C-32/12

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JULIANE KOKOTT przedstawiona w dniu 28 lutego 2013 r. ( ) Sprawa C‑32/12 Soledad Duarte Hueros przeciwko Autociba SAi Automóviles Citroen España SA [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Juzgado de Primera Instancia no 2 de Badajoz (Hiszpania)] „Ochrona konsumentów — Dyrektywa 1999/44/WE — Uprawnienia konsumenta w przypadku braku zgodności — Brak zgodności o nikłym znaczeniu — Wykluczenie unieważnienia umowy — Obniżenie ceny z urzędu” I – Wprowadzenie 1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy 1999/44/WE ( ). W istocie chodzi o kwestię, czy sąd powinien z urzędu obniżyć cenę obciążonej wadą rzeczy stanowiącej przedmiot sprzedaży (w konkretnym przypadku kabrioletu z nieszczelnym dachem), jeśli unieważnienie umowy jest wykluczone z powodu nikłego znaczenia braku zgodności, a zainteresowany konsument podniósł jednak przed sądem wyłącznie żądanie unieważnienia umowy. 2. Tłem dla niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest ukształtowanie hiszpańskiej procedury, która zgodnie z informacjami sądu odsyłającego w konkretnym przypadku sprzeciwia się orzeczeniu zapłaty kwoty odpowiadającej obniżeniu ceny. Do Trybunału należy zatem zbadanie, czy dyrektywa 1999/44 wymaga w takiej sytuacji działania sądu z urzędu. 3. Dyrektywa 1999/44 jest w ten sposób po raz trzeci przedmiotem postępowania prejudycjalnego ( ). Przeciwnie do dwóch pozostałych przypadków w niniejszej sprawie nie chodzi jednak o zakres lub treść uprawnień konsumenta, lecz po raz pierwszy o ich dochodzenie przed sądem. II – Ramy prawne A – Prawo Unii 4. Celem dyrektywy 1999/44 jest zgodnie z jej motywem 1 osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów. Motyw 5 przewiduje odpowiednio stworzenie wspólnych minimalnych zasad prawa konsumenckiego. Motyw 24 stanowi, że państwa członkowskie powinny mieć możliwość przyjęcia lub utrzymania w mocy surowszych przepisów dla zapewnienia nawet wyższego poziomu ochrony konsumentów. 5. Artykuł 3 dyrektywy reguluje prawa konsumenta i brzmi następująco: „1.   Sprzedawca odpowiada przed konsumentem za każdy brak zgodności, który istnieje w momencie dostawy towarów. 2.   W przypadku braku zgodności, konsument jest upoważniony do wolnego od opłat przywrócenia zgodności poprzez naprawę lub zastąpienie, zgodnie z ust. 3, lub do uzyskania stosownej obniżki ceny lub do unieważnienia umowy w odniesieniu do tych towarów, zgodnie z ust. 5 i 6. […] 5.   Konsument może domagać się stosownej obniżki ceny lub unieważnienia umowy: — jeżeli konsumentowi nie przysługuje ani naprawa, ani zastąpienie, lub — jeżeli sprzedawca nie dokonał naprawienia szkody w rozsądnym czasie, lub — jeżeli sprzedawca nie dokonał naprawienia szkody bez istotnych niedogodności dla konsumenta. 6.   Konsument nie ma prawa do unieważnienia umowy, jeżeli brak zgodności ma nikłe znaczenie”. 6. Artykuł 8 dyrektywy nosi tytuł „Prawo krajowe i minimalna ochrona”, a jego ust. 2 brzmi: „Państwa członkowskie mogą, dla zapewnienia wyższego poziomu ochrony konsumentów, przyjąć bądź utrzymać w mocy surowsze przepisy, zgodne z [t]raktatem w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą”. B – Prawo krajowe 7. Hiszpania dokonała transpozycji dyrektywy 1999/44 poprzez ustawę 23/2003. Ley de Garantías en la Venta de Bienes de Consumo ( ) z dnia 10 lipca 2003 r (ustawa w sprawie gwarancji związanych ze sprzedażą towarów konsumpcyjnych, zwaną dalej „ustawą 23/2003”) ( ). 8. Ustawa ta zawiera w art. 4–8 regulacje odpowiadające uregulowaniom art. 3 dyrektywy 1999/44. Regulacje dotyczące obniżki ceny i unieważnienia umowy odpowiadające uregulowaniom zawartym w art. 3 ust. 5 i 6 dyrektywy zawarte są w art. 7 ustawy 23/2003. 9. Hiszpańska Ley de Enjuiciamiento Civil (ustawa o postępowaniu cywilnym, zwana dalej „LEC”) ( ) zawiera między innymi regulacje dotyczące zasady dyspozycyjności (art. 216 LEC), stanowiące, że sądy rozpatrują sprawy na podstawie przedstawionego przez strony stanu faktycznego, dowodów oraz w granicach żądań stron. W art. 218 LEC ustanowiona została zasada zgodności, przepis ten przewiduje, że wyroki nie mogą wykraczać poza żądania pozwu oraz pozostałe żądania podnoszone przez strony, wynikające odpowiednio w trakcie postępowania. 