C-303/22

WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba) z dnia 18 stycznia 2024 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Procedury odwoławcze w dziedzinie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane – Dyrektywa 89/665/EWG – Dostęp do procedur odwoławczych – Artykuł 2 ust. 3 i art. 2a ust. 2 – Obowiązek zapewnienia przez państwa członkowskie procedury odwoławczej ze skutkiem zawieszającym – Organ odwoławczy pierwszej instancji – Skarga na decyzję o udzieleniu zamówienia – Artykuł 2 ust. 9 – Organ powołany do rozpoznania odwołań niemający charakteru sądowego – Zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego przed wniesieniem do sądu skargi na decyzję tego organu – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Skuteczna ochrona sądowa W sprawie C‑303/22 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Krajský soud v Brně (sąd okręgowy w Brnie, Republika Czeska) postanowieniem z dnia 5 maja 2022 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 9 maja 2022 r., w postępowaniu: CROSS Zlín a.s. przeciwko Úřad pro ochranu hospodářské soutěže, przy udziale: Statutární město Brno, TRYBUNAŁ (czwarta izba), w składzie: C. Lycourgos (sprawozdawca), prezes izby, O. Spineanu-Matei, J.‑C. Bonichot, S. Rodin i L.S. Rossi, sędziowie, rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona, sekretarz: A. Lamote, administratorka, uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 maja 2023 r., rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu CROSS Zlín a.s. – M. Šimka i L. Vaculínová, advokáti, – w imieniu Úřad pro ochranu hospodářské soutěže – P. Mlsna i I. Pospíšilíková, w charakterze pełnomocników, – w imieniu rządu czeskiego – L. Halajová, M. Smolek i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników, – w imieniu rządu cypryjskiego – N. Ioannou, D. Kalli i E. Zachariadou, w charakterze pełnomocników, – w imieniu Komisji Europejskiej – G. Gattinara, P. Ondrůšek i G. Wils, w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 7 września 2023 r., wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 3 i art. 2a ust. 2 dyrektywy Rady 89/665/EWG z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do stosowania procedur odwoławczych w zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane (Dz.U. 1989, L 395, s. 33), zmienionej dyrektywą 2014/23/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 lutego 2014 r. (Dz.U. 2014, L 94, s. 1) (zwanej dalej „dyrektywą 89/665”), a także art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy CROSS Zlín a.s. a Úřad pro ochranu hospodářské soutěže (urzędem ochrony konkurencji, Republika Czeska) (zwanym dalej „Urzędem”) w przedmiocie oddalenia przez prezesa Urzędu odwołania spółki CROSS Zlín od decyzji Statutární město Brno (miasta Brna, Republika Czeska) o wykluczeniu tej spółki z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na rozbudowę funkcji centrali kontroli ruchu systemu sygnalizacji świetlnej tego miasta. Ramy prawne Prawo Unii Motyw piąty dyrektywy 89/665 ma następujące brzmienie: „[…] z uwagi na krótki czas trwania procedur, właściwe organy odwoławcze muszą, między innymi, być upoważnione do podjęcia środków tymczasowych mających na celu zawieszenie takich procedur lub wykonania jakichkolwiek decyzji podejmowanych przez instytucję zamawiającą; krótki czas trwania procedur oznacza, że wszelkie naruszenia, o których mowa powyżej, muszą być eliminowane w trybie pilnym”. Motywy 3, 4 i 36 dyrektywy 2007/66/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 grudnia 2007 r. zmieniającej dyrektywy Rady 89/665/EWG i 92/13/EWG w zakresie poprawy skuteczności procedur odwoławczych w dziedzinie udzielania zamówień publicznych (Dz.U. 2007, L 335, s. 31) stanowią: „(3) Konsultacje z zainteresowanymi stronami, a także orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, wskazały na pewną liczbę braków w zakresie mechanizmów odwoławczych istniejących w państwach członkowskich. Z uwagi na wspomniane braki mechanizmy ustanowione w dyrektywach 89/665/EWG i 92/13/EWG [Rady z dnia 25 lutego 1992 r. koordynującej przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne odnoszące się do stosowania przepisów wspólnotowych w procedurach zamówień publicznych podmiotów działających w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji (Dz.U. 1992, L 76, s. 14)] wciąż nie umożliwiają czuwania nad przestrzeganiem prawa wspólnotowego, w szczególności na etapie, na którym naruszenia mogą jeszcze zostać skorygowane. Gwarancje przejrzystości i niedyskryminacji, które miały być zapewnione przez wymienione dyrektywy, powinny zatem zostać wzmocnione, aby zapewnić całej Wspólnocie możliwość korzystania w pełni z pozytywnych efektów modernizacji i uproszczenia przepisów w sprawie zamówień publicznych, które to efekty osiągnięto dzięki dyrektywom 2004/18/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.U. 2004, L 134, s. 114)] i 2004/17/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. koordynującej procedury udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych (Dz.U. 2014, L 134, s. 1)]. […] (4) Wśród wskazanych niedociągnięć wymieniono w szczególności brak możliwości wniesienia skutecznego odwołania w okresie między wydaniem decyzji o udzieleniu zamówienia a zawarciem związanej z nim umowy. Czasami sytuacja ta powoduje, że instytucje zamawiające i podmioty zamawiające, które pragną zapewnić nieodwracalność skutków zakwestionowanej decyzji o udzieleniu zamówienia, bardzo szybko przystępują do podpisania umowy. Aby wyeliminować tę lukę, która stanowi istotną przeszkodę dla skutecznej ochrony sądowej zainteresowanych oferentów, tj. tych oferentów, których jeszcze ostatecznie nie wykluczono, należy przewidzieć minimalny okres zawieszenia typu standstill, podczas którego zawarcie umowy jest zawieszone, niezależnie od tego, czy do zawarcia umowy doszło w chwili jej podpisania. […] (36) Niniejsza dyrektywa uwzględnia prawa podstawowe i przestrzega zasad uznanych w szczególności w [karcie]. W szczególności niniejsza dyrektywa ma na celu zapewnienie pełnego poszanowania prawa do skutecznego środka odwoławczego i dostępu do bezstronnego sądu, zgodnie z art. 47 akapit pierwszy i drugi [karty]”. Artykuł 1 dyrektywy 89/665, zatytułowany „Zakres zastosowania i dostępność procedur odwoławczych”, stanowi: „1.   […] […] Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki, aby zapewnić – w odniesieniu do zamówień objętych zakresem stosowania dyrektywy [Parlamentu Europejskiego i Rady] 2014/24/UE [z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylającej dyrektywę 2004/18/WE (Dz.U. 2014, L 94, s. 65)] lub dyrektywy [2014/23 Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/23/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie udzielania koncesji (Dz.U. 2014, L 94, s. 1)] – możliwość skutecznego, a zwłaszcza możliwie szybkiego, odwołania od decyzji podjętych przez instytucje zamawiające, zgodnie z warunkami określonymi w art. 2–2f niniejszej dyrektywy, z powodu naruszenia przez te decyzje prawa unijnego w dziedzinie zamówień publicznych lub naruszenia krajowych przepisów transponujących to prawo. […] 3.   Państwa członkowskie zapewniają dostępność procedur odwoławczych, w ramach szczegółowych przepisów, które państwa członkowskie mogą ustanowić, przynajmniej dla każdego podmiotu, który ma lub miał interes w uzyskaniu danego zamówienia i który poniósł szkodę lub może ponieść szkodę w wyniku domniemanego naruszenia. […] 5.   Państwa członkowskie mogą wymagać, aby zainteresowany podmiot w pierwszej kolejności wniósł odwołanie do instytucji zamawiającej. W takim przypadku państwa członkowskie czuwają, by wniesienie odwołania powodowało natychmiastowe zawieszenie możliwości zawarcia umowy. […] Zawieszenie, o którym mowa w akapicie pierwszym, nie wygasa przed upływem okresu co najmniej 10 dni kalendarzowych ze skutkiem od dnia następującego po dniu, w którym instytucja zamawiająca wysłała swoją odpowiedź, jeśli korzystała z faksu lub środków elektronicznych, lub jeśli korzystała z innych środków komunikacji przed upływem okresu albo co najmniej 15 dni kalendarzowych ze skutkiem od dnia następującego po dniu, w którym instytucja zamawiająca wysłała swoją odpowiedź, albo co najmniej 10 dni kalendarzowych ze skutkiem od dnia następującego po dniu otrzymania odpowiedzi”. Artykuł 2 dyrektywy 89/665, zatytułowany „Wymogi dotyczące procedur odwoławczych”, stanowi: „1.   Państwa członkowskie zapewniają wprowadzenie do procedur odwoławczych określonych w art. 1 odpowiednich środków obejmujących prawo do: a) przedsięwzięcia, w możliwie najkrótszym terminie, w drodze postanowienia, środków tymczasowych w celu naprawy domniemanego naruszenia lub zapobieżenia dalszym szkodom wobec podmiotów, których to dotyczy, w tym zawieszenia lub doprowadzenia do zawieszenia procedury udzielania zamówienia publicznego lub wykonania decyzji podjętych przez instytucję zamawiającą; b) uchylenia lub doprowadzenia do uchylenia bezprawnych decyzji, w tym usunięcia dyskryminujących warunków technicznych, ekonomicznych lub finansowych zawartych w zaproszeniu do składania ofert, specyfikacji lub we wszelkich innych dokumentach związanych z procedurą udzielania zamówienia; c) przyznania odszkodowania podmiotom, które doznały uszczerbku w wyniku naruszenia. 2.   Uprawnienia, o których mowa w ust. 1 oraz w art. 2d i 2e, mogą zostać przyznane odrębnym organom odpowiedzialnym za poszczególne aspekty procedury odwoławczej. 3.   W sytuacji gdy organ pierwszej instancji, który jest niezależny od instytucji zamawiającej, rozpatruje odwołanie od decyzji o udzieleniu zamówienia, państwa członkowskie zapewniają, aby instytucja zamawiająca nie mogła zawrzeć umowy przed podjęciem przez organ odwoławczy decyzji [rozstrzygnięcia] w sprawie wniosku o zastosowanie środków tymczasowych lub o odwołanie [w przedmiocie odwołania]. Zawieszenie wygasa nie wcześniej niż okres zawieszenia typu standstill, o którym mowa w art. 2a ust. 2 i art. 2d ust. 4 i 5. 4.   Z wyjątkiem przypadków przewidzianych w ust. 3 i art. 1 ust. 5 procedury odwoławcze nie muszą koniecznie skutkować automatycznym zawieszeniem procedur udzielenia zamówienia, do których się odnoszą. 5.   Państwa członkowskie mogą przewidzieć, że organ odpowiedzialny za procedury odwoławcze może wziąć pod uwagę prawdopodobne konsekwencje zastosowania środków tymczasowych dla wszystkich interesów, co do których zachodzi prawdopodobieństwo doznania uszczerbku, a także dla interesu publicznego, i może podjąć decyzję o niestosowaniu takich środków, jeżeli ich negatywne konsekwencje mogłyby przewyższyć płynące z nich korzyści. Decyzja o niezastosowaniu środków tymczasowych pozostaje bez uszczerbku dla wszelkich pozostałych roszczeń podmiotu wnoszącego o zastosowanie takich środków. 6.   Państwa członkowskie mogą przewidzieć, że w przypadku gdy wystąpiono z roszczeniem o odszkodowanie w związku z bezprawnie podjętą decyzją, przedmiotowa decyzja musi być uprzednio uchylona przez organ mający niezbędne uprawnienia. 7.   […] Ponadto z wyjątkiem sytuacji, gdy decyzja musi zostać uchylona przed przyznaniem odszkodowania, państwo członkowskie może przewidzieć, że po zawarciu umowy zgodnie z art. 1 ust. 5, ust. 3 niniejszego artykułu lub art. 2a–2f uprawnienia organu odpowiedzialnego za procedury odwoławcze są ograniczone do przyznawania odszkodowań wszelkim podmiotom, które poniosły szkodę w wyniku naruszenia. […] 9.   W przypadku gdy organy odwoławcze nie mają charakteru sądowego, ich decyzje są zawsze uzasadnione na piśmie. Ponadto w takim przypadku należy wprowadzić przepisy gwarantujące postępowanie, dzięki któremu wszelkie ewentualnie bezprawne środki podjęte przez organ odwoławczy lub wszelkie uchybienia w wykonywaniu nadanych mu uprawnień będą mogły być przedmiotem odwołania w sądzie lub odwołania rozpatrywanego przez inny organ będący sądem w rozumieniu art. 267 [TFUE] i niezależny zarówno od instytucji zamawiającej, jak i organu odwoławczego. […]”. Artykuł 2a tej dyrektywy, zatytułowany „Okres zawieszenia typu standstill”, stanowi: „1.   Przez przyjęcie koniecznych przepisów uwzględniających minimalne warunki określone w ust. 2 niniejszego artykułu i w art. 2c państwa członkowskie zapewniają, aby podmioty, o których mowa w art. 1 ust. 3, dysponowały czasem wystarczającym na skuteczne odwołania od decyzji o udzieleniu zamówienia podjętych przez instytucje zamawiające. 2.   