C-310/24

WYROK TRYBUNAŁU (dziewiąta izba) z dnia 5 czerwca 2025 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Rynek wewnętrzny energii elektrycznej – Rozporządzenie (UE) 2019/943 – Dyrektywa (UE) 2019/944 – Zakresy stosowania – Nieprawidłowy pomiar zużycia energii elektrycznej z powodu wadliwego działania licznika – Rozliczenie na podstawie szacunkowego zużycia energii elektrycznej – Prawa konsumentów – Dyrektywa (UE) 2011/83 – Zakres stosowania – Niezamówiona dostawa W sprawie C‑310/24 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii, Bułgaria) postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 29 kwietnia 2024 r., w postępowaniu: YL przeciwko „Elektrorazpredelitelni mrezhi Zapad” EAD, TRYBUNAŁ (dziewiąta izba), w składzie: N. Jääskinen, prezes izby, M. Condinanzi (sprawozdawca) i R. Frendo, sędziowie, rzecznik generalny: A. Rantos, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu „Elektrorazpredelitelni mrezhi Zapad” EAD – V. Bozhilov, A. Ganev i A. Krastev, advokati, – w imieniu Komisji Europejskiej – O. Beynet, D. Drambozova, I. Rubene i T. Scharf, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 18 ust. 1, 7 i 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej (Dz.U. 2019, L 158, s. 54), art. 10 ust. 4, art. 46 ust. 2 lit. d) i art. 59 ust. 1 lit. a) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniającej dyrektywę 2012/27/UE (Dz.U. 2019, L 158, s. 125), oraz art. 27 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. 2011, L 304, s. 64). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy YL, jako odbiorcą będącym gospodarstwem domowym, a „Elektrorazpredelitelni mrezhi Zapad” EAD (zwanym dalej „ERM Zapad”) w przedmiocie zakwestionowania faktury, której kwota została obliczona na podstawie szacunkowego zużycia energii elektrycznej z powodu wadliwego działania licznika. Ramy prawne Prawo Unii Dyrektywa 2011/83 Motywy 11 i 25 dyrektywy 2011/83 przewidują: „(11) Niniejsza dyrektywa nie powinna naruszać przepisów Unii dotyczących sektorów szczególnych, takich jak: […] ryn[ek] wewnętrzn[y] energii elektrycznej i gazu ziemnego. […] (25) Umowy dotyczące centralnego ogrzewania powinny być objęte niniejszą dyrektywą, podobnie jak umowy, których przedmiotem jest dostarczanie wody, gazu lub energii elektrycznej. […]”. Artykuł 3 ust. 1 tej dyrektywy stanowi: „Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do każdej umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, na warunkach i w zakresie określonym w jej przepisach. Ma ona zastosowanie również do umów, których przedmiotem jest dostarczanie wody, gazu, energii elektrycznej lub dostarczanie centralnego ogrzewania, w tym również przez dostawców publicznych, w zakresie, w jakim towary te dostarczane są na podstawie umowy”. Artykuł 27 przywołanej dyrektywy stanowi: „Konsument jest zwolniony z obowiązku jakiejkolwiek zapłaty w przypadkach niezamówionego dostarczania towarów, wody, gazu, energii elektrycznej, dostarczania centralnego ogrzewania lub dostarczania treści cyfrowych, lub niezamówionego świadczenia usług, zakazanych na mocy art. 5 ust. 5 i pkt 29 załącznika I do [dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającej dyrektywę Rady 84/450/EWG i dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (»dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych«) (Dz.U. 2005, L 149, s. 22)]. W takich przypadkach brak odpowiedzi konsumenta na takie niezamówione dostarczanie towarów lub takie niezamówione świadczenie usług, nie stanowi zgody”. Rozporządzenie 2019/943 Artykuł 18 rozporządzenia 2019/943 przewiduje: „1.   Opłaty za dostęp do sieci stosowane przez operatorów sieci, w tym opłaty za przyłączenie do sieci, opłaty za korzystanie z sieci oraz, w stosownych przypadkach, opłaty za odpowiednie wzmocnienie sieci, odzwierciedlają koszty, muszą być przejrzyste, uwzględniają potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa i elastyczności sieci oraz odzwierciedlają rzeczywiście poniesione koszty w zakresie, w jakim odpowiadają one kosztom ponoszonym przez operatora sieci o porównywalnej efektywności i strukturze, oraz stosowane są w sposób niedyskryminacyjny. Opłaty te nie obejmują niepowiązanych kosztów wspierających niepowiązane cele strategiczne. Bez uszczerbku dla art. 15 ust. 1 i 6 dyrektywy [Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE (Dz.U. 2012, L 315, s. 1)] oraz kryteriów w załączniku XI do tej dyrektywy, metoda stosowana do ustalania opłat sieciowych neutralnie wspiera ogólną efektywność systemu w ujęciu długoterminowym za pomocą sygnałów cenowych dla odbiorców i wytwórców, i w szczególności jest stosowana w sposób, który nie prowadzi do dyskryminacji pozytywnej lub negatywnej produkcji przyłączonej na poziomie dystrybucji względem produkcji przyłączonej na poziomie przesyłu. Opłaty sieciowe nie mogą prowadzić do pozytywnej ani negatywnej dyskryminacji magazynowania energii i agregacji oraz nie mogą tworzyć bodźców zniechęcających do samodzielnego wytwarzania i konsumpcji lub udziału w odpowiedzi odbioru. Bez uszczerbku dla ust. 3 niniejszego artykułu, opłaty te nie mogą być związane z odległością. […] 7.   