10. Artykuł 400 LEC przewiduje, że w przypadku gdy roszczenia zgłoszone w pozwie mogą opierać się na różnych okolicznościach faktycznych lub na różnych podstawach prawnych, należy wskazać w pozwie wszelkie znane lub możliwe do podniesienia w chwili jego składania podstawy prawne i okoliczności faktyczne, pod rygorem niemożności powołania się na nie w dalszej części postępowania. Ponadto przepis ten zawiera postanowienia w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej i stanowi, że stan faktyczny sprawy i podstawa prawna podnoszone w danym postępowaniu zostaną uznane za tożsame z podnoszonymi w innym wcześniejszym postępowaniu, jeżeli mogły zostać w nim podniesione. III – Okoliczności faktyczne i pytanie prejudycjalne 11. W lipcu 2004 r. Soledad Duarte Hueros (zwana dalej „S. Duarte”) zakupiła od spółki Autociba S.A. (zwanej dalej „Autociba”) pojazd marki Citroen za cenę 14320 EUR. Był to model „C3 Pluriel 1,4l”, wyposażony w przesuwany dach, który umożliwia przekształcenie go w kabriolet. Pojazd został dostarczony i przekazany S. Duarte w sierpniu 2004 r. 12. Samochód następnie musiał być wielokrotnie pozostawiany w warsztacie, ponieważ gdy padał deszcz, do pojazdu przeciekała przez dach woda. Wada pomimo wielokrotnych prób jej naprawienia ( ) nie została usunięta. S. Duarte zwróciła się zatem z żądaniem dostarczenia nowego pojazdu. Autociba nie zgodziła się na spełnienie tego żądania. S. Duarte wniosła ostatecznie skargę w marcu 2011 r. przeciwko Autociba i producentowi pojazdu, Automóviles Citroën España (zwanemu dalej „Citroën España”), w której domagała się unieważnienia umowy sprzedaży oraz zwrotu ceny zakupu pojazdu. 13. Sąd odsyłający wskazuje, że żądane unieważnienie umowy sprzedaży jest wykluczone na podstawie ustawy 23/2003 ze względu na nikłe znaczenie braku zgodności. S. Duarte przysługuje jedynie roszczenie o obniżenie ceny zakupu. Kwota odpowiadająca obniżeniu ceny zgodnie z hiszpańską procedurą cywilną nie może jej jednak zostać przyznana, ponieważ S. Duarte zażądała jedynie unieważnienia umowy i zwrotu całej ceny, nie zaś (przynajmniej pomocniczo) obniżenia ceny. S. Duarte nie ma także możliwości podniesienia roszczenia obniżenia ceny w późniejszym postępowaniu. Sprzeciwia się temu rozszerzenie powagi rzeczy osądzonej zgodnie z LEC, obejmujące także roszczenia, które mogły zostać podniesione we wcześniejszym postępowaniu, ale nie zostały podniesione. 14. Tribunal de Primera Instancia no 2 de Badajoz zawiesił zatem postępowanie postanowieniem z dnia 13 stycznia 2012 r., które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 24 stycznia 2012 r., i przedstawił Trybunałowi następujące pytanie prejudycjalne: „Czy sąd może z urzędu przyznać konsumentowi odpowiednią obniżkę ceny w przypadku, gdy konsument, nie uzyskując przywrócenia zgodności towaru z umową, pomimo że wielokrotnie występował o naprawę, która nie została skutecznie dokonana, dochodzi przed sądem wyłącznie unieważnienia umowy, a takie rozstrzygnięcie nie jest dopuszczalne ze względu na nikłe znaczenie braku zgodności?”. 15. W postępowaniu przed Trybunałem Autociba, Komisja oraz rząd hiszpański złożyły oświadczenia pisemne i ustne. W części pisemnej postępowania ponadto udział wzięli S. Duarte, rząd francuski, węgierski i polski. Rząd niemiecki przedstawił jedynie uwagi ustne. IV – Ocena prawna A – W przedmiocie dopuszczalności 16. W odniesieniu do dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy wskazać, że Trybunał zgodnie z art. 267 TFUE jest właściwy jedynie do dokonania wykładni prawa Unii. Pytanie prejudycjalne zgodnie z jego brzmieniem nie dotyczy jednak wykładni prawa Unii, lecz odnosi się raczej abstrakcyjnie do tego, czy sąd krajowy może orzec obniżenie ceny z urzędu. 17. W odniesieniu do dalszych rozważań zawartych we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym rozumiem jednak – podobnie jak rząd hiszpański i polski – że sąd odsyłający zmierza w tym pytaniu do ustalenia, czy dyrektywę 1999/44 należy interpretować w ten sposób, iż sąd musi mieć możliwość zasądzenia obniżenia ceny z urzędu, jeśli konsument nie podniósł w postępowaniu odpowiedniego żądania, które jednak przysługiwało mu zgodnie z dyrektywą. Pytanie prejudycjalne po odpowiednim przeformułowaniu jest zatem dopuszczalne. 18. Moim zdaniem pytanie prejudycjalne może zostać przeformułowane także w innym sposób: sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy dyrektywa dopuszcza obniżenie ceny z urzędu, a więc czy sąd może z urzędu obniżyć cenę. W celu udzielenia użytecznej odpowiedzi należy jednak zbadać, czy dyrektywa wymaga obniżenia ceny z urzędu, a więc czy sąd krajowy musi obniżyć cenę z urzędu. 19. Autociba, Citroën España i Ministerio Fiscal ( ) wyrażają wątpliwości co do dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, uzasadniając to tym, że hiszpański ustawodawca dokonał transpozycji dyrektywy do prawa krajowego, a zatem niniejsza sprawa dotyczy wyłącznie kwestii prawa krajowego. Trybunał nie jest więc właściwy do dokonania wykładni. 