C-320/24

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO NICHOLASA EMILIOU przedstawiona w dniu 19 czerwca 2025 r. ( ) Sprawa C‑320/24 CR, TP przeciwko Soledil Srl, objętej postępowaniem układowym [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Corte suprema di cassazione (najwyższy sąd kasacyjny, Włochy)] Odesłanie prejudycjalne – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki – Uprawnienie i obowiązek sądu krajowego – Klauzula dotycząca kary umownej w umowie konsumenckiej – Kontrola potencjalnie nieuczciwego charakteru tego warunku umownego – Ważność warunku umownego wynikająca z (dorozumianej) powagi rzeczy osądzonej – Brak możliwości ze strony sądu krajowego rozpoznającego sprawę co do istoty oraz ze strony sądu krajowego do którego wniesiono skargę kasacyjną dokonania kontroli ewentualnie nieuczciwego charakteru warunku umownego I. Wprowadzenie 1. Przedstawione tu pytanie pochodzi od Corte suprema di cassazione (najwyższego sądu kasacyjnego, Włochy), który po raz drugi rozpoznaje ten sam spór dotyczący wykonania obowiązków wynikających z umowy przedwstępnej zawartej przez dwie osoby fizyczne (CR i TP) z zamiarem nabycia nieruchomości od Soledil Srl, spółki objętej postępowaniem układowym. 2. Spór ten dotyczył początkowo kwestii tego, czy spełniono warunki finalizacji tego nabycia, a kiedy na pytanie to udzielono odpowiedzi przeczącej – kwoty, do jakiej otrzymania był uprawniony sprzedający w świetle zawartej w umowie klauzuli dotyczącej kary umownej. Ustalenie tej kwoty zostało najpierw (pomyślnie) zakwestionowane przez Soledil przed Corte suprema di cassazione (najwyższym sądem kasacyjnym). W sprawie zawisłej przed tym samym sądem, po kolejnym etapie postępowania przed sądem apelacyjnym, CR i TP podnoszą obecnie, co czynią po raz pierwszy od czasu powstania sporu, że sporny stosunek umowny jest stosunkiem między konsumentem a przedsiębiorcą, a klauzula dotycząca kary umownej jest nieuczciwa w rozumieniu dyrektywy 93/13/EWG ( ), w związku z czym należy stwierdzić jej nieważność. 3. Sąd odsyłający zauważa, że zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi nie ma możliwości rozstrzygnięcia tej kwestii na tak późnym etapie postępowania sądowego, jako że kwestia ważności tego warunku umownego nie została zbadana na wcześniejszych etapach postępowania, a zatem jest objęta (dorozumianym) skutkiem powagi rzeczy osądzonej. Jednocześnie Corte suprema di cassazione (najwyższy sąd kasacyjny) ma świadomość, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału sądy krajowe mają w pewnych okolicznościach obowiązek pominąć powagę rzeczy osądzonej w odniesieniu do orzeczenia sądowego, jeżeli nie przeprowadzono kontroli potencjalnie nieuczciwych warunków umownych, co ma zapewnić skuteczność ochrony prawa konsumenta do niepodlegania nieuczciwym warunkom umownym zawartym w umowie konsumenckiej ( ). Stąd sąd odsyłający zastanawia się zatem, czy rozwiązanie wypracowane w tamtych sprawach musi mieć zastosowanie również w kontekście postępowania głównego. 4. Tym, co czyni niniejszą sprawę nowatorską, jest fakt, że istniejące orzecznictwo Trybunału dotyczy głównie sytuacji zaistniałych w kontekście krajowego postępowania sądowego prowadzonego w trybie uproszczonym, takiego jak dotyczące wykonania nakazu zapłaty czy egzekucji wierzytelności zabezpieczonych hipoteką, co – jak jasno wynika z postanowienia odsyłającego – nie jest przedmiotem sprawy z postępowania głównego. Obecna sprawa daje zatem Trybunałowi możliwość, by doprecyzować zakres ciążącego na sądach krajowych obowiązku zapewnienia, aby skutek powagi rzeczy osądzonej nie podważał skuteczności ochrony konsumentów, i by rozwiązać napiętą sytuację, którą ów obowiązek wywołuje w sposób konieczny, gdy rozpatruje się go w kontekście wymogów pewności prawa. II. Ramy prawne A.   Prawo Unii Europejskiej 5. Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13: „Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”. 6. Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stanowi, że „[z]arówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami”. B.   Prawo włoskie 7. Artykuł 1469-bis akapit trzeci punkt 6 Codice Civile (włoskiego kodeksu cywilnego, zwanego dalej „kodeksem cywilnym”) w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności postępowania głównego ustanawia domniemanie, zgodnie z którym warunki umowy, które w razie naruszenia przewidują konieczność zapłaty kwoty w oczywiście nadmiernej wysokości, są nieuczciwe. 8. Artykuł 1469-quinquies kodeksu cywilnego w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności postępowania głównego stanowi w szczególności, że nieuczciwe warunki są nieważne i nie wywołują skutku prawnego. Sąd odsyłający precyzuje, że taka kwestia może zostać uwzględniona przez sąd z urzędu. 9. Co więcej, na podstawie art. 394 Codice di procedura civile (włoskiego kodeksu postępowania cywilnego) postępowanie skierowane ponownie do sądu apelacyjnego ma na celu wydanie nowego orzeczenia w miejsce orzeczenia uchylonego przez Corte suprema di cassazione (najwyższy sąd kasacyjny), a strony nie mogą rozszerzać przedmiotu sporu poprzez podniesienie nowych roszczeń i zarzutów – w tym kwestii, które mogą zostać uwzględnione z urzędu przez sąd – jeżeli nie zostały rozpoznane przez Corte suprema di cassazione (najwyższy sąd kasacyjny) i zostały w sposób dorozumiany rozstrzygnięte. III. Okoliczności faktyczne, postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne 10. W 1998 r. CR i TP zawarli ze spółką Soledil umowę przedwstępną w celu nabycia nieruchomości, wpłacili na rzecz spółki Soledil zaliczkę w wysokości około 72000 EUR i w oczekiwaniu na podpisanie umowy przyrzeczonej weszli w posiadanie nieruchomości. 11. Umowa przedwstępna zawierała klauzulę dotyczącą kary umownej, na mocy której określono, że w przypadku niewykonania zobowiązania przez kupującego sprzedający jest uprawniony do zatrzymania całości kwoty zapłaconej zaliczki, bez uszczerbku dla przysługującego mu prawa do uzyskania odszkodowania rekompensującego większą szkodę. 12. Między stronami powstał spór ze względu na brak zawarcia umowy przyrzeczonej. Spór ten został przedłożony do rozstrzygnięcia sądowi arbitrażowemu, który orzeczeniem z dnia 29 lipca 2002 r. orzekł o rozwiązaniu umowy przedwstępnej, nakazał CR i TP zwrot nieruchomości spółce Soledil, a spółce Soledil nakazał zasadniczo zwrot zaliczki na rzecz CR i TP. 13. CR i TP zaskarżyli to orzeczenie arbitrażowe do Corte di Appello di Ancona (sądu apelacyjnego w Ankonie, Włochy), który wyrokiem z dnia 28 marca 2009 r. stwierdził jego nieważność ze względów proceduralnych. Orzekając co do istoty, sąd ten oddalił żądania CR i TP zmierzające do wykonania umowy przedwstępnej i nakazał im zwrot nieruchomości. Spółka Soledil została zobowiązana do zwrotu otrzymanej zaliczki, przy czym miała zatrzymać – tytułem kary umownej – jedynie odsetki naliczone od tej kwoty. Żądanie spółki Soledil o dalsze odszkodowanie zostało oddalone. 14. Spółka Soledil wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku do Corte suprema di cassazione (najwyższego sądu kasacyjnego), powołując się w szczególności na nienależne obniżenie kary umownej. CR i TP wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej i wnieśli jednocześnie wzajemną skargę kasacyjną, kwestionując w szczególności oddalenie ich zarzutu mającego doprowadzić do wykonania umowy. 15. W wyroku z dnia 14 listopada 2015 r. Corte suprema di cassazione (najwyższy sąd kasacyjny) uwzględnił skargę kasacyjną spółki Soledil, uznając, że uzasadnienie Corte di Appello di Ancona (sądu apelacyjnego w Ankonie) jest niewystarczające w odniesieniu do kryteriów, które sąd ten zastosował w celu ustalenia obniżonej wysokości kary umownej. Oddalił on również wzajemną skargę kasacyjną. W konsekwencji przekazał sprawę do Corte di Appello di Bologna (sądowi apelacyjnemu w Bolonii, Włochy) do ponownego rozpoznania w celu ponownego obliczenia kwoty kary żądanej przez spółkę Soledil (dalej: „pierwszy wyrok najwyższego sądu kasacyjnego”). 16. Spółka Soledil wniosła do Corte di Appello di Bologna (sądu apelacyjnego w Bolonii) o zasądzenie całej kwoty zaliczki tytułem kary umownej oraz o naprawienie dalszej szkody wynikającej z bezprawnego użytkowania nieruchomości. CR i TP wnieśli o oddalenie tych żądań, potwierdzenie wyroku Corte d’Appello di Ancona (sądyu apelacyjnego w Ankonie) i tytułem żądania ewentualnego o obniżenie kary umownej na zasadzie słuszności. 