Taryfy dystrybucyjne muszą odzwierciedlać koszty korzystania przez użytkowników systemu, w tym odbiorców aktywnych, z sieci dystrybucyjnej. Taryfy dystrybucyjne mogą obejmować elementy zdolności przyłączeniowej do sieci i mogą być zróżnicowane w zależności od profilu zużycia lub wytwarzania użytkowników systemu. W przypadku gdy państwa członkowskie wdrożyły rozwiązania przewidujące wdrożenie inteligentnych systemów pomiarowych, organy regulacyjne biorą pod uwagę taryfy sieciowe uzależnione od pory dnia przy ustalaniu lub zatwierdzaniu taryf przesyłowych i taryf dystrybucyjnych lub metod ich ustalania zgodnie z art. 59 dyrektywy [2019/944], a w stosownych przypadkach mogą być wprowadzone taryfy sieciowe uzależnione od pory dnia w celu odzwierciedlenia korzystania z sieci, w sposób przejrzysty, efektywny kosztowo i przewidywalny dla odbiorców końcowych. 8.   Metody ustalania taryf dystrybucyjnych wprowadzają dla operatorów systemów dystrybucyjnych zachęty do jak najbardziej efektywnego kosztowo działania i rozwoju ich sieci, w tym przez pozyskiwanie usług. W tym celu organy regulacyjne uznają odnośne koszty za kwalifikowalne, uwzględniają te koszty w taryfach dystrybucyjnych oraz mogą wprowadzać cele w zakresie skuteczności działania, aby zachęcić operatorów systemów dystrybucyjnych do zwiększania efektywności ich sieci, w tym dzięki efektywności energetycznej, elastyczności oraz rozwojowi inteligentnych sieci i inteligentnych systemów pomiarowych”. Dyrektywa 2019/944 Motyw 83 dyrektywy 2019/944 przewiduje: „Organy regulacyjne powinny zapewniać, by operatorzy systemów przesyłowych i operatorzy systemów dystrybucyjnych podejmowali stosowne działania służące zwiększeniu odporności i elastyczności ich sieci. W tym celu powinny one monitorować wyniki tych operatorów na podstawie takich wskaźników jak zdolność operatorów systemów przesyłowych i operatorów systemów dystrybucyjnych do obsługi linii w warunkach dynamicznej obciążalności, rozwój zdalnego monitorowania i kontroli podstacji w czasie rzeczywistym, zmniejszanie strat sieciowych oraz częstotliwość i czas trwania przerw w zasilaniu”. Artykuł 10 ust. 4 tej dyrektywy stanowi: „Odbiorcy końcowi otrzymują stosowne zawiadomienia o każdym zamiarze wprowadzenia zmian do umowy oraz są informowani o prawie do rozwiązania umowy za wypowiedzeniem. Dostawcy powiadamiają bezpośrednio swych odbiorców końcowych, w przejrzysty i zrozumiały sposób, o każdym dostosowaniu cen dostaw oraz o powodach i warunkach takiego dostosowania i o jego zakresie, w przejrzysty i zrozumiały sposób, w odpowiednim czasie, nie później niż dwa tygodnie, a w przypadku odbiorców będących gospodarstwami domowymi – nie później niż jeden miesiąc przed wejściem w życie zmian. Państwa członkowskie zapewniają odbiorcom końcowym prawo do rozwiązania umowy, jeżeli nie akceptują oni nowych warunków umownych lub dostosowań cen dostaw, o których zawiadomił ich dostawca”. Artykuł 46 ust. 2 przywołanej dyrektywy stanowi: „Oprócz zadań wymienionych w art. 40 działalność w zakresie przesyłania energii elektrycznej obejmuje przynajmniej następujące zadania: […] d) pobieranie wszystkich opłat związanych z systemem przesyłowym, w tym także opłat za dostęp, straty energii oraz usługi pomocnicze; […]”. Artykuł 59 ust. 1 tej dyrektywy ma następujące brzmienie: „Do obowiązków organu regulacyjnego należy: a) ustalanie lub zatwierdzanie, na podstawie przejrzystych kryteriów, taryf przesyłowych lub dystrybucyjnych lub metod ich ustalania lub zarówno taryf, jak i metod; […]”. Prawo bułgarskie Artykuł 50 Pravila za izmervane na kolichestvoto elektricheska energia (zasad pomiaru ilości energii elektrycznej, zwanych dalej „zasadami pomiaru”), przyjętych przez Komisia za energiyno i vodno regulirane (komisję regulacji energetyki i wody, Bułgaria), która jest bułgarskim organem regulacyjnym w rozumieniu dyrektywy 2019/944, przewiduje: „1.   W przypadku stwierdzenia przy okazji przeprowadzania kontroli metrologicznej, że urządzenie pomiarowe w punkcie poboru nie wykonuje odczytów lub wykonuje je z błędem wykraczającym poza to, co jest dopuszczalne, dany operator sieci dystrybucji energii elektrycznej oblicza ilość energii elektrycznej w dniu stwierdzenia braku pomiaru/nieprawidłowego/nieścisłego pomiaru, sięgając do ostatniej przeprowadzonej kontroli, a okres ten nie może przekraczać trzech miesięcy, przy czym: a) w przypadku urządzenia pomiarowego w punkcie poboru, które wykonuje odczyty, przekraczając dopuszczalną granicę błędu, ilość przesyłanej energii elektrycznej oblicza się poprzez korektę ilości zmierzonych za pomocą błędu ustalonego z uwzględnieniem klasy dokładności urządzenia pomiarowego w punkcie poboru; b) w przypadku urządzenia pomiarowego w punkcie poboru, które nie wykonuje odczytów, ilość energii elektrycznej oblicza się do wysokości jednej trzeciej przesyłu instalacji pomiarowej w celu wykorzystania energii elektrycznej przez odbiorcę w wymiarze ośmiu godzin dziennie. […]”. Artykuł 52 zasad pomiaru stanowi: „1.   