Zawarcie umowy w następstwie decyzji o udzieleniu zamówienia objętego zakresem zastosowania dyrektywy [2014/24] lub dyrektywy [2014/23] nie może nastąpić przed upływem okresu co najmniej 10 dni kalendarzowych ze skutkiem od dnia następującego po dniu, w którym decyzja o udzieleniu zamówienia została wysłana zainteresowanym oferentom i kandydatom, jeśli korzystano z faksu lub środków elektronicznych, lub – jeśli korzystano z innych środków komunikacji – przed upływem okresu albo co najmniej 15 dni kalendarzowych ze skutkiem od dnia następującego po dniu, w którym decyzja o udzieleniu zamówienia została wysłana zainteresowanym oferentom i kandydatom, albo co najmniej 10 dni kalendarzowych ze skutkiem od dnia następującego po dniu otrzymania decyzji o udzieleniu zamówienia. Oferentów uważa się za zainteresowanych, jeśli nie zostali jeszcze ostatecznie wykluczeni. Wykluczenie ma charakter ostateczny, jeśli zainteresowani oferenci zostali o nim powiadomieni i jeżeli zostało ono uznane za zgodne z prawem przez niezależny organ odwoławczy lub nie może już podlegać procedurze odwołania. […] Informacji przekazywanej każdemu zainteresowanemu oferentowi i kandydatowi o decyzji o udzieleniu zamówienia towarzyszy: – streszczenie stosownych przyczyn […], i – precyzyjne określenie dokładnego okresu zawieszenia typu standstill obowiązującego zgodnie z przepisami prawa krajowego transponującymi niniejszy ustęp”. Artykuł 2d dyrektywy 89/665, zatytułowany „Nieskuteczność”, stanowi: „1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby umowa została uznana za nieskuteczną przez organ odwoławczy niezależny od instytucji zamawiającej lub by jej nieskuteczność wynikała z decyzji takiego organu odwoławczego w następujących przypadkach: […] b) w przypadku naruszenia art. 1 ust. 5, art. 2 ust. 3 lub art. 2a ust. 2 niniejszej dyrektywy, jeżeli naruszenie to pozbawiło wnoszącego odwołanie oferenta możliwości skorzystania z środków odwoławczych przed zawarciem umowy, kiedy takie naruszenie jest połączone z naruszeniem dyrektywy [2014/24] lub dyrektywy [2014/23], jeżeli naruszenie to wpłynęło na szanse wnoszącego odwołanie oferenta na otrzymanie zamówienia; […] 2.   Konsekwencje wynikające z uznania umowy za nieskuteczną przewidziane są przez prawo krajowe. Prawo krajowe może przewidywać wsteczne anulowanie wszystkich zobowiązań umownych lub ograniczyć zakres anulowania do tych zobowiązań, które należy jeszcze wykonać. W tym drugim przypadku państwa członkowskie przewidują zastosowanie innych sankcji w rozumieniu art. 2e ust. 2”. Prawo czeskie Stosownie do §§ 241 i 242 zákon č. 134/2016 Sb., o zadávání veřejných zakázek (ustawy nr 134/2016 o udzielaniu zamówień publicznych), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą nr 134/2016”), zażalenie na postępowanie instytucji zamawiającej można wnieść w terminie 15 dni od dnia, w którym wnoszący zażalenie dowiedział się o naruszeniu ustawy przez instytucję zamawiającą. Zgodnie z § 245 ust. 1 tej ustawy instytucja zamawiająca, w terminie 15 dni od otrzymania zażalenia, kieruje do wnoszącego zażalenie decyzję w jego przedmiocie, wskazując, czy je uwzględnia, czy oddala. Decyzja ta musi zawierać uzasadnienie, w którym instytucja zamawiająca szczegółowo i w zrozumiały sposób odnosi się do wszystkich okoliczności wskazanych przez wnoszącego zażalenie w tym zażaleniu. Jeżeli instytucja zamawiająca uwzględnia zażalenie, jednocześnie wskazuje w decyzji, jakie środki naprawcze podejmie. Zgodnie z § 245 ust. 4 omawianej ustawy, jeżeli instytucja zamawiająca nie uwzględni zażalenia, informuje ona wnoszącego zażalenie w decyzji w przedmiocie zażalenia o możliwości złożenia w terminie przewidzianym w § 251 ust. 2 tej ustawy wniosku o wszczęcie postępowania kontrolnego czynności instytucji zamawiającej przez Urząd oraz o obowiązku przekazania instytucji zamawiającej w tym samym terminie kopii tego wniosku. Paragraf 246 ust. 1 ustawy nr 134/2016 stanowi, że instytucja zamawiająca nie może zawrzeć umowy z wykonawcą: „a) przed upływem terminu na wniesienie zażalenia na decyzję o wykluczeniu uczestnika z postępowania o udzielenie zamówienia, wyborze dostawcy lub dobrowolnej notyfikacji zamiaru zawarcia umowy; b) do momentu doręczenia wnoszącemu zażalenie decyzji w sprawie zażalenia, jeżeli zażalenie zostało wniesione; c) przed upływem terminu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie kontroli czynności instytucji zamawiającej, jeżeli instytucja ta nie uwzględniła wniesionego zażalenia; d) w terminie 60 dni od dnia wszczęcia postępowania w sprawie kontroli czynności instytucji zamawiającej, pod warunkiem, że pismo w sprawie odwołania zostało złożone w terminie. Instytucja zamawiająca może jednak zawrzeć umowę przed upływem tego terminu, jeżeli Urząd nie uwzględnił tego wniosku albo jeżeli postępowanie administracyjne w przedmiocie tego odwołania zostało zakończone, a decyzja w tej sprawie stała się ostateczna w ramach tego postępowania administracyjnego”. Zgodnie z § 246 ust. 2 tej ustawy instytucja zamawiająca nie może również zawrzeć umowy z wykonawcą w terminie 60 dni od dnia wszczęcia postępowania w sprawie kontroli czynności instytucji zamawiającej, jeżeli Urząd wszczyna to postępowanie z urzędu. Instytucja zamawiająca może jednak zawrzeć umowę nawet w tym terminie, jeżeli postępowanie administracyjne zostało zakończone, a taka decyzja stała się ostateczna w ramach tego postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 254 ust. 1 omawianej ustawy wniosek o nałożenie zakazu wykonania umowy w sprawie zamówienia publicznego może zostać złożony przez wnioskodawcę, który podnosi, że instytucja zamawiająca zawarła umowę w szczególności bez uprzedniej publikacji, pomimo zakazu jej zawarcia przewidzianego w tej ustawie lub w drodze środka tymczasowego, lub na podstawie procedury innej niż postępowanie o udzielenie zamówienia. Paragraf 257 lit. j) ustawy nr 134/2016 stanowi, że Urząd zamyka postępowanie w drodze postanowienia, jeżeli instytucja zamawiająca zawarła w toku postępowania administracyjnego umowę dotyczącą wykonania zamówienia będącego przedmiotem kontroli. Paragraf 264 ust. 1 tej ustawy stanowi, że w postępowaniu wszczętym na wniosek w trybie § 254 tejże ustawy Urząd zakazuje instytucji zamawiającej wykonywania umowy, jeżeli umowa w sprawie zamówienia publicznego albo umowa ramowa została zawarta w sposób określony w owym § 254 ust. 1. Przyjmuje się, że umowa, której wykonywania Urząd zakazał, jest od początku nieważna, bez konieczności prowadzenia postępowania zgodnie z ust. 3. Zgodnie ze wspomnianym § 264 ust. 2 umowa dotycząca wykonania zamówienia publicznego staje się nieważna z powodu naruszenia tej samej ustawy jedynie w przypadku, gdy Urząd nałożył zakaz wykonania rzeczonej umowy na podstawie rzeczonego § 264 ust. 1. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne W dniu 27 września 2019 r. miasto Brno wszczęło postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego dotyczącego rozbudowy funkcji centrali kontroli ruchu systemu sygnalizacji świetlnej miasta. Szacunkowa wartość zamówienia publicznego wynosiła 13805000 koron czeskich (CZK) bez podatku od wartości dodanej (VAT) (ok. 560000 EUR). W wyznaczonym terminie miasto Brno otrzymało dwie oferty, to jest ofertę CROSS Zlín a.s. z najniższą oferowaną ceną oraz ofertę Siemens Mobility s. r. o. Zawiadomieniem z dnia 6 kwietnia 2020 r. instytucja zamawiająca wykluczyła spółkę CROSS Zlín z postępowania z powodu niespełnienia warunków zamówienia zawartych w specyfikacji. W dniu 7 kwietnia 2020 r. zamówienie to zostało udzielone spółce Siemens Mobility. Spółka CROSS Zlín wniosła zażalenie na tę decyzję o wykluczeniu, które instytucja zamawiająca oddaliła decyzją z dnia 4 maja 2020 r. Następnie spółka ta złożyła do Urzędu wniosek o kontrolę czynności instytucji zamawiającej, żądając stwierdzenia nieważności rzeczonego ogłoszenia o wykluczeniu oraz decyzji o udzieleniu zamówienia spółce Siemens Mobility. W postępowaniu administracyjnym toczącym się przed Urzędem, zastosował on z urzędu, w dniu 3 lipca 2020 r., środek tymczasowy polegający na zakazaniu instytucji zamawiającej zawarcia umowy w sprawie rozpatrywanego zamówienia publicznego do czasu ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. Decyzją z dnia 5 sierpnia 2020 r. Urząd oddalił wniosek CROSS Zlín. Spółka ta wniosła następnie odwołanie od tej decyzji, które prezes Urzędu, jako organ administracyjny drugiej instancji, oddalił decyzją z dnia 9 listopada 2020 r. W dniu 18 listopada 2020 r. instytucja zamawiająca zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego ze spółką Siemens Mobility. W dniu 13 stycznia 2021 r. CROSS Zlín wniosła skargę na tę decyzję prezesa Urzędu do Krajský soud v Brně (sądu okręgowego w Brnie, Republika Czeska), który jest sądem odsyłającym. Równolegle z tą skargą spółka CROSS Zlín wniosła o uznanie, że ma ona skutek zawieszający w odniesieniu do zawarcia umowy, oraz o zastosowanie środka tymczasowego polegającego na zakazie zawierania lub wykonywania przez instytucję zamawiającą wspomnianej umowy w sprawie zamówienia publicznego. W dniu 11 lutego 2021 r. sąd ten oddalił ten wniosek zasadniczo ze względu na to, że w sytuacji gdy umowa w sprawie zamówienia publicznego została już zawarta, nie zachodzi potrzeba, by nakładać na daną instytucję zamawiającą zakazu zawarcia tej umowy. W obecnym stanie prawa czeskiego, nawet w przypadku uwzględnienia takiej skargi do sądu i stwierdzenia nieważności spornej decyzji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Urząd, ten ostatni zakończyłby bowiem postępowanie na podstawie § 257 lit. j) ustawy nr 134/2016 bez badania tej sprawy co do istoty. Wspomniany sąd odmówił również nałożenia na instytucję zamawiającą zakazu wykonania umowy, ponieważ przepisy czeskie nie stoją na przeszkodzie zawarciu umowy w sprawie zamówienia publicznego po tym, jak decyzja prezesa Urzędu wydana w postępowaniu administracyjnym stała się ostateczna. W tym kontekście sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do tego, czy dyrektywa 89/665, a także wymóg zagwarantowania skutecznej kontroli sądowej wynikający z art. 47 karty stoją na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, które zezwala na zawarcie przez instytucję zamawiającą umowy w sprawie zamówienia publicznego przed upływem terminu przewidzianego na wniesienie do sądu skargi na decyzję organu administracyjnego drugiej instancji lub przed wydaniem przez sąd rozpoznający sprawę rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o zastosowanie środka tymczasowego zakazującego tej instytucji zamawiającej zawarcia wspomnianej umowy do czasu uprawomocnienia się orzeczenia w przedmiocie tej skargi. Z orzecznictwa sądów czeskich wynika, że jeżeli umowa w sprawie zamówienia publicznego zostanie zawarta przed wydaniem przez sąd rozpoznający sprawę rozstrzygnięcia w przedmiocie takiej skargi lub wniosku, sąd ten nie orzeka już środków tymczasowych, ponieważ w takim przypadku tymczasowe uregulowanie sytuacji stron nie jest już konieczne. Tak więc w przypadku gdyby sąd rozpoznający sprawę stwierdził, że Urząd popełnił błąd w ocenie zgodności z prawem wykluczenia danego oferenta, powinien on stwierdzić nieważność decyzji prezesa Urzędu, o której mowa w pkt 21 niniejszego wyroku, ze względu na jej niezgodność z prawem, i przekazać sprawę temu organowi administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Przy czym, jeżeli rozpatrywana umowa o udzielenie zamówienia publicznego została zawarta przed wydaniem przez ten sąd orzeczenia, Urząd, po przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpoznania, nie zbada ponownie zasadności wniosku o kontrolę czynności instytucji zamawiającej zgodnie z ustaleniami tego sądu i zamknie postępowanie na podstawie § 257 lit. j) ustawy nr 134/2016. W takiej sytuacji wykluczony oferent mógłby zwrócić się wyłącznie do sądów cywilnych z żądaniem naprawienia szkody spowodowanej niezgodnym z prawem zachowaniem instytucji zamawiającej, z tym że warunki uzyskania takiego odszkodowania są jednak zdaniem sądu odsyłającego trudne do spełnienia. Sąd ten dodaje, że zgodnie z czeskimi przepisami Urząd jest „organem odwoławczym” w rozumieniu dyrektywy 89/665. W tym względzie § 246 ustawy nr 134/2016 określa terminy, przed upływem których instytucja zamawiająca nie może zawrzeć umowy w toku postępowania przed Urzędem. Tego ostatniego nie można jednak uznać za sąd. Zatem, jeżeli, jak wynika z wyroku z dnia 21 grudnia 2021 r., Randstad Italia (C‑497/20, EU:C:2021:1037, pkt 