17. Wyrokiem z dnia 12 października 2018 r. sąd ten określił wysokość kary umownej należnej od CR i TP na kwotę 61600 EUR oraz oddalił podniesione przez spółkę Soledil żądanie dalszego odszkodowania. Uznał on w szczególności, że kara umowna była nadmierna, nawet przy uwzględnieniu faktycznego zajmowania nieruchomości przez CR i TP przez wiele lat. 18. CR i TP wnieśli skargę kasacyjną do Corte suprema di cassazione (najwyższego sądu kasacyjnego), podnosząc nowy zarzut, a mianowicie, że umowa przedwstępna stanowiła umowę między konsumentem a przedsiębiorcą oraz że klauzula dotycząca kary umownej była nieuczciwa w zakresie, w jakim nakazywała zapłatę kwoty w oczywiście nadmiernej wysokości tytułem rekompensaty. Twierdzili oni, że umowa ta, jako taka powinna była zostać uznana przez sąd z urzędu za nieważną, czego Corte di Appello di Bologna (sąd apelacyjny w Bolonii) nie uczynił. 19. W tych okolicznościach Corte suprema di cassazione (najwyższy sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 [dyrektywy 93/13] oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej [zwanej dalej „Kartą”] należy interpretować: a) w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie stosowaniu zasad krajowego postępowania sądowego, zgodnie z którymi kwestie wstępne, w tym te dotyczące nieważności umowy, które nie zostały podniesione lub poruszone w toku postępowania kasacyjnego i które są logicznie niezgodne z charakterem sentencji orzeczenia [Corte suprema di cassazione (najwyższego sądu kasacyjnego)] uchylającego wyrok, nie mogą być badane w postępowaniu w przedmiocie ponownego rozpoznania sprawy ani w trakcie kontroli zgodności z prawem, której strony poddają wyrok sądu, który wydał orzeczenie w przedmiocie ponownego rozpoznania sprawy; b) również w świetle uwagi dotyczącej całkowitej bierności, którą można przypisać konsumentom, jeżeli podnieśli oni nieważność/bezskuteczność nieuczciwych warunków umownych dopiero w ramach skargi kasacyjnej, którą wnieśli po zakończeniu postępowania w przedmiocie ponownego rozpoznania sprawy; c) ze szczególnym uwzględnieniem stwierdzenia nieuczciwego charakteru postanowienia dotyczącego kary umownej w oczywiście nadmiernej wysokości, co do którego orzeczono w toku postępowania kasacyjnego dostosowanie obniżenia według odpowiednich kryteriów [(quantum) co do kwoty], biorąc również pod uwagę, że nieuczciwy charakter tego postanowienia został podniesiony przez konsumentów [(an) co do zasady] dopiero po wydaniu wyroku w postępowaniu w przedmiocie ponownego rozpoznania sprawy?”. 20. CR i TP, rząd włoski i Komisja Europejska przedstawili uwagi na piśmie. Strony te przedstawiły swoje stanowiska ustnie na rozprawie, która odbyła się w dniu 26 lutego 2025 r. IV. Ocena 21. W swoim pytaniu sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy dyrektywę 93/13, w szczególności jej art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1, w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie krajowemu przepisowi proceduralnemu uniemożliwiającemu sądowi najwyższemu państwa członkowskiego stwierdzenie nieważności warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, w sytuacji gdy brak możliwości przeprowadzenia takiej kontroli wynika z tego, że z uwagi na brak zarzutu podniesionego w tym zakresie przez konsumenta na wcześniejszych etapach postępowania, a także z uwagi na to, że kwestia ta nie została uwzględniona przez odpowiednie sądy krajowe z urzędu na owych wcześniejszych etapach, ważność tego warunku należy uznać za rozstrzygniętą w sposób dorozumiany. 22. Dokładniej rzecz ujmując, w postępowaniu głównym CR i TP podnieśli zarzut nieważności klauzuli dotyczącej kary umownej zawartej w umowie przedwstępnej dopiero w ramach drugiej skargi kasacyjnej przed Corte suprema di cassazione (najwyższym sądem kasacyjnym). Na poprzednich etapach postępowania sądy krajowe rozpatrywały, czy należy wykonać umowę przedwstępną, a gdy kwestię tę rozpatrzono negatywnie – analizowano zakres praw spółki Soledil wynikających z klauzuli dotyczącej kary umownej. Ponieważ ważność klauzuli dotyczącej kary umownej stanowiła logiczny warunek wstępny zbadania zakresu praw i obowiązków, które z niej wynikają, ważność tej klauzuli nabyła w sposób dorozumiany powagę rzeczy osądzonej w następstwie pierwszego wyroku Corte suprema di cassazione (najwyższego sądu kasacyjnego). 23. W niniejszej sprawie pojawia się pytanie, czy w takich okolicznościach (w których ewentualnie nieuczciwy charakter klauzuli dotyczącej kary umownej nie był przedmiotem kontroli na wcześniejszych etapach tego samego postępowania), w celu zapewnienia skuteczności zakazu stosowania nieuczciwych warunków umownych w umowach zawartych z konsumentami, należałoby pominąć skutek powagi rzeczy osądzonej w odniesieniu do określonego aspektu (ewentualnie wciąż zawisłego) sporu. 24. Po przedstawieniu kilka uwag wstępnych dotyczących kwestii prawnych i faktycznych istotnych dla mojej oceny (A) i odniesieniu się do orzecznictwa Trybunału, które sąd odsyłający (słusznie) uznaje za szczególnie istotne dla rozpatrywanej przez niego kwestii prawnej (B), wyjaśnię, dlaczego – moim zdaniem – prawo Unii nie nakłada obowiązku pominięcia skutku powagi rzeczy osądzonej w okolicznościach sprawy rozstrzyganej w postępowaniu głównym (C). A.   Uwagi wstępne 25. Aby wyjaśnić, dlaczego niniejsza sprawa wymaga zbadania w pierwszej kolejności ograniczeń, jakie prawo Unii nakłada na skutek powagi rzeczy osądzonej w prawie krajowym, należy przypomnieć, że sądy krajowe powinny mieć możliwość, a de facto również obowiązek, badania z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków zawartych w umowie między konsumentem a przedsiębiorcą (czy też „sprzedawcą lub dostawcą”, jeżeli posłużyć się terminami z dyrektywy 93/13) ( ). 26. Obowiązek ten, jak zauważa sąd odsyłający, wynika z dokonanej przez Trybunał wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności, w myśl której państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia, aby nieuczciwe warunki nie były wiążące dla konsumenta (art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13), a także zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach z konsumentami (art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13). Obowiązek ten ma swoje źródło w założeniu leżącym u podstaw dyrektywy 93/13, w myśl którego konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania ( ). W tym kontekście czynna interwencja sądów krajowych ( ) w celu zweryfikowania, czy dany warunek umowny ma nieuczciwy charakter, jest postrzegana jako narzędzie przywracające faktyczną równowagę między stronami, a tym samym ich równość ( ). 27. W tym względzie sąd odsyłający potwierdza, że stosunek rozpatrywany w postępowaniu głównym jest rzeczywiście stosunkiem między dwoma konsumentami a przedsiębiorcą. Z postanowienia odsyłającego wynika również, że chociaż CR i TP uczestniczyli w różnych etapach postępowania głównego (i zainicjowali nawet niektóre z nich), nie podnosili kwestii potencjalnie nieuczciwego charakteru klauzuli dotyczącej kary umownej [dopóki sprawa nie zawisła po raz drugi przed Corte suprema di cassazione (najwyższym sądem kasacyjnym)]. Wynika stąd, że na tych wcześniejszych etapach postępowania sądowego właściwy sąd krajowy lub właściwe sądy krajowe miały obowiązek zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru klauzuli dotyczącej kary umownej (mając na uwadze, że spór dotyczył między innymi zakresu praw i obowiązków wynikających z tej klauzuli). 28. Do tego rodzaju kontroli jednak nie doszło. Rząd włoski wyjaśnił, że zgodnie z krajowym prawem procesowym można było ją przeprowadzić do momentu – a także w momencie – gdy sprawa zawisła po raz pierwszy przed Corte suprema di cassazione (najwyższym sądem kasacyjnym). Innymi słowy, fakt, że dany sąd lub dane sądy krajowe nie dopełniły obowiązku zbadania z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru klauzuli dotyczącej kary umownej, nie wydaje się kwestią sporną. 