W przypadku usterki technicznej urządzeń pomiarowych w punkcie poboru, powodującej niemożność dokonania odczytu ilości wykorzystanej energii elektrycznej przechodzącej przez instalację pomiarową i wobec braku stwierdzenia podczas kontroli lub odczytu zewnętrznej ingerencji, ilość energii elektrycznej dostarczonej przez instalację oblicza się w następujący sposób: […] 2) średnia arytmetyczna ilości energii elektrycznej zużytej przez odbiorcę w poprzednim okresie rozliczeniowym i energii zużytej przez odbiorcę w analogicznym okresie pomiarowym roku poprzedniego; […]”. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne YL jest właścicielem domu przyłączonego do sieci dystrybucji energii elektrycznej i wyposażonego w licznik. Dostęp do tego licznika, umieszczonego w metalowej skrzynce zainstalowanej na ulicy mają wyłącznie pracownicy ERM Zapad. Z postanowienia odsyłającego wynika, że w dniu 10 kwietnia 2023 r. podczas kontroli na miejscu przeprowadzonej przez ERM Zapad stwierdzono, iż licznik nie działał, mimo że nie posiadał żadnej widocznej wady, tak co do jego wyglądu zewnętrznego, jak i jego zawartości. Licznik ten został zdemontowany i przesłany do kontroli do bułgarskiego instytutu metrologii (Bułgaria), który stwierdził, że nie spełnia on standardowych wymogów metrologicznych i technicznych, w związku z czym nie można było prawidłowo zmierzyć zużycia energii elektrycznej przez YL. Ustalono również, że ostatnia kontrola licznika, przed kontrolą z dnia 10 kwietnia 2023 r., została przeprowadzona w dniu 14 marca 2018 r. W postanowieniu odsyłającym wskazano również, po pierwsze, że wobec braku prawidłowej rejestracji rzeczywistego zużycia energii elektrycznej spółka ERM Zapad wystawiła fakturę na kwotę 2058,26 BGN (lewów bułgarskich, około 1000 EUR), stanowiącą szacunkowe zużycie energii elektrycznej w wysokości 3168 kilowatogodzin (kWh) energii elektrycznej za okres od dnia 11 stycznia 2023 r. do dnia 10 kwietnia 2023 r. (zwaną dalej „sporną fakturą”) zgodnie z zasadami pomiaru. Po drugie, kwota należna z tytułu tego zużycia została obliczona na podstawie taryfy dziennej dla energii elektrycznej obowiązującej w danym okresie, która jest wyższa niż taryfa nocna. YL wniósł do Sofiyski rayonen sad (sądu rejonowego w Sofii, Bułgaria), który jest sądem odsyłającym, powództwo mające na celu zakwestionowanie spornej faktury i podniósł, że nie mógł wiedzieć, iż licznik nie działał, ponieważ nie miał do niego dostępu. Ponadto kwestionuje on okres, dla którego obliczono szacunkowe zużycie energii elektrycznej. Sąd odsyłający wyjaśnia, że zasady pomiaru regulują procedurę i metody obliczania ilości energii elektrycznej, za której zużycie można obciążyć konsumenta, w przypadku gdy zużycie energii elektrycznej nie zostało prawidłowo zmierzone. Zdaniem tego sądu przede wszystkim, w sytuacji gdy licznik nie działa prawidłowo i nie stwierdzono zewnętrznej ingerencji konsumenta, obliczenia tego dokonuje się w szczególności na podstawie art. 52 zasad pomiaru, który umożliwia dostawcy ustalenie szacunkowego zużycia energii elektrycznej. Następnie, w przypadku awarii przełącznika taryfowego, czyli zegara, która określa system dzienny i system nocny, obliczenia tego dokonuje się na podstawie właściwych przepisów zasad pomiaru. Opierając się na pojęciu bezpodstawnego wzbogacenia, zasady pomiaru przyjmują domniemanie, zgodnie z którym konsument wykorzystał określoną ilość energii w danym okresie, która zależy od momentu stwierdzenia przez dostawcę lub operatora sieci usterki technicznej licznika w określonej taryfie nocnej lub dziennej. Wreszcie wspomniane przepisy odnoszą się do zużytej, lecz nie mierzonej energii elektrycznej, która jest uważana za stratę po stronie operatora systemu przesyłowego, której koszt powinien ponieść konsument. Sąd odsyłający zauważa w pierwszej kolejności, że w motywie 83 dyrektywy 2019/944 wprowadzono zasadę zmniejszania strat w systemie przesyłowym energii elektrycznej, która wynika z ogólnej zasady efektywności energetycznej, rzeczywistego odczytu na odległość i kontroli systemu przez operatorów systemów przesyłowych energii elektrycznej. W tym kontekście sąd ten podkreśla, że art. 46 ust. 2 lit. d) tej dyrektywy stanowi, iż działalność w zakresie przesyłu energii elektrycznej obejmuje pobieranie opłat za straty energii oraz że zgodnie z art. 18 ust. 8 rozporządzenia 2019/943 organ regulacyjny państwa członkowskiego