C-32/13

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) z dnia 27 lutego 2014 r. ( *1 ) „Zabezpieczenie społeczne — Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 — Zasiłki rodzinne — Artykuły 77 i 78 — Świadczenia dla dzieci pozostających na utrzymaniu emerytów lub rencistów oraz dla sierot — Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 — Świadczenia rodzinne — Artykuł 67 — Członkowie rodziny zamieszkujący w innym państwie członkowskim — Pojęcie „emerytury lub renty” — Osoba uprawniona do renty wychowawczej przyznanej na podstawie przepisów niemieckich po śmierci rozwiedzionego małżonka tej osoby uprawnionej („Erziehungsrente”)” W sprawie C‑32/13 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sozialgericht Nürnberg (Niemcy) postanowieniem z dnia 28 grudnia 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 22 stycznia 2013 r., w postępowaniu: Petra Würker przeciwko Familienkasse Nürnberg, TRYBUNAŁ (trzecia izba), w składzie: M. Ilešič, prezes izby, C.G. Fernlund, A. Ó Caoimh (sprawozdawca), C. Toader i E. Jarašiūnas, sędziowie, rzecznik generalny: P. Mengozzi, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi przedstawione: — w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz J. Möllera, działających w charakterze pełnomocników, — w imieniu Komisji Europejskiej przez V. Kreuschitza, działającego w charakterze pełnomocnika, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 77 i 78 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 3, s. 3), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 592/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. (Dz.U. L 177, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”), oraz art. 67 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. L 166, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 5, s. 72), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 988/2009 z dnia 16 września 2009 r. (Dz.U. L 284, s. 43) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 883/2004”). Wniosek ten został przedłożony w ramach sporu między P. Würker a Familienkasse Nürnberg (kasą świadczeń rodzinnych w Norymberdze, zwaną dalej „Familienkasse”) w przedmiocie odmowy wypłaty przez ten organ na rzecz P. Würker zasiłku rodzinnego. Ramy prawne Prawo Unii Rozporządzenie nr 1408/71 Artykuł 1 lit. u) rozporządzenia nr 1408/71 stanowi, że do celów tego rozporządzenia: „i) określenie »świadczenia rodzinne« oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne wyrównujące koszty utrzymania rodziny zgodnie z ustawodawstwem określonym w art. 4 ust. 1 lit. h), z wyłączeniem specjalnych zasiłków porodowych lub zasiłków z tytułu przysposobienia, określonych w załączniku II; ii) określenie »zasiłki rodzinne« oznacza okresowe świadczenia pieniężne przyznawane wyłącznie w zależności od liczby oraz, w danym przypadku, od wieku członków rodziny”. Rzeczone rozporządzenie, zgodnie z jego art. 4 ust. 1 lit. h), stosuje się do „wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą [...] świadczeń rodzinnych”. W tytule III tegoż rozporządzenia, noszącym nagłówek „Przepisy szczególne dotyczące różnych grup świadczeń”, rozdział 3, zawierający art. 44–51a, jest zatytułowany „Starość i śmierć (emerytury i renty rodzinne)”, podczas gdy rozdział 8, w którym umieszczono art. 77–79a, jest zatytułowany „Świadczenia dla dzieci pozostających na utrzymaniu emerytów lub rencistów oraz dla sierot”. Artykuł 77 rozporządzenia nr 1408/71, zatytułowany „Dzieci pozostające na utrzymaniu emerytów lub rencistów”, stanowi: „1.   Określenie »świadczenia« w rozumieniu niniejszego artykułu oznacza zasiłki rodzinne przewidziane dla osób otrzymujących emerytury, renty inwalidzkie, renty z tytułu wypadku przy pracy lub z tytułu choroby zawodowej, jak i podwyżki lub dodatki do emerytur lub rent na dzieci emeryta lub rencisty, z wyjątkiem dodatków przyznawanych z tytułu systemów ubezpieczenia w razie wypadków przy pracy lub chorób zawodowych. 2.   