C-323/25

Wydanie tymczasowe OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ LAILI MEDINY przedstawiona w dniu 9 lipca 2026 r.(1) Sprawa C‑323/25 [Vinkers](i) KBC Verzekeringen NV przeciwko HC, Baloise Belgium NV [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez hof van beroep te Antwerpen (sąd apelacyjny w Antwerpii, Belgia)] Odesłanie prejudycjalne – Ochrona konsumentów – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13/EWG – Artykuł 1 ust. 2 – Warunek odzwierciedlający obowiązujący przepis ustawowy – Wzór umowy określony przez prawo – Wymogi zrozumiałości i przejrzystości – Obowiązkowe ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych – Pożar samochodu kempingowego na kempingu – Minimalny zakres ochrony ubezpieczeniowej – Obowiązek poinformowania konsumenta I.      Wprowadzenie 1.        Niniejsza sprawa stwarza Trybunałowi okazję do zbadania wymogów przejrzystości wynikających z dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich(2) w kontekście umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych. Jej specyfika polega na tym, że ubezpieczony pojazd jest samochodem kempingowym, który może być używany na dwa sposoby – jako środek transportu i jako miejsce zakwaterowania. Sporny warunek umowy przewidywał ochronę ubezpieczeniową odpowiadającą obowiązkowemu minimalnemu zakresowi ubezpieczenia wymaganemu przez prawo krajowe. Podniesiona kwestia dotyczy tego, czy właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny konsument, był w stanie zrozumieć, że zakres ochrony ubezpieczeniowej jest ograniczony do wypadków drogowych wynikających z korzystania z samochodu kempingowego jako środka transportu, natomiast nie obejmuje wypadków wynikających z korzystania z niego jako miejsca zakwaterowania. II.    Ramy prawne A.      Prawo Unii 1.      Dyrektywa 2009/103/WE 2.        Artykuł 3 akapit pierwszy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności(3), w brzmieniu mającym zastosowanie w postępowaniu głównym, stanowi: „Z zastrzeżeniem art. 5 każde państwo członkowskie podejmuje wszelkie stosowne środki w celu zapewnienia objęcia ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej odnoszącej się do ruchu pojazdów normalnie przebywających na jego terytorium”. 2.      Dyrektywa 93/13 3.        Artykuł 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 stanowi: „Warunki umowy odzwierciedlające obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze oraz postanowienia lub zasady konwencji międzynarodowych, których stroną są państwa członkowskie lub Wspólnota, zwłaszcza w dziedzinie transportu, nie będą podlegały przepisom niniejszej dyrektywy”. 4.        Artykuł 5 tej dyrektywy brzmi: „W przypadku umów, w których wszystkie lub niektóre z przedstawianych konsumentowi warunków wyrażone są na piśmie, warunki te muszą zawsze być sporządzone prostym i zrozumiałym językiem. Wszelkie wątpliwości co do treści warunku należy interpretować na korzyść konsumenta. […]”. B.      Prawo belgijskie 1.      Ustawa z dnia 21 listopada 1989 r. 5.        Zgodnie z art. 2 § 1 Wet van 21 november 1989 betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen (ustawy z dnia 21 listopada 1989 r. o obowiązkowym ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych(4); zwanej dalej „ustawą z dnia 21 listopada 1989 r.”) pojazdy mechaniczne dopuszcza się do ruchu dopiero z chwilą objęcia ich ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej, do której powstania mogą one prowadzić. 2.      Dekret królewski z 1992 r. i dekret królewski z 2018 r. 6.        Koninklijk besluit van 14 december 1992 betreffende de modelovereenkomst voor de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen (dekret królewski z dnia 14 grudnia 1992 r. w sprawie wzoru umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych; zwany dalej „dekretem królewskim z 1992 r.”)(5), w brzmieniu mającym zastosowanie w chwili zawarcia umowy, określał wzór umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. 7.        Artykuł 1 dekretu królewskiego z 1992 r. stanowił, że umowy dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych muszą być zgodne z postanowieniami wzoru umowy załączonego do dekretu królewskiego (zwanego dalej „wzorem umowy”). Przewidywał on jednak ponadto możliwość odstąpienia od tych postanowień na rzecz ubezpieczającego, ubezpieczonego lub dowolnej osoby trzeciej uczestniczącej w wykonaniu umowy. 8.        We wzorze umowy szkodę zdefiniowano jako każde zdarzenie powodujące szkodę i mogące prowadzić do zastosowania umowy. 9.        Rozdział 1 wzoru umowy był zatytułowany „Przedmiot i zakres ubezpieczenia”. Zgodnie z jego art. 1: „Na mocy niniejszej umowy przedsiębiorstwo ubezpiecza, zgodnie z ustawą z dnia 21 listopada 1989 r. oraz z zastrzeżeniem poniższych warunków, odpowiedzialność cywilną ubezpieczonych za szkody wyrządzone w Belgii przez wskazany pojazd […] […] Ubezpieczenie obejmuje szkody powstałe na drogach publicznych lub na terenach publicznych bądź prywatnych”. 10.      Dekret królewski z 1992 r. został zastąpiony Koninklijk besluit van 16 april 2018 tot vaststelling van de voorwaarden van de verzekeringsovereenkomsten tot dekking van de verplichte aansprakelijkheid inzake motorrijtuigen (dekretem królewskim z dnia 16 kwietnia 2018 r. określającym warunki umów obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych; zwanym dalej „dekretem królewskim z 2018 r.”)(6). III. Spór w postępowaniu głównym i pytania prejudycjalne 11.      W dniu 14 września 2011 r. HC, będący konsumentem, zawarł z Baloise Belgium NV (zwaną dalej „Baloise”), będącą pozwaną w postępowaniu głównym, umowę ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej dla swojego samochodu kempingowego (zwaną dalej „umową ubezpieczenia z 2011 r.”). 12.      W dniu 1 lipca 2021 r. HC zaparkował samochód kempingowy na kempingu w Belgii. W nocy z dnia 1 na 2 lipca 2021 r. w samochodzie kempingowym doszło do pożaru. Wybuchł on na skutek ładowania przez HC należącego do niego elektrycznego wózka inwalidzkiego ze znajdującego się w samochodzie kempingowym gniazdka 230 V(7). Pożar rozprzestrzenił się na inne samochody kempingowe i spowodował również szkody w infrastrukturze kempingu. 13.      Baloise odmówiła HC wypłaty odszkodowania z tytułu wypadku, ponieważ w chwili wypadku samochód kempingowy był używany jako miejsce zakwaterowania, a nie jako środek transportu. Zmaterializowane ryzyko nie było zatem przyczynowo związane z ruchem pojazdu, a tym samym nie było objęte polisą ubezpieczeniową. 14.      HC wytoczył przeciwko Baloise powództwo przed rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen (sądem pierwszej instancji w Antwerpii, wydział w Antwerpii, Belgia). 15.      KBC Verzekeringen NV (zwana dalej „KBC”), będąca ubezpieczycielem kempingu i innych poszkodowanych, wystąpiła z roszczeniem regresowym przeciwko HC i Baloise, domagając się zwrotu odszkodowania, które wypłaciła już ubezpieczonym. 16.      Rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen (sąd pierwszej instancji w Antwerpii, wydział w Antwerpii) oddalił zarówno powództwo HC, jak i roszczenie KBC. W tym względzie oparł się on na art. 3 dyrektywy 2009/103. Sąd ten przyjął, przynajmniej w sposób dorozumiany, że minimalny zakres ochrony ubezpieczeniowej, określony w szczególności w orzecznictwie Trybunału dotyczącym pojęcia „ruchu pojazdów” (wyrok z dnia 28 listopada 2017 r., Rodrigues de Andrade, C‑514/16, EU:C:2017:908; zwany dalej „wyrokiem Rodrigues de Andrade”), jest powszechnie znany, w tym przez konsumentów. 17.      Zdaniem sądu odsyłającego sąd pierwszej instancji, gdy powołał się na orzeczenia zapadłe po zawarciu umowy ubezpieczenia, zmienił z mocą wsteczną zakres ubezpieczenia. 18.      KBC wniósł apelację do hof van beroep te Antwerpen (sądu apelacyjnego w Antwerpii, Belgia), który jest sądem odsyłającym. 19.      W postępowaniu przed sądem odsyłającym Baloise argumentuje, że umowa ubezpieczenia z 2011 r. słowo w słowo powiela wzór umowy. W myśl art. 1 wzoru umowy polisa ubezpieczeniowa obejmuje odpowiedzialność cywilną ponoszoną zgodnie z ustawą z dnia 21 listopada 1989 r. Odesłanie do tej ustawy jest wystarczająco jasne. Należy przyjąć, że warunki polisy ubezpieczeniowej są ipso facto jasne i zrozumiałe. 20.      HC odpiera ten argument i twierdzi, że na podstawie brzmienia polisy mógł założyć, iż był w pełni ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w odniesieniu do samochodu kempingowego. W żadnym miejscu tej polisy nie wskazano, że obejmuje ona wyłącznie ryzyko związane z ruchem pojazdów (jako środków transportu). 21.      KBC podnosi, że polisa ubezpieczeniowa wystawiona przez Baloise nie jest jasna, jeżeli chodzi o zakres ochrony ubezpieczeniowej. 22.      Sąd odsyłający wskazuje, że z orzecznictwa Hof van Cassatie (sądu kasacyjnego, Belgia) wynika, iż art. 2 i 3 ustawy z dnia 21 listopada 1989 r. regulują nie tylko ustawowy obowiązek ubezpieczenia pojazdu mechanicznego, lecz także zakres ochrony ubezpieczeniowej. W myśl tego orzecznictwa obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej objęte jest jedynie ryzyko związane z ruchem pojazdu. W związku z tym zgodnie z prawem belgijskim zakres ochrony ubezpieczeniowej pokrywa się z obowiązkiem ubezpieczenia, przy czym ta zasada nie została odzwierciedlona ani w ustawie, ani we wzorze polisy ubezpieczeniowej. 23.      W tych okolicznościach hof van beroep te Antwerpen (sąd apelacyjny w Antwerpii) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1.      Czy wymóg jasności i zrozumiałości, który ma umożliwiać konsumentowi przewidzenie ekonomicznych i prawnych skutków zawarcia umowy, wymaga, aby przedsiębiorstwo poinformowało konsumenta, że oferowana ochrona nie wykracza poza minimalny zakres ochrony niezbędny do uczestniczenia w ruchu drogowym, w związku z czym istotne ryzyka związane z samochodem kempingowym, które mogą wystąpić na kempingu, nie będą objęte ochroną, a konsument, gdyby był tego świadomy, mógłby zawrzeć umowę w inny sposób, wykupując dodatkową polisę lub zawierając umowę z ubezpieczycielem oferującym szerszy zakres ochrony? 2.      Czy okoliczność, że umowa ubezpieczenia odpowiada wzorowi określonemu przez organy publiczne, oznacza, że wymogi jasności i zrozumiałości w rozumieniu [dyrektywy 93/13] są ipso facto spełnione, w związku z czym należy uznać, że konsument jest w stanie ocenić ekonomiczne i prawne skutki postanowień umownych dotyczących przedmiotu i zakresu ochrony ubezpieczeniowej? 3.      Czy okoliczność, że wzór polisy ma charakter bezwzględnie obowiązujący i że ubezpieczyciel może zaoferować szerszy zakres ochrony ubezpieczeniowej, ma w tym względzie jakiekolwiek znaczenie? 4.      Czy ma znaczenie, czy z uwagi na przedmiot ubezpieczenia konsument ma szczególne potrzeby (ubezpieczenie od ognia, ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej itp.) i czy ubezpieczyciel wiedział o nich przed zawarciem polisy? 5.      Czy ma znaczenie okoliczność, że ani [ustawa z dnia 21 listopada 1989 r.], ani wzór polisy nie określają wyraźnie charakteru ryzyka/zakresu ochrony ubezpieczeniowej, a w szczególności fakt, że ochroną ubezpieczeniową objęte są wyłącznie ryzyka związane z uczestniczeniem w ruchu drogowym, wobec czego nawet uważna lektura [ustawy z dnia 21 listopada 1989 r.] i wzoru polisy nie pozwala na ustalenie, w jakich okolicznościach zapalenie się samochodu kempingowego na kempingu jest objęte polisą? 6.      Czy ma znaczenie fakt, że umowa ubezpieczenia jest dostosowywana z mocy prawa w przypadku zmian legislacyjnych, przez co zakres ustawowej ochrony minimalnej, którą konsument uważał początkowo za przysługującą mu, może zostać następnie zmniejszony, w wyniku czego niektóre ryzyka, w odniesieniu do których konsument uważał, że są objęte ochroną w momencie zawarcia umowy, mogą przestać być nią objęte?”. 24.      HC, Baloise, rządy belgijski i polski oraz Komisja Europejska przedstawili uwagi na piśmie. Rząd belgijski i Komisja przedstawiły swoje stanowiska i udzieliły odpowiedzi na pytania pisemne i ustne Trybunału podczas rozprawy, która odbyła się w dniu 15 kwietnia 2026 r. IV.    Ocena A.      Kwestia wstępna (w przedmiocie kwalifikacji wypadku jako związanego z „ruchem pojazdów”) 25.      Na wstępie należy przypomnieć, że w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania(8). 26.      Ponadto okoliczność, że sąd odsyłający powołał się formalnie we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na określone przepisy prawa Unii, nie stoi na przeszkodzie temu, by Trybunał przekazał temu sądowi wszelkie wskazówki dotyczące wykładni, które mogą być pomocne w rozstrzygnięciu rozpatrywanej przez niego sprawy, niezależnie od tego, czy ów sąd powołał się na nie w treści pytań. W tym względzie do Trybunału należy wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych przez sąd krajowy, w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, elementów prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu(9). 27.      W niniejszej sprawie wszystkie pytania prejudycjalne dotyczą dyrektywy 93/13, a konkretniej rzecz ujmując, przejrzystości warunku umowy ubezpieczenia z 2011 r. Warunek ten ogranicza, w związku z ustawą z dnia 21 listopada 1989 r., która częściowo transponuje art. 3 dyrektywy 2009/103, zakres ochrony ubezpieczeniowej. 28.      Zgodnie z art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103 z zastrzeżeniem jej art. 5 każde państwo członkowskie podejmuje wszelkie stosowne środki w celu zapewnienia objęcia ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej odnoszącej się do ruchu pojazdów normalnie przebywających na jego terytorium. 29.      Chociaż sąd odsyłający nie zwrócił się formalnie do Trybunału z pytaniem, czy wypadek analizowany w postępowaniu głównym, mianowicie pożar samochodu kempingowego, jest związany z „ruchem pojazdów” w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103, rządy belgijski i polski oraz Komisja uznały, że jest to kwestia wstępna, która wymaga rozpatrzenia. 30.      Zgadzam się z tymi zainteresowanymi stronami, że jest to kluczowe zagadnienie, które należy zbadać, aby umożliwić sądowi krajowemu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. 