29. Przedmiotem sporu jest to, czy obowiązek zbadania potencjalnie nieuczciwego charakteru tej klauzuli powstaje w prawie Unii na etapie drugiego postępowania obejmującego kontrolę zgodności z prawem toczącego się przed Corte suprema di cassazione (najwyższym sądem kasacyjnym), w sytuacji gdy kwestia ta została podniesiona przez odnośnych konsumentów, a jej zbadanie jest obecnie wykluczone ze względu na (dorozumianą) powagę rzeczy osądzonej w odniesieniu do pierwszego wyroku Corte suprema di cassazione (najwyższego sądu kasacyjnego). Wydaje się bowiem, że wyrok ten „zablokował” zakres sporu, ograniczając kwestię, którą należy zbadać po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez właściwy sąd apelacyjny, wyłącznie do kwestii kwoty, do której otrzymania spółka Soledil jest uprawniona na podstawie klauzuli dotyczącej kary umownej. 30. Z tych powodów niniejsza sprawa uwypukla kwestię wyjątków od zasady powagi rzeczy osądzonej, które poprzednio określił Trybunał i których stosowania wymaga od sądów krajowych w celu zapewnienia, aby przeprowadzono kontrolę sądową potencjalnie nieuczciwego warunku umownego, jeżeli kwestia ta nie została (lub nie została odpowiednio) przeanalizowana na wcześniejszych etapach postępowania. Ponieważ spór w niniejszej sprawie, co zrozumiałe, koncentruje się na możliwości zastosowania tych wyjątków do sytuacji z postępowania głównego, omówię je teraz bardziej szczegółowo. B.   Orzecznictwo stanowiące podstawę rozważań w niniejszej sprawie 31. Pragnę przypomnieć, że Trybunał wielokrotnie zauważał – również w dziedzinie objętej dyrektywą 93/13 – jak duże znaczenie dla porządku prawnego Unii oraz krajowych systemów prawnych ma zasada powagi rzeczy osądzonej. Trybunał konsekwentnie stwierdzał, że prawo Unii nie wymaga uchylenia prawomocnego orzeczenia sądowego w celu usunięcia niezgodności sytuacji krajowej z prawem Unii, chyba że przeciwne działanie jest uzasadnione zasadą równoważności lub skuteczności ( ). Brak w dyrektywie 93/13 przepisów szczególnych dotyczących egzekwowania ochrony wynikającej z tej dyrektywy oznacza bowiem, że kwestia ta wchodzi w zakres autonomii proceduralnej państw członkowskich ( ). Dwie wspomniane wyżej zasady stanowią tradycyjne granice, których należy przestrzegać przy wykonywaniu tej autonomii. 32. Pragnę zauważyć, że orzecznictwo, które wywołało wątpliwości sądu odsyłającego dotyczy wyjątków od powagi rzeczy osądzonej określonych na podstawie zasady skuteczności (natomiast nic w aktach sprawy, którymi dysponuje Trybunał nie wskazuje, że zachowanie zasady równoważności może być w niniejszej sprawie podważone). 33. Jednocześnie pragnę zauważyć, że chociaż orzecznictwo Trybunału dotyczące kwestii opartych na prawie Unii wyjątków w zakresie powagi rzeczy osądzonej w prawie krajowym (i badające tę kwestię w świetle zasady skuteczności) zawiera więcej przykładów, do których odniosę się w dalszej części opinii, sąd odsyłający za szczególnie istotne w sprawie analizowanej w niniejszej opinii uważa, jak już zauważono, trzy wyroki w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. ( ). 34. Po pierwsze, w wyroku Ibercaja Banco Trybunał wymagał pominięcia skutków powagi rzeczy osądzonej, które zmaterializowały się pod koniec postępowania w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, w sytuacji gdy sąd egzekucyjny zbadał uprzednio warunki umowne, przy czym nie wypowiedział się wprost w tej kwestii. Trybunał uznał, że w takich okolicznościach konsument nie został poinformowany o istnieniu tej kontroli ani o powodach, na podstawie których sąd uznał, że przedmiotowe warunki nie mają nieuczciwego charakteru, przez co konsument nie mógł ocenić z pełną znajomością rzeczy, czy należy wnieść odwołanie od tego orzeczenia ( ). 35. Po drugie, w wyroku SPV Project 1503 Trybunał stwierdził zasadniczo, że sąd egzekucyjny powinien być uprawniony do badania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umownych, w przypadku gdy nakaz zapłaty nie był przedmiotem sprzeciwu wniesionego przez konsumenta, i doprowadził do (dorozumianej) powagi rzeczy osądzonej ( ). Trybunał wyjaśnił to rozstrzygnięcie, zauważając, że przepisy krajowe, zgodnie z którymi uznaje się, iż badanie z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umowy zostało przeprowadzone (w sposób dorozumiany) i nakaz zapłaty jest objęty powagą rzeczy osądzonej nawet w braku jakiegokolwiek uzasadnienia w zakresie kontroli warunków, mogą pozbawić znaczenia wspomniany obowiązek przeprowadzenia z urzędu badania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umownych ( ). 36. Po trzecie, w wyroku Unicaja Banco Trybunał w szczególności uzasadnił możliwość pominięcia skutku powagi rzeczy osądzonej części wyroku sądu pierwszej instancji, jeżeli uniemożliwia ona odzyskanie części kwoty zapłaconej na podstawie „klauzuli dolnego progu” zawartej w umowie kredytu hipotecznego, którą to klauzulę uznano za nieuczciwą ( ). Chociaż w tym wyroku wydanym przez sąd pierwszej instancji nakazano zwrot kwot uiszczonych przez konsumenta na podstawie tej klauzuli, zgodnie z (ówczesnym) orzecznictwem krajowego sądu najwyższego ów obowiązek zwrotu był ograniczony. Wyrok ten wymagał bowiem jedynie zwrotu kwot zapłaconych przez konsumenta po opublikowaniu wyroku krajowego sądu najwyższego stwierdzającego nieuczciwy charakter klauzuli dolnego progu. Następnie w kontekście innej sprawy Trybunał orzekł, że wspomniane ograniczenie czasowe jest sprzeczne z dyrektywą 93/13 ( ). Rozstrzygnięcie Trybunału zapadło jednak po upływie terminów na wniesienie skargi w postępowaniu, które doprowadziło do wydania wyroku Unicaja Banco, a jedynie zainteresowany bank odwołał się od orzeczenia w przedmiocie kosztów. W tym kontekście Trybunał orzekł, że sąd apelacyjny jest zobowiązany do podniesienia kwestii nieuczciwego charakteru ograniczenia czasowego, chociaż ta część wyroku wydanego w pierwszej instancji nie została zaskarżona (co zrozumiałe) przez bank, a zatem stała się prawomocna w świetle odpowiedniego prawa krajowego. 37. Przechodząc do postępowania będącego przedmiotem niniejszej opinii, CR i TP, a także Komisja, z jednej strony oraz rząd włoski, z drugiej strony, zajmują odmienne stanowiska co do tego, co wykładnia zasady skuteczności zawarta w ww. wyrokach oznacza dla postępowania głównego i odpowiedzi na przedłożone pytanie. 38. Rząd włoski jest zdania, że w przeciwieństwie do okoliczności, które doprowadziły do wydania wyroków SPV Project 1503 i Ibercaja Banco, okoliczności sprawy z postępowania głównego nie wymagają pominięcia skutków powagi rzeczy osądzonej (ani nie pozwalają na takie pominięcie). Uważa on, że poszanowanie zasady skuteczności należy oceniać w świetle cech systemu środków prawnych przewidzianych w konkretnym porządku prawnym. Podkreśla, że ww. wyroki dotyczyły postępowań uproszczonych, których charakter utrudniał konsumentom ochronę ich prawa do tego, by (potencjalnie) nieuczciwe warunki umowne nie były dla nich wiążące. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w postępowaniu głównym, które było postępowaniem zwykłym, w pełni kontradyktoryjnym, a którego specyfika nie stwarza szczególnych trudności, by podnieść kwestię nieuczciwości warunku umownego. Ponadto CR i TP byli reprezentowani w (dość długim) przebiegu postępowania przez adwokata ( ). 39. CR i TP, a także Komisja, uważają z kolei, że rozwiązanie wypracowane w wyrokach w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. ma zastosowanie odpowiednio do sytuacji z postępowania głównego. Ściślej rzecz ujmując, Komisja uważa, że wymogi zasady skuteczności w kontekście dyrektywy 93/13 wykraczają poza zakres, na jaki wskazuje rząd włoski. Nie można bowiem uznać, że doszło do poszanowania tej zasady, gdy w danym przypadku istotne warunki umowne nie były przedmiotem kontroli sądowej na pewnym etapie postępowania, a w razie potrzeby – kontroli tej nie przeprowadzono z urzędu. Ponieważ sporna klauzula dotycząca kary umownej nie była przedmiotem kontroli, należy pominąć skutek (dorozumianej) powagi rzeczy osądzonej w odniesieniu do pierwszego wyroku Corte suprema di cassazione (najwyższego sądu kasacyjnego). 40. W celu udzielenia odpowiedzi na przedłożone pytanie odniosę się do tych stanowisk bardziej szczegółowo w następnej części opinii. C.   Odpowiedź na pytanie prejudycjalne 41. Rozpocznę tę część od uwag na temat roli zasady skuteczności jako ograniczenia powagi rzeczy osądzonej. W tym kontekście wyjaśnię, że wykładnię zasady skuteczności zawartą w wyrokach w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. należy rozumieć jako będącą podstawą wniosku, zgodnie z którym pominięcie skutku powagi rzeczy osądzonej powinno następować z uwagi na szczególnie ścisły kontekst proceduralny spraw, w których zapadły te wyroki (1). Następnie wyjaśnię, że rozszerzenie rozwiązania przyjętego przez Trybunał w tych sprawach poza taki kontekst byłoby niezgodne z fundamentalnym znaczeniem zasady powagi rzeczy osądzonej, o którym wielokrotnie przypominano w orzecznictwie Trybunału (2), i naruszałoby w sposób nieproporcjonalny pozostałe wchodzące w grę prawa i interesy (3). 1. Ograniczenia powagi rzeczy osądzonej w świetle zasady skuteczności 42. Wskazałem już pokrótce, że w prawie Unii nie istnieje ogólny obowiązek pominięcia prawomocnego charakteru orzeczenia sądowego w celu usunięcia naruszenia prawa Unii ( ). Główna zasada, wielokrotnie przytaczana w orzecznictwie Trybunału, stanowi bowiem, że prawo Unii nie zobowiązuje „sądu krajowego do zaprzestania stosowania krajowych zasad proceduralnych nadających powagę rzeczy osądzonej danemu orzeczeniu, nawet jeśli umożliwiłoby to konwalidację sytuacji w porządku krajowym, która jest niezgodna z tym prawem” ( ). Jak również wskazano powyżej, ta podstawowa zasada podlega zasadom równoważności i skuteczności. 43. Zasada skuteczności wymaga, mówiąc krótko, aby procedury wprowadzone przez państwa członkowskie, w ramach których to procedur strony mogą dochodzić praw przysługujących im w świetle prawa Unii, nie czyniły wykonywania tych praw praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym. W tym względzie Trybunał konsekwentnie przypominał, że wymóg ten należy rozpatrywać „z uwzględnieniem miejsca danego przepisu w ramach procedury przed różnymi sądami krajowymi, jej przebiegu i jej cech szczególnych”, uwzględniając „w razie potrzeby zasady znajdujące się u podstaw krajowego systemu prawnego, takie jak zapewnienie prawa do obrony, zasada pewności prawa i prawidłowego przebiegu postępowania” ( ). 44. Oznacza to, jak zauważył zasadniczo rząd włoski na rozprawie, że analizę poszanowania zasady skuteczności należy przeprowadzić, w świetle cech systemowych danej procedury. Pytanie, na które należy odpowiedzieć, jest pytaniem o to, czy owe cechy tworzą kadr prawny, w którym możliwe jest egzekwowanie praw przyznanych prawem Unii, bez konieczności przezwyciężenia nadmiernych trudności (takich jak, co do zasady, niezwykle krótkie terminy, w których należy skorzystać ze środków prawnych; szczególnie wysoka kwota kosztów sądowych w stosunku do wartości sporu itp.). 45. Innymi słowy, poszanowanie zasady skuteczności wymaga, aby określony porządek prawny zapewniał środki prawne umożliwiające w praktyce egzekwowanie podstawowych norm prawa materialnego Unii. Odmienną kwestią jest natomiast to, czy zgodność z tymi normami osiągnięto w konkretnym przypadku, co należy rozstrzygać w świetle zasady przypomnianej powyżej w pkt 42 i ogólnego kryterium oceny przypomnianego powyżej w pkt 43. 46. Prawdą jest, że w wielu sprawach Trybunał orzekł, iż wymogi skuteczności odsuwają na dalszy plan kwestię skutku powagi rzeczy osądzonej orzeczeń krajowych, w celu zagwarantowania zasadniczo poszanowania określonego przepisu prawa Unii. Orzeczenia te opierały się jednak na specyfice danej dziedziny (konieczności zachowania wertykalnego podziału kompetencji w dziedzinie pomocy państwa) ( ) lub były uzasadnione ścisłym charakterem krajowej zasady powagi rzeczy osądzonej, która uniemożliwiała przestrzeganie prawa Unii w innych sytuacjach (w których skutki prawomocnego wyroku wydanego z naruszeniem prawa Unii z góry decydowały o rozstrzygnięciu w innych dziedzinach) ( ). Żadna z tych kwestii nie wchodzi w grę w niniejszej sprawie. 47. W świetle tych ram analitycznych wyroki w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. wydają się na pierwszy rzut oka wskazywać, że w sytuacjach objętych zakresem dyrektywy 93/13 wymogi zasady skuteczności wykraczają poza opisane powyżej tradycyjne podejście. Trybunał wymagał, jak się zdaje w tych wyrokach, aby pominąć krajowe skutki powagi rzeczy osądzonej, ponieważ odpowiednie warunki umowne zawarte w umowie konsumenckiej nie zostały poddane kontroli lub nie zostały poddane odpowiedniej kontroli. 48. W tym duchu Komisja zauważa, że wynika stąd, iż aby utrzymać w mocy skutki powagi rzeczy osądzonej wyroku krajowego, konieczne jest, aby (w postępowaniu, które doprowadziło do jego wydania) doszło do faktycznej kontroli potencjalnie nieuczciwego charakteru odpowiednich warunków umownych (wraz z odpowiednią informacją o tej kontroli i uzasadnieniem) ( ). Jeżeli przesłanka ta nie jest spełniona, skutek powagi rzeczy osądzonej należy pominąć. Jedynym wyjątkiem od takiej konstatacji jest bezczynność konsumenta w toku postępowania (ponieważ ochrona przewidziana dyrektywą 93/13 nie idzie tak daleko, aby rekompensować całkowitą bierność konsumenta) ( ). W niniejszej sprawie wyjątek ten nie ma zastosowania, a zatem zdaniem Komisji rozstrzygnięcie zawarte w wyrokach w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. obejmuje również okoliczności sprawy z postępowania głównego. 49. Odnosząc się do tych argumentów, po pierwsze, nie uważam za konieczne, aby analizować w tym miejscu dokładne znaczenie i skutki scenariusza całkowitej bezczynności konsumenta. Zgadzam się z Komisją, że scenariusz ten po prostu nie ma zastosowania w sprawie rozstrzyganej w postępowaniu głównym. 50. Chociaż przedłożone pytanie faktycznie opiera się na założeniu całkowitej bezczynności konsumentów, sąd odsyłający zdaje się rozumieć przez to pojęcie okoliczność, że konsumenci nie powołali się na nieuczciwy charakter klauzuli dotyczącej kary umownej na wcześniejszym etapie postępowania głównego (do czasu, gdy sprawa ta nie zawisła po raz drugi przed sądem odsyłającym). Jak wyjaśnia Komisja, nie jest to scenariusz całkowitej bezczynności w rozumieniu orzecznictwa, który mógłby zwolnić sąd krajowy z obowiązku pominięcia skutku powagi rzeczy osądzonej. Scenariusz ten odnosi się raczej do sytuacji konsumenta nieuczestniczącego w postępowaniu, który nie broni swojego stanowiska, co nie miało miejsca w przypadku CR i TP, którzy uczestniczyli we wszystkich etapach postępowania głównego (i zainicjowali niektóre z nich), co odnotowuje sąd odsyłający. 51. Po drugie, nie przekonuje mnie natomiast stanowisko Komisji, zgodnie z którym do okoliczności sprawy z postępowania głównego, opisanych w postanowieniu odsyłającym powinno mieć zastosowanie rozstrzygnięcie zawarte w wyrokach z dnia 17 maja 2022 r. 52. W tym względzie pragnę zauważyć, podobnie jak rząd włoski, że sytuacja z postępowania głównego wydaje się bardzo odmienna od sytuacji, które doprowadziły do wydania tamtych wyroków. 53. Z jednej strony sytuacje w tamtych sprawach dotyczyły kontekstu proceduralnego, który stwarzał dla konsumentów szczególną trudność w dochodzeniu przysługujących im praw. Sporne zobowiązania konsumentów miały bowiem charakter wyłącznie finansowy i w związku z tym były łatwe do udowodnienia przez przedsiębiorcę (podobnie jak ich nieprzestrzeganie przez konsumenta), co najwyraźniej doprowadziło do tego, że procedury, w ramach których ustalono lub wyegzekwowano zobowiązania konsumenta, przeprowadzono – jak się wydaje – w trybie uproszczonym, na co zwraca uwagę rząd włoski. 54. Wydaje się, że było tak w szczególności w sprawach, które doprowadziły do wydania wyroków Ibercaja Banco i SPV Projects 1503, dotyczących egzekwowania obowiązków konsumentów określonych, w skrócie, w umowach finansowania, w sytuacji gdy egzekwowanie tych zobowiązań nastąpiło w toku postępowania w przedmiocie egzekucji wierzytelności zabezpieczonej hipoteką lub postępowania w przedmiocie wykonania nakazu zapłaty. 55. Prawdą jest, że w przeciwieństwie do sytuacji będących podstawą tych dwóch wyroków, sytuacja z wyroku w sprawie Unicaja Banco nie dotyczyła, jak się wydaje, egzekwowania obowiązków konsumentów. Zaistniała ona jednak w szerszym i raczej szczególnym kontekście, w którym ograniczenie czasowe mające zastosowanie do obowiązku zwrotu (opisane w pkt 36 powyżej) wpłynęło na znaczną liczbę konsumentów ( ), podczas gdy niezgodność tego ograniczenia z prawem Unii [nałożonego przez Tribunal Supremo (sąd najwyższy, Hiszpania) z uwagi na wyzwania makroekonomiczne, które w przeciwnym razie powstałyby dla hiszpańskiego sektora bankowego], została stwierdzona przez Trybunał dopiero po wydaniu przez sąd pierwszej instancji wyroku w sprawie Unicaja Banco i po tym, gdy sporny skutek powagi rzeczy osądzonej już się zmaterializował. 56. Inny jest natomiast kontekst sprawy z postępowania głównego. Okoliczności i cechy tej sprawy znacznie różnią się od tych występujących w postępowaniach, które doprowadziły do wydania wyroków Ibercaja Banco i SPV Project 1503. 57. Przypominam bowiem, że w przeciwieństwie do okoliczności opisanych w pkt 53 powyżej spór w postępowaniu głównym dotyczy (lub dotyczył na poprzednich etapach tego postępowania): (i) kwestii tego, czy umowa sprzedaży zawarta przez CR i TP powinna zostać wykonana (i czy powinno dojść do przyrzeczonego nabycia) oraz (ii) tylko wówczas, gdy na to pytanie udzielono by odpowiedzi przeczącej – kwestii przesunięcia istoty sporu na kwestię klauzuli dotyczącej kary umownej. W związku z tym, jak wynika z postanowienia odsyłającego i jak zauważa rząd włoski, postępowanie główne było przeprowadzonym w pełnym zakresie zwykłym postępowaniem sądowym, którego ramy proceduralne (lub inne okoliczności) nie wydawały się stwarzać szczególnych trudności dla konsumentów dochodzących lub broniących swoich praw. 58. W świetle tych okoliczności propozycja Komisji dotycząca rozszerzenia szczególnego rozwiązania przedstawionego w wyrokach z dnia 17 maja 2022 r. na okoliczności niniejszej sprawy oznacza, że rozwiązanie przyjęte w szczególnym i ścisłym kontekście proceduralnym występującym w tamtych sprawach ma zastosowanie również w sytuacjach, w których taki ścisły kontekst nie występuje. 59. Z pewnością mogę zrozumieć, że taka propozycja dodatkowo wzmacnia cel, jakim jest skuteczna ochrona konsumentów na podstawie dyrektywy 93/13. Rozumiem również, że w świetle różnych przejawów bardziej wymagającego standardu ochrony, który ma tam zastosowanie (czego najwyrazistszy przykład stanowi obowiązek przeprowadzenia badania z urzędu), można by skłaniać się ku przyjęciu tak ogólnego i ukierunkowanego na rezultat podejścia do zasady skuteczności w występującej tu dziedzinie prawa ( ). Jednakże, jak wyjaśnię poniżej, tak daleko idące rozstrzygnięcie nie wpisuje się właściwie w wielokrotnie podkreślane, również w kontekście dyrektywy 93/13, znaczenie zasady powagi rzeczy osądzonej. 2. Fundamentalne znaczenie zasady powagi rzeczy osądzonej 60. Pragnę zauważyć, że o ile w wyrokach w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. Trybunał wymagał pominięcia zasady powagi rzeczy osądzonej, o tyle przypomniał on również swoje utrwalone orzecznictwo, w którym wielokrotnie podkreślano znaczenie, jakie należy przypisać prawomocnemu charakterowi orzeczeń sądowych, w tym orzeczeń, które prowadzą do nieprawidłowego stosowania prawa Unii ( ). 61. Taki akcent nie jest zaskakujący w świetle fundamentalnej roli, jaką odgrywa ta zasada dla „stabilności prawa i stosunków prawnych, jak też prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości” ( ). Jej celem jest bowiem zapewnienie prawidłowego postępowania sądowego oraz, po zakończeniu go prawomocnym orzeczeniem, stworzenie stabilności prawnej dla stron. Ogólniej rzecz ujmując, przyczynia się ona do przewidywalności sytuacji prawnych i pozwala społeczeństwu polegać na tym, że prawomocnie rozstrzygnięte sprawy nie będą podważane (lub że można je podważać jedynie w ograniczonych sytuacjach umożliwiających skuteczne skorzystanie z nadzwyczajnych środków zaskarżenia określonych w danym porządku prawnym) ( ). Innymi słowy, zasada powagi rzeczy osądzonej stanowi ważny aspekt zasady pewności prawa ( ), będącej fundamentalną zasadą każdego nowoczesnego systemu prawnego opartego na rządach prawa ( ), a także dorozumianym elementem prawa do skutecznej ochrony sądowej. 62. Europejski Trybunał Praw Człowieka (zwany dalej „ETPC”) przypomniał o tym drugim aspekcie w kontekście art. 6 europejskiej konwencji praw człowieka (zwanej dalej „EKPC”) ( ), wyjaśniając, że chociaż wymogi zasad pewności prawa i powagi rzeczy osądzonej nie są bezwzględne, „odejście [od nich] jest uzasadnione wyłącznie wówczas, gdy jest konieczne z powodu okoliczności istotnych i przekonujących, takich jak naprawa fundamentalnych uchybień lub pomyłek sądowych” ( ). 63. Tak samo wyważone podejście do sytuacji, w której skutki powagi rzeczy osądzonej można pominąć, należy zatem przyjąć również w kontekście art. 47 Karty, który w sposób naturalny ma zastosowanie do omawianych tu okoliczności. 64. W tym kontekście, jeśli przyjąć, jak sugeruje Komisja, że rozwiązanie przyjęte w wyrokach w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. ma zastosowanie niezależnie od jakiegokolwiek ścisłego kontekstu, wynikające z tego podejście do zasady powagi rzeczy osądzonej staje się w sytuacjach objętych zakresem dyrektywy 93/13, dość odmienne od tego, o którym mowa w pkt 60 powyżej i którego Trybunał stale broni. 65. Zamiast bowiem ucieleśniać ideę prawomocnych orzeczeń, które muszą co do zasady pozostać nienaruszone, nawet wówczas gdy prowadzą do niewłaściwego zastosowania prawa Unii, podejście to de facto wymagałoby, w sytuacjach objętych dyrektywą 93/13, uchylenia prawomocnego orzeczenia sądowego za każdym razem, gdy dochodzi do takiego nieprawidłowego zastosowania prawa Unii (a więc za każdym razem, gdy sąd krajowy nie zbadał z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umownych). 66. Poza tym, że zgadzam się z rządem włoskim, iż powyższe wyroki nie pozwalają na tak daleko idący ogólny wniosek uważam też, że taka wykładnia zasady skuteczności nie wpisywałaby się w konieczność powiązania odstępstwa od imperatywu pewności prawa z okolicznościami, w których takie odstępstwo jest rzeczywiście uzasadnione. W konsekwencji trudno mi nie rozumieć wykładni zasady powagi rzeczy osądzonej przyjętej w wyrokach w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. jako wynikającej ze szczególnych okoliczności tamtych spraw (o czym była już mowa). 67. W przypadku bowiem gdy okoliczności sprawy nie wskazują na tego rodzaju szczególną konieczność zrekompensowania zwiększonej trudności dla konsumentów w dochodzeniu ich praw, wymaganie pominięcia skutków powagi rzeczy osądzonej prowadziłoby, jak wyjaśnię poniżej, do nieproporcjonalnego naruszenia wchodzących w grę odpowiednich praw i interesów. 3. Wyważenie wchodzących w grę praw i interesów 68. Wyjaśniłem już, że wzmocniona ochrona zapewniana konsumentom na podstawie dyrektywy 93/13 zakłada obowiązek zbadania przez sąd krajowy – w razie konieczności z urzędu – czy warunki umowne zawarte w umowie konsumenckiej są bądź nie są nieuczciwe w rozumieniu tej dyrektywy. Jeżeli warunki te zostaną uznane za nieuczciwe, należy uznać, że nigdy nie istniały (chyba że konsument z pełną świadomością zagadnienia postanowi nie powoływać się na ich nieuczciwy charakter) ( ). 69. Kładąc nacisk na wyżej wymieniony obowiązek sądów (który ma zastosowanie niezależnie od okoliczności sprawy, a w szczególności od tego, czy konsument jest reprezentowany przez adwokata) ( ), Trybunał zrekompensował tym samym nierównowagę wpływającą w sposób naturalny na stosunki konsumentów i przedsiębiorców również za sprawą konkretnych narzędzi proceduralnych. Bez wątpienia bowiem ochrona materialna (przed stosowaniem nieuczciwych warunków) bez odpowiednich środków wykonawczych mogłaby zostać pozbawiona znaczenia, ponieważ nie ma powodu, aby zakładać, że naturalna słabość konsumenta względem przedsiębiorcy przestaje istnieć, w szczególności gdy konsument postanowi kontynuować na drodze sądowej dochodzenie swoich praw wynikających z umowy konsumenckiej. 70. Jednocześnie należy przypomnieć, że chociaż przepis, zgodnie z którą nieuczciwe warunki nie wiążą konsumenta, jak stanowi art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 „należy uznać za równoważny z krajowymi przepisami mającymi w ramach krajowego porządku prawnego charakter przepisów z zakresu porządku publicznego” ( ), ochrona konsumenta przyznana przez rzeczoną dyrektywę nie jest bezwarunkowa ( ). Wynika stąd, że mimo iż zakres tej ochrony musi odzwierciedlać konieczność wyrównania wspomnianej nierównowagi, jej parametry nie mogą być zdefiniowane bez należytego uwzględnienia prawdziwego celu tej konieczności oraz skutków prawnych dla innych zainteresowanych stron wynikającym z tej szczególnej ochrony. 71. W związku z powyższym, jedną kwestią jest moim zdaniem twierdzenie, że zasada skuteczności wymaga w każdych okolicznościach zbadania przez sąd krajowy z urzędu potencjalnie nieuczciwych warunków umownych w każdych okolicznościach, a zupełnie inną kwestią jest sugerowanie, że jeżeli obowiązek ten nie został spełniony, zasada skuteczności wymaga uchylenia skutków powagi rzeczy osądzonej, niezależnie od okoliczności danej sprawy. 72. Badanie z urzędu, z jednej strony, oraz powaga rzeczy osądzonej, z drugiej strony, obejmują w istocie wartości o różnym znaczeniu i nie należy próbować ich zrównywać (przez stwierdzenie, że naruszenie obowiązku badania nieuchronnie pociąga za sobą konieczność pominięcia powagi rzeczy osądzonej). 73. W szczególności, obowiązek badania z urzędu przyczynia się bowiem do uniknięcia sytuacji, w których sądy, w większym stopniu niż w innych dziedzinach prawa (biorąc pod uwagę leżący u podstaw brak równowagi między pozycjami stron), ostatecznie przyznają uprawnienia, które są oparte na niezgodnych z prawem podstawach ( ). Jednocześnie, chociaż obowiązek ten wyraźnie zwiększa obciążenie sądów nie sądzę, aby miał on nieproporcjonalny wpływ na przedsiębiorcę jako stronę przeciwną, mając na uwadze, że strona ta musi po prostu zaakceptować kontrolę legalności podstawy swojego roszczenia (gdy ta legalność nie jest kwestionowana przez konsumenta). Z tego względu można twierdzić, że taka interwencja pozwala na rozwiązanie problemu wyjściowego braku równowagi w pozycji stron bez tworzenia nowej (odwrotnej) nierównowagi. 74. Przechodząc teraz do zasady powagi rzeczy osądzonej, prawdą jest, iż można podobnie wyjaśniać konieczność zmiany prawomocnego rozstrzygnięcia sądowego, gdy sądy krajowe zaniechały (odpowiedniej) kontroli odnośnych warunków umownych, aby uniknąć ryzyka zasądzenia potencjalnie niezgodnego z prawem uprawnienia. Jednakże, w przeciwieństwie do raczej minimalnych negatywnych skutków dla strony przeciwnej (przedsiębiorcy) badania z urzędu warunków umowy, których konsument nie kwestionuje, wymaganie cofnięcia prawomocnego charakteru rozstrzygnięcia sądowego w każdym przypadku, gdy nie wypełniono takiego obowiązku badania z urzędu, niezależnie od okoliczności miałoby co najmniej dwie, przedstawione poniżej, nieproporcjonalne konsekwencje. 75. Po pierwsze, wpłynęłoby to nieproporcjonalnie na prawo przedsiębiorcy do skutecznej ochrony sądowej zapisane w art. 47 Karty, które wskazuje, jak już wspomniałem, na konieczność poszanowania prawomocnego charakteru rozstrzygnięcia sądowego. Chociaż bowiem ingerencja w pewność prawa może być uzasadniona szczególnymi okolicznościami, które ograniczyły zdolność konsumenta do obrony przysługujących mu praw, nie widzę powodu dla takiej ingerencji w sytuacji takiej jak przedmiotowa, w której nie wystąpiły żadne takie trudności (i w której leżąca u podstaw nierównowaga nie „rozciągała się” na etap postępowania sądowego/egzekucyjnego ze względu na obowiązujące przepisy proceduralne). 76. To właśnie rozwiązanie odwrotne, zamiast przywrócić równość stron, prowadziłoby bowiem do odwróconej nierównowagi, umożliwiając konsumentowi na każdym etapie postępowania „otwarcie” drzwi, które blokowały dostęp do możliwości kontroli sądowej, mimo że drzwi te pozostawały otwarte wystarczająco długo i żadna szczególna przeszkoda nie uniemożliwiała (konsumentowi) wygodnego skorzystania z nich, podczas gdy druga strona nie ma takiej samej możliwości. 77. Na tym etapie pragnę wyjaśnić, że okoliczność, iż prawomocne rozstrzygnięcie sądowe w postępowaniu głównym wydano w ramach postępowania, które jest nadal w toku, jest sama w sobie pozbawiona znaczenia. Powszechnie wiadomo, że pojęcie prawomocnego orzeczenia (którego dotyczą skutki powagi rzeczy osądzonej) nie ogranicza się wyłącznie do jednego orzeczenia formalnego, na mocy którego dane postępowanie jest faktycznie zakończone (ponieważ strony postanowiły nie korzystać ze środków odwoławczych lub wyczerpały wszystkie dostępne zwyczajne środki odwoławcze). Skutek powagi rzeczy osądzonej może bowiem pojawić się w ramach toczącego się postępowania, na różnych jego etapach i w różnych aspektach sporu, ze względu na fakt, że strony początkowo nie podniosły danej kwestii lub nie zakwestionowały następnie jej oceny. Dotyczy to nie tylko kwestii podnoszonych wprost, ale również tych, które stanowią niezbędne przesłanki prawne podniesionych argumentów (takich jak ważność rozpatrywanej w tej sprawie klauzuli dotyczącej kary umownej, w sytuacji gdy argumenty stron dotyczyły jedynie zakresu ich odpowiednich praw i obowiązków, które wynikają z tej klauzuli). Okoliczność, że w ramach jednego toczącego się postępowania stopniowo zanika możliwość powołania się na niektóre kwestie (i w ten sposób metaforyczne drzwi zamykają się), stanowi narzędzie niezbędne do tego, aby każde postępowanie było prowadzone w sposób skuteczny, a także – co nie mniej ważne – w rozsądnym terminie. 78. Przechodząc do drugiej kwestii (i drugiej nieproporcjonalnej konsekwencji), o której mowa w pkt 74 powyżej, ETPC orzekł, że uchylenie prawomocnego wyroku prowadzącego do powstania „mienia”, w rozumieniu art. 1 protokołu 1 do EKPC ( ), stanowi ingerencję w prawo beneficjenta wyroku do spokojnego korzystania z tego mienia ( ), nawet jeśli pominięcie powagi rzeczy osądzonej nie zakłada rozstrzygnięcia kwestii, której istotny aspekt należy ponownie zbadać ( ). 79. W przełożeniu na porządek prawny Unii wynika z tego, że art. 17 Karty (dotyczący prawa własności) stanowi kolejny powód, dla którego w mojej ocenie nie można bezrefleksyjnie rozciągać stosowania rozwiązania przyjętego w wyrokach w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. na każdy spór wynikający z dyrektywy 93/13, niezależnie od okoliczności danej sprawy. 80. Pragnę zauważyć, że oba wyżej wymienione aspekty nieproporcjonalnego wpływu uległyby dalszemu pogorszeniu w porównaniu z innymi aspektami ochrony konsumenta, w szczególności z zasadą dotyczącą terminów, w których konsument może wytoczyć powództwo o bezpodstawne wzbogacenie (wynikające z zastosowania nieuczciwego warunku). Trybunał wyjaśnił, że bieg tych terminów nie może rozpocząć się od dnia, w którym nastąpiło bezpodstawne wzbogacenie, ponieważ konsument mógł nie wiedzieć o nieuczciwym charakterze warunku lub nie dokonał oceny zakresu jego praw wynikających z dyrektywy 93/13 ( ). 81. Chwila nabycia takiej wiedzy stanowi zatem istotny punkt w czasie, przed upływem którego mające zastosowanie terminy zawite na dochodzenie roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia nie mogą upłynąć. Jeżeli zbiega się to z brakiem powagi rzeczy osądzonej w odniesieniu do ewentualnego wcześniejszego wyroku, w którym pominięto kontrolę z urzędu i w którym przyznano rację przedsiębiorcy, przedsiębiorca może znaleźć się w sytuacji przedłużającej się niepewności prawnej. 82. W tym względzie nie trzeba nadmieniać, że nie wszystkie zarzuty dotyczące nieuczciwości warunków zostaną uwzględnione co do istoty. W rzeczywistości nie można wykluczyć, że podniesienie takiego zarzutu na danym etapie postępowania może również stanowić część strategii sądowej lub może być nawet lekkomyślne, i nikt nie może zatem z pewnością przewidzieć tego, która strona ostatecznie wygra. Pragnę przypomnieć, że z przytoczonego powyżej orzecznictwa ETPC wynika, że sam fakt poddania ponownemu rozpoznaniu prawomocnie zakończonych spraw stanowi ingerencję w prawo własności i prawo zagwarantowane w art. 6 EKPC. Jeżeli taka ingerencja nie jest uzasadniona szczególnymi okolicznościami sprawy, nie powinna w ogóle mieć miejsca. 83. Z tego względu przypominam, że jeżeli podejście przyjęte przez sąd krajowy orzekający w ostatniej instancji w danym postępowaniu narusza prawo Unii, strona, która uważa się za poszkodowaną, powinna mieć możliwość wniesienia powództwa odszkodowawczego przeciwko państwu ( ). Mimo że powództwo to jest obwarowane szczególnymi warunkami, zapobiega ono poważnym konsekwencjom, jakie wynikałyby z pominięcia skutków powagi rzeczy osądzonej w braku wszelkich ścisłych przesłanek. 84. Co więcej, wyjaśniłem już, że wyroki w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. dotyczą kontekstu, który charakteryzuje się ścisłymi lub w inny sposób szczególnymi ramami proceduralnymi, które uniemożliwiały konsumentom skuteczne dochodzenie ich praw. Te ścisłe krajowe ramy proceduralne stanowią, moim zdaniem, konieczny element dla zrozumienia zakresu uwag Trybunału, przypomnianych w tych wyrokach i zgodnie z którymi „w braku skutecznej kontroli potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków danej umowy nie można zagwarantować poszanowania praw przyznanych przez dyrektywę 93/13” ( ). Uwaga ta wynika de facto z wcześniejszego orzecznictwa Trybunału dotyczącego badania z urzędu warunków umownych ( ), a z przedstawionych powyżej powodów, nie można oddzielić jej od okoliczności charakteryzujących wyroki w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r., tak aby w niezróżnicowany sposób wymagać cofnięcia powagi rzeczy osądzonej za każdym razem gdy warunki umowy nie zostały zbadane, bez należytego uwzględnienia okoliczności sprawy. 85. Dodam, że konieczność istnienia takiego ścisłego kontekstu umożliwiającego pominięcie skutku powagi rzeczy osądzonej wynika również z orzecznictwa Trybunału pochodzącego zarówno z okresu poprzedzającego wyroki w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r. jak i z okresu po wydaniu tych wyroków. 86. Jeżeli chodzi o starsze orzecznictwo, stwierdzając w wyroku Asturcom Telecomunicaciones, że nie istnieje obowiązek pominięcia prawomocnego charakteru orzeczenia arbitrażowego, Trybunał tym samym potwierdził, że przepisy krajowe nakładające dwumiesięczny termin na zaskarżenie tego orzeczenia są zgodne z zasadą skuteczności ( ) Podobnie, gdy Trybunał stwierdził w sprawie Finanmadrid EFC, że faktycznie istniał obowiązek pominięcia prawomocności określenia zobowiązań konsumentów, konstatacja ta była związana ze szczególnymi ścisłymi warunkami określonymi w hiszpańskim ustawodawstwie, które pozwoliły w tym przypadku na zmaterializowanie się skutków powagi rzeczy osądzonej ( ). Wreszcie, Trybunał stwierdził w wyroku Banco Primus, że powaga rzeczy osądzonej wcześniejszego wyroku (w którym tylko niektóre warunki umowy kredytu zostały zbadane) nie może sprzeciwiać się badaniu innych warunków tej samej umowy (jeżeli konsument właściwie sprzeciwił się wykonaniu) ( ). Ustalenie to zostało poczynione w kontekście proceduralnym wniosku o eksmisję z nieruchomości obciążonej hipoteką, który to kontekst również jest z natury restrykcyjny. 87. Niedawno w wyroku Profi Credit Polska Trybunał (w składzie wielkiej izby) stwierdził zasadniczo, że zasada skuteczności nie idzie tak daleko, by zobowiązywać państwa członkowskie do ustanowienia środków nadzwyczajnych w celu wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem (wydanym na podstawie weksla własnego), w którym pominięto kontrolę warunków umownych. 88. Chociaż Trybunał in fine wymagał dostępności środków prawnych umożliwiających konsumentowi dochodzenie odszkodowania z tytułu kwoty zapłaconej na podstawie jak podnoszono nieuczciwych warunków umownych, do wniosku tego Trybunał doszedł w ściśle określonych warunkach, w których można było zaskarżyć wyrok zaoczny. Innymi słowy, wniosek dotyczący obowiązku pominięcia prawomocnego charakteru orzeczenia był związany z rozważaniami dotyczącymi niewystarczających ram proceduralnych, w obrębie których konsument miałby bronić swoich praw ( ). Natomiast taki (standardowy) warunek niestosowania powagi rzeczy osądzonej nie mógłby mieć zastosowania, gdyby pominięcie powagi rzeczy osądzonej miało wynikać z samego braku kontroli warunków umownych w postępowaniu, które doprowadziło do wydania wyroku zaocznego rozpatrywanego w rozpoznawanej wówczas sprawie. 89. Podobnie w wyroku Getin Noble Bank Trybunał stwierdził istnienie obowiązku zbadania z urzędu przez sędziego egzekucyjnego ewentualnej nieuczciwości warunków umownych, w sytuacji gdy zaniechanie ze strony konsumenta doprowadziło do wydania nakazu zapłaty objętego powagą rzeczy osądzonej, a przy wydawaniu nakazu zapłaty nie przeprowadzono żadnej kontroli tych warunków. Trybunał powiązał wyżej wymieniony obowiązek w znacznym stopniu z (potencjalnie) ścisłymi przesłankami, zgodnie z którymi nakaz mógł zostać zaskarżony, co mogłoby w konsekwencja stwarzać istotne ryzyko, że konsument nie zainicjuje kontroli ( ). 90. Uwzględnienie powyższych elementów prowadzi mnie zatem do uznania, że w braku w niniejszej sprawie jakichkolwiek podobnych przesłanek proceduralnych ograniczających konsumentowi możliwość ochrony jego praw (czego zweryfikowanie należy oczywiście do sądu odsyłającego), konieczność zapewnienia skuteczności prawa konsumenta do niebycia związanym potencjalnie nieuczciwym warunkiem umownym zawartym w umowie konsumenckiej nie wymaga pominięcia skutku powagi rzeczy osądzonej, który orzeczenie sądowe nabyło w danym (i toczącym się) postępowaniu sądowym, mimo że w ramach tego postępowania potencjalnie nieuczciwy charakter danego warunku umownego nie został zbadany. V. Wnioski 91. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytanie prejudycjalne przedstawione przez Corte suprema di cassazione (najwyższy sąd kasacyjny, Włochy) w następujący sposób: Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie krajowemu przepisowi proceduralnemu, który uniemożliwia krajowemu sądowi kasacyjnemu stwierdzenie nieważności warunku w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, jeżeli brak możliwości takiej kontroli wynika z faktu, że – wobec braku zarzutu podniesionego w tym względzie przez konsumenta na wcześniejszych etapach postępowania, jak również z uwagi na to, że kwestia ta nie została uwzględniona z urzędu przez poszczególne sądy krajowe na tych wcześniejszych etapach – ważność takiego warunku należy uznać za ostatecznie rozstrzygniętą w sposób dorozumiany w następstwie wcześniejszego wyroku krajowego sądu kasacyjnego, jeżeli – sprawa powstała w kontekście, w którym ze względu na mające zastosowanie przepisy proceduralne egzekwowanie wykonania zobowiązań konsumenta nie jest szczególnie ułatwione, a zatem konsument nie napotyka szczególnych trudności w dochodzeniu swoich praw wynikających z dyrektywy 93/13, oraz – warunki prowadzenia wcześniejszych etapów postępowania nie czyniły w jakikolwiek inny sposób praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym dochodzenia przez konsumenta jego praw wynikających z dyrektywy 93/13. ( ) Język oryginału: angielski. ( ) Dyrektywa Rady z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29). ( ) Powołano się w szczególności na wyroki Trybunału (wielka izba): z dnia 17 maja 2022 r., SPV Project 1503 i in. (C‑693/19 i C‑831/19, EU:C:2022:395, zwany dalej „wyrokiem SPV Project 1503”EU:C:2022:395); z dnia 17 maja 2022 r., Unicaja Banco (C‑869/19, zwany dalej „wyrokiem Unicaja Banco”, EU:C:2022:397); z dnia 17 maja 2022 r., Ibercaja Banco (C‑600/19, zwany dalej: „wyrokiem Ibercaja Banco”, EU:C:2022:394) (łącznie zwane dalej „wyrokami w przedmiocie powagi rzeczy osądzonej z dnia 17 maja 2022 r.”). Pragnę zauważyć, że czwarty wyrok wydany tego dnia, Impuls Leasing Romania (C‑725/19, EU:C:2022:396), nie dotyczył kwestii konieczności pominięcia skutków powagi rzeczy osądzonej. ( ) Zobacz na przykład niedawny wyrok z dnia 11 kwietnia 2024 r., Air Europa Líneas Aéreas (C‑173/23, EU:C:2024:295, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo), lub z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) [C‑582/21, zwany dalej „wyrokiem Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem)”, EU:C:2024:282, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo]. ( ) Zobacz na przykład niedawny wyrok z dnia 13 marca 2025 r., APS Beta Bulgaria i Agentsia za kontrol na prosrocheni zadalzhenia (C‑337/23, EU:C:2025:183, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Czy też „czynna interwencja podmiotu niebędącego stroną danej umowy”, jak przypomina Trybunał. Zobacz przykładowo wyrok z dnia 18 stycznia 2024 r., Getin Noble Bank i in. (Kontrola z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umownych) (C‑531/22, EU:C:2024:58, zwany dalej „wyrokiem Getin Noble Bank”, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz przykładowo wyrok Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz przykładowo