Świadczenia przyznawane są zgodnie z niżej podanymi zasadami, niezależnie od tego, na terytorium którego państwa członkowskiego zamieszkuje emeryt bądź rencista lub zamieszkują jego dzieci: a) emerytowi lub renciście, któremu świadczenie przysługuje na podstawie ustawodawstwa tylko jednego państwa członkowskiego, zgodnie z ustawodawstwem państwa właściwego do celów przyznania emerytury lub renty; [...]”. Artykuł 78 tego rozporządzenia, zatytułowany „Sieroty”, ma następujące brzmienie: „1.   Świadczeniami w znaczeniu niniejszego artykułu są zasiłki rodzinne i w odpowiednim przypadku uzupełniające lub specjalne zasiłki dla sierot. 2.   Świadczenia dla sierot przyznawane są zgodnie z niżej podanymi zasadami niezależnie od tego, na terytorium którego państwa członkowskiego zamieszkuje sierota lub osoba fizyczna bądź prawna, która rzeczywiście ją utrzymuje: a) dla sieroty po zmarłym pracowniku najemnym lub osobie prowadzącej działalność na własny rachunek, którzy podlegali ustawodawstwu jednego państwa członkowskiego, zgodnie z ustawodawstwem tego państwa; b) dla sieroty po zmarłym pracowniku najemnym lub osobie prowadzącej działalność na własny rachunek, którzy podlegali ustawodawstwu kilku państw członkowskich: [...] [...]”. Artykuł 79 rzeczonego rozporządzenia, zatytułowany „Przepisy wspólne dotyczące świadczeń na dzieci pozostające na utrzymaniu emeryta lub rencisty oraz świadczeń na rzecz sierot”, w ust. 1 akapit pierwszy stanowi: „Świadczenia, w rozumieniu art. 77, 78 i 78a, udzielane są zgodnie z ustawodawstwem określonym zgodnie z przepisami wyżej wymienionych artykułów przez instytucję zobowiązaną do jego stosowania i na jej koszt, tak jak gdyby emeryt lub rencista, lub zmarły pracownik podlegali wyłącznie ustawodawstwu państwa właściwego”. Rozporządzenie nr 883/2004 Rozporządzenie nr 1408/71 zostało zastąpione rozporządzeniem nr 883/2004, które zgodnie z art. 91 tego ostatniego rozporządzenia i z art. 97 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 (Dz.U. L 284, s. 1) stosuje się od dnia 1 maja 2010 r., to jest począwszy od dnia uchylenia rozporządzenia nr 1408/71. Motyw 34 rozporządzenia nr 883/2004 brzmi następująco: „Jako że świadczenia rodzinne mają bardzo szeroki zakres, zapewniając ochronę w sytuacjach, które można by określić jako klasyczne, jak również w innych, które mają charakter szczególny, [...] niezbędne jest uregulowanie wszystkich takich świadczeń”. Artykuł 1 tego rozporządzenia stanowi: „Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia: [...] w) określenie »emerytura lub renta« oznacza nie tylko emerytury lub renty, ale też świadczenia zryczałtowane, które mogą zastąpić emerytury i renty oraz wypłaty z tytułu zwrotu składek, jak również, zgodnie z postanowieniami tytułu III, podwyżki rewaloryzacyjne lub zasiłki uzupełniające; [...] z) określenie »świadczenie rodzinne« oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I”. Artykuł 67 rzeczonego rozporządzenia ma następujące brzmienie: „Osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego państwa członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym państwie członkowskim. Jednak emeryt lub rencista jest uprawniony do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego właściwego ze względu na emeryturę lub rentę”. Prawo niemieckie Prawo do wypłaty zasiłku rodzinnego oparte jest na Bundeskindergeldgesetz (federalnej ustawie o zasiłku rodzinnym). Einkommensteuergesetz (ustawa o podatku dochodowym) uzależnia wypłatę zasiłku rodzinnego od podlegania przez osobę uprawnioną nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Niemczech, a zatem, według sądu odsyłającego, od posiadania przez tę osobę miejsca zamieszkania w tym państwie członkowskim. Na mocy § 47 ust. 1 Sozialgesetzbuch, Sechstes Buch (księgi szóstej kodeksu socjalnego, zwanej dalej „SGB VI”) do chwili osiągnięcia zwykłego wieku emerytalnego ubezpieczonym przysługuje prawo do renty wychowawczej, w wypadku gdy: — ich związek małżeński został rozwiązany po dniu 30 czerwca 1977 r., a rozwiedziony małżonek (zwany dalej „rozwiedzionym małżonkiem”) zmarł, — wychowują własne dziecko lub dziecko zmarłego rozwiedzionego małżonka (granica wieku: 18 lat), — nie zawarli ponownie związku małżeńskiego oraz — do chwili śmierci rozwiedzionego małżonka ukończyli ogólnie wymagany okres