73), należałoby uznać, że niezależny organ odwoławczy z art. 2 ust. 3 lub art. 2a ust. 2 dyrektywy 89/665 powinien być sądem w rozumieniu art. 47 karty, przepisy czeskie, które pozwalają na zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego bezpośrednio po wydaniu decyzji przez prezesa Urzędu, naruszają tę dyrektywę i nie zapewniają skutecznego środka zaskarżenia oferentom wykluczonym z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Wreszcie, na wypadek gdyby Trybunał stwierdził braki w transpozycji dyrektywy 89/665 do czeskiego porządku prawnego, sąd odsyłający uważa, że w przypadku stwierdzenia niezgodności z prawem decyzji instytucji zamawiającej byłby obowiązany do zobowiązania Urzędu do odstąpienia od stosowania przepisów prawa czeskiego powodujących takie naruszenie tej dyrektywy. W tych okolicznościach Krajský soud v Brně (sąd okręgowy w Brnie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy czeska regulacja prawna, która umożliwia instytucji zamawiającej zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego przed wniesieniem skargi do sądu właściwego do badania zgodności z prawem decyzji w przedmiocie wykluczenia oferenta wydanej w drugiej instancji przez [Urząd], pozostaje w zgodzie z art. 2 ust. 3 i art. 2a ust. 2 dyrektywy [89/665], interpretowanymi w świetle art. 47 karty?”. W przedmiocie wniosku o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo Po przedstawieniu opinii przez rzecznika generalnego spółka CROSS Zlín pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 19 września 2023 r. wniosła o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo na podstawie art. 83 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Na poparcie swojego wniosku CROSS Zlín podnosi, że w świetle opinii rzecznika generalnego istnieje ryzyko, że sprawa zostanie rozstrzygnięta na podstawie argumentu, który nie był przedmiotem dyskusji między stronami lub podmiotami określonymi w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Czeski porządek prawny nie pozwala bowiem ani pod względem faktycznym, ani prawnym na stwierdzenie przez sąd administracyjny nieważności umowy, nawet jeśli została ona zawarta na podstawie niezgodnej z prawem decyzji instytucji zamawiającej. Tymczasem w opinii tej nie uwzględniono tej okoliczności, co spółka CROSS Zlín chciałaby wyjaśnić dzięki otwarciu procedury ustnej na nowo. Wskazuje ona ponadto, że pragnie w szczególności poruszyć przed Trybunałem kwestię powodu, dla którego Krajský soud v Brně (sąd okręgowy w Brnie) oddalił jej wniosek o zastosowanie środka tymczasowego mającego na celu zakazanie wykonania umowy w sprawie zamówienia publicznego będącej przedmiotem postępowania głównego, kwestię właściwości czeskich sądów administracyjnych do orzekania w przedmiocie ważności umów zawartych w ramach postępowania o udzielenie zamówienia w związku z decyzjami wydanymi w pierwszej instancji przez Urząd, a także kwestię rzeczywistych skutków stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu przez sąd administracyjny i ich wpływu na zawartą już umowę o wykonanie zamówienia publicznego. Proponuje ona w tym względzie uzupełnienie o szereg elementów odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zaproponowanej przez rzecznika generalnego. Należy, po pierwsze, przypomnieć, że na podstawie art. 252 akapit drugi TFUE rzecznik generalny przedstawia publicznie, przy zachowaniu całkowitej bezstronności i niezależności, uzasadnioną opinię w sprawach, które zgodnie ze statutem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wymagają jego zaangażowania. Trybunał nie jest związany ani tą opinią, ani uzasadnieniem prowadzącym do wniosków, które rzecznik generalny formułuje w opinii (wyrok z dnia 28 września 2023 r., LACD, C‑133/22, EU:C:2023:710, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo). Należy również przypomnieć, że statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i regulamin postępowania przed nim nie przewidują możliwości przedstawiania przez zainteresowane strony uwag w odpowiedzi na opinię rzecznika generalnego. Zatem okoliczność, że strona sporu rozpatrywanego w postępowaniu głównym lub inny podmiot nie zgadza się z opinią rzecznika generalnego, bez względu na to, jakie kwestie porusza on w tej opinii, nie może zatem sama w sobie stanowić powodu uzasadniającego otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo (wyroki: z dnia 28 maja 2020 r., Interseroh, C‑654/18, EU:C:2020:398, pkt 33; z dnia 9 listopada 2023 r., Všeobecná úverová banka, C‑598/21, EU:C:2023:845, pkt 50). CROSS Zlín nie może zatem podać skutecznego uzasadnienia wniosku o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo, proponując uzupełnienie odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zaproponowanej przez rzecznika generalnego w jego opinii. Po drugie, na podstawie art. 83 regulaminu postępowania Trybunał może, w każdej chwili, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, postanowić o otwarciu ustnego etapu postępowania na nowo, w szczególności jeśli uzna, że okoliczności zawisłej przed nim sprawy nie są wystarczająco wyjaśnione, lub jeśli po zamknięciu ustnego etapu postępowania strona przedstawiła nowy fakt mogący mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia Trybunału, lub też jeśli sprawa ma zostać rozstrzygnięta na podstawie argumentu, który nie był przedmiotem dyskusji między stronami lub podmiotami określonymi w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Należy jednak zauważyć, że CROSS Zlín, podobnie jak podmioty, które uczestniczyły w niniejszym postępowaniu, mogły przedstawić w toku zarówno pisemnego, jak i ustnego etapu postępowania okoliczności prawne, które uznały za istotne dla umożliwienia Trybunałowi dokonania wykładni dyrektywy 89/665 w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie zadane przez sąd odsyłający. Trybunał stoi zatem na stanowisku, że dysponuje wszystkimi elementami niezbędnymi do wydania orzeczenia w przedmiocie niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i że żaden z argumentów powołanych przez spółkę CROSS Zlín na poparcie wniosku o otwarcie na nowo ustnego etapu postępowania nie uzasadnia takiego otwarcia na nowo, zgodnie z art. 83 regulaminu postępowania. W tych okolicznościach Trybunał uznaje, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, że nie ma potrzeby zarządzenia otwarcia ustnego etapu postępowania na nowo. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu, i z tego też względu Trybunał musi w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytanie (wyrok z dnia 5 maja 2022 r., Universiteit Antwerpen i in., C‑265/20, EU:C:2022:361, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo). W treści pytania mowa jest o wykładni w szczególności art. 2 ust. 3 dyrektywy 89/665 w związku z przepisami państwa członkowskiego, które zezwalają instytucji zamawiającej na zawarcie umowy w sprawie udzielenia zamówienia publicznego, zanim właściwy sąd będzie mógł dokonać kontroli zgodności z prawem decyzji instytucji zamawiającej o wykluczeniu oferenta z tego postępowania. Tymczasem należy stwierdzić, że art. 2 ust. 3 nie dotyczy przypadku skargi na decyzję o wykluczeniu oferenta z danego postępowania, lecz przypadku odwołania od decyzji o udzieleniu tego zamówienia. Skoro zatem z informacji zawartych we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że spółka CROSS Zlín zwróciła się do Urzędu o uchylenie nie tylko zawiadomienia o jej wykluczeniu, lecz również decyzji o udzieleniu zamówienia publicznego rozpatrywanego w postępowaniu głównym innemu oferentowi, spółce Siemens Mobility, należy zbadać niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wyłącznie w świetle wspomnianej decyzji o udzieleniu zamówienia. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 3 i art. 2a ust. 2 dyrektywy 89/665 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego, które zakazują instytucji zamawiającej zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego jedynie do dnia, w którym organ pierwszej instancji w rozumieniu tego art. 2 ust. 3, który w tym państwie członkowskim nie ma charakteru sądowego, wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie odwołania od decyzji o udzieleniu tego zamówienia. Na wstępie należy zauważyć, że dyrektywa 89/665 zawiera szczegółowe przepisy przewidujące spójny system procedur odwoławczych w dziedzinie zamówień publicznych, które zgodnie z art. 1 ust. 3 tej dyrektywy powinny być dostępne co najmniej dla każdego podmiotu, który ma lub miał interes w uzyskaniu danego zamówienia i który poniósł szkodę lub może ponieść szkodę w wyniku domniemanego naruszenia. W tym względzie należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że zgodnie z art. 2a ust. 1 dyrektywy 89/665 państwa członkowskie zapewniają, aby podmioty, o których mowa w art. 1 ust. 3 tej dyrektywy, dysponowały czasem wystarczającym na skuteczne odwołania od decyzji o udzieleniu zamówienia podjętych przez instytucje zamawiające, poprzez przyjęcie koniecznych przepisów uwzględniających minimalne warunki określone w szczególności w tym art. 2a ust. 2. Ten ostatni przepis określa minimalne okresy zawieszenia typu standstill, podczas których w następstwie decyzji o udzieleniu zamówienia publicznego nie można zawrzeć umowy dotyczącej tego zamówienia. Terminy te wynoszą, w zależności od przypadku, 10 lub 15 dni kalendarzowych, ze skutkiem od dnia następującego po dniu, w którym decyzja o udzieleniu danego zamówienia została wysłana zainteresowanym oferentom lub otrzymana przez nich, w zależności od sposobu przesłania tej decyzji. Artykuł 2a ust. 2 dyrektywy 89/665 określa w ten sposób terminy zawieszenia z mocy prawa zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, w celu zapewnienia skuteczności środka odwoławczego, który może zostać wniesiony przez podmioty wymienione w art. 1 ust. 3 tej dyrektywy od takiej decyzji o udzieleniu zamówienia. W drugiej kolejności należy zauważyć, że w przypadku gdy osoby te wnoszą takie odwołanie, zastosowanie ma art. 2 ust. 3 tej dyrektywy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem do celów dokonywania wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi (wyrok z dnia 22 grudnia 2022 r., Sambre & Biesme i Commune de Farciennes, C‑383/21 i C‑384/21, EU:C:2022:1022, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym względzie przede wszystkim z brzmienia art. 2 ust. 3 dyrektywy 89/665 wynika, że w przypadku gdy organ pierwszej instancji, niezależny od instytucji zamawiającej, rozpatruje odwołanie od decyzji o udzieleniu zamówienia, instytucja zamawiająca nie może zawrzeć tej umowy przed wydaniem przez ten organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o zastosowanie środków tymczasowych lub w przedmiocie tego odwołania. Po pierwsze więc, przepis ten przewiduje względem podpisania umowy skutek zawieszający odwołania od decyzji o udzieleniu zamówienia publicznego w trakcie postępowania przed organem pierwszej instancji, do którego wniesiono odwołanie, lub przynajmniej do czasu wydania przez ten organ rozstrzygnięcia w przedmiocie ewentualnego wniosku o zastosowanie środków tymczasowych. Po drugie, chociaż przepis ten wymaga, aby organ ten był niezależny od instytucji zamawiającej, nie zawiera on żadnej wskazówki, z której wynikałoby, że organ ten powinien mieć charakter sądowy. Z kolei co się tyczy kontekstu art. 2 ust. 3 dyrektywy 89/665, art. 2 ust. 9 wyraźnie przewiduje przypadek, w którym „organy odwoławcze nie mają charakteru sądowego”, z czego wynika, że państwa członkowskie mają możliwość przyznania takim organom właściwości do rozpoznawania odwołań od decyzji o udzieleniu zamówienia publicznego. Wspomniany art. 2 ust. 9 uściśla, że wówczas wszelkie ewentualnie niezgodne z prawem środki podjęte przez taki niesądowy organ odwoławczy lub wszelkie uchybienia przy wykonywaniu nadanych mu uprawnień mogą być przedmiotem skargi do sądu lub odwołania rozpatrywanego przez inny organ będący sądem w rozumieniu art. 267 TFUE, niezależnym od instytucji zamawiającej i tego niesądowego organu odwoławczego orzekającego w pierwszej instancji. Sam art. 2 ust. 9 daje zatem państwom członkowskim możliwość wyboru pomiędzy dwoma rozwiązaniami w zakresie organizacji systemu kontroli zamówień publicznych. Pierwsze rozwiązanie polega na przyznaniu właściwości do rozpoznawania skarg organom o charakterze sądowym. Zgodnie z drugim rozwiązaniem właściwość zostaje w pierwszej kolejności przyznana organom, które nie mają