uznaje koszty działania i rozwoju sieci za kwalifikowalne i uwzględnia je w taryfach przesyłowych, aby zachęcić operatorów systemów do zwiększania ogólnej efektywności systemowej w ich sieciach i ograniczenia strat w celu zwiększenia efektywności energetycznej. W tym względzie sąd odsyłający rozważa znaczenie wyrażenia „opłaty za straty energii” w rozumieniu art. 46 ust. 2 lit. d) dyrektywy 2019/944 i art. 18 ust. 8 rozporządzenia 2019/943. Sąd ten ma wątpliwości, czy wyrażenie to obejmuje wystawianie faktur za zużytą energię elektryczną, której odczyt nie był prawidłowy w wyniku wadliwego działania licznika, niezależnie od tego, czy odpowiedzialność z tego tytułu można lub nie można przypisać czynom konsumenta, w przypadku gdy dostawca lub operator sieci nie usunął w odpowiednim czasie tego nieprawidłowego działania. Sąd ten podkreśla również, że rozporządzenie 2019/943 wprowadza zasadę, zgodnie z którą w celu zapewnienia proporcjonalności koszty powinny być uwzględnione w taryfach, co mogłoby w praktyce prowadzić do złagodzenia ciążącego na tych operatorach obowiązku zwiększenia efektywności ich sieci poprzez obniżenie ich kosztów, o czym świadczą okoliczności sporu w postępowaniu głównym. W niniejszej sprawie wspomniany sąd zauważa, że w latach 2018–2023 istotny dla sprawy licznik nie był przedmiotem żadnej kontroli i że to w wyniku jego oględzin w dniu 12 kwietnia 2023 r. stwierdzenia jego awarii spółka ERM Zapad wystawiła fakturę mającą na celu pokrycie poniesionych przez nią kosztów za energię dostarczoną, która nie była jednak przedmiotem odczytu. Sąd ten wyraża wątpliwość, czy można obciążyć konsumenta tymi stratami, jeżeli dostawca, operator systemu przesyłowego lub operator systemu dystrybucji nie usunęli we właściwym czasie problemu spowodowanego wadliwym działaniem licznika. W drugiej kolejności sąd odsyłający przypomina, że art. 59 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2019/944 upoważnia organ regulacyjny do ustalania lub zatwierdzania taryf przesyłowych i dystrybucyjnych albo metod ich ustalania, albo zarówno taryf, jak i metod. Sąd ten rozważa, czy przepis ten zezwala na to, by przepisy krajowe uwzględniały koszty operatora sieci w tych taryfach, jeżeli odpowiadają one dostarczonej i zużytej energii, której odczytu nie dokonano lub dokonano go w sposób niedokładny z powodu wadliwego działania licznika, w świetle zasady, zgodnie z którą wspomniane taryfy lub metody ich obliczania są ustalane zgodnie z przejrzystymi kryteriami. W trzeciej kolejności sąd odsyłający zauważa, że art. 18 rozporządzenia 2019/943 nakłada, odpowiednio w ust. 1–7, na konsumenta obowiązek uiszczania na rzecz operatora systemu przesyłowego opłat odzwierciedlających koszty tego systemu i wymaga, aby koszty uwzględniały korzystanie z systemu dystrybucyjnego. Sąd ten analizuje, w jaki sposób koszty tak ujęte, powinny uwzględniać korzystanie z sieci dystrybucyjnej i czy w tym względzie jest dopuszczalny szacunkowy odczyt kosztów. W czwartej kolejności sąd odsyłający przypomina, że bezsporne jest, iż strony w postępowaniu głównym pozostają w stosunku umownym dotyczącym dostawy energii elektrycznej do lokalu, którego sprawa dotyczy, sąd ten uważa, że zgodnie z art. 3 dyrektywy 2011/83 ma ona zastosowanie do umów o dostarczanie energii elektrycznej, oraz zastanawia się, czy art. 27 tej dyrektywy zwalnia konsumenta z obowiązku zapłaty na rzecz dostawcy energii elektrycznej wszelkich kwot przekraczających rzeczywiste zużycie energii elektrycznej w przypadku wadliwego działania urządzenia pomiarowego. W piątej kolejności sąd odsyłający podkreśla, że art. 10 ust. 4 dyrektywy 2019/944 wymaga, aby dostawca informował swoich odbiorców końcowych o każdym dostosowaniu ceny dostaw. Sąd ten zadaje sobie pytanie, czy przepis ten nie sprzeciwia się przepisom krajowym upoważniającym dostawcę lub operatora sieci do ponownego obliczenia ceny i ilości energii elektrycznej w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym. W tych okolicznościach Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy [pojęcie] »opłat za straty« w rozumieniu art. 46 ust. 2 lit. d) [dyrektywy 2019/944] i art. 18 ust. 8 [rozporządzenia 2019/943] należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono również zużytą, lecz nie odczytaną przez urządzenie pomiarowe energię elektryczną, w sytuacjach gdy brak odczytu lub odczyt, którego dokonano w sposób niedokładny za pomocą urządzenia pomiarowego w punkcie poboru: a) jest wynikiem ingerencji zewnętrznej; b) nie jest wynikiem ingerencji zewnętrznej; a przyczyna nie została we właściwym czasie wyeliminowana przez operatora lub dostawcę energii elektrycznej z tym skutkiem, że do opłaty włącza się »szacowaną« ilość energii elektrycznej w odniesieniu do ustawowo określonego okresu, którego koniec zależy od stwierdzenia przez dostawcę usterki technicznej? 2) Czy obowiązek ciążący na organie regulacyjnym na podstawie art. 59 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2019/944 należy interpretować w ten sposób, że zasada ustalania przejrzystych kryteriów dla taryf przesyłowych lub dystrybucyjnych lub metod ich ustalania jest przestrzegana, gdy do taryfy włączono koszty operatora za szacunkowe ustalanie wielkości strat w okresie prognozowanym, ze względu na problem związany z urządzeniem pomiarowym (niedokonującym odczytów lub technicznie niesprawnym urządzeniem pomiarowym), w wypadkach gdy przyczyna awarii urządzenia: a) jest wynikiem ingerencji zewnętrznej; b) nie jest wynikiem ingerencji zewnętrznej; a przyczyna ta nie została usunięta we właściwym czasie przez operatora lub dostawcę energii elektrycznej będącego właścicielem urządzenia pomiarowego? 3) Czy art. 18 ust. 1 i 7 rozporządzenia 2019/943 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, w których określono koszty energii elektrycznej zużytej przez konsumenta na podstawie szacunkowego zużycia energii elektrycznej w okresie prognozowanym – bez zbadania ilości energii elektrycznej faktycznie wykorzystanej przez konsumenta, w przypadkach istnienia problemu związanego z urządzeniem pomiarowym ilości energii elektrycznej i gdy ten problem: a) jest wynikiem ingerencji zewnętrznej; b) nie jest wynikiem ingerencji zewnętrznej? 4) Czy art. 27 dyrektywy [2011/83] należy interpretować w ten sposób, że konsument jest zobowiązany do zapłaty za szacunkową ilość energii elektrycznej w okresie prognozowanym, w przypadkach gdy urządzenie pomiarowe nie dokonuje odczytu rzeczywistego zużycia energii elektrycznej, instalacja ta nie stanowi własności konsumenta, a brak możliwości dokonania odczytu przez urządzenie pomiarowe: a) jest wynikiem ingerencji zewnętrznej; b) nie jest wynikiem ingerencji zewnętrznej? 5) Czy art. 10 ust. 4 dyrektywy 2019/944 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym zezwalającym dostawcy energii elektrycznej/operatorowi sieci na ponowne obliczenie ilości energii elektrycznej, poprzez zastąpienie szacunkowo określonego zużycia energii elektrycznej w okresie prognozowanym, w przypadkach gdy urządzenie pomiarowe, które nie dokonuje prawidłowych pomiarów, znajduje się poza dostępem konsumenta, a brak możliwości dokonania odczytów przez urządzenie pomiarowe: a) jest wynikiem ingerencji zewnętrznej; b) nie jest wynikiem ingerencji zewnętrznej”. W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Po pierwsze, ERM Zapad podnosi, że sąd odsyłający wydał postanowienie zawierające wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, przy czym nie przestrzegał uprzednio zasady kontradyktoryjności, co stanowi naruszenie prawa krajowego. Po drugie, kwestionuje on niektóre ustalenia faktyczne tego sądu, których nieprawidłowość oznacza w istocie, że wniosek ten nie ma żadnego związku ze stosunkami prawnymi między stronami w postępowaniu głównym. W szczególności, wbrew temu, co wynika z postanowienia, ERM Zapad jest jedynie operatorem sieci dystrybucyjnej. Nie istnieje między nim a YL stosunek umowny na dostawę energii elektrycznej, a ponadto nie powołano się na istnienie takiego stosunku umownego. Następnie, zdaniem ERM Zapad, nie istnieje żaden związek między przedmiotem sporu w postępowaniu głównym a prawem Unii. Co się tyczy bowiem z jednej strony pytań od pierwszego do trzeciego i piątego, mających za przedmiot wykładnię rozporządzenia 2019/943 i dyrektywy 2019/944, okoliczności sprawy w postępowaniu głównym nie wchodzą w zakres stosowania tych aktów. Co się tyczy, po drugie, pytania czwartego, dotyczącego wykładni dyrektywy 2011/83, ERM Zapad uważa, że zgodnie z jej motywami 11 i 25 działalność w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, w przeciwieństwie do dostaw energii elektrycznej, nie jest objęta zakresem stosowania tej dyrektywy. Ponadto zadane pytania nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym. Ponieważ przeprowadzone kontrole wykazały, że plomby zabezpieczające umieszczone na liczniku zostały uszkodzone, pytania te były niedopuszczalne w zakresie, w jakim dotyczyły nieprawidłowego działania tego wyposażenia, za które odpowiedzialności nie można przypisać żadnej ingerencji zewnętrznej. Niezależnie od tego, czy taka ingerencja miała miejsce, odpowiedzi na te pytania nie miałyby znaczenia dla rozstrzygnięcia jedynej kwestii podniesionej w postępowaniu głównym, a mianowicie zasadności spornego roszczenia i jego wysokości. Wierzytelność ta wynika z ustalonego faktu, że YL zużył energię elektryczną w ilości, której nie można było zmierzyć, za którą nie zapłacił, co wyrządziło szkodę spółce ERM Zapad. Kwestia, czy kwota ta stanowiłaby stratę dla systemu, czy też ta strata mogłaby zostać uwzględniona w taryfach dystrybucyjnych, mogłaby mieć znaczenie w przypadku postępowania, w którym spółka