uprawniający do pobierania świadczeń. Postanowienie odsyłające wskazuje, że zgodnie z ustawodawstwem niemieckim renta wychowawcza ma charakter renty rodzinnej (renty pośmiertnej). Postępowanie główne i pytania prejudycjalne Petra Würker, obywatelka niemiecka, urodzona w dniu 24 lutego 1963 r., w następstwie śmierci w dniu 4 grudnia 1991 r. swojego rozwiedzionego małżonka, z którym miała jedno dziecko, Dianę, pobiera rentę wychowawczą na podstawie § 47 ust. 1 SGB VI. Od dnia 1 września 2008 r. P. Würker mieszka w Szwecji razem z dwojgiem swoich pozostałych dzieci, Laurą i Chrisem, oraz z ich ojcem, z którym nie zawarła związku małżeńskiego. Według sądu odsyłającego, mimo że Diana ukończyła już 18 lat, P. Würker posiada na podstawie § 47 ust. 1 SGB VI prawo do renty wychowawczej na dzieci, Laurę i Chrisa, urodzone, odpowiednio, w dniach 24 marca 1995 r. i 15 listopada 1997 r. Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że organ szwedzki oddalił, w szczególności z uwagi na pobieranie przez P. Würker renty wychowawczej określonej w SGB VI, przedłożony przez zainteresowaną wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych regulowanych przepisami prawa szwedzkiego. Zgodnie z postanowieniem odsyłającym między stronami postępowania głównego bezsporne jest ponadto, że od dnia 1 września 2008 r. P. Würker nie może już powoływać się na prawo do zasiłku rodzinnego na podstawie Einkommensteuergesetz. Decyzją z dnia 11 stycznia 2010 r. kasa świadczeń rodzinnych w Plauen (Niemcy) oddaliła bowiem wniosek P. Würker o przyznanie tego rodzaju zasiłku ze względu na brak miejsca zamieszkania w Niemczech i niepodleganie przez zainteresowaną obowiązkowi podatkowemu wynikającemu z niemieckich przepisów o podatku dochodowym. Decyzja ta stała się ostateczna. Decyzją z dnia 7 września 2010 r. Familienkasse utrzymała w mocy decyzję z dnia 22 lutego 2010 r. oddalającą wniosek P. Würker o przyznanie jej zasiłku rodzinnego na dzieci Laurę i Chrisa, liczonego od dnia wyjazdu P. Würker do Szwecji. Decyzję tę uzasadniono faktem, po pierwsze, że P. Würker nie pobiera żadnego rodzaju emerytury lub renty, o których mowa w art. 77 rozporządzenia nr 1408/71, a po drugie, że art. 78 tego rozporządzenia nie przyznaje dzieciom, których dotyczy wniosek P. Würker, prawa do tego zasiłku rodzinnego, jako że dzieci te nie są dziećmi zmarłego rozwiedzionego małżonka P. Würker. Skarga w postępowaniu głównym skierowana jest przeciwko tej decyzji. Według sądu odsyłającego przedmiotem rozpoznawanego przez niego sporu jest roszczenie o wypłatę zasiłku rodzinnego oparte na przepisach Bundeskindergeldgesetz w związku z zasadami koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego na poziomie Unii. W następstwie zapytania sądu odsyłającego skierowanego do Familienkasse organ ten wskazał, że P. Würker nie może już ubiegać się o przyznanie zasiłku rodzinnego na podstawie przepisów rozporządzenia nr 883/2004, które z dniem 1 maja 2010 r. zastąpiło rozporządzenie nr 1408/71. Sąd odsyłający wskazuje, że zgadza się z argumentacją Familienkasse w odniesieniu do okresu od września 2008 r. do kwietnia 2010 r. Natomiast w odniesieniu do okresu od dnia 1 maja 2010 r. zdaniem sądu odsyłającego prawo do świadczeń rodzinnych na podstawie przepisów niemieckich jest uzasadnione na podstawie art. 67 rozporządzenia nr 883/2004. W tych okolicznościach Sozialgericht Nürnberg postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy art. 77 lub 78 rozporządzenia [...] nr 1408/71 należy interpretować w ten sposób, że z pobierania renty wychowawczej wynika prawo wobec państwa członkowskiego, które wypłaca rentę? 2) Czy sytuacja zmieniła się od dnia 1 maja 2010 r. wraz z wejściem w życie rozporządzenia [...] nr 883/2004 i czy art. 67 rozporządzenia [...] nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że każdy rodzaj emerytury lub renty (w tym niemiecka renta wychowawcza) powoduje powstanie tego prawa?”