji byłaby część zawierająca stwierdzenie niezgodności pomocy ze wspólnym rynkiem i określenie „historycznej” wartości tej pomocy, po odliczeniu mającej później miejsce aktualizacji. 78.      Innymi słowy, powracając do rozumowania Trybunału przedstawionego w wyroku „Baby‑dry”, na mocy zaskarżonego wyroku Sąd – jakkolwiek formalnie stwierdził nieważność całej spornej decyzji, przynajmniej w części dotyczącej działki – w rzeczywistości uchronił przed unieważnieniem część tej decyzji, która nie odnosi się do obliczenia odsetek, nie orzekając w przedmiocie pozostałych zarzutów podniesionych w skardze(15). 79.      Z dopiero co przedstawionego punktu widzenia zarzut jest niedopuszczalny z uwagi na brak interesu prawnego(16), jako że w zarzucie tym Komisja wnosi o coś (oddzielenie części odnoszącej się do odsetek oraz stwierdzenie nieważności tylko tej części), na co Sąd już w zasadzie zezwolił(17). 80.      Ponadto należy zauważyć, że w sprawie „Baby‑dry” Sąd wyraźnie oddalił część zarzutów podniesionych przez wnoszącą odwołanie spółkę, zaś w wyroku zaskarżonym w niniejszej sprawie niektóre zarzuty zostały po prostu przyjęte, nie będąc przedmiotem wyraźnego orzeczenia. Niemniej jednak w tamtym przypadku, jak i w niniejszym przypadku wyrok Sądu „uwzględnia w rzeczywistości jedynie częściowo żądania wnoszącej odwołanie”(18). 81.      Na podstawie przedstawionego dopiero co rozumowania zarzut ósmy powinien zatem zostać uznany za niedopuszczalny. Uważam jednak, że taka argumentacja – jakkolwiek interesująca – nie zasługuje na uwzględnienie. 82.      Moim zdaniem w niniejszym przypadku nie ma wątpliwości co do tego, że Sąd zamierzał stwierdzić nieważność spornej decyzji w całości, czy też lepiej: w całej części, która dotyczy nabycia działki po preferencyjnej cenie. Można by zatem mówić o „stwierdzeniu nieważności w części”, niemniej jedynie w tym znaczeniu, że Komisja mogłaby wydać nowy akt, zmieniając część dotyczącą odsetek i powtarzając w całości pozostałe części spornej decyzji. 83.      Nawet jeśli można by utrzymywać, że dla Komisji – z materialnego punktu widzenia – wydanie nowego aktu, który jest poświęcony wyłącznie kwestii odsetek, może nie różnić się zbytnio od wydania nowej decyzji mającej na celu zastąpienie w całości poprzedniej decyzji (choć ta druga decyzja różniłaby się od pierwszej decyzji jedynie w części dotyczącej odsetek), tych dwóch sytuacji nie można traktować jako całkowicie równoważnych. 84.      W przypadku bowiem stwierdzenia nieważności „w części, w której” sporna decyzja nadal by istniała jako taka, potrzebne byłoby jej uzupełnienie w odniesieniu do części, której nieważność stwierdzono. Natomiast w przypadku zwykłego stwierdzenia nieważności, nawet jeśli w uzasadnieniu wskazano by, że odnosi się ono do określonego aspektu zaskarżonego aktu, całościowe stwierdzenie nieważności doprowadziłoby w każdym razie do (przynajmniej tymczasowej) sytuacji całkowitego braku tego zaskarżonego aktu. 85.      Uważam zatem, że Komisja może zgodnie z prawem dążyć do „uratowania” przynajmniej części spornej decyzji i w związku z tym ma interes prawny w odniesieniu do badanego zarzutu. ii)    W przedmiocie twierdzenia, że chodzi o nowy zarzut 86.      Jak wspomniano powyżej, Département du Loiret i Scott utrzymują, że zarzut jest niedopuszczalny, ponieważ rozszerza przedmiot sporu przedłożonego pierwotnie Sądowi do rozstrzygnięcia. Strony te powołują się w szczególności na wyrok Trybunału w sprawie IPK(19). W owym wyroku za niedopuszczalny został uznany zarzut, w którym w ramach postępowania odwoławczego Komisja utrzymywała, że w pierwszej instancji Sąd powinien był stwierdzić nieważność jedynie w części, a nie w całości zaskarżonej przed nim decyzji. W szczególności Trybunał zauważył w tym względzie, że „przed Sądem Komisja ani nie wniosła o to, by ewentualnie stwierdzić nieważność zakwestionowanej decyzji w części, ani nie podniosła takiego zarzutu jak badany zarzut”(20): zatem zarzut musiał zostać uznany za nowy i w konsekwencji za niedopuszczalny. 87.      Oczywiste jest, że zgodnie z przypomnianą powyżej argumentacją także badany tu zarzut mógłby zostać uznany za niedopuszczalny. 88.      