ERM Zapad żądałaby rozpatrywanej kwoty od wszystkich konsumentów w ramach podziału obciążenia finansowego z powodu konieczności zbiorowej rekompensaty, a nie tylko od jednego odbiorcy, który wykorzystał energię elektryczną w niezmierzonej ilości. Wreszcie wykładnia przepisów prawa Unii, o których mowa we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, nie wzbudza żadnych wątpliwości, biorąc pod uwagę w szczególności orzecznictwo Trybunału dotyczące przepisów Unii obowiązujących przed przyjęciem dyrektywy 2019/944 i rozporządzenia 2019/943. Komisja Europejska zauważa, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż nie doszło do zewnętrznej ingerencji w działanie licznika, i że w związku z tym w zakresie, w jakim pięć pytań prejudycjalnych dotyczy przypadku nieprawidłowego działania tego wyposażenia, które jest wynikiem ingerencji zewnętrznej, pytania te są hipotetyczne, a zatem niedopuszczalne. W celu zbadania dopuszczalności niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy w pierwszej kolejności przypomnieć, po pierwsze, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach postępowania prejudycjalnego w świetle podziału zadań między Trybunałem a sądami krajowymi do Trybunału nie należy badanie, czy postanowienie odsyłające zostało wydane zgodnie z przepisami krajowymi regulującymi ustrój sądów i postępowanie przed nimi. Ponadto Trybunał powinien oprzeć się na tym postanowieniu, o ile postanowienie to nie zostało uchylone na skutek wniesienia środków zaskarżenia przewidzianych ewentualnie przez prawo krajowe (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Royal Antwerp Football ClubC‑680/21, EU:C:2023:1010, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo). W związku z tym do Trybunału nie należy wypowiadanie się w niniejszej sprawie na temat tego, czy postanowienie odsyłające narusza krajowe przepisy proceduralne. Po drugie, wystarczy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ustalenie i ocena stanu faktycznego sporu w postępowaniu głównym należą wyłącznie do sądu krajowego. W tych ramach Trybunał jest uprawniony do orzekania jedynie w przedmiocie wykładni lub ważności prawa Unii w odniesieniu do sytuacji faktycznej i prawnej, którą przedstawił sąd odsyłający, tak aby udzielić sądowi odsyłającemu przydatnych wskazówek służących rozstrzygnięciu zawisłej przed nim sprawy (zob. podobnie wyroki: z dnia 16 marca 1978 r., Oehlschläger,104/77, EU:C:1978:69, pkt 4; z dnia 24 października 2019 r., État belge,C‑35/19, EU:C:2019:894, pkt 28). W konsekwencji, nawet jeśli okoliczności faktyczne zawarte w postanowieniu odsyłającym są kwestionowane przez stronę w postępowaniu głównym, na zadane pytania należy odpowiedzieć na podstawie okoliczności wskazanych przez sąd odsyłający (zob. podobnie wyrok z dnia 20 marca 2025 r., Sumitomo Chemical Agro Europe,C‑809/23, EU:C:2025:195, pkt 42, 43). Tym samym zadaniem Trybunału nie jest zajmowanie stanowiska w przedmiocie ustaleń faktycznych zawartych w postanowieniu odsyłającym, których prawidłowość została zakwestionowana przez ERM Zapad. W drugiej kolejności, co się tyczy znaczenia zadanych pytań dla rozstrzygnięcia sporu, należy przypomnieć, po pierwsze, że jedynie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór w postępowaniu głównym i który powinien przyjąć na siebie odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy dokonanie oceny, w świetle szczególnych okoliczności sprawy, zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym po to, aby ów sąd krajowy był w stanie wydać swoje orzeczenie, jak i znaczenia dla sprawy pytań zadanych Trybunałowi. Wynika z tego, że pytania zadane przez sądy krajowe korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy, a odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie takich pytań jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia, o którą się zwrócono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na owe pytania (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Royal Antwerp Football Club,C‑680/21, EU:C:2023:1010, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie, chociaż strony w postępowaniu głównym nie zgadzają się co do charakteru i przedmiotu sporu w postępowaniu głównym, to jednak żadna z tych stron nie kwestionuje jego rzeczywistego charakteru, który zresztą jasno wynika z twierdzeń sądu odsyłającego streszczonych w pkt 13–18 niniejszego wyroku. Ponadto te same stwierdzenia wskazują, że przedstawione Trybunałowi pytania dotyczące wykładni prawa Unii nie są w sposób oczywisty i całkowicie pozbawione związku ze stanem faktycznym i przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, jaki wynika z postanowienia odsyłającego. Należy jednak podkreślić, że sąd odsyłający zadaje pięć pytań prejudycjalnych w związku z dwoma alternatywnymi sytuacjami faktycznymi, a mianowicie sytuacją, w której wadliwe