31.      Jeżeli bowiem wypadek analizowany w postępowaniu głównym jest związany z „ruchem pojazdów” w rozumieniu dyrektywy 2009/103, odpowiedzialność, której stanowi on źródło, musiałaby być objęta zakresem ubezpieczenia, zaś badanie odnośnego warunku umowy ubezpieczenia z 2011 r. w świetle dyrektywy 93/13 byłoby bezprzedmiotowe. Odnośny warunek umowy ubezpieczenia należy zbadać w świetle dyrektywy 93/13 jedynie wówczas, gdy wypadek ten nie jest związany z „ruchem pojazdów”. 32.      W tym względzie trzeba przypomnieć, że pojęcie „ruchu pojazdów” nie może być pozostawione ocenie każdego państwa członkowskiego, lecz stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii(10), którego wykładnia należy do Trybunału. 33.      Jeżeli chodzi o zasygnalizowane w postanowieniu odsyłającym wątpliwości dotyczące uwzględnienia orzeczeń Trybunału zapadłych po zawarciu umowy, wypada wyjaśnić, iż uwzględnienie takich orzeczeń nie pociąga za sobą zmiany „z mocą wsteczną” zakresu polisy ubezpieczeniowej, który został uzgodniony między stronami w postępowaniu głównym(11). 34.      W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wykładnia normy prawa Unii dokonana przez Trybunał w ramach wykonania kompetencji przyznanej mu w art. 267 TFUE wyjaśnia i precyzuje znaczenie oraz zakres tej normy, tak jak należy lub należało ją rozumieć i stosować od daty jej wejścia w życie. Z powyższego wynika, że sądy mogą i powinny stosować zinterpretowany w ten sposób przepis do stosunków prawnych powstałych przed wydaniem wyroku w sprawie wniosku o dokonanie wykładni, jeżeli spełnione są ponadto wszystkie pozostałe przesłanki wszczęcia przed właściwym sądem postępowania w sprawie związanej ze stosowaniem takiego przepisu(12). 35.      Wyjaśniwszy powyższe, należy, w celu udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania prejudycjalne, zbadać kwestię wstępną, która dotyczy tego, czy sytuację w postępowaniu głównym można zakwalifikować jako wypadek związany z „ruchem pojazdów” w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103. 36.      Po pierwsze, konieczne jest wskazanie, że samochód kempingowy, taki jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym, należy do zakresu pojęcia „pojazdu”, o którym mowa w art. 1 pkt 1 dyrektywy 2009/103 i który zdefiniowano jako „pojazd […] przeznaczony do podróżowania lądem oraz napędzany siłą mechaniczną, który nie porusza się po szynach, oraz każdą przyczepę zespoloną lub nie”. 37.      W tym względzie wypada zauważyć, że ta definicja jest niezależna od użytku, jaki czyni się lub można czynić z danego pojazdu. W rezultacie fakt, że samochód kempingowy może być używany na dwa sposoby, jako środek transportu i jako miejsce zakwaterowania, nie zmienia ustalenia, iż jest on objęty zakresem pojęcia „pojazdu” zawartego w art. 1 pkt 1 dyrektywy 2009/103(13). 38.      Ponadto z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi jasno wynika, że rozpatrywany samochód kempingowy normalnie przebywa na terytorium państwa członkowskiego i nie jest objęty odstępstwem przewidzianym na podstawie art. 5 tej dyrektywy. 39.      Po drugie, co się tyczy pojęcia „ruchu pojazdów” w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103, które – jak wskazano powyżej – stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, należy je interpretować z uwzględnieniem w szczególności kontekstu tego przepisu oraz celów uregulowania, którego stanowi ono część(14). 40.      Ewolucja przepisów prawa Unii w dziedzinie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, w tym dyrektywy 2009/103, świadczy o tym, że cel ochrony ofiar wypadków spowodowanych przez te pojazdy był stale wspierany przez prawodawcę Unii(15). 41.      Trybunał w swoim orzecznictwie orzeka w tym kontekście, że art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103 należy interpretować w ten sposób, iż zawarte w nim pojęcie „ruchu pojazdów” nie jest ograniczone do sytuacji ruchu drogowego, to znaczy ruchu na drodze publicznej, ale obejmuje każde użytkowanie pojazdu, które jest zgodne z normalną funkcją tego pojazdu(16). 42.      Trybunał orzekł również, że ponieważ pojazdy mechaniczne, o których mowa w art. 1 pkt 1 dyrektywy 2009/103, mają, niezależnie od swych cech, normalnie służyć jako środki transportu, pojęcie to obejmuje swym zakresem każde wykorzystanie pojazdu w charakterze środka transportu(17). 43.      W tym względzie z orzecznictwa Trybunału wynika, że fakt, iż pojazd uczestniczący w wypadku był nieruchomy w chwili, w której wypadek nastąpił, nie wyklucza sam w sobie, że używanie tego pojazdu w takiej chwili może być związane z jego funkcją środka transportu i w rezultacie być objęte zakresem pojęcia „ruchu pojazdów” w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103(18). 44.      Ponadto nie ma znaczenia kwestia, czy silnik danego pojazdu działał w chwili zaistnienia wypadku(19). 45.      Pojęcie „ruchu pojazdów” nie zależy też od cech terenu, na którym pojazd ten był używany, w szczególności zaś od tego, czy w chwili wypadku dany pojazd był unieruchomiony i znajdował się na parkingu(20). 46.      Trybunał stwierdził zatem, w wyroku Línea DirectaAseguradora, że pojęciem „ruchu pojazdów”, o którym mowa w art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103, jest objęta sytuacja, w której w pojeździe, używanym zgodnie z jego funkcją środka transportu, zaparkowanym w prywatnym garażu nieruchomości, wybuchł pożar, który znajduje swoje źródło w instalacji elektrycznej tego pojazdu i który spowodował szkody w tej nieruchomości(21). 47.      W wyroku Rodrigues de Andrade Trybunał wskazał jednak na odmienną sytuację pojazdów, które mogą być również używane w określonych okolicznościach jako narzędzie pracy(22). W przypadku tych pojazdów konieczne jest ustalenie, czy w chwili wypadku, w którym taki pojazd uczestniczył, był on używany głównie jako środek transportu, kiedy to takie użycie może być objęte zakresem pojęcia „ruchu pojazdów” w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103, czy też jako narzędzie pracy, kiedy to dane użycie nie może być objęte zakresem tego pojęcia(23). 48.      W owej sprawie ciągnik był używany jako generator siły napędowej koniecznej do utrzymania w ruchu pompy opryskiwacza herbicydowego, w którą został wyposażony, w celu rozpryskiwania tego herbicydu na winorośli rosnącej w gospodarstwie rolnym. Takie użycie wydawało się zasadniczo związane z funkcją ciągnika jako narzędzia pracy, a nie jako środka transportu(24). 49.      Rządy belgijski i polski podnoszą, że wypadek analizowany w postępowaniu głównym jest związany z „ruchem pojazdów” oraz że zaistniała sytuacja przypomina sytuację, na tle której zapadł wyrok Línea Directa Aseguradora. Podczas rozprawy Komisja zajęła stanowisko przeciwne i stwierdziła, że za istotny precedens powinno się uznać wyrokRodrigues de Andrade. 50.      