Uważam jednak, że w niniejszym przypadku lepsze byłoby inne rozwiązanie, i to na podstawie dwóch rodzajów rozważań. 89.      W pierwszej kolejności, moim zdaniem, Komisja nie podnosi tu nowych zarzutów prawnych na poparcie swych żądań, lecz ogranicza się do krytyki logiki przyjętej przez Sąd przy wyciąganiu określonego skutku (stwierdzenie nieważności spornej decyzji w całości) z określonej przesłanki (niewystarczające uzasadnienie w odniesieniu do obliczenia odsetek). W tym rozumieniu Komisja nie występuje z nowym żądaniem w ramach tej krytyki, lecz kwestionuje jedynie logikę rozumowania Sądu. 90.      W tym względzie należy zauważyć, iż w orzecznictwie bezsporne jest, że kwestiami prawnymi, które mogą zostać podniesione przed Trybunałem jako zarzuty odwołania zgodnie z art. 58 statutu, są kwestie dotyczące wewnętrznie sprzecznego lub niewystarczającego charakteru uzasadnienia wyroku Sądu(21). Ponadto, stwierdzając brak własnej kompetencji do dokonania oceny okoliczności faktycznych, Trybunał oświadczył, iż w ramach postępowania odwoławczego jest on uprawniony do „dokonania kontroli kwalifikacji prawnej tych okoliczności faktycznych i skutków prawnych, które wywiódł z nich Sąd”(22) (wyróżnienie własne). Uważam jednak, że w niniejszym przypadku uznana może zostać legitymacja procesowa Komisji do skrytykowania przed Trybunałem błędu logicznego, jakiego dopuścił się Sąd w swoim uzasadnieniu. 91.      W drugiej kolejności, gdyby rozpatrywać problem z punktu widzenia zarzutów podniesionych przez Komisję, jak czynią to Scott i Département du Loiret, wydaje mi się jasne, że kwestia dotycząca badanego punktu powinna zostać raczej oceniona jako „żądanie”, a nie jako „zarzut”. Komisja nie występuje zatem z nowym „zarzutem”, lecz w każdym razie wysuwa nowe „żądanie”. 92.      Uważam jednak, że to, o co Komisja wnosi w ramach omawianego zarzutu, można zakwalifikować jako żądanie „mniejsze” w porównaniu z żądaniem „większym”, a zatem szerszym, podniesionym zarówno przed Sądem, jak i w ramach postępowania odwoławczego przed Trybunałem. Tym żądaniem „większym” jest naturalnie żądanie całkowitego oddalenia żądań Département du Loiret co do stwierdzenia nieważności. 93.      Wobec tego moim zdaniem można przyjąć, iż szersze żądanie, które zostało już podniesione przed Sądem, zawiera w sobie również węższe żądanie. W związku z tym nie mamy do czynienia z „nowym” żądaniem. 94.      W zarzucie tym Komisja wnosi zresztą zasadniczo – choć w sposób niezupełnie jasny i nieujęty konkretnie w jej żądaniach – o uchylenie w części wyroku Sądu i uwzględnienie, znowu w części, żądań, które przedstawiła ona w pierwszej instancji, a zatem zgodnie z art. 113 regulaminu Trybunału. 95.      Uważam zatem, iż zarzut może zostać uznany za dopuszczalny. b)      W przedmiocie zasadności zarzutu 96.      Aby móc zbadać zarzut co do istoty, w pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy w rozpatrywanym przypadku możliwe jest oddzielenie w ramach spornej decyzji części dotyczącej odsetek od pozostałych elementów tej decyzji, w szczególności elementów dotyczących niezgodności pomocy z prawem wspólnotowym oraz pierwotnej wartości tej pomocy. W przypadku odpowiedzi twierdzącej należy następnie rozważyć, czy Sąd Pierwszej Instancji miał obowiązek stwierdzić nieważność jedynie części decyzji dotyczącej odsetek, a nie całej decyzji. i)      W przedmiocie możliwości oddzielenia części dotyczącej odsetek 97.      Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, stwierdzenie nieważności w części decyzji instytucji wspólnotowej jest możliwe jedynie wtedy, gdy części, o których stwierdzenie nieważności się wnosi, mogą zostać jednoznacznie oddzielone od reszty decyzji(23). Takie oddzielenie jest zazwyczaj „materialne” i polega na możliwości stwierdzenia nieważności poszczególnych artykułów, poszczególnych akapitów lub innych dających się jednoznacznie wyodrębnić części aktu. Niemniej, moim zdaniem, można również rozważyć możliwość czysto „logicznego” oddzielenia: tak jak w niniejszym przypadku możliwość oddzielenia części dotyczącej ustalenia „historycznej” kwoty pomocy i części odnoszącej się do obliczenia odsetek od tej pomocy. 98.      W zaskarżonym wyroku Sąd nie mógł bowiem stwierdzić nieważności jednej jedynej dającej się konkretnie wyodrębnić części spornej decyzji, ponieważ kwestii odsetek nie jest poświęcony żaden konkretny, odrębny fragment części normatywnej decyzji. Niemniej mógłby on stwierdzić nieważność decyzji „z tego względu, że” lub „w części, w której” Komisja nie uzasadniła (odpowiednio) wyboru co do zastosowania odsetek składanych. 99.      Wobec tego wydaje mi się, że w tym konkretnym przypadku można oddzielić część odnoszącą się do obliczenia odsetek od pomocy od reszty decyzji. ii)    W przedmiocie konieczności stwierdzenia nieważności jedynie części odnoszącej się do odsetek 100. Uważam, że zarzut ósmy podniesiony przez Komisję zasługuje na uwzględnienie z następujących powodów: 101. Chciałbym najpierw podkreślić, że z uwagi na wymogi kompletności i pewności prawa zbadanie tylko niektórych zarzutów podniesionych w skardze z tym uzasadnieniem, że inne zarzuty stały się bezprzedmiotowe, jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy uwzględnione zarzuty pozwalają na przychylenie się w całości do wniesionych żądań. Jako że w niniejszym przypadku zarzut uwzględniony przez Sąd dotyczy jedynie szczególnego aspektu spornej decyzji, nie sądzę, że sąd ten mógł był ograniczyć się do zbadania i uwzględnienia przytoczonego zarzutu oraz do wywiedzenia stąd stwierdzenia nieważności spornej decyzji w całości. 102. Moim zdaniem Sąd popełnił zatem błąd logiczno‑argumentacyjny, wywodząc ze stwierdzenia niezgodności z prawem decyzji w części odnoszącej się do odsetek stwierdzenie nieważności całej spornej decyzji. 103. Ponadto wybór Sądu w kwestii pominięcia badania wszystkich pozostałych zarzutów, które zostały mu przedstawione przez stronę skarżącą, skutkuje tym, że w przypadku wydania przez Komisję nowej decyzji zmienionej jedynie w części odnoszącej się do obliczenia odsetek Département du Loiret byłby zobowiązany do ponownego zaskarżenia tej decyzji przed Sądem i do powołania się na różne zarzuty już raz podniesione i niezbadane. Abstrahując od możliwych problemów związanych z dopuszczalnością takiej skargi, wydaje mi się oczywiste, że byłoby to sprzeczne z zasadą ekonomii procesowej mającej tym większe znaczenie w takim przypadku jak niniejszy, który dotyczy zdarzeń zaistniałych ponad dwadzieścia lat temu. 104. Proponuję zatem Trybunałowi, by uwzględniając zarzut ósmy podniesiony przez Komisję, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi, aby wyciągnął on właściwe skutki z niezgodności z prawem dotyczącej kwestii odsetek oraz orzekł w przedmiocie pozostałych zarzutów podniesionych w skardze przez Département du Loiret. Nie wpływa to na prawidłowość oceny dokonanej przez Sąd w odniesieniu do zarzutu dotyczącego zastosowania przez Komisję odsetek składanych. VI – Wnioski 105. W świetle przedstawionych powyżej rozważań proponuję Trybunałowi, by: 1)      uchylił wyrok Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie T‑369/00 Département du Loiret przeciwko Komisji w części, w której Sąd z niezgodności z prawem dotyczącej obliczenia odsetek wywiódł stwierdzenie nieważności całej spornej decyzji; 2)      przekazał sprawę Sądowi Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich; 3)      stwierdził, że rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. 1 – Język oryginału: włoski. 2 – Zb.Orz. s. II‑851. 3 – Dz.U. 2002, L 12, s. 1. 4 – Wyrok z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie Scott przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑797, pkt 1 sentencji. 5 – Punkt 1 sentencji zaskarżonego wyroku. 6 – W przedmiocie nieistotnych dla sprawy zarzutów zob. na przykład wyroki: z dnia 28 czerwca 2005 r. w sprawach połączonych C‑189/02 P, C-202/02 P, od C‑205/02 P do C‑208/02 P i C‑213/02 P Dansk Rørindustri i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑5425, pkt 148; z dnia 7 listopada 2002 r. w sprawie C‑184/01 P Hirschfeldt przeciwko AEE, Rec. s. I‑10173, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo. 7 – Zobacz na przykład wyroki: z dnia 13 marca 1985 r. w sprawach połączonych 296/82 i 318/82 Niderlandy i Leeuwarder Papierwarenfabriek przeciwko Komisji, Rec. s. 809, pkt 19; z dnia 30 września 2003 r. w sprawie C‑301/96 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. I‑9919, pkt 87. 8 – Zobacz na przykład wyroki: z dnia 26 listopada 1975 r. w sprawie 73/74 Groupement des fabricants de papier peint de Belgique i in. przeciwko Komisji, Rec. s. 1491, pkt 31; z dnia 19 września 2000 r. w sprawie C‑156/98 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. I‑6857, pkt 105 i ww. w przypisie 7 wyrok z dnia 30 września 2003 r. w sprawie Niemcy przeciwko Komisji, pkt 87–92. 9 – Punkt 36. 10 – Komunikat Komisji w sprawie stóp procentowych stosowanych w przypadku odzyskania bezprawnie przyznanej pomocy (Dz.U. 2003, C 110, s. 21). 11 – Z tego punktu widzenia zarzut Komisji może również wydawać się niedopuszczalny, jako że ma on na celu zakwestionowanie oceny stanu faktycznego dokonanej przez Sąd. 12 – Zobacz w szczególności pkt 56 odwołania. 13 – Wyrok z dnia 20 września 2001 r. w sprawie C‑383/99 P Procter & Gamble przeciwko OHIM, Rec. s. I‑6251, pkt 20–25). Zobacz również opinia rzecznika generalnego F.G. Jacobsa w tej samej sprawie przedstawiona w dniu 5 kwietnia 2001 r., pkt 33–41. 14 – Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Procter & Gamble przeciwko OHIM, pkt 25. 15 – Ibidem, pkt 24. 16 – W przedmiocie interesu prawnego jako przesłanki dopuszczalności odwołania od orzeczenia Sądu Pierwszej Instancji zob. na przykład wyroki: z dnia 19 października 1995 r. w sprawie C‑19/93 P Rendo i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3319, pkt 13; z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie C‑174/99 P Parlament przeciwko Richard, Rec. s. I‑6189, pkt 33; z dnia 25 lipca 2002 r. w sprawie C‑50/00 P Unión de Pequeños Agricultores przeciwko Radzie, Rec. s. I‑6677, pkt 21. 17 – Taki brak interesu prawnego może zostać uwzględniony z urzędu przez Trybunał: uważam, że taki wniosek może zostać z łatwością wyciągnięty, biorąc pod uwagę orzecznictwo potwierdzające, iż można uwzględnić z urzędu brak interesu wynikający z okoliczności faktycznych zaistniałych po wydaniu wyroku Sądu (ww. wyrok w sprawie Rendo i in. przeciwko Komisji, pkt 13 i postanowienie z dnia 25 stycznia 2001 r. w sprawie C‑111/99 Lech Stahlwerke przeciwko Komisji, Rec. s. I‑727, pkt 18) oraz bardziej ogólną wskazówkę co do możliwości uwzględnienia z urzędu interesu prawnego: zob. na przykład postanowienie Trybunału z dnia 7 października 1987 r. w sprawie 108/86 D.M. przeciwko Radzie i KES, Rec. s. 3933, pkt 10, jak również wyroki Sądu: z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie T‑141/03 Sniace przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑1197, pkt 22; z dnia 28 marca 2001 r. w sprawie T‑144/99 Instytut Rzeczników przy Europejskim Urzędzie Patentowym przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1087, pkt 29–35. 18 – Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Procter & Gamble przeciwko OHIM, pkt 22. Zobacz również ww. opinia rzecznika generalnego F.G. Jacobsa w tej samej sprawie, pkt 39, w której rzecznik generalny stwierdził, że obecny art. 56 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości powinien „być interpretowany w ten sposób, że odnosi się on ogólnie do faktu, iż nie uzyskano tego, o co wnoszono, a nie rygorystycznie do faktu, iż nie uwzględniono określonego argumentu lub określonego żądania”. 19 – Wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawach połączonych C‑199/01 P i C‑200/01 P IPK–München przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4627, pkt 57–60. 20 – Ibidem, pkt 59. 21 – Zobacz wyroki: z dnia 7 maja 1998 r. w sprawie C‑401/96 P Somaco przeciwko Komisji, Rec. s. I‑2587, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 2 października 2001 r. w sprawie C‑449/99 P EBI przeciwko Hautem, Rec. s. I‑6733, pkt 45; z dnia 8 lutego 2007 r. w sprawie C‑3/06 P Groupe Danone przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑1331, pkt 45. 22 – Wyrok z dnia 28 maja 1998 r. w sprawie C‑7/95 P Deere przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3111, pkt 21. 23 – Zobacz na przykład wyroki: z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie C‑29/99 Komisja przeciwko Radzie, Rec. s. I‑11221, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 24 maja 2005 r. w sprawie C‑244/03 Francja przeciwko Parlamentowi i Radzie, Zb.Orz. s. I‑4021, pkt 12.