. W przedmiocie pytań prejudycjalnych W przedmiocie pytania pierwszego Należy przypomnieć, że na mocy art. 77 ust. 2 lit. a) i art. 78 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71, w wypadku gdy osoba otrzymująca emeryturę, rentę inwalidzką, rentę z tytułu wypadku przy pracy lub z tytułu choroby zawodowej, lub zmarły pracownik podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, świadczenia rodzinne są przyznawane zgodnie z ustawodawstwem rzeczonego państwa członkowskiego. Na mocy art. 79 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia owe świadczenia udzielane są zgodnie z przepisami tego ustawodawstwa przez instytucję zobowiązaną do jego stosowania i na jej koszt. Zgodnie z orzecznictwem „zasiłki rodzinne”, których wypłacanie przewidują art. 77 i 78 rozporządzenia nr 1408/71, to wyłącznie świadczenia odpowiadające definicji z art. 1 lit. u) ppkt (ii) tego rozporządzenia, z wyłączeniem jakiegokolwiek innego świadczenia rodzinnego na dzieci pozostające na utrzymaniu (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 20 października 2011 r. w sprawie C-225/10 Pérez Garcia i in., Zb.Orz. s. I-10111, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że zasiłek rodzinny regulowany przez przepisy niemieckie odpowiada tej definicji i że w konsekwencji może być objęty zakresem zastosowania art. 77 i 78 rozporządzenia nr 1408/71 (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Pérez Garcia i in., pkt 33). W tym względzie należy jednak przypomnieć, że zgodnie ze swym własnym brzmieniem art. 78 ust. 2 lit. a) i art. 78 ust. 2 lit. b) akapit pierwszy rozporządzenia nr 1408/71 regulują jedynie prawo do świadczeń przysługujące „sierocie po zmarłym pracowniku” (zob. wyroki Trybunału: z dnia 14 marca 1989 r. w sprawie 1/88 Baldi, Rec. s. 667, pkt 15; z dnia 21 lutego 2013 r. w sprawie C‑619/11 Dumont de Chassart, pkt 35). Z materiałów przedstawionych Trybunałowi wynika zaś, że o ile P. Würker nadal przysługuje określona w SGB VI renta wychowawcza na dzieci Laurę i Chrisa, o tyle dzieci te nie są dziećmi osoby zmarłej. A zatem tego rodzaju renta nie jest objęta zakresem stosowania art. 78 rozporządzenia nr 1408/71. W odniesieniu do art. 77 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 z własnego brzmienia owego artykułu wynika, że przepis ten dotyczy wyłącznie osób otrzymujących „emerytury, renty inwalidzkie, renty z tytułu wypadku przy pracy lub z tytułu choroby zawodowej”. W sprawie takiej jak ta w postępowaniu głównym, dopiero gdyby świadczenie takie jak renta wychowawcza określona w SGB VI mogło pomimo jego nazwy być traktowane na równi z jedną z kategorii emerytur i rent wymienionych w rzeczonym art. 77 ust. 1, na organie niemieckim, jako na organie właściwym do wypłacania tej renty, ciążyłby obowiązek przyznania P. Würker świadczeń rodzinnych na dzieci Laurę i Chrisa. W tych okolicznościach należy uznać, że przez swoje pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy art. 77 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 należy interpretować w ten sposób, że świadczenie takie jak renta wychowawcza określona w § 47 ust. 1 SGB VI, która przyznawana jest w wypadku śmierci rozwiedzionemu małżonkowi zmarłego do celów wychowywania dzieci tego rozwiedzionego małżonka, może być traktowane na równi z „emeryturą, rentą inwalidzką, rentą z tytułu wypadku przy pracy lub z tytułu choroby zawodowej” w rozumieniu tego przepisu rozporządzenia nr 1408/71. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału kwalifikacja danego świadczenia w ramach ogólnej systematyki rozporządzenia nr 1408/71 opiera się zasadniczo na elementach konstytutywnych tego świadczenia, w szczególności na jego celach i na warunkach jego przyznania, a nie na kwalifikacji tego świadczenia określonej przez ustawodawstwo krajowe (zob. analogicznie, z rozróżnieniem między świadczeniami wyłączonymi z zakresu stosowania rozporządzenia nr 1408/71 a świadczeniami objętymi tym zakresem, w szczególności wyroki: z dnia 6 lipca 1978 r. w sprawie 9/78 Directeur régional de la Sécurité sociale de Nancy, Rec. s. 1661, pkt 12; z dnia 5 marca 1998 r. w sprawie C-160/96 Molenaar, Rec. s. I-843, pkt 19; z dnia 24 października 2013 r. w sprawie C‑177/12 Lachheb, pkt 28). Należy od razu stwierdzić, że jak wynika to z pkt 15 niniejszego wyroku, w celu otrzymania renty wychowawczej określonej w § 47 ust. 1 SGB VI nie jest wymagane ani zaistnienie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, ani fizycznego, umysłowego lub psychicznego uszczerbku stanowiących przeszkodę w wykonywaniu przez osobę uprawnioną działalności zawodowej. Z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi, a w szczególności z uwag przedstawionych przez rząd niemiecki, wynika, że źródłem niemieckiej renty wychowawczej ustanowionej z dniem 1 lipca 1977 r. jest reforma niemieckiego prawa małżeńskiego i rodzinnego, w ramach której, po pierwsze, w zakresie przepisów dotyczących rozwodu „zasadę winy” zastąpiono „zasadą rozkładu pożycia małżeńskiego”, oraz po drugie, prawo do otrzymywania środków utrzymania po rozwodzie zostało co do zasady oddzielone od kwestii odpowiedzialności za rozkład pożycia małżeńskiego. W ramach tej reformy ustanowienie renty wychowawczej miało na celu uzupełnienie ewentualnych luk w zakresie ochrony społecznej, które mogłyby się ujawnić ze szkodą dla rozwiedzionego małżonka pozostałego przy życiu w obszarze między „podziałem uprawnień emerytalnych” – którego wejście w życie uczyniło bezprzedmiotowym pobieranie renty rodzinnej przyznawanej dotychczas rozwiedzionemu małżonkowi pozostającemu przy życiu – a środkami utrzymania dla rozwiedzionego małżonka. Jak wynika to z pkt 15 niniejszego wyroku, przyznanie tej renty wychowawczej uzależnione jest od śmierci rozwiedzionego małżonka. Zgodnie z wyjaśnieniami przedłożonymi przez rząd niemiecki rzeczona renta wychowawcza ma na celu kompensację roszczenia o dostarczenie środków utrzymania dziecka, które to roszczenie wygasło wraz z tą śmiercią, oraz uniknięcie sytuacji, w której rodzic pozostający przy życiu byłby zobowiązany do wykonywania działalności zawodowej nieleżącej w interesie dziecka. Z materiałów przedstawionych Trybunałowi wynika także, że do 1991 r. roszczenie o przyznanie renty wychowawczej przysługiwało tylko w wypadku, gdy małżonek pozostający przy życiu nadal zajmował się wychowywaniem dziecka uprawnionego do ubiegania się o rentę sierocą. Od 1992 r. krąg osób uprawnionych do ubiegania się o rentę wychowawczą został poszerzony w ten sposób, że prawo do rzeczonej renty z powodu śmierci rozwiedzionego małżonka może być przyznane nawet w wypadku, gdy dziecko pochodzi z nowego związku osoby uprawnionej, tak jak w okolicznościach postępowania głównego. Z wyjaśnień przedłożonych przez rząd niemiecki wynika zresztą, że roszczenie o przyznanie prawa do renty wychowawczej nie jest uzależnione od wymogu minimalnego wieku osoby uprawnionej oraz że fakt osiągnięcia zwykłego wieku emerytalnego określonego przez przepisy niemieckie skutkuje wygaśnięciem prawa do tej renty, która zostaje wówczas zastąpiona przez emeryturę. Z uwagi na powyższe należy uznać, że świadczenie takie jak renta wychowawcza określona przez SGB VI wykazuje więcej cech charakterystycznych właściwych rencie wypłacanej w wypadku śmierci, takiej jak renta rodzinna, niż cech charakterystycznych jednej z kategorii emerytur lub rent szczegółowo wymienionych w art. 77 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, czyli „emerytur, rent inwalidzkich, rent z tytułu wypadku przy pracy lub z tytułu choroby zawodowej”. Wynika z tego, że świadczenie takie jak renta wychowawcza określona w § 47 ust. 1 SGB VI nie może być traktowane na równi z jedną z kategorii emerytur lub rent wymienionych w rzeczonym art. 77 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71. Wniosku tego nie podaje w wątpliwość wspomniana przez sąd odsyłający okoliczność, że rzeczona renta wychowawcza posiada istotne cechy renty nabywanej na podstawie odpowiedniego okresu ubezpieczenia pracownika najemnego w niemieckim systemie zabezpieczenia społecznego (zob. analogicznie wyrok Trybunału z dnia 31 maja 2001 r. w sprawie C-43/99 Leclere i Deaconescu, Rec. s. I-4265, pkt 50). W świetle całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 77 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 należy interpretować w ten sposób, że świadczenie takie jak renta wychowawcza określona w § 47 ust. 1 SGB VI, która przyznawana jest w wypadku śmierci rozwiedzionemu małżonkowi zmarłego do celów wychowywania dzieci tego rozwiedzionego małżonka, nie może być traktowane na równi z „emeryturą, rentą inwalidzką, rentą z tytułu wypadku przy pracy lub z tytułu choroby zawodowej” w rozumieniu tego przepisu wspomnianego rozporządzenia. W przedmiocie pytania drugiego Mając na uwadze odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze, pytanie drugie należy rozumieć w ten sposób, iż poprzez nie sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy art. 67 rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że świadczenie takie jak renta wychowawcza określona w § 47 ust. 1 SGB VI jest objęte pojęciem „emerytury lub renty” w rozumieniu tego art. 67. W tym względzie należy zauważyć, że ów ostatni przepis został umieszczony w rozdziale 8, zatytułowanym „Świadczenia rodzinne”, tytułu III rozporządzenia nr 883/2004. Rozdział ten reguluje świadczenia wymienione wcześniej w tytule III w rozdziałach 7 i 8 rozporządzenia nr 1408/71. Ze względu na nową definicję określenia „świadczenia rodzinne” ustanowioną w art. 1 lit. z) rozporządzenia nr 883/2004 rozróżnienie dokonane w ramach stosowania rozporządzenia nr 1408/71 między „zasiłkami rodzinnymi” a „świadczeniami rodzinnymi”, wspomniane w pkt 29 niniejszego wyroku, nie jest stosowane do sytuacji objętych zakresem stosowania rozporządzenia nr 883/2004, ponieważ rozporządzenie to zgodnie z jego motywem 34 ma na celu uregulowanie wszystkich świadczeń rodzinnych z uwagi na ich bardzo szeroki zakres stosowania. Artykuł 67 rozporządzenia nr 883/2004, jak wynika to z samego jego tytułu, dotyczy wypłaty świadczeń rodzinnych, w szczególności w wypadkach, gdy „[c]złonkowie rodziny [...] zamieszkują w innym państwie członkowskim”. W ostatnim zdaniu tego artykułu ustanowiono w tym względzie specjalną zasadę, zgodnie z którą w takim wypadku „emeryt lub rencista jest uprawniony do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego właściwego ze względu na emeryturę lub rentę”. Należy zauważyć, że stosowanie tego przepisu w odróżnieniu od art. 77 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 nie ogranicza się do osób uprawnionych do pewnych kategorii emerytur lub rent. Tymczasem definicja określenia „emerytura lub renta” ujętego w art. 1 lit. w) rozporządzenia nr 883/2004 może objąć – oprócz emerytur i rent powiązanych z wcześniejszym wykonywaniem pracy najemnej lub prowadzeniem działalności na własny rachunek, takich jak emerytury i renty wskazane w art. 77 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 – także renty wypłacane w wypadku śmierci, takie jak renta wychowawcza określona w SGB VI. W konsekwencji sytuacja, w jakiej znajduje się P. Würker, która jest osobą uprawnioną do renty wychowawczej, objęta jest zakresem zastosowania art. 67 rozporządzenia nr 883/2004. W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż art. 67 rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że świadczenie takie jak renta wychowawcza określona w § 47 ust. 1 SGB VI jest objęte pojęciem „emerytury lub renty” w rozumieniu tego art. 67. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:   1) Artykuł 77 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r., zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 592/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r., należy interpretować w ten sposób, że świadczenie takie jak renta wychowawcza określona w § 47 ust. 1 Sozialgesetzbuch, Sechstes Buch (księgi szóstej kodeksu socjalnego), która przyznawana jest w wypadku śmierci rozwiedzionemu małżonkowi zmarłego do celów wychowywania dzieci tego rozwiedzionego małżonka, nie może być traktowane na równi z „emeryturą, rentą inwalidzką, rentą z tytułu wypadku przy pracy lub z tytułu choroby zawodowej” w rozumieniu tego przepisu wspominanego rozporządzenia.   2) Artykuł 67 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy interpretować w ten sposób, że świadczenie takie jak renta wychowawcza określona w § 47 ust. 1 Sozialgesetzbuch, Sechstes Buch jest objęte pojęciem „emerytury lub renty” w rozumieniu tego art. 67.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.