W tym względzie, jak wspomniano powyżej(25), trzeba podkreślić, że samochód kempingowy, taki jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym, może być używany na dwa sposoby – do przemieszczania się oraz zakwaterowania. Aby rozstrzygnąć, czy wypadek jest związany z „ruchem pojazdów”, należy ustalić, czy, w chwili wypadku, sposób używania samochodu kempingowego był zgodny z funkcją tego pojazdu jako środka transportu, czy też jako miejsca zakwaterowania. 51.      Zgadzam się z Komisją, że sytuacja w postępowaniu głównym przypomina sytuację, na tle której zapadł wyrok Rodrigues de Andrade, oraz że w chwili wypadku samochód kempingowy nie był używany jako środek transportu. 52.      Z informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym wynika, że pożar został spowodowany wskutek podpięcia elektrycznego skutera inwalidzkiego do (uszkodzonego) gniazdka elektrycznego zainstalowanego w samochodzie kempingowym. Wydaje się zatem, że w chwili wypadku pojazd był używany jako źródło energii elektrycznej dla urządzenia, które nie jest związane z korzystaniem z pojazdu jako środka transportu. Analogicznie jak w sprawie zakończonej wydaniem wyroku Rodrigues de Andrade, w której pojazd był używany jako narzędzie pracy, użytek czyniony z pojazdu w sprawie w postępowaniu głównym nie jest zgodny z funkcją tego pojazdu jako środka transportu. Wydaje się natomiast, że jest on związany z drugą funkcją tego pojazdu, to znaczy z jego funkcją miejsca zakwaterowania. 53.      Tę sytuację należy zatem odróżnić od sytuacji, na tle której zapadł wyrok Línea Directa Aseguradora i w  której źródłem pożaru była instalacja elektryczna pojazdu, który był używany zgodnie z jego funkcją środka transportu. 54.      W tych okolicznościach wydaje się, że sytuacja w postępowaniu głównym, w której w samochodzie kempingowym wybuchł pożar spowodowany podpięciem urządzenia do zainstalowanego w tym samochodzie gniazdka, nie wykazuje związku ze sposobem używania tego pojazdu jako środka transportu, w związku z czym nie może ona zostać zakwalifikowana jako wypadek związany z „ruchem pojazdów” w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 2009/103. W świetle powyższego ustalenia należy następnie zbadać, czy dyrektywa 93/13 ma zastosowanie do warunków umowy regulujących zakres przedmiotowej polisy ubezpieczeniowej. B.      Pytanie drugie (w przedmiocie zakresu stosowania dyrektywy 93/13) 55.      Z postanowienia odsyłającego wynika, że ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jest obowiązkowe na mocy ustawy z dnia 21 listopada 1989 r. oraz że umowa ubezpieczenia z 2011 r. powiela wzór umowy ustanowiony w dekrecie królewskim z 1992 r.(26) Zgodnie z tym dekretem umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych muszą być zgodne z warunkami zawartymi we wzorze umowy, przy czym dopuszcza się odstępstwa na rzecz ubezpieczającego, ubezpieczonego lub dowolnej osoby trzeciej, której dotyczy wykonywanie tej umowy. 56.      Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do tego, czy sporny warunek umowy ubezpieczenia z 2011 r., który reguluje objęty polisą zakres ochrony ubezpieczeniowej, spełnia wymogi przejrzystości wynikające z dyrektywy 93/13 w zakresie, w jakim powiela on warunek zawarty we wzorze umowy. 57.      Ponieważ to pytanie dotyczy zakresu kontroli sądowej umowy ubezpieczenia, która odpowiada określonemu prawem wzorowi polisy ubezpieczeniowej, należy, zgodnie z orzecznictwem przywołanym w pkt 25 niniejszej opinii, przeformułować to pytanie, tak aby zbadać, czy sporny warunek jest objęty zakresem stosowania dyrektywy 93/13 w świetle jej art. 1 ust. 2. Ten ostatni przepis wyłącza z jej przedmiotowego zakresu stosowania wszelkie warunki umowy odzwierciedlające „obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze”. 58.      W związku z tym, poprzez pytanie drugie, które należy rozpatrzyć w pierwszej kolejności, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że dyrektywa ta ma zastosowanie do warunku zawartego w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, który reguluje zakres ochrony ubezpieczeniowej, w zakresie, w jakim taka umowa odzwierciedla określony prawem wzór umowy obowiązkowego ubezpieczenia, od którego postanowień ubezpieczyciel może odstąpić w celu zapewnienia szerszej ochrony. 59.      Z orzecznictwa Trybunału wynika, że zawarte w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 wyrażenie „obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze” obejmuje, w świetle motywu trzynastego tej dyrektywy, zarówno przepisy prawa krajowego, które mają zastosowanie między umawiającymi się stronami niezależnie od ich wyboru, jak i te, które mają charakter względnie obowiązujący, to znaczy mające domyślne zastosowanie w braku odmiennego porozumienia między stronami(27). 60.      Wyłączenie warunków odzwierciedlających „obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze” z przedmiotowego zakresu systemu ustanowionego dyrektywą 93/13 jest uzasadnione tym, że co do zasady można słusznie domniemywać, iż ustawodawca krajowy zapewnił równowagę pomiędzy ogółem praw i obowiązków stron niektórych umów, którą to równowagę prawodawca Unii miał wyraźnie zamiar zachować(28). 61.      W związku z tym okoliczność, że ustawodawca krajowy dokonał wyważenia ogółu praw i obowiązków stron niektórych umów, nie stanowi warunku zastosowania wyłączenia, o którym mowa w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13, lecz uzasadnienie takiego wyłączenia(29). 62.      Do sądu krajowego, przed którym zawisła sprawa w postępowaniu głównym, należy sprawdzenie, czy dany warunek wchodzi w zakres stosowania art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 w świetle kryteriów określonych przez Trybunał, przy czym sąd ten musi mieć na uwadze okoliczność, że w świetle celu ochrony konsumentów przyświecającego tej dyrektywie wyjątek ustanowiony w art. 1 ust. 2 tej dyrektywy podlega ścisłej wykładni(30). 63.      W niniejszej sprawie sąd odsyłający wskazuje, że zgodnie z dekretem królewskim z 1992 r. umowy ubezpieczenia muszą powielać warunki zawarte w załączonym do tego dekretu wzorze umowy oraz że wzór polisy ubezpieczeniowej ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Wydaje się zatem, że wzór umowy ma zastosowanie niezależnie od wyboru stron, co oznacza, iż należy go zakwalifikować jako przepis „obowiązujący” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13. 64.      Powzięte przez sąd odsyłający wątpliwości co do tej kwalifikacji zdają się jednak odnosić do możliwości odstąpienia od warunków zawartych we wzorze umowy w celu zapewnienia szerszej ochrony. 65.      Komisja podniosła, że możliwość odstąpienia od warunków zawartych we wzorze umowy oznacza, iż rozpatrywane przepisy nie są „obowiązujące” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13. Zdaniem Komisji skoro dekret królewski z 1992 r. nie wydaje się wymagać, aby umową ubezpieczenia objęte były wyłącznie wypadki związane z „ruchem pojazdów”, a ubezpieczyciel może wprowadzić odstępstwo w celu zapewnienia dodatkowej ochrony, sporny warunek, który przewiduje ochronę ubezpieczeniową, nie jest objęty zakresem wyjątku ustanowionego w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13. 