wyrok Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (pkt 37–39). ( ) Zobacz na przykład ibidem (pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Innymi istotnymi wyrokami (jeżeli chodzi o starsze sprawy) są w szczególności wyroki: z dnia 6 października 2009 r., Asturcom Telecomunicaciones (C‑40/08, , zwany dalej „wyrokiem Asturcom Telecomunicaciones”EU:C:2009:615); z dnia 18 lutego 2016 r., Finanmadrid EFC (C‑49/14, EU:C:2016:98); a także z dnia 26 stycznia 2017 r., Banco Primus (C‑421/14, EU:C:2017:60). Nowsze przykłady to przede wszystkim wyroki: Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem); Getin Noble Bank; a także z dnia 29 lutego 2024 r., Investcapital (C‑724/22, EU:C:2024:182). ( ) Wyrok Ibercaja Banco, pkt 49. ( ) Wyrok SPV Project 1503, pkt 68 (zob. również pkt 22 w odniesieniu do kontekstu proceduralnego). ( ) Ibidem, pkt 65. ( ) Wyrok Unicaja Banco, pkt 40. ( ) Wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in. (C‑154/15, C‑307/15 i C‑308/15, EU:C:2016:980, pkt 72–75). ( ) Ustalenie tego elementu należy do sądu odsyłającego. ( ) Zobacz przypis 8 powyżej oraz (w szerokim ujęciu) wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., BALTIC CONTAINER TERMINAL (C‑376/23, EU:C:2025:20, pkt 71, 72 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wyroki: z dnia 6 października 2015 r., Târșia (C‑69/14, EU:C:2015:662, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo) lub wyrok Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem), pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz przykładowo wyroki: z dnia 6 października 2015 r., Târșia, (C-69/14, EU:C:2015:662, pkt 36, 37 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 16 stycznia 2025 r., BALTIC CONTAINER TERMINAL (C-376/23, EU:C:2025:20, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wyrok z dnia 18 lipca 2007 r., Lucchini (C‑119/05, EU:C:2007:434, pkt 61–63). W kwestii uwag dotyczących „wyjątkowego” kontekstu tego rozstrzygnięcia zobacz wyrok z dnia 10 lipca 2014 r., Impresa Pizzarotti (C‑213/13, EU:C:2014:2067, pkt 61). ( ) Wyroki: z dnia 3 września 2009 r., Fallimento Olimpiclub (C‑2/08, EU:C:2009:506, pkt 29–31); z dnia 11 listopada 2015 r., Klausner Holz Niedersachsen (C‑505/14, EU:C:2015:742, pkt 43–45 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 2 kwietnia 2020 r.CRPNPAC i Vueling Airlines (C-370/17 i C-37/18, EU:C:2020:260, pkt 95, 96); z dnia 16 lipca 2020 r., UR (Objęcie prawników podatkiem VAT) (C‑424/19, EU:C:2020:581, pkt 32, 33); z dnia 7 kwietnia 2022 r., Avio Lucos (C‑116/20, EU:C:2022:273, pkt 102–104). ( ) Trybunał orzekł, że konsument powinien również zostać poinformowany o konsekwencjach, jakie jego bierność pociąga za sobą w zakresie prekluzji prawa do powołania się na potencjalnie nieuczciwy charakter warunków umownych, zob. wyrok z dnia 29 lutego 2024 r.Invescapital (C-724/22, EU:C:2024:182, pkt 45). ( ) Co zresztą wynika z orzecznictwa Trybunału; zob. wyroki: Asturcom Telecomunicaciones, pkt 47; Unicaja Banco, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo; Getin Noble Bank, pkt 45. ( ) Opinia rzecznika generalnego P. Mengozziego w sprawach połączonych Gutiérrez Naranjo i in. (C‑154/15, C‑307/15 i C‑308/15, EU:C:2016:552, pkt 72, 74); opinia rzecznika generalnego E. Tancheva w sprawie Unicaja Banco (C‑869/19, EU:C:2021:617, pkt 19). ( ) Przypominam, że prawo Unii nie nakłada na sądy krajowe ogólnego obowiązku uwzględnienia z urzędu zarzutu opartego na prawie Unii, niezależnie od znaczenia takiego przepisu dla porządku prawnego Unii, jeżeli strony mają rzeczywistą możliwość podniesienia takiego zarzutu przed sądem krajowym. Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 14 grudnia 1995 r., van Schijndel i van Veen (C‑430/93 i C‑431/93, EU:C:1995:441, pkt 16–22); z dnia 7 czerwca 2007 r., van der Weerd i in. (od C‑222/05 do C‑225/05, EU:C:2007:318, pkt 41). Zobacz również niedawny wyrok z dnia 22 czerwca 2023 r., K.B. i F.S. (Uwzględnianie z urzędu w sprawach karnych) (C‑660/21, EU:C:2023:498, pkt 53). ( ) Zobacz na przykład wyroki: Asturcom Telecomunicaciones, pkt 36; z dnia 26 stycznia 2017 r., Banco Primus (C‑421/14, EU:C:2017:60, pkt 46); Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem), pkt 36–38; Getin Noble Bank, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 29 lutego 2024 r.Investcapital (C-724/22, EU:C:2024:182, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz przykładowo wyroki: z dnia 24 października 2018 r., XC i in. (C‑234/17, EU:C:2018:853, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo), lub Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz moja opinia w sprawie Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (C‑582/21, EU:C:2023:674, pkt 37, 38 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wyrok z dnia 1 czerwca 1999 r., Eco Swiss (C‑126/97, EU:C:1999:269, pkt 46). Zobacz także wyroki ETPC: z dnia 13 czerwca 1979 r. w sprawie Marckx przeciwko Belgii (CE:ECHR:1979:0613JUD000683374, § 58); z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii (CE:ECHR:2020:1201JUD002637418, § 238). ( ) Zasada powagi rzeczy osądzonej jest powoływana jako jedno z kryteriów oceny państwa prawa w European Commission for Democracy through Law (Venice Commission), Rule of Law Checklist, 2016, Rada Europy, s. 28. ( ) Wyrok ETPC z dnia 19 maja 2020 r. w sprawie Redquest Limited przeciwko Słowacji (CE:ECHR:2020:0519JUD000274917, § 29). ( ) Zobacz na przykład wyrok ETPC z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, (CE:ECHR:2020:1201JUD002637418, § 238). Zobacz także wyrok ETPC z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce, (ECLI:CE:ECHR:2023:1123JUD005084921, § 224). ( ) Wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Ibercaja Banco (C‑452/18, EU:C:2020:536, pkt 26, 30). ( ) Wyrok z dnia 11 marca 2020 r., Lintner (C‑511/17, EU:C:2020:188, pkt 40). ( ) Zobacz przykładowo wyrok Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem), pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz przykładowo wyrok SPV Project 1503, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo. Fakt, że wspomniana ochrona nie jest bezwarunkowa dobrze ilustruje możliwość po stronie konsumenta niepowoływania się na nieuczciwy charakter warunku umowy, jak wyjaśniono w pkt 68 powyżej. ( ) Zobacz również ogólniej opinia rzecznika generalnego F.G. Jacobsa w sprawach połączonych van Schijndel i van Veen (C‑430/93 i C‑431/93, EU:C:1995:185, pkt 35). ( ) Zgodnie z którym „[k]ażda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. […]”. ( ) Wyrok ETPC z dnia 19 maja 2020 r. w sprawie Redquest Limited przeciwko Słowacji (CE:ECHR:2020:0519JUD000274917, § 50 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Ibidem, § 51. Pragnę zauważyć, że okoliczność, iż osoba prawna bierze udział w sporze sądowym, może oczywiście mieć wpływ na wartość aktywów przedsiębiorstwa. ( ) Zobacz wyrok z dnia 22 kwietnia 2021 r., Profi Credit Slovakia (C‑485/19, EU:C:2021:313, pkt 59–66). ( ) Wyrok z dnia 30 września 2003 r., Köbler (C‑224/01, EU:C:2003:513, pkt 50–53). ( ) Wyroki: Ibercaja Banco, pkt 46; Unicaja Banco, pkt 30; SPV Project 1503, pkt 62. ( ) Wyrok z dnia 4 czerwca 2020 r., Kancelaria Medius (C‑495/19, EU:C:2020:431, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wyrok Asturcom Telecomunicaciones, pkt 42–46. ( ) Wyrok z dnia 18 lutego 2016 r., Finanmadrid EFC (C‑49/14, EU:C:2016:98, w szczególności pkt 45–46, 52). ( ) Wyrok z dnia 26 stycznia 2017 r., Banco Primus (C-421/14, EU:C:2017:60, pkt 54 in fine). ( ) Znajduje to również zastosowanie do uwagi z pkt 81 tego wyroku (dyskutowanej w szczególności na rozprawie), zgodnie z którą w celu stwierdzenia, że należy odejść od powagi rzeczy osądzonej, bez znaczenia była kwestia, czy brak uprzedniego badania warunków umowy wynikał z braku właściwości do dokonania takiego badania czy z nieprzeprowadzenia takiego badania. Uwaga ta została sformułowana po tym, jak Trybunał orzekł, że odejście od powagi rzeczy osądzonej było in casu konieczne z uwagi na restrykcyjny kontekst proceduralny, jak właśnie wyjaśniono. Twierdzenie w tym punkcie nie może być zatem odczytywane w oderwaniu od tego wcześniejszego szerszego wyjaśnienia. Zobacz pkt 71, 77–83 tego wyroku. ( ) Wyrok Getin Noble Bank, pkt 53–61.