charakteru sądowego. W takim przypadku od wszystkich decyzji podejmowanych przez te organy powinna przysługiwać skarga do sądu lub środek prawny, który co do istoty jest „sądowy” w rozumieniu prawa Unii, co gwarantuje odpowiedni środek odwoławczy (zob. podobnie wyrok z dnia 4 marca 1999 r., HI, C‑258/97, EU:C:1999:118, pkt 16, 17). Tymczasem należy zauważyć, że art. 2 ust. 3 dyrektywy 89/665, ustanawiając obowiązek zawieszenia zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, nie odnosi się w żaden sposób do przewidzianej w art. 2 ust. 9 skargi do sądu na decyzję organów odwoławczych, które nie mają charakteru sądowego. W tych okolicznościach zarówno ten brak odniesienia, jak i pozostawiona państwom członkowskim w art. 2 ust. 9 dyrektywy 89/665 możliwość przyznania właściwości do rozpoznania postępowań odwoławczych od decyzji o udzieleniu zamówienia organom pierwszej instancji o charakterze sądowym lub niesądowym oznaczają, że w przypadku gdy państwo członkowskie zdecyduje się przyznać tę kompetencję organowi pierwszej instancji, który nie ma charakteru sądowego, wyrażenie „organ odwoławczy” zawarte w tym art. 2 ust. 3 odnosi się do tego organu pierwszej instancji niemającego charakteru sądowego. W takim przypadku państwa członkowskie powinny przewidzieć zawieszenie zawarcia danej umowy w sprawie zamówienia publicznego z mocy prawa do czasu wydania przez ten organ rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania albo przynajmniej do czasu wydania przez niego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o zastosowanie środków tymczasowych zmierzających do takiego zawieszenia. Natomiast art. 2 ust. 3 dyrektywy 89/665 w związku z tym art. 2 ust. 9 nie wymaga, aby zawieszenie to trwało po zakończeniu postępowania przed takim niesądowym organem odwoławczym, na przykład do czasu wydania przez organ sądowy rozstrzygnięcia w przedmiocie skargi, która może zostać wniesiona na decyzję tego niesądowego organu odwoławczego. Wreszcie, wniosek ten jest zgodny z celami realizowanymi przez dyrektywę 89/665. Dyrektywa ta ma na celu zapewnienie pełnego poszanowania prawa do skutecznego środka odwoławczego i dostępu do bezstronnego sądu, zgodnie z art. 47 akapit pierwszy i drugi karty (zob. podobnie wyrok z dnia 7 września 2021 r., Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras, C‑927/19, EU:C:2021:700, pkt 128 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym względzie stwierdzono, że art. 1 ust. 1 i 3 dyrektywy 89/665, którego celem jest ochrona wykonawców przed arbitralnością instytucji zamawiającej, ma zapewnić, by we wszystkich państwach członkowskich istniały skuteczne środki prawne służące zagwarantowaniu skutecznego stosowania uregulowań Unii w dziedzinie udzielania zamówień publicznych, w szczególności na etapie, na którym naruszenia można jeszcze skorygować (wyrok z dnia 7 września 2021 r., Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras, C‑927/19, EU:C:2021:700, pkt 127 i przytoczone tam orzecznictwo). Należy jednak przy tym również zauważyć, że za pomocą przepisów dyrektywy 89/665 prawodawca Unii zamierzał pogodzić interesy odrzuconego oferenta z interesami instytucji zamawiającej i wybranego oferenta [zob. podobnie wyrok z dnia 11 września 2014 r., Fastweb, C‑19/13, EU:C:2014:2194, pkt 63; a także postanowienie z dnia 23 kwietnia 2015 r., Komisja/Vanbreda Risk & Benefits, C‑35/15 P(R), EU:C:2015:275, pkt 34]. I tak, po pierwsze, art. 2 ust. 5 tej dyrektywy stanowi, że organ odpowiedzialny za procedury odwoławcze może wziąć pod uwagę prawdopodobne konsekwencje zastosowania środków tymczasowych dla wszystkich interesów, co do których zachodzi prawdopodobieństwo doznania uszczerbku, a także dla interesu publicznego, i może podjąć decyzję o niestosowaniu takich środków, jeżeli ich negatywne konsekwencje mogłyby przewyższyć płynące z nich korzyści. Interes polegający na tym, aby zamówienia publiczne mogły być udzielane bez nadmiernych opóźnień, stanowi zaś taki interes publiczny. Po drugie, art. 2 ust. 7 akapit drugi dyrektywy 89/665 stanowi, że państwo członkowskie może postanowić, iż w przypadku gdy umowa została zawarta zgodnie z art. 2 ust. 3, to znaczy została zawarta po tym, jak okres zawieszenia jej zawarcia dobiegł końca, uprawnienia organu odpowiedzialnego za procedury odwoławcze są ograniczone do przyznawania odszkodowań wszelkim podmiotom, które poniosły szkodę w wyniku naruszenia. Okoliczności te potwierdzają zatem wykładnię wynikającą z lektury art. 2 ust. 3 dyrektywy 89/665 w świetle ust. 9 tego artykułu 2, zgodnie z którą zawieszenie zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, przewidziane we wspomnianym art. 2 ust. 3, trwa najpóźniej do dnia, w którym organ pierwszej instancji rozstrzygnie w przedmiocie odwołania wniesionego od decyzji o udzieleniu tego zamówienia, bez względu na to, czy organ ten ma charakter sądowy, czy też nie. Po wydaniu rozstrzygnięcia przez ten organ państwa członkowskie mogą postanowić, że poszkodowany może domagać się jedynie odszkodowania. W trzeciej kolejności należy zauważyć, że wykładni tej nie podważa wyrok z dnia 21 grudnia 2021 r., Randstad Italia (C‑497/20, EU:C:2021:1037). W pkt 73 tego wyroku Trybunał zinterpretował pojęcie „niezależnego organu odwoławczego” w rozumieniu art. 2a ust. 2 akapit drugi dyrektywy 89/665 jako odnoszące się do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 karty. Jednakże Trybunał wyraźnie ograniczył tę ostatnią wykładnię, wyjaśniając, że ma ona zastosowanie „do celów ustalenia, czy wykluczenie oferenta stało się ostateczne” w rozumieniu tego art. 2a ust. 2 akapit drugi. W tym względzie Trybunał wskazał w pkt 74 tego wyroku, że nieostateczny jeszcze charakter decyzji o wykluczeniu decyduje w odniesieniu do tych oferentów o tym, czy mają oni legitymację do zaskarżenia decyzji o udzieleniu zamówienia. W pkt 75 tego wyroku Trybunał wyjaśnił, że „jedynie ostateczne wykluczenie w rozumieniu art. 2a ust. 2 [akapit drugi] dyrektywy 89/665 może skutkować pozbawieniem oferenta legitymacji procesowej do zaskarżenia decyzji o udzieleniu zamówienia”. Z decyzji „niezależnego organu odwoławczego”, o której mowa w art. 2a ust. 2 akapit drugi, może zatem wynikać, że oferent zostanie pozbawiony legitymacji czynnej do zaskarżenia decyzji o udzieleniu zamówienia. W tym kontekście poszanowanie prawa do skutecznej ochrony sądowej takiego oferenta wymaga, aby organ, który rozstrzyga w przedmiocie zgodności z prawem wykluczenia tego oferenta, był niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 karty. Rozważania te nie mają natomiast zastosowania do organu odwoławczego pierwszej instancji, o którym mowa w art. 2 ust. 3 dyrektywy 89/665. W przypadku bowiem gdy państwo członkowskie korzysta z przyznanej mu w tej dyrektywie możliwości ustanowienia takiego organu, który nie ma charakteru sądowego, prawo do skutecznej ochrony sądowej jest zapewnione przez przewidziany w tym art. 2 ust. 9 wymóg, by wszystkie rozstrzygnięcia takiego niesądowego organu odwoławczego mogły być przedmiotem skargi do sądu. W czwartej i ostatniej kolejności należy jednak zauważyć, podobnie jak uczyniła to Komisja Europejska, że w braku zawieszenia z mocy prawa w ustawodawstwie państwa członkowskiego zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego do dnia, w którym organ odwoławczy pierwszej instancji, o którym mowa w art. 2 ust. 3 dyrektywy 89/665, wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie odwołania, i gdy ten organ odwoławczy nie ma charakteru sądowego, od oddalenia przez ten organ wniosku o zastosowanie środków tymczasowych mających na celu zakazanie zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego do chwili wydania przez ten organ rozstrzygnięcia w przedmiocie tego odwołania powinna przysługiwać skarga do sądu ze skutkiem zawieszającym do czasu wydania przez sąd rozstrzygnięcia w przedmiocie tych środków tymczasowych. Wymóg ten wynika z łącznej lektury art. 2 ust. 3 i 9 dyrektywy 89/665. Tak więc w celu zapewnienia skuteczności skargi na decyzję organu niesądowego pierwszej instancji oddalającą wniosek o zastosowanie środków tymczasowych mających na celu zakazanie zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego do chwili wydania rozstrzygnięcia przez ten organ, po pierwsze, oferentowi, którego dotyczy ta decyzja o odrzuceniu, powinien przysługiwać rozsądny termin zawieszenia typu standstill, aby umożliwić mu wniesienie tej skargi, a po drugie, jeśli zostanie ona wniesiona, zawieszenie zawarcia tej umowy musi trwać do czasu wydania przez sąd, do którego wniesiono skargę, rozstrzygnięcia w przedmiocie tej skargi. W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że § 246 ustawy nr 134/2016 przewiduje, iż umowa w sprawie zamówienia publicznego nie może zostać zawarta, po pierwsze, przed upływem terminu do wniesienia do instytucji zamawiającej zażalenia na decyzję o udzieleniu zamówienia, a ponadto przed upływem terminu do złożenia do Urzędu wniosku o kontrolę czynności instytucji zamawiającej, po drugie zaś, w toku postępowania przed Urzędem, który zdaniem sądu odsyłającego jest organem odwoławczym pierwszej instancji, niezależnym od instytucji zamawiającej w rozumieniu art. 2 ust. 3 dyrektywy 89/665, i nie ma charakteru sądowego. W szczególności, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać ten sąd, zgodnie ze wspomnianym § 246 ust. 1, zakaz zawierania z mocy prawa umów w sprawie zamówienia publicznego obowiązuje do dnia, w którym ten organ odwoławczy w pierwszej instancji rozstrzygnie w przedmiocie odwołania od decyzji o udzieleniu zamówienia. W tym względzie z informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym wynika, że w ramach postępowania głównego najpierw w dniu 3 lipca 2020 r. Urząd zastosował z urzędu środek tymczasowy zakazujący instytucji zamawiającej zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego rozpatrywanej w postępowaniu głównym do czasu ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego przed Urzędem. Następnie prezes Urzędu, jako organ administracyjny drugiej instancji, oddalił decyzją z dnia 9 listopada 2020 r. zażalenie złożone przez spółkę CROSS Zlín na decyzję o oddaleniu przez Urząd jej żądania stwierdzenia nieważności decyzji o udzieleniu rozpatrywanego zamówienia publicznego, a wreszcie w dniu 18 listopada 2020 r. instytucja zamawiająca zawarła tę umowę z wybranym oferentem. Wynika z tego, że wspomniana umowa została zawarta dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu przez Urząd, w dwóch instancjach, zgodności z prawem tej decyzji o udzieleniu zamówienia, czego sprawdzenie należy jednak do sądu odsyłającego. Należy zatem zauważyć, że z zastrzeżeniem ustaleń, których dokonanie należy do tego sądu, owe przepisy krajowe, podobnie jak ich zastosowanie do sprawy w postępowaniu głównym, wydają się umożliwiać zapewnienie prawidłowego stosowania art. 2 ust. 3 i art. 2a ust. 2 dyrektywy 89/665 w związku z prawem do skutecznej ochrony sądowej przewidzianym w art. 47 karty. W świetle powyższych rozważań odpowiedź na zadane pytanie powinna brzmieć następująco: art. 2 ust. 3 i art. 2a ust. 2 dyrektywy 89/665 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które zakazują instytucji zamawiającej zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego jedynie do dnia, w którym organ pierwszej instancji w rozumieniu tego art. 2 ust. 3 wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie odwołania od decyzji o udzieleniu tego zamówienia, przy czym nie ma w tym względzie znaczenia, czy ten organ odwoławczy ma charakter sądowy, czy też nie. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 2 ust. 3 i art. 2a ust. 2 dyrektywy Rady 89/665/EWG z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do stosowania procedur odwoławczych w zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane, zmienionej dyrektywą 2014/23/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 lutego 2014 r.,   należy interpretować w ten sposób, że:   nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które zakazują instytucji zamawiającej zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego jedynie do dnia, w którym organ pierwszej instancji w rozumieniu tego art. 2 ust. 3 wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie odwołania od decyzji o udzieleniu tego zamówienia, przy czym nie ma w tym względzie znaczenia, czy ten organ odwoławczy ma charakter sądowy, czy też nie.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: czeski.