66.      Nie mogę się zgodzić z tym stanowiskiem. Minimalny zakres ochrony ubezpieczeniowej określony we wzorze umowy ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Okoliczność, że ubezpieczyciel może wyjść poza ten zakres i zapewnić szerszą ochronę, nie zmienia obowiązkowego charakteru minimalnego zakresu ubezpieczenia. 67.      Trybunał orzekł już, że okoliczność, iż można odstąpić od dyspozytywnego przepisu krajowego, jest bez znaczenia dla weryfikacji, czy warunek umowny odzwierciedlający taki przepis jest wyłączony na podstawie art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 z zakresu stosowania tej dyrektywy(31). 68.      Podobnie, okoliczność, że można zastosować na korzyść konsumenta odstępstwo od przepisu prawa krajowego, który ma zastosowanie między stronami umowy niezależnie od ich wyboru, takiego jak treść określona we wzorze umowy, nie powinna mieć wpływu na to, czy warunek umowy odpowiadający takiemu przepisowi jest wyłączony z zakresu zastosowania dyrektywy 93/13.. 69.      W związku z tym jeżeli sporny warunek umowy ubezpieczenia przewiduje jedynie minimalny zakres ochrony, który odpowiada dokładnie bezwzględnie obowiązującemu zakresowi ochrony określonemu we wzorze polisy (jak stanowi wzór umowy), nie można uznać, iż warunek ten nie odzwierciedla „obowiązującego przepisu ustawowego lub wykonawczego”, tylko dlatego, iż zakład ubezpieczeń mógł, hipotetycznie, zapewnić większą ochronę (czego w niniejszej sprawie nie uczynił). 70.      Odmiennego wniosku nie można wyciągnąć na podstawie wyroku Všeobecná úverová banka(32). Badano w nim możliwość kontroli sądowej zawartego w umowie kredytu warunku dotyczącego wcześniejszej wymagalności, który umożliwiał wierzycielowi domaganie się zwrotu kwoty pozostałej do spłaty na podstawie tej umowy w przypadku naruszenia przez dłużników ich zobowiązań umownych. Warunek ten powielał przepisy krajowe, które umożliwiały wierzycielom żądanie zapłaty całej należności z tytułu kredytu, jeżeli strony tak uzgodniły. Sąd odsyłający w tej sprawie wyjaśnił, że odpowiednie przepisy krajowe nie znajdywały zastosowania domyślnie, ponieważ wymagały porozumienia stron. Ponadto nawet jeżeli strony tak uzgodniły, wierzyciel nie był zobowiązany skorzystać z tego prawa. 71.      Uregulowanie krajowe analizowane w sprawie w postępowaniu głównym różni się od uregulowania, które Trybunał zbadał w wyroku przywołanym w poprzednim punkcie niniejszej opinii. Inaczej niż w przypadku mechanizmu wcześniejszej wymagalności, na którego stosowanie strony musiały wyrazić zgodę (i z którego skorzystanie w razie jego uzgodnienia nie jest obowiązkowe), strony umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych podlegającej prawu belgijskiemu nie mają innego wyboru, jak tylko odzwierciedlić w tej umowie zawarte we wzorze umowy warunki odnoszące się do minimalnego zakresu ochrony ubezpieczeniowej. 72.      Rząd belgijski przedstawił inny tok rozumowania na poparcie swojego stanowiska, zgodnie z którym sporny warunek nie jest wyłączony z systemu ustanowionego dyrektywą 93/13. Dotyczy on zakresu stosowania wzoru umowy jako takiego. Według tego rządu wzór umowy został opracowany wyłącznie z myślą o zwykłych pojazdach, a nie o pojazdach mających „złożony” charakter lub pojazdach o różnych zastosowaniach, takich jak samochody kempingowe. W związku z tym jeżeli umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych powiela wzór umowy w odniesieniu do pojazdu, do którego ten wzór umowy nie miał w zamierzeniu znaleźć zastosowania, rozpatrywane warunki umowy nie są objęte zakresem wyłączenia, o którym mowa w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13. W tym względzie rząd belgijski powołał się na wydany przez Trybunał wyrok RWE Vertrieb(33). 73.      W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż owa dyrektywa ma zastosowanie do klauzul ogólnych warunków włączonych do umów konsumenckich, które przejmują normę prawa krajowego mającą zastosowanie do innej kategorii umowy i które nie podlegają danym przepisom krajowym(34). Zezwolenie na wyłączenie stosowania dyrektywy 93/13 do warunków umownych tylko z tego względu, że przejmują one krajowe przepisy ustawowe lub wykonawcze, które nie mają zastosowania do umowy zawartej przez strony bądź powołują się na takie przepisy, podważałoby bowiem system ochrony konsumentów ustanowiony przez tę dyrektywę(35). 74.      To do sądu odsyłającego, który jako jedyny jest właściwy do dokonywania wykładni przepisów prawa krajowego, należy zbadanie zasadności zasugerowanej przez rząd belgijski wykładni odpowiednich uregulowań krajowych. 75.      Gdyby sąd odsyłający doszedł do wniosku, że wzór umowy nie miał w zamierzeniu znaleźć zastosowania do pojazdów o różnorodnym przeznaczeniu, takich jak samochód kempingowy, który może być używany jako środek transportu i jako miejsce zakwaterowania, sporny warunek dotyczący zakresu ubezpieczanej odpowiedzialności podlegałby przepisom dyrektywy 93/13. 76.      Gdyby jednak sąd odsyłający uznał, że wzór umowy ma zastosowanie do wszystkich typów pojazdów, w tym do samochodów kempingowych takich jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym, art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 należałoby interpretować w ten sposób, iż wyłącza on z zakresu stosowania tej dyrektywy warunek odzwierciedlający warunki zawarte we wzorze umowy. 77.      W związku z tym, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że dyrektywa ta nie ma zastosowania do warunku zawartego w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, który reguluje zakres ochrony ubezpieczeniowej, w zakresie, w jakim taka umowa odzwierciedla określony prawem wzór umowy obowiązkowego ubezpieczenia, nawet jeżeli ubezpieczyciel może odstąpić od postanowień takiego wzoru umowy w celu zapewnienia szerszej ochrony. Ta dyrektywa ma jednak zastosowanie, gdyby sąd krajowy doszedł do wniosku, iż rozpatrywany warunek przejmuje normę prawa krajowego ustanawiającą wzór umowy, który nie miał w zamierzeniu znaleźć zastosowania do kategorii pojazdów objętych umową ubezpieczenia. C.      Pytania pierwsze, trzecie, czwarte i piąte (w przedmiocie wymogu przejrzystości) 78.      Wymóg przejrzystości w odniesieniu do nieuczciwych warunków znalazł swój wyraz w normie zawartej w art. 4 ust. 2 i art. 5 dyrektywy 93/13, zgodnie z którymi warunki umowy mają zostać sporządzone prostym i zrozumiałym językiem. 79.      W myśl art. 4 ust. 2 tej dyrektywy przejrzystość warunków umowy stanowi warunek wstępny wyłączenia podstawowych warunków umowy z kontroli nieuczciwego charakteru. Zgodnie bowiem z tym przepisem ocena nieuczciwego charakteru warunków nie może dotyczyć ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. 80.      Preambuła dyrektywy 93/13 zawiera pewne wskazówki odnoszące się do warunków, które można uznać za podstawowe warunki umowy ubezpieczenia. Jej motyw dziewiętnasty przewiduje, że w przypadku umów ubezpieczenia warunki, które jasno określają ryzyko ubezpieczeniowe lub zakreślają jego granice oraz określają odpowiedzialność ubezpieczyciela lub wyznaczają jej zakres, nie podlegają ocenie nieuczciwego charakteru, ponieważ takie ograniczenia brane są pod uwagę przy obliczaniu składki opłacanej przez konsumenta. 