20. Argument ten nie jest jednak słuszny, a raczej sprzeciwia się zasadzie jednolitego stosowania prawa Unii. Transpozycja dyrektywy do prawa krajowego nie zmienia oczywiście okoliczności, że przepisy te ostatecznie oparte są na regulacji unijnej. Dla zapewnienia jednolitości prawa Unii w odniesieniu do jego wykładni decydująca jest kwestia, jak należy interpretować źródłową dyrektywę. Wyłącznie Trybunał posiada kompetencje do dokonania jej wykładni. Zatem również w tym zakresie wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny. 21. Autociba powołuje się wreszcie na to, że roszczenia obniżenia ceny i unieważnienia umowy przedawniły się, a wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest w konsekwencji niedopuszczalny. Co do zasady prawo krajowe reguluje termin przedawnienia roszczeń wynikających z dyrektywy, należy jednak przestrzegać minimalnego terminu przedawnienia wynoszącego 2 lata zawartego w art. 5 ust. 1 dyrektywy. Do sądu krajowego jedynie należy zbadanie, czy okres ten rzeczywiście upłynął. Do sądu krajowego rozpoznającego sprawę należy także w ramach postępowania prejudycjalnego ocena niezbędności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dla wydania wyroku. Jeśli zadane pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest zatem co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia ( ). Sąd odsyłający nie przedstawił Trybunałowi pytań prejudycjalnych w przedmiocie wykładni art. 5 ust. 1, a zatem ewentualne przedawnienie roszczeń S. Duarte nie ma znaczenia dla niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i nie wpływa na jego dopuszczalność. B – W przedmiocie wykładni dyrektywy 1999/44 22. Sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy dyrektywa 1999/44 wymaga, aby sąd z urzędu obniżył cenę wadliwej rzeczy, jeśli konsument domaga się przed sądem jedynie unieważnienia umowy, do którego nie jest jednak uprawniony. 23. Tłem sporu przed sądem odsyłającym jest ukształtowanie hiszpańskiej procedury sądowej. S. Duarte w swojej skardze żądała wyłącznie unieważnienia umowy i zwrotu całej ceny, do czego nie jest uprawniona ze względu na nikłe znaczenie braku zgodności (zob. art. 7 zdanie drugie ustawy 23/2003 lub, odpowiednio, art. 3 ust. 6 dyrektywy). Wprawdzie zgodnie z art. 7 zdanie pierwsze ustawy 23/2003 (odpowiadającym art. 3 ust. 5 dyrektywy) bezspornie przysługuje jej obniżenie ceny, jednak nie podniosła ona tego obniżenia w swojej skardze. Sąd odsyłający wskazuje, że w związku z tym w myśl obowiązującej w prawie hiszpańskim zasady zgodności wyroku z żądaniami stron ( ) nie może on orzec jedynie obniżenia ceny zamiast unieważnienia umowy. Sąd jest raczej związany konkretnymi żądaniami konsumenta ( ). Zmiana skargi również nie wchodzi w grę zgodnie z hiszpańską procedurą. Nowa skarga o wypłatę różnicy wynikającej z obniżenia ceny również nie będzie dopuszczalna ze względu na rozszerzenie powagi rzeczy osądzonej wynikającej z pierwszego postępowania zgodnie z art. 400 LEC. Sąd odsyłający staje zatem przed pytaniem, czy taki rezultat jest do pogodzenia z dyrektywą 1999/44. 24. Jak słusznie wskazuje rząd hiszpański, należy w związku z tym rozróżnić dwie kwestie: po pierwsze, jakie prawa przysługują S. Duarte zgodnie z dyrektywą, a po drugie, jak przysługujące jej prawa mogą zostać zrealizowane w postępowaniu sądowym. Skoro S. Duarte zgodnie z informacjami sądu odsyłającego jest bezspornie uprawniona do obniżenia ceny sprzedaży, a sąd odsyłający ustalił także, że roszczenie o unieważnienie umowy jest wykluczone, niniejsza sprawa odnosi się zatem jedynie do drugiej kwestii, mianowicie w jaki sposób S. Duarte może podnieść przed sądem przysługujące jej roszczenie. 25. Celem dyrektywy 1999/44 jest zgodnie z jej motywem 1 osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów ( ). W przypadku dostawy towaru wadliwego, a zatem niezgodnego z umową, dyrektywa przewiduje w art. 3 szereg uprawnień przysługujących konsumentowi. W odniesieniu do podnoszenia tych uprawnień przed sądem dyrektywa nie zawiera jednak żadnych regulacji ( ). 26. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału wobec braku uregulowań unijnych zadaniem krajowego porządku prawnego jest określenie zasad postępowania w przypadku skarg w sprawach mających za przedmiot ochronę uprawnień podmiotów prawa wynikających z dyrektywy 1999/44 ( ). Państwa członkowskie przestrzegają jednak przy tym zasad równoważności i skuteczności ( ). 27. Obowiązek obniżenia ceny z urzędu może być zatem rozważany w niniejszej sprawie, jak słusznie podnosi rząd francuski, jedynie w sytuacji, gdy taka możliwość albo istnieje już w prawie krajowym, albo jest wymagana dla zapewnienia pełnej skuteczności prawu Unii. Ponieważ hiszpańska procedura – jak wynika z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – nie przewiduje obniżenia ceny z urzędu, powstaje pytanie, czy jest to zgodne z zasadami równoważności i skuteczności. 1. Przestrzeganie zasad równoważności i skuteczności 28. Zasada równoważności przewiduje, że konkretne zasady dochodzenia roszczeń wynikających z prawa Unii nie mogą być mniej korzystne niż zasady odnoszące się do porównywalnych roszczeń krajowych ( ). Naruszenie zasady równoważności w niniejszej sprawie ,jak się wydaje, nie zachodzi. Omawiane przepisy hiszpańskiej procedury obowiązują niezależnie od tego, czy przedmiotem skargi jest roszczenie wynikające z prawa Unii, czy z prawa krajowego. 29. Zasada skuteczności wymaga, aby krajowe procedury nie czyniły wykonania uprawnień przyznanych prawem Unii niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym ( ). Należy przy tym uwzględnić miejsce danego przepisu w ramach całego postępowania, jego cechy szczególne oraz przebieg przed różnymi sądami krajowymi ( ), a także zasady znajdujące się u podstaw krajowego systemu prawnego, takie jak ochrona prawa do obrony, zasada pewności prawa i prawidłowego przebiegu postępowania ( ). 30. W związku z tym należy na wstępie uwzględnić okoliczność, że S. Duarte mogła co do zasady żądać w skardze obniżenia ceny ( ). Żądanie obniżenia ceny mogło zostać podniesione również pomocniczo obok żądania unieważnienia umowy sprzedaży. W odpowiedzi na zapytanie rząd hiszpański poinformował, że żądanie pomocnicze nie wiązałoby się dla skarżącej z żadnymi niekorzystnymi konsekwencjami, jak na przykład wyższe koszty sądowe. Hiszpańskie przepisy regulujące postępowanie nie wykluczają zatem co do zasady podnoszenia przed sądem uprawnień przysługujących jej na podstawie dyrektywy. Każdemu konsumentowi przysługuje raczej możliwość dochodzenia przed sądem wszystkich uprawnień wynikających dla niego z dyrektywy, tak że wykonanie uprawnień przyznanych dyrektywą jest możliwe. 31. Ukształtowanie hiszpańskiego prawa procesowego prowadzi jednak w moim przekonaniu do nadmiernego utrudnienia dochodzenia tych uprawnień. 32. Nie można co prawda podważać związania sądu konkretnym żądaniem skarżącego. Zakłada to, że skarżący musi zatem podnieść właściwe żądanie, jeśli chce uzyskać w procesie korzystny dla niego rezultat. Uregulowanie to jest wyrazem obowiązującej w hiszpańskim prawie procesowym, jak i w procedurach wielu innych państw członkowskich zasady dyspozycyjności, zgodnie z którą strony dysponują postępowaniem i to im przysługuje inicjatywa w procesie. Celem tej zasady jest ochrona praw do obrony i zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania, w szczególności poprzez zapobieżenie opóźnieniom wynikającym z analizy nowych żądań ( ). Trybunał stwierdził wielokrotnie, że zasada dyspozycyjności jest zgodna z zasadą skuteczności ( ). Można zatem co do zasady wymagać od konsumenta, aby podniósł przed sądem przysługujące mu roszczenia i przedstawił przy tym w skardze prawidłowe żądania, w razie konieczności również pomocniczo. Dotyczy to tym bardziej sytuacji, w której, jak w niniejszej sprawie, strona jest reprezentowana przez adwokata. 33. Hiszpańskie prawo procesowe jest jednak ukształtowane w ten sposób, że jednorazowy błąd procesowy, a mianowicie podniesienie w skardze nieprawidłowego żądania lub zaniechanie podniesienia żądania pomocniczego, prowadzi do tego, że dochodzenie roszczenia rzeczywiście wynikającego z dyrektywy jest na zawsze wykluczone. Taki rezultat stanowi istotną ingerencję, zwłaszcza w odniesieniu do celu dyrektywy polegającego na stworzeniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów i wydaje mi się on także w świetle celu odpowiednich regulacji nieproporcjonalny. 34. Z jednej strony prawo hiszpańskie, jak wskazuje sąd odsyłający, wymaga w przypadku związania żądaniami stron bardzo ścisłego związku, a mianowicie konieczne jest konkretnie podniesione roszczenie. Jednak rozszerzenie powagi rzeczy osądzonej podlega bardzo szerokiej interpretacji, obejmującej wszystkie roszczenia, które konsument mógł podnieść, a które w konsekwencji nie mogą już zostać podniesione w ponownej skardze. Prowadzi to już do nadmiernego obciążenia konsumenta. 35. Z drugiej strony przepisy te wykraczają ponadto poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu. Związanie konkretnym żądaniem ma na celu ochronę praw do obrony pozwanego i wspieranie rozwiązania sporu prawnego. Podczas gdy ochrona prawa do obrony pozwanego możliwa jest jeszcze na dalszym etapie postępowania, na przykład poprzez przyznanie pozwanemu możliwości zajęcia stanowiska w odniesieniu do zmienionego żądania skargi, możliwości ochrony prawnej dla skarżącego są już później wykluczone ze względu na sprzeciwiającą się temu powagę rzeczy osądzonej. LEC wprawdzie niewątpliwie wspiera rozwiązanie sporu, jednak w niniejszej sprawie nie występują istotne zakłócenia postępowania. Kwestia obniżenia ceny dotyczy raczej tego samego stanu faktycznego i tych samych stron, co unieważnienie umowy, a więc także dotychczas poczynione w procesie ustalenia mogą zostać wykorzystane. Niewielkie w każdym razie niebezpieczeństwo przeciągania się postępowania nie jest proporcjonalne do drastycznego środka polegającego na całkowitym wykluczeniu możliwości ochrony prawnej konsumenta. 36. Dochodzi do tego okoliczność, że właśnie w odniesieniu do kwestii faktycznych, jak na przykład nikłego znaczenia braku zgodności, wynik żądania skargi zależy często od przeprowadzenia dowodów w procesie i w chwili wniesienia skargi nie jest jeszcze możliwy do przewidzenia. Niniejsza sprawa jest tego wyraźnym przykładem. S. Duarte zażądała unieważnienia umowy, ponieważ w opinii biegłego wada nie została uznana za posiadającą nikłe znaczenie. Postępowanie dowodowe przed właściwym sądem doprowadziło jednak do innego rezultatu. Konsument musiał zatem podnieść w skardze przynajmniej pomocniczo wszystkie ewentualnie wchodzące w grę roszczenia, aby spełnić wymogi hiszpańskiej procedury w kształcie, jaki jest opisany w postanowieniu odsyłającym. Tylko w ten sposób mógł on zapewnić z punktu widzenia ewentualnego rozwoju postępowania, że przysługujące mu w myśl dyrektywy uprawnienia będą mogły zostać zrealizowane w danym stanie faktycznym. Stanowi to w świetle grożących w przypadku zaniechania podniesienia żądania pomocniczego skutków nadmierne utrudnienie dochodzenia praw i naruszenie w ten sposób zasady skuteczności. 2. Skutki naruszenia zasady skuteczności 37. Powstaje zatem pytanie, w jaki sposób można w niniejszej sprawie uczynić zadość zasadzie skuteczności. Trybunał orzekł już, że w przypadku naruszenia zasady skuteczności sąd odsyłający zobowiązany jest dokonać interpretacji przepisów krajowych w najszerszym możliwym zakresie w taki sposób, aby przyczyniły się do osiągnięcia celu zapewnienia jednostkom skutecznej ochrony uprawnień wynikających z prawa Unii ( ). Gdyby to nie było możliwe, ma on obowiązek powstrzymać się w ramach własnych kompetencji od zastosowania sprzecznego przepisu krajowego, tj. w niniejszej sprawie omawianych krajowych przepisów procesowych, regulujących ścisłe związanie żądaniem skargi ( ). 38. Do sądu odsyłającego należy zatem zbadanie, czy można w drodze wykładni krajowych procedur znaleźć środki umożliwiające zapewnienie skutecznej ochrony prawnej konsumenta i dochodzenie jego roszczenia wynikającego z dyrektywy pomimo jednorazowego nieprawidłowego żądania skargi. 39. Należy jednak przy tym przestrzegać autonomii proceduralnej państw członkowskich. Przy dokonywaniu wykładni prawa krajowego należy uwzględnić wartościujące oceny leżące u podstaw danej regulacji krajowej. Celem przepisu hiszpańskiego prawa procesowego jest między innymi ochrona praw do obrony drugiej strony postępowania, a także wspieranie ostatecznego rozwiązania sporu prawnego. Nie jest zatem konieczne, aby konsument miał nieograniczone możliwości zmiany i ponawiania skargi według swego uznania. Nie byłoby to zgodne z prawami do obrony strony przeciwnej. Wystarczy raczej, jeśli uzyska on możliwość przynajmniej jednorazowego zareagowania na ewentualny rozwój postępowania, jak na przykład wynik postępowania dowodowego. Nie zagraża to także ostatecznemu rozwiązaniu sporu prawnego. 40. Sąd odsyłający proponuje obniżenie ceny z urzędu. Stanowi ono z pewnością możliwość zapewnienia konsumentowi ochrony jego praw. Prowadziłoby to jednak do znacznego ograniczenia zasady dyspozycyjności, a więc naruszenia jednej z istotnych zasad proceduralnych państw członkowskich. W przypadku odstąpienia od konieczności podniesienia konkretnego roszczenia, konsument mógłby zająć bierną pozycję i oczekiwać jedynie na to, że sąd mu zasądzi to, do czego ma on merytorycznie uprawnienie. Wykracza to poza to, co niezbędne dla ochrony konsumenta. 41. Dyrektywa nie wymaga mianowicie, aby przysługujące konsumentowi zgodnie z art. 3 uprawnienia były mu zasądzane bez jego udziału. Gdyby taki był zamiar, odpowiednie regulacje byłyby zawarte w dyrektywie. Dyrektywa przewiduje raczej z jednej strony – jak słusznie wskazuje rząd polski – że konsument ma możliwość podjęcia decyzji co do tego, które uprawnienia wynikające z dyrektywy chce podnieść (zob. art. 3 ust. 2 i 5 dyrektywy). Z drugiej strony stoi ona na stanowisku, że konsument w celu dochodzenia swoich uprawnień musi mieć możliwość wkroczenia na zwykłą drogę prawną (musi to jednak zrobić, jeśli zamierza dochodzić swoich praw), ewentualnie nawet pod warunkiem dochowania przez konsumenta określonych terminów do przekazania informacji ( ). Nakaz skutecznej ochrony prawnej również nie stawia dalszych wymagań ( ). Niezbędne w tym celu jest jedynie, aby konsument mógł dochodzić swoich uprawnień. Wynika z tego jednak, że to on właśnie ma to zrobić. Dyrektywa nie zawiera zatem ogólnego obowiązku obniżenia ceny z urzędu. 42. Obowiązek obniżenia ceny nie wynika także, jak podnosi Komisja, z orzecznictwa Trybunału w przedmiocie dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ( ). Przeciwnie do poglądu Komisji, nie uważam mianowicie, że to orzecznictwo można zastosować odpowiednio. 43. Obie dyrektywy są wprawdzie podobne pod tym względem, że obie dotyczą ochrony konsumenta w obrocie prawnym i zmierzają do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów, to jednak nie są one z powodu rozbieżnych celów normatywnych porównywalne w tym sensie, że można orzecznictwo Trybunału w przedmiocie dyrektywy w sprawie warunków umownych zastosować odpowiednio. 44. Podczas gdy dyrektywa 1993/13 zmierza do wyrównania pozycji strony słabszej, w jakiej znajduje się konsument w przypadku zawarcia umowy z przedsiębiorcą, dyrektywa 1999/44 odnosi się do wykonywania zawartej już umowy. Te dwie sytuacje są zupełnie różne. 45. Zniwelowanie nierównej pozycji w chwili zawarcia umowy może bowiem zostać osiągnięte jedynie poprzez ingerencję strony trzeciej ( ). Konsument nie może z reguły ocenić, czy warunek jest nieuczciwy. Wymaganie od niego takiej wiedzy i powołania się na nieważność takiego warunku zagrażałoby wykonaniu dyrektywy ( ). 46. Należy także powstrzymać przedsiębiorstwa od stosowania nieuczciwych postanowień umownych. Dyrektywa 1993/13 może spełniać taką odstraszającą funkcję tylko w sytuacji, gdy próba stosowania nieuczciwych postanowień umownych się przedsiębiorstwom „nie opłaca”. Można to jednak zagwarantować ponownie jedynie poprzez ingerencję osoby trzeciej. W przeciwnym razie dla przedsiębiorstwa korzystniejsze byłoby stosowanie nieuczciwych postanowień umownych w nadziei, że konsument nie jest świadomy swoich uprawnień wynikających z dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków i nie powoła się na nią w postępowaniu, co spowoduje, że nieuczciwe postanowienie umowne ostatecznie będzie skuteczne. Bez ingerencji osoby trzeciej effet utile dyrektywy 1993/13 byłby zatem naruszony. 47. W ramach dyrektywy 1999/44 sprawa ma się jednak inaczej. Z jednej strony działanie z urzędu mające na celu spełnienie funkcji odstraszającej w przypadku wykonania umowy nie jest skuteczne. W większości przypadków nieprawidłowe świadczenie nie jest bowiem zależne od woli stron, w szczególności w sytuacji gdy strona umowy nie jest producentem sprzedawanej rzeczy i nie ma żadnego wpływu na jej jakość lub – w odniesieniu do wad ukrytych – z reguły o nich nie wie. 48. Konsument nie znajduje się ponadto podczas wykonywania umowy w porównywalnie słabej sytuacji. Okoliczność, czy kupowana rzecz posiada uzgodnioną jakość, jest dla konsumenta łatwa do ustalenia, przeciwnie do nieuczciwego postanowienia umownego. Wskazuje na to także niniejsza sprawa, w której to właśnie konsumentka podnosi przed sądem swoje prawa. W wyrokach wydanych w przedmiocie dyrektywy w sprawie nieuczciwych postanowień umownych to zawsze przedsiębiorcy powoływali się na swoje uprawnienia wynikające z nieuczciwych warunków umownych. Działanie z urzędu nie wzmocniłoby zatem ochrony konsumenta, lecz otworzyłoby mu raczej dodatkowe pole do działania. Orzecznictwo w przedmiocie dyrektywy 1993/13 także nie prowadzi zatem do obowiązku obniżenia ceny z urzędu w ramach dyrektywy 1999/44. 49. Z tego względu moim zdaniem do zapewnienia realizacji zasady skuteczności wystarczy, aby krajowe prawo procesowe mogło być tak ukształtowane i stosowane, że dostarcza konsumentowi narzędzie umożliwiające mu samodzielne podnoszenie swoich praw. Mogłaby to być przykładowo możliwość zmiany żądania skargi, ewentualnie po udzieleniu przez właściwy sąd odpowiedniej wskazówki, o ile prawo krajowe to przewiduje. 50. Możliwa jest także interpretacja żądania skargi w taki sposób, żeby procesowe roszczenie unieważnienia umowy objęło również roszczenie obniżenia ceny. Nie chodzi przy tym o to, czy wynikające z art. 3 ust. 5 tiret pierwsze dyrektywy materialnoprawne uprawnienie do obniżenia ceny zawiera się w uprawnieniu do unieważnienia umowy zgodnie z art. 3 ust. 5 tiret drugie dyrektywy. To pytanie dotyczyłoby wykładni prawa Unii, o którą sąd odsyłający nie wnosi. Chodzi raczej o to, czy procesowe roszczenie unieważnienia umowy obejmuje także roszczenie obniżenia ceny, jako „minus” (a maiore ad minus). Do sądu krajowego, który jako jedyny jest właściwy do dokonania wykładni krajowej procedury, należy ocena, czy roszczenie procesowe może zostać w świetle dyrektywy w ten sposób zinterpretowane. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez rząd hiszpański nic jednak nie wskazuje na to, że hiszpańskie prawo procesowe sprzeciwia się takiej wykładni ( ). Rząd hiszpański podniósł raczej, że odpowiednie przepisy LEC należy rozumieć w ten sposób, iż także obniżenie ceny objęte jest żądaniem unieważnienia umowy. 51. Dalszą możliwością byłaby odpowiednio ścisła albo szeroka wykładnia przepisu krajowego regulującego rozszerzenie powagi rzeczy osądzonej w taki sposób, aby był on rozumiany podobnie, jak w przypadku związania konkretnym żądaniem skargi i w przypadku zasady zgodności. 52. Gdyby jednak te wszystkie środki nie były możliwe, można byłoby rozważać obniżenie ceny z urzędu jako środek ostateczny. Dyrektywa bowiem w każdym razie nie sprzeciwia się takiemu sposobowi postępowania. Z jej motywu 1 i 5 wynika raczej, że zamierzony przez nią wysoki poziom ochrony konsumentów ma stanowić jedynie minimalny standard praw konsumenta. Artykuł 8 ust. 2 dyrektywy pozostawia zatem państwom członkowskim możliwość przyjęcia bądź utrzymania w mocy surowszych przepisów dla zapewnienia wyższego poziomu ochrony konsumentów ( ). O ile krajowa procedura przewiduje zatem obniżenie ceny z urzędu względnie sąd krajowy stosuje w ten sposób prawo krajowe, o tyle będzie to zgodne z dyrektywą. 53. Niezależnie od tego, jaki środek sąd krajowy wybierze, należy wziąć pod uwagę dwie kwestie. Po pierwsze, środek nie może zostać zastosowany wbrew woli strony skarżącej. Prawo do skutecznej ochrony prawnej zawiera także uprawnienie do niedochodzenia swoich praw. Konkretna wola konsumenta musi zatem zostać ustalona. W niniejszej sprawie nie wydaje się to problematyczne, ponieważ S. Duarte obecnie chciałaby osiągnąć obniżenie ceny. Po drugie, prawa do obrony strony przeciwnej nie mogą zostać pominięte. Musi ona zatem w każdym przypadku mieć okazję ponownego wypowiedzenia się w danej kwestii lub ewentualnie podniesienia ponownego żądania ze swojej strony. C –Wniosek częściowy 54. Wobec powyższego można uznać, że dyrektywa nie zawiera obowiązku obniżenia ceny z urzędu. Sąd krajowy musi jednak zastosować odpowiednie środki umożliwiające konsumentowi skorygowanie niepoprawnego żądania skargi, jeśli w przeciwnym razie jego uprawnienia wynikające z dyrektywy nie mogłyby już być dochodzone. Wszystkie stosowane środki muszą uwzględniać prawa do obrony strony przeciwnej. D – W przedmiocie nikłego znaczenia braku zgodności 55. Sąd odsyłający ustalił, że unieważnienie umowy jest wykluczone ze względu na to, że brak zgodności samochodu z umową ma jedynie nikłe znaczenie. To ustalenie jest podważane przez niektórych uczestników postępowania. 56. Sąd odsyłający nie zwrócił się jednak o wykładnię art. 3 ust. 6 dyrektywy, który zawiera pojęcie „nikłe znaczenie braku zgodności”. Ustalenie okoliczności faktycznych i decyzja o tym, jakie pytania zostaną przedstawione Trybunałowi, należą wyłącznie do kompetencji sądu odsyłającego. 57. Ponieważ jednak kwestia nikłego znaczenia braku zgodności stanowi kwestię wykładni prawa Unii, pozwolę sobie na następującą uwagę: Trybunał nie orzekał dotychczas w przedmiocie wykładni pojęcia „nikłe znaczenie” zawartego w art. 3 ust. 6 dyrektywy. Inne europejskiej sądy, w szczególności także sądy najwyższe ( ), w przypadkach, które wydawały się podobne, orzekały, że nieszczelnego dachu kabrioletu w przypadku nowego samochodu nie można uznać za brak zgodności o nikłym znaczeniu ( ). Okoliczność, że pojazd pomimo dostawania się do niego wody, nadal nadawał się od użytku jako środek transportu, która została przywołana przez sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jako uzasadnienie jego ustaleń, nie grała żadnej roli w tamtych orzeczeniach. Byłoby zatem z pewnością z korzyścią dla jednolitości prawa Unii, a także dla rozwiązania zawisłego przed nim sporu, gdyby Tribunal de Primera Instancia no 2 de Badajoz przedstawił Trybunałowi także pytanie prejudycjalne o nikłe znaczenie braku zgodności, a zatem o wykładnię art. 3 ust. 6 dyrektywy. V – Wnioski 58. W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi udzielenie na zadane pytanie następującej odpowiedzi: Dyrektywę 1999/44/WE należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy konsument dochodzi przed sądem wyłącznie unieważnienia umowy, a takie rozstrzygnięcie nie jest dopuszczalne ze względu na nikłe znaczenie braku zgodności, sąd krajowy musi zastosować odpowiedni środek w celu umożliwienia konsumentowi dochodzenia swoich roszczeń wynikających z dyrektywy. Prawo krajowe określa środki procesowe, które mogą służyć do osiągnięcia tego celu. Należy przy tym jednak uwzględnić prawa do obrony drugiej strony. ( ) Język oryginału: niemiecki. ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji (Dz.U. L 171, s. 12, zwana dalej „dyrektywą 1999/44” albo „dyrektywą”). ( ) W odniesieniu do obu pozostałych wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie dyrektywy 1999/44 zob. wyroki: z dnia 16 czerwca 2011 r. w sprawach połączonych C-65/09 i C-87/09 Gebr. Weber i Putz, Zb.Orz. s. I-5257; z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie C-404/06 Quelle, Zb.Orz. s. I-2685. ( ) BOE nr 165 z dnia 11 lipca 2003 r., s. 27160. ( ) Przepis ten, aczkolwiek następnie został uchylony przez Real Decreto Legislativo 1/2007 (królewski dekret z mocą ustawy) z dnia 16 listopada 2007 r. zatwierdzający tekst jednolity ogólnej ustawy o ochronie konsumentów i użytkowników i o innych ustawach uzupełniających (BOE nr 287 z dnia 30 listopada 2007 r., s. 49181), znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż nowa regulacja prawna weszła w życie w dniu 1 grudnia 2007 r., to jest po dacie zakupu pojazdu. ( ) Ustawa nr 1/2000 z dnia 7 stycznia 2000 r. o postępowaniu cywilnym (BOE nr 7 z dnia 8 stycznia 2000 r., s. 575). ( ) Samochód zgodnie z informacjami podanymi we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w okresie między listopadem 2005 r. a lipcem 2008 r. znajdował się w warsztacie przynajmniej 5 razy. ( ) Prokuratura. ( ) Wyroki: z dnia 8 września 2010 r. w sprawie C-409/06 Winner Wettern, Zb.Orz. s. I-8015, pkt 36; z dnia 27 października 2009 r. w sprawie C-115/08 ČEZ, Zb.Orz. s. I-10265, pkt 57, i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz art. 218 LEC. ( ) Zobacz art. 216 LEC. ( ) Zobacz w tym względzie ww. w przypisie 3 wyrok Trybunału w sprawie Quelle, pkt 36. ( ) Inna sytuacja występuje, jak słusznie podnosi rząd węgierski, przykładowo w przypadku dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. L 95, s. 29), która w art. 7 ust. 1 wyraźnie przewiduje, że państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach. ( ) Zobacz wyroki: z dnia 18 marca 2010 r. w sprawach połączonych od C-317/08 do C-320/08 Alassini i in., Zb.Orz. s. I-2213, pkt 47; z dnia 15 kwietnia 2008 r. w sprawie C-268/06 Impact, Zb.Orz. s. I-2483, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 13 marca 2007 r. w sprawie C-432/05 Unibet, Zb.Orz. s. I-2271, pkt 39; z dnia 26 października 2006 r. w sprawie C-168/05 Mostaza Claro, Zb.Orz. s. I-10421, pkt 24; z dnia 16 grudnia 1976 r. w sprawie 33/76 Rewe, Rec. s. 1989, pkt 5; z dnia 16 grudnia 1976 r .w sprawie 45/76 Comet, Rec. s. I-2043, pkt 13. ( ) Zobacz wyroki: z dnia 8 września 2011 r. w sprawie C-177/10 Rosado Santana, Zb.Orz. s. I-7907, pkt 89; z dnia 6 października 2009 r. w sprawie C-40/08 Asturcom Telecomunicaciones, Zb.Orz. s. I-9579, pkt 38; z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawach połączonych od C-222/05 do C-225/05 van der Weerd i in., Zb.Orz. s. I-4233, pkt 28; ww. w przypisie 14 wyrok w sprawie Mostaza Claro, pkt 24; wyroki: z dnia 16 maja 2000 r. w sprawie C-78/98 Preston i in., Rec. s. I-3201, pkt 31; z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawach połączonych C-430/93 i C-431/93 van Schijndel i van Veen, Rec. s. I-4705, pkt 17. ( ) Zobacz między innymi ww. w przypisie 14 wyrok w sprawie Impact, pkt 44; ww. w przypisie 15 wyrok w sprawie van der Weerd i in., pkt 28; wyrok z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie C-312/93 Peterbroeck, Rec. s. I-4599, pkt 12; ww. w przypisie 14 wyrok w sprawie Rewe, pkt 5. ( ) Zobacz ww. w przypisie 15 wyrok w sprawie van Schijndel i van Veen, pkt 19. ( ) Ibidem. ( ) Zobacz ww. w przypisie 15 wyrok w sprawie Asturcom Telecomunicaciones, pkt 39; wyrok z dnia 3 września 2009 r. w sprawie C-2/08 Fallimento Olimpiclub, Zb.Orz. s. I-7501, pkt 27; ww. w przypisie 16 wyrok w sprawie Peterbroeck, pkt 14. ( ) Zobacz w tym względzie ponownie art. 216 LEC, który stanowi, że sądy rozpatrują sprawy na podstawie przedstawionego przez strony stanu faktycznego, dowodów oraz w granicach żądań stron. ( ) Zobacz wyrok z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie C-227/08 Martín Martín, Zb.Orz. s. I-11939, pkt 20; ww. w przypisie 15 wyroki: w sprawie van der Weerd i in., pkt 35; w sprawie van Schijndel i van Veen, pkt 21. ( ) Zobacz ww. w przypisie 15 wyroki: w sprawie van der Weerd i in., pkt 36, 41; w sprawie van Schijndel i van Veen, pkt 22. ( ) Zobacz ww. w przypisie 14 wyroki: w sprawie Impact, pkt 54; w sprawie Unibet, pkt 44. ( ) Zobacz wyroki: z dnia 20 października 2011 r. w sprawie C-396/09 Interedil, Zb.Orz. s. I-9915, pkt 38; z dnia 5 października 2010 r. w sprawie C-173/09 Ełczinow, Zb.Orz. s. I-8889, pkt 31. ( ) Zobacz art. 5 ust. 2 dyrektywy, który umożliwia państwom członkowskim przewidzenie, że w celu skorzystania ze swoich uprawnień konsument musi powiadomić sprzedawcę o braku zgodności w okresie dwóch miesięcy od daty, kiedy odkrył taki brak zgodności. ( ) Zobacz w tym względzie także wyroki: z dnia 15 kwietnia 2010 r. w sprawie C-215/08 Fritz, Zb.Orz. s. I-2497, pkt 44; z dnia 3 września 2009 r. w sprawie C‑489/07 Messern, pkt 25, w których Trybunał orzekł, że ochrona konsumenta nie jest bezwzględna, a celem odpowiednich dyrektyw nie jest przyznanie mu praw wykraczających poza to, co jest konieczne do osiągnięcia odpowiedniego celu. ( ) Dyrektywa przytoczona w przypisie 13. ( ) Zobacz wyrok z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawach połączonych od C-240/98 do C-244/98 Océano Grupo Editorial, Zb.Orz. s. I-4941, pkt 27, 29. ( ) Zobacz ww. w przypisie 28 wyrok w sprawie Océano Grupo Editorial, pkt 26. ( ) Komisja także prezentuje ten pogląd w swoich uwagach na piśmie. Wskazuje przy tym na wyrok hiszpańskiego Tribunal Supremo z dnia 27 września 2011 r. w sprawie STS 7744/2011, s. 14, 15, w którym zrelatywizował on zasadę zgodności wynikającą z art. 218 LEC w odniesieniu do zasady iura novit curia. ( ) Zobacz podobnie także motyw 24 dyrektywy. ( ) Zobacz przykładowo wyrok niemieckiego Bundesgerichtshof z dnia 5 listopada 2008 r. w sprawie VIII ZR 166/07. ( ) Nie ma dokładnych, wystarczających informacji w przedmiocie braku zgodności zachodzącego w przypadku pojazdu S. Duarte, w konsekwencji rzeczywista porównywalność odpowiednio leżących u podstaw sporu stanów faktycznych nie może podlegać ocenie. Nie dotyczy to jednak odpowiedniej prawnej argumentacji odnoszącej się do oceny braku zgodności.