działanie licznika jest wynikiem ingerencji zewnętrznej, oraz sytuacją, w której to wadliwe działanie nie jest spowodowane działaniem zewnętrznym. Tymczasem w postanowieniu odsyłającym w sposób jednoznaczny wskazano, że wspomniane nieprawidłowe działanie nie było wynikiem ingerencji zewnętrznej. W konsekwencji w zakresie, w jakim pytania dotyczą sytuacji, która nie odpowiada sytuacji faktycznej rozpatrywanej w postępowaniu głównym opisanej w postanowieniu odsyłającym, a mianowicie, że wadliwe działanie licznika może być wynikiem ingerencji zewnętrznej, pytania te są hipotetyczne, a zatem niedopuszczalne. Po drugie, ERM Zapad zdaje się wywodzić niedopuszczalność pytań prejudycjalnych z faktu, że sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym nie wchodzi w zakres stosowania ani rozporządzenia 2019/943, ani dyrektywy 2019/944, ani też dyrektywy 2011/83. Tymczasem, gdy, tak jak w niniejszej sprawie, nie jest oczywiste, że wykładnia przepisu prawa Unii nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, zarzut oparty na niemożności zastosowania tego przepisu do sprawy w postępowaniu głównym nie odnosi się do dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, lecz dotyczy istoty pytań (wyrok z dnia 28 października 2021 r., Komisia za protivodeystvie na koruptsiyata i za otnemane na nezakonno pridobitoto imushtestvo, C‑319/19, EU:C:2021:883, pkt 25; a także podobnie wyrok z dnia 24 lipca 2023 r., Lin,C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo). W trzeciej kolejności, co się tyczy podnoszonego braku jakichkolwiek wątpliwości co do wykładni prawa Unii, o którą się zwrócono, w szczególności ze względu na istnienie orzecznictwa Trybunału w tej dziedzinie, wystarczy przypomnieć, że nawet w wypadku istnienia orzecznictwa Trybunału, w którym rozstrzygnięto rozpatrywaną kwestię prawną, sądy krajowe mają jak najszersze uprawnienie do wystąpienia do Trybunału, jeśli uważają to za stosowne, a okoliczność, że przepisy, o których wykładnię wniesiono, były już interpretowane przez Trybunał, nie powoduje, by Trybunał nie był właściwy w kwestii wydania nowego orzeczenia (wyrok z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management et Catania Multiservizi,C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo). W świetle powyższych rozważań pytania prejudycjalne są niedopuszczalne w zakresie, w jakim odnoszą się do sytuacji, w której wadliwe działanie licznika można być wynikiem ingerencji zewnętrznej. W przedmiocie pytań prejudycjalnych Poprzez pytania prejudycjalne, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 18 ust. 1, 7 i 8 rozporządzenia 2019/943, art. 10 ust. 4, art. 46 ust. 2 lit. d) i art. 59 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2019/944, a także art. 27 dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy w wyniku wadliwego działania licznika nie było możliwe dokonanie prawidłowego pomiaru ilości energii elektrycznej zużytej przez odbiorcę będącego gospodarstwem domowym, faktura wystawiona temu odbiorcy może opiewać na kwotę obliczoną na podstawie szacunkowego zużycia energii elektrycznej. W celu udzielenia odpowiedzi na te pytania należy na wstępie zbadać, czy zakres stosowania tego rozporządzenia i tych dyrektyw obejmuje skutki prawne takiego wadliwego działania. W tym względzie należy zauważyć w pierwszej kolejności, że co się tyczy art. 18 ust. 1, 7 i 8 rozporządzenia 2019/943, będącego przedmiotem pytań pierwszego i trzeciego, przewiduje on w istocie, że opłaty za dostęp do sieci stosowane przez operatorów sieci, podobnie jak taryfy dystrybucyjne, powinny odzwierciedlać koszty, być przejrzyste i uwzględniać konieczność zapewnienia bezpieczeństwa i elastyczności sieci. Ponadto taryfy dystrybucyjne obejmują koszty ponoszone przez operatorów systemów dystrybucyjnych w celu jak najbardziej efektywnego kosztowo działania i rozwoju ich sieci. Aczkolwiek nic w tych przepisach nie pozwala uznać, że dotyczą one skutków prawnych wadliwego działania licznika. W drugiej kolejności, co się tyczy dyrektywy 2019/944, należy podkreślić, po pierwsze, że art. 10 ust. 4 tej dyrektywy, będący przedmiotem pytania piątego, ogranicza się do ustanowienia prawa odbiorców końcowych do uzyskania od dostawcy stosowanego zawiadomienia o każdym zamiarze zmiany warunków umownych oraz o wszelkich dostosowaniach cen dostaw. Tymczasem z jednej strony spór w postępowaniu głównym w sposób oczywisty nie dotyczy zmian warunków umownych, a w szczególności dostosowania cen, tym bardziej że zasady stosowane przez ERM Zapad są ustalone w zasadach pomiaru. Z drugiej strony prawo do informacji przewidziane w art. 10 ust. 4 dyrektywy 2019/944 dotyczy wyłącznie warunków umownych, które zależą od woli stron, w tym w szczególności ceny energii elektrycznej, a nie taryf przesyłowych i dystrybucyjnych będących wynagrodzeniem operatora systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego za korzystanie z nich, które są ustalane przez organ regulacyjny zgodnie z art. 59 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2019/944. Po drugie, art. 46 ust. 2 lit. d) dyrektywy 2019/944, który jest przedmiotem pytania pierwszego, przy założeniu, że ma zastosowanie do podmiotu innego niż operator systemu przesyłowego, którym wydaje się być ERM Zapad, ogranicza się do włączenia do działalności w zakresie przesyłania energii elektrycznej „pobierania wszystkich opłat związanych z systemem przesyłowym, w tym także opłat za dostęp, straty energii [energię na wyrównanie strat] oraz usługi pomocnicze”. Tymczasem przepis ten nie tylko nie odnosi się do żadnego pojęcia „opłat na za wyrównanie strat”, o którym mowa w pytaniu pierwszym, ale w sposób oczywisty nie dotyczy skutków prawnych wadliwego działania licznika. Po trzecie, zgodnie z art. 59 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy, który jest przedmiotem pytania drugiego, organ regulacyjny ustala lub zatwierdza, na podstawie przejrzystych kryteriów, taryfy przesyłowe i dystrybucyjne albo metody ich ustalania, albo zarówno taryfy, jak i metody. Należy zauważyć, że poza tym, iż sprawa w postępowaniu głównym nie dotyczy ważności kryteriów lub metod ich ustalania przewidzianych w zasadach pomiaru ani przestrzegania tych kryteriów przez spółkę ERM Zapad przy ustalaniu kwoty wskazanej w spornej fakturze, kwota ta nie odpowiada taryfie za przesył lub dystrybucję stanowiącej wynagrodzenie za korzystanie z sieci przesyłowych lub dystrybucyjnych, ponieważ spółka ERM Zapad żąda na podstawie tej faktury zapłaty kwoty odpowiadającej zużyciu energii elektrycznej przez YL, lecz będącej przedmiotem nieprawidłowego pomiaru. W trzeciej kolejności, co się tyczy dyrektywy 2011/83, nawet przy założeniu, że wbrew stanowisku ERM Zapad dyrektywa ta ma zastosowanie do działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, art. 27 tej dyrektywy, będący przedmiotem pytania czwartego, stanowi, że konsument jest zwolniony z obowiązku jakiejkolwiek zapłaty w przypadkach niezamówionej dostawy, między innymi energii elektrycznej. Jak podkreślają zarówno ERM Zapad, jak i Komisja, przesłanką zastosowania tego przepisu jest niezamówiona dostawa energii elektrycznej. W niniejszej sprawie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że YL, na podstawie umowy, której ważność nie jest kwestionowana, zużył energię elektryczną w okresie, w którym sporny licznik nie funkcjonował prawidłowo, w związku z czym nie można uznać, że YL nie zamówił dostawy tej energii elektrycznej, i to nawet niezależnie od tożsamości dostawcy. W świetle powyższych rozważań na przedstawione pytania należy odpowiedzieć w następujący sposób: – artykuł 18 ust. 1, 7 i 8 rozporządzenia 2019/943, a także art. 10 ust. 4, art. 46 ust. 2 lit. d) i art. 59 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2019/944 należy interpretować w ten sposób, że nie regulują one skutków prawnych wadliwego działania licznika energii elektrycznej, a tym samym nie znajdują zastosowania do sytuacji, w której ze względu na takie wadliwe działanie nie dokonano w sposób prawidłowy pomiaru ilości energii elektrycznej zużytej przez odbiorcę będącego gospodarstwem domowym, skutkiem czego wystawiono temu odbiorcy fakturę na kwotę odpowiadającą szacunkowemu zużyciu energii elektrycznej; – artykuł 27 dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że nie ma on zastosowania do sytuacji, w której od konsumenta żąda się zapłaty za energię elektryczną dostarczoną zgodnie z ważną umową, zużytą, lecz której pomiaru nie dokonano w sposób prawidłowy z powodu wadliwego działania licznika. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje:   1) Artykuł 18 ust. 1, 7 i 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej, a także art. 10 ust. 4, art. 46 ust. 2 lit. d) i art. 59 ust. 1 lit. a) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniającej dyrektywę 2012/27/UE należy interpretować w ten sposób, że: nie regulują one skutków prawnych wadliwego działania licznika energii elektrycznej, a tym samym nie znajdują zastosowania do sytuacji, w której ze względu na takie wadliwe działanie nie dokonano w sposób prawidłowy pomiaru ilości energii elektrycznej zużytej przez odbiorcę będącego gospodarstwem domowym, skutkiem czego wystawiono temu odbiorcy fakturę na kwotę odpowiadającą szacunkowemu zużyciu energii elektrycznej.   2) Artykuł 27 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady należy interpretować w ten sposób, że: nie ma on zastosowania do sytuacji, w której od konsumenta żąda się zapłaty za energię elektryczną dostarczoną zgodnie z ważną umową, zużytą, lecz której pomiaru nie dokonano w sposób prawidłowy z powodu wadliwego działania licznika.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: bułgarski.