81.      Zgodnie z orzecznictwem Trybunału transakcja ubezpieczeniowa charakteryzuje się tym, iż ubezpieczyciel zobowiązuje się w zamian za uprzednią zapłatę składki do świadczenia ubezpieczonemu, w przypadku realizacji ryzyka ubezpieczeniowego, usługi uzgodnionej przy zawarciu umowy(36). 82.      W niniejszej sprawie sporny warunek umowy dotyczy objętego polisą zakresu ochrony ubezpieczeniowej. W tych okolicznościach wydaje się, że taki warunek zakreśla granice ryzyka ubezpieczeniowego, a także wyznacza zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela i wskazuje świadczenie podstawowe rozpatrywanej umowy ubezpieczenia, czego weryfikacja należy jednak do sądu odsyłającego(37). 83.      Gdyby sąd odsyłający uznał, że ten warunek wchodzi w zakres głównego przedmiotu umowy ubezpieczenia, powinien on też zbadać, czy został on wyrażony przez przedsiębiorcę „prostym i zrozumiałym językiem”. 84.      Niemniej jednak ten sam wymóg przejrzystości, o którym mowa w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, znajduje się również w art. 5 tej dyrektywy, który stanowi, że warunki umowy wyrażone na piśmie muszą „zawsze być sporządzone prostym i zrozumiałym językiem”. Trybunał orzekł już, że wymóg przejrzystości zawarty w pierwszym z tych przepisów ma taki sam zakres jak wymóg, którego dotyczy drugi z tych przepisów(38). 85.      W związku z tym w świetle orzecznictwa przywołanego w pkt 25 niniejszej opinii, poprzez pytanie pierwsze oraz pytania od trzeciego do piątego sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 4 ust. 2 i art. 5 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że przy ocenie, czy warunek określający zakres ochrony ubezpieczeniowej w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej dla samochodu kempingowego został sporządzony prostym i zrozumiałym językiem, sąd krajowy powinien zbadać, czy ubezpieczyciel poinformował konsumenta, iż ubezpieczenie obejmuje używanie tego pojazdu jako środka transportu, z wyłączeniem ryzyka związanego z używaniem tego pojazdu jako miejsca zakwaterowania, w przypadku którego konieczne byłoby wykupienie dodatkowego ubezpieczenia(39). 86.      W swoim orzecznictwie Trybunał przyjął szerokie rozumienie wymogu przejrzystości, biorąc pod uwagę, że wprowadzony dyrektywą 93/13 system ochrony opiera się na założeniu, iż konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, w szczególności ze względu na stopień poinformowania(40). 87.      W związku z tym wymóg przejrzystości obejmuje nie tylko kryteria formalne, ale i materialne(41). Oznacza on nie tylko, że dany warunek powinien być zrozumiały dla konsumenta pod względem gramatycznym, lecz także, że ów warunek powinien umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i rozsądnemu przeciętnemu konsumentowi zrozumienie, w jaki konkretnie sposób warunek ten funkcjonuje, a tym samym dokonanie oceny, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, potencjalnie istotnych konsekwencji ekonomicznych takiego warunku dla jego zobowiązań finansowych(42). 88.      Przekazanie przed zawarciem umowy informacji o warunkach umowy i skutkach jej zawarcia ma bowiem fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To w szczególności na podstawie tej informacji ten ostatni podejmuje decyzję, czy zamierza związać się warunkami umownymi sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę(43). 89.      Jak również wynika z utrwalonego orzecznictwa, kwestia jasnego i zrozumiałego charakteru danego warunku powinna być rozpatrzona w świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych, do których zaliczają się formy zachęty stosowane przez sprzedawcę lub dostawcę w procesie negocjacji danej umowy i dostarczone na tym etapie informacje, i z uwzględnieniem poziomu uwagi, jakiego można oczekiwać od właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego przeciętnego konsumenta(44). 90.      W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że sporny warunek umowy, który powiela wzór umowy, stanowi, iż umowa ubezpieczenia obejmuje odpowiedzialność cywilną za „szkody” wyrządzone przez pojazd „zgodnie z ustawą z dnia 21 listopada 1989 r.”, zaś termin „szkoda” został zdefiniowany jako „każde zdarzenie powodujące szkodę i mogące prowadzić do zastosowania umowy”. 91.      Powstaje zatem pytanie, czy, w odniesieniu do umowy ubezpieczenia samochodu kempingowego, samo odesłanie do ustawy z dnia 21 listopada 1989 r. oraz do szkody jako „każdego zdarzenia” powodującego szkodę wystarcza, aby przeciętny konsument zrozumiał dokładny zakres polisy ubezpieczeniowej oraz, w szczególności, że ochroną są objęte wyłącznie szkody wynikające z używania tego pojazdu jako środka transportu, z wyłączeniem wszelkiego ryzyka związanego z używaniem tego pojazdu jako miejsca zakwaterowania (takiego jak ryzyko, które w postępowaniu głównym zmaterializowało się w postaci wypadku spowodowanego podpięciem skutera inwalidzkiego do gniazdka elektrycznego zainstalowanego w samochodzie kempingowym). 92.      W orzecznictwie, w ramach badania przejrzystości warunków zawartych w umowach kredytu hipotecznego, które przewidywały stosowanie zmiennej stopy procentowej ustalanej w oparciu o oficjalny wskaźnik (publikowany w krajowym dzienniku urzędowym), Trybunał stwierdził, że wymóg przejrzystości należy oceniać w świetle wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, w tym okoliczności, czy główne elementy dotyczące obliczania tego wskaźnika są łatwo dostępne ze względu na ich publikację(45). 93.      W kontekście postępowania głównego, jak wskazano powyżej, rozpatrywany warunek umowy odsyła, w celu określenia zakresu umowy ubezpieczenia, do właściwej ustawy, która oczywiście jest publicznie dostępna dla konsumentów. 94.      Z postanowienia odsyłającego i piątego pytania prejudycjalnego sądu odsyłającego, do którego wyłącznej właściwości należy dokonywanie wykładni prawa krajowego(46), wynika jednak, że przeciętny konsument nie jest w stanie na podstawie lektury tej ustawy i polisy ubezpieczeniowej zrozumieć zakresu ochrony ubezpieczeniowej, w szczególności w odniesieniu do samochodu kempingowego. Sąd odsyłający stwierdził również, że chociaż w orzecznictwie krajowym ustalono, iż zakresem ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej objęte jest wyłącznie ryzyko związane z ruchem pojazdu, to informacja ta nie znalazła odzwierciedlenia ani w treści ustawy, ani w polisie ubezpieczeniowej(47). 95.      Ponadto, jak wskazano powyżej w ramach oceny pytania drugiego, rząd belgijski wyjaśnił, że wzór umowy, który określa zakres ochrony ubezpieczeniowej w drodze odesłania do ustawy z dnia 21 listopada 1989 r., został pomyślany w celu włączania go do umów ubezpieczenia zwykłych pojazdów, w przypadku których brak jest szczególnych potrzeb odnośnie do ubezpieczanego ryzyka. Nie dotyczy to jednak samochodów kempingowych, które z definicji pełnią funkcję zarówno środka transportu, jak i miejsca zakwaterowania, co pociąga za sobą ryzyko niezwiązane z funkcją środka transportu. 96.      Jak zasadniczo stwierdziły zarówno ten rząd, jak i Komisja, w przypadku samochodów kempingowych, które mają dwojaką funkcję, mianowicie środka transportu i miejsca zakwaterowania, czynniki ryzyka mają odmienny charakter i zakres niż w przypadku zwykłego pojazdu. W związku z tym przy zawieraniu umowy konsument musi otrzymać konkretne informacje na temat odpowiednich czynników ryzyka. W szczególności konsument powinien zostać poinformowany o tym, że minimalny zakres ochrony ubezpieczeniowej przewidziany w przepisach krajowych (stanowiących środek transpozycji dyrektywy 2009/103) odnosi się do używania samochodu kempingowego zgodnie z jego funkcją środka transportu, a nie miejsca zakwaterowania. 97.      Informacje te są niezbędne do tego, aby konsument mógł oszacować potencjalnie dla niego istotne konsekwencje ekonomiczne, jakie niesie za sobą ograniczenie ochrony ubezpieczeniowej do minimum wymaganego przez prawo(48). Po otrzymaniu pełnych informacji konsument może zdecydować, czy minimalny zakres ochrony, który obejmuje wyłącznie używanie samochodu kempingowego jako środka transportu, jest wystarczający, czy też powstaje konieczność wykupienia dodatkowego ubezpieczenia od dodatkowego ryzyka związanego z pojazdem tego typu, w zależności od specyficznych cech i rodzajów ryzyka związanych z typem ubezpieczanego pojazdu. 98.      Tego rodzaju informacja o poziomie ryzyka jest niezbędna, aby konsument, który nie jest specjalistą w dziedzinie ubezpieczeń, mógł zrozumieć odnośny warunek określający zakres odpowiedzialności. W związku z tym nie można oczekiwać, że przy zawieraniu umowy ubezpieczenia dotyczącej samochodu kempingowego konsumenci zachowają wyższy poziom czujności i poinformowania niż przy zawieraniu umowy ubezpieczenia dotyczącej zwykłego pojazdu(49). 99.      W świetle orzecznictwa przywołanego w pkt 89 niniejszej opinii, do sądu odsyłającego należy ocena, czy warunek będący przedmiotem sporu w postępowaniu głównym jest jasny i zrozumiały w świetle istotnych okoliczności faktycznych. Będzie on musiał zbadać, czy w procesie negocjacji umowy ubezpieczenia konsument został poinformowany o zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej oraz, w szczególności, czy zakład ubezpieczeń wyjaśnił, że możliwe jest wykupienie dodatkowego ubezpieczenia obejmującego ryzyko związane z używaniem samochodu kempingowego jako miejsca zakwaterowania. 100. W świetle powyższego uważam, że art. 4 ust. 2 i art. 5 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że przy ocenie, czy warunek określający zakres ochrony ubezpieczeniowej w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej dla samochodu kempingowego został sporządzony prostym i zrozumiałym językiem, sąd krajowy powinien zbadać, czy ubezpieczyciel poinformował konsumenta, iż polisa ubezpieczeniowa obejmuje ryzyko związane z używaniem tego pojazdu jako środka transportu, z wyłączeniem ryzyka związanego z używaniem tego pojazdu jako miejsca zakwaterowania, które może zostać objęte dodatkowym ubezpieczeniem. Ta wykładnia znajduje zastosowanie jedynie wówczas, gdy sąd krajowy stwierdzi, że sporny warunek nie podlega wyłączeniu z zakresu stosowania tej dyrektywy na podstawie jej art. 1 ust. 2. D.      W przedmiocie pytania szóstego 101. Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się sąd krajowy na gruncie stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, przy czym prawidłowość tych ustaleń nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania, iż mają one znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w trybie prejudycjalnym, o które wnioskował sąd krajowy, jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje danymi na temat stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione(50). 102. W szóstym pytaniu sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie, jakie znaczenie, na potrzeby oceny, czy warunek będący przedmiotem sporu w postępowaniu głównym spełnia wymóg przejrzystości, ma automatyczne dostosowanie umowy ubezpieczenia stosownie do zmian legislacyjnych, które mogą w sposób następczy ograniczyć minimalny ustawowy zakres ochrony ubezpieczeniowej. Według sądu odsyłającego skutkiem takiego ograniczenia może być wyłączenie z ochrony ubezpieczeniowej niektórych rodzajów ryzyka, w odniesieniu do których konsument uważał, że są objęte ochroną w chwili zawarcia umowy. 103. W postanowieniu odsyłającym nie przedstawiono jednak informacji o przedmiotowych „zmianach legislacyjnych” i nie wyjaśniono, w jaki sposób owe zmiany ograniczyły minimalny ustawowy zakres ochrony ubezpieczeniowej. 104. Trybunał nie dysponuje zatem danymi na temat stanu faktycznego i prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na to pytanie. 105. Z tego powodu proponuję, aby pytanie szóste zostało uznane za niedopuszczalne. E.      W przedmiocie wniosku Baloise o ograniczenie skutków wyroku 106. W uwagach na piśmie Bâloise zwróciła się do Trybunału o ograniczenie skutków wyroku na wypadek gdyby Trybunał, wbrew argumentom Baloise, ustanowił, w kontekście obowiązku sporządzenia umowy ubezpieczenia jasnym i zrozumiałym językiem, wymóg, aby w tej umowie wyraźnie wskazano minimalny zakres prawny oraz elementy wykraczające poza ten zakres; konkretne szkody, które są objęte ubezpieczeniem, oraz szkody, które nie są objęte ubezpieczeniem, a także elementy objęte przepisami określającymi zakres ochrony ubezpieczeniowej oraz elementy nieobjęte takimi przepisami. 107. Wniosek ten opiera się na założeniu, że włączenie przez ubezpieczycieli wzoru umowy do ich ogólnych warunków ubezpieczenia nie jest wystarczające oraz że przyszły wyrok Trybunału może pociągać za sobą obowiązek pokrycia przez ubezpieczycieli wszelkich szkód wynikających z używania pojazdu w sposób inny niż zgodnie z jego normalną funkcją środka transportu. 108. Jeżeli jednak Trybunał przychyli się do mojej oceny dotyczącej kwestii wstępnej oraz pytań prejudycjalnych, wniosek Baloise stanie się bezprzedmiotowy. 109. W związku z tym nie uważam, aby zachodziła konieczność ustosunkowania się do wniosku Baloise. V.      Wnioski 110. W świetle całości powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez hof van beroep te Antwerpen (sąd apelacyjny w Antwerpii, Belgia) odpowiedział następująco: 1.      Artykuł 1 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że dyrektywa ta nie ma zastosowania do warunku zawartego w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, który reguluje zakres ochrony ubezpieczeniowej, w zakresie, w jakim taka umowa odzwierciedla określony prawem wzór umowy obowiązkowego ubezpieczenia, nawet jeżeli ubezpieczyciel może odstąpić od postanowień takiego wzoru umowy w celu zapewnienia szerszej ochrony. Ta dyrektywa ma jednak zastosowanie, gdyby sąd krajowy doszedł do wniosku, iż rozpatrywany warunek przejmuje normę prawa krajowego ustanawiającą wzór umowy, który nie miał w zamierzeniu znaleźć zastosowania do kategorii pojazdów objętych umową ubezpieczenia. 2.      Artykuł 4 ust. 2 i art. 5 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że przy ocenie, czy warunek określający zakres ochrony ubezpieczeniowej w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej dla samochodu kempingowego został sporządzony prostym i zrozumiałym językiem, sąd krajowy powinien zbadać, czy ubezpieczyciel poinformował konsumenta, iż polisa ubezpieczeniowa obejmuje ryzyko związane z używaniem tego pojazdu jako środka transportu, z wyłączeniem ryzyka związanego z używaniem tego pojazdu jako miejsca zakwaterowania, które może zostać objęte dodatkowym ubezpieczeniem. Ta wykładnia znajduje zastosowanie jedynie wówczas, gdy sąd krajowy stwierdzi, że sporny warunek nie podlega wyłączeniu z zakresu stosowania tej dyrektywy na podstawie jej art. 1 ust. 2. 3.      Pytanie szóste jest niedopuszczalne. 1      Język oryginału: angielski. i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania. 2      Dz.U. 1993, L 95, s. 29. 3      Dz.U. 2009, L 263, s. 11. 4      Belgisch Staatsblad z dnia 8 grudnia 1989 r. 5      Belgisch Staatsblad z dnia 3 lutego 1993 r. 6      Belgisch Staatsblad z dnia 2 maja 2018 r. 7      Dokładniej rzecz ujmując, z akt sprawy dostępnych Trybunałowi wynika, że zainstalowane w samochodzie kempingowym gniazdko elektryczne było uszkodzone. 8      Zobacz podobnie wyrok z dnia 4 czerwca 2026 r., Prokuratura na Republika Bulgaria, C‑312/24, EU:C:2026:449, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo. 9      Wyrok z dnia 16 kwietnia 2026 r., Nitrogénművek, C‑519/24, EU:C:2026:297, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo. 10      Zobacz podobnie wyrok Rodrigues de Andrade, pkt 31. 11      Zobacz pkt 17 niniejszej opinii. 12      Wyrok z dnia 15 stycznia 2026 r., AVR-Afvalverwerking, C‑692/23, EU:C:2026:4, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo. 13      Zobacz podobnie wyrok Rodrigues de Andrade, pkt 29. 14      Zobacz podobnie wyrok Rodrigues de Andrade, pkt 31. 15      Wyrok Rodrigues de Andrade, pkt 33. 16      Wyrok z dnia 20 czerwca 2019 r., Línea Directa Aseguradora, C‑100/18, EU:C:2019:517, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo. 17      Wyrok Rodrigues de Andrade, pkt 38. 18      Wyrok Rodrigues de Andrade, pkt 39. 19      Wyrok Línea Directa Aseguradora, pkt 38. 20      Wyrok Línea Directa Aseguradora, pkt 40. 21      Zobacz podobnie wyrok Línea Directa Aseguradora, pkt 45, 48. 22      Wyrok Rodrigues de Andrade, pkt 40. 23      Wyrok Rodrigues de Andrade, pkt 40. 24      Wyrok Rodrigues de Andrade, pkt 41. 25      Zobacz pkt 37 niniejszej opinii. 26      Sąd odsyłający wskazał, że dekret królewski z 1992 r., który miał zastosowanie w chwili zawarcia umowy, został tymczasem uchylony dekretem królewskim z 2018 r., który również zawiera wzór umowy. W uwagach na piśmie zarówno HC, jak i Baloise powołują się na dekret królewski z 2018 r., a konkretnie na jego art. 38, który określa przedmiot ubezpieczenia. W odpowiedzi na zadane przez Trybunał pytanie dotyczące skutków wejścia w życie dekretu królewskiego z 2018 r. dla stosunku umownego łączącego strony w postępowaniu głównym rząd belgijski oświadczył, że na podstawie przepisu przejściowego tego dekretu królewskiego ubezpieczyciele mieli najpóźniej do dnia 1 listopada 2019 r. wprowadzić zmiany w zawartych przez siebie umowach. Potwierdził on również jednak, że skutki tej zmiany w odniesieniu do sprawy w postępowaniu głównym były minimalne, ponieważ dekret królewski z 2018 r. nie zmienił zakresu ani przedmiotu ochrony ubezpieczeniowej. 27      Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 lutego 2026 r., PKO BP (Kluczowy wskaźnik referencyjny), C‑471/24, EU:C:2026:85, pkt 68 i przytoczone tam orzecznictwo. 28      Wyrok z dnia 5 maja 2022 r., Zagrebačka banka, C‑567/20, EU:C:2022:352, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo. 29      Wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Banca Transilvania, C‑81/19, EU:C:2020:532, pkt 27. 30      Zobacz podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2021 r., Trapeza Peiraios, C‑243/20, EU:C:2021:1045, pkt 37. 31      Wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Banca Transilvania, C‑81/19, EU:C:2020:532, pkt 35. 32      Wyrok z dnia 9 listopada 2023 r., C‑598/21, EU:C:2023:845. 33      Wyrok z dnia 21 marca 2013 r., C‑92/11, EU:C:2013:180. 34      Ibidem, pkt 39. 35      Ibidem, pkt 30. 36      Wyrok z dnia 23 kwietnia 2015 r., Van Hove, C‑96/14, EU:C:2015:262, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo. 37      Zobacz podobnie wyrok z dnia 23 kwietnia 2015 r., Van Hove, C‑96/14, EU:C:2015:262, pkt 36. 38      Wyrok z dnia 16 marca 2023 r., Caixabank (Prowizja za udzielenie kredytu), C‑565/21, EU:C:2023:212, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo. 39      Odpowiedź na to pytanie ma znaczenie jedynie wówczas, gdy sąd odsyłający uzna, na podstawie kryteriów wypracowanych w kontekście mojej analizy drugiego pytania prejudycjalnego, że warunek umowy dotyczący zakresu ochrony ubezpieczeniowej nie odzwierciedla obowiązującego przepisu ustawowego lub wykonawczego, a tym samym nie jest objęty wyjątkiem przewidzianym w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13. 40      Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 lutego 2026 r., PKO BP (Kluczowy wskaźnik referencyjny), C‑471/24, EU:C:2026:85, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo. 41      Zobacz moja opinia w sprawie Caixabank i in. (Kontrola przejrzystości w powództwach zbiorowych) (C‑450/22, EU:C:2024:64, pkt 41–43). 42      Wyrok z dnia 4 lipca 2024 r., Caixabank i in. (Kontrola przejrzystości w powództwach zbiorowych), C‑450/22, EU:C:2024:577, pkt 37. 43      Wyrok z dnia 12 lutego 2026 r., PKO BP (Kluczowy wskaźnik referencyjny), C‑471/24, EU:C:2026:85, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo. 44      Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 marca 2023 r., Caixabank (Prowizja za udzielenie kredytu), C‑565/21, EU:C:2023:212, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo. 45      Wyroki: z dnia 3 marca 2020 r., Gómez del Moral Guasch, C‑125/18, EU:C:2020:138, pkt 53, 56; z dnia 13 lipca 2023 r., Banco Santander (Odniesienie do oficjalnego wskaźnika), C‑265/22, EU:C:2023:578, pkt 56. 46      Zobacz podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2026 r., BNP Paribas Bank Polska, C‑246/25, EU:C:2026:362, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo. 47      Zobacz pkt 22 niniejszej opinii. 48      Zobacz podobnie wyrok z dnia 23 kwietnia 2015 r., Van Hove, C‑96/14, EU:C:2015:262, pkt 47. 49      Zobacz podobnie wyrok z dnia 20 kwietnia 2023 r., Ocidental – Companhia Portuguesa de Seguros de Vida, C‑263/22, EU:C:2023:311, pkt 28. 50      Wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r., Tenergie (Wniosek o umorzenie należności celnych przywozowych), C‑259/24, EU:C:2025:1013, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo.