C-33/25

Wydanie tymczasowe OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO MACIEJA SZPUNARA przedstawiona w dniu 4 czerwca 2026 r. (1) Sprawa C‑33/25 T vof przeciwko Stichting Bloembollenkeuringsdienst [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez College van Beroep voor het bedrijfsleven (najwyższy sąd administracyjny do spraw gospodarczych, Niderlandy)] Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 98/56/WE – Zakres – Sadzenie cebulek kwiatowych zakażonych wirusem – Egzekwowanie – Grzywna – Zachowanie różnorodności genetycznej I.      Wprowadzenie 1.        W latach 1636 i 1637 Królestwo Niderlandów było świadkiem „tulipomanii”, powszechnie uznawanej za pierwszą bańkę spekulacyjną w historii. W tym okresie cena cebulki tulipana mogła przewyższać wartość nieruchomości lub dzieła sztuki. Wydaje się, że bańkę tę wywołał „pstry tulipan” – rzadki, tajemniczy i piękny dwukolorowy kwiat, który spowodował gwałtowny wzrost popytu. Dopiero w 1928 r. odkryto, że te przebarwienia były w rzeczywistości spowodowane przez wirusa – wirusa pstrości tulipanów (tulip-breaking virus, zwanego dalej „TBV”)(2). 2.        W sprawie w postępowaniu głównym zidentyfikowano szereg partii tulipanów zakażonych TBV. Właściwy organ zakazał ich ponownego sadzenia, niezależnie od tego, czy uzyskane cebulki były przeznaczone do obrotu. 3.        Sąd odsyłający zmierza zatem do wyjaśnienia zakresu stosowania dyrektywy 98/56/WE(3). Sąd ten pragnie ustalić, czy wymogi zdrowotne i jakościowe przewidziane w tej dyrektywie mają zastosowanie wyłącznie do etapu obrotu, czy również do etapu sadzenia, a jeżeli tylko do etapu obrotu, to czy państwa członkowskie zachowują swobodę rozszerzenia tych wymogów na etap sadzenia. 4.        Można powiedzieć, że niniejsza sprawa ilustruje upadek pstrego tulipana, który z towaru luksusowego stał się produktem niepożądanym, a nawet zakazanym(4). II.    Ramy prawne A.      Prawo Unii 5.        Motywy 3, 8, 9 i 10 dyrektywy 98/56 mają następujące brzmienie: „(3)      Ustanowienie zharmonizowanych warunków na poziomie [Unii Europejskiej] zapewni nabywcom na terenie całej [Unii] otrzymywanie materiału rozmnożeniowego zdrowego i dobrej jakości. […] (8)      Obowiązkiem dostawców materiału rozmnożeniowego jest w pierwszej kolejności zapewnienie, aby ich produkty spełniały warunki ustanowione w niniejszej dyrektywie. (9)      Uprawnione organy państw członkowskich podczas przeprowadzania kontroli i inspekcji powinny zapewnić spełnienie tych warunków przez dostawców. (10)      Należy wprowadzić wspólnotowe środki kontroli w celu jednolitego stosowania we wszystkich państwach członkowskich norm określonych w niniejszej dyrektywie”. 6.        Zgodnie z art. 1 ust. 1 zdanie pierwsze tej dyrektywy „[p]rzepisy niniejszej dyrektywy stosuje się do obrotu materiałem rozmnożeniowym roślin ozdobnych [w Unii]”. 7.        Artykuł 2 pkt 2 i 3 stanowi: „Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje: […] 2)      »Dostawca« osoba fizyczna lub prawna zawodowo zajmująca się obrotem materiałem rozmnożeniowym lub przywożąca go. 3)      »Obrót«: sprzedaż lub dostawa przez dostawcę innej osobie. Pojęcie »sprzedaż« obejmuje udostępnianie lub składowanie oraz wystawianie z zamiarem sprzedaży lub oferowanie na sprzedaż”. 8.        Artykuł 3 tej dyrektywy stanowi: „1.      Dostawcy mogą dokonywać obrotu materiałem rozmnożeniowym jedynie wtedy, gdy spełnia on wymogi ustanowione w niniejszej dyrektywie. 2.      Przepisów ust. 1 nie stosuje się do materiału rozmnożeniowego przeznaczonego do: […] c)      ochrony różnorodności genetycznej. 3.      Przyjęcia szczegółowych zasad stosowania przepisów ust. 2 można dokonać zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 17”. 9.        Artykuł 5 ust. 1, 2 i 4 wspomnianej dyrektywy stanowi: „1.      […] [M]ateriał rozmnożeniowy stanowiący przedmiot obrotu: –        jest, przynajmniej z punktu widzenia inspekcji wzrokowej, w znacznej mierze wolny od wszelkich szkodliwych organizmów wpływających na obniżenie jakości, jak też od jakichkolwiek tego oznak lub symptomów, które obniżają wartość użytkową materiału rozmnożeniowego, […] –        jeśli obrót materiałem odbywa się z podaniem informacji o odmianie, na mocy przepisów art. 9, charakteryzuje się odpowiednią tożsamością i czystością odmianową. 2.      W przypadku stwierdzenia, na podstawie istnienia widocznych oznak lub symptomów, że materiał rozmnożeniowy nie jest w znacznym stopniu wolny od obecności szkodliwych organizmów, z materiałem takim postępuje się we właściwy sposób; lub jeśli to właściwe, materiał taki usuwa się. […] 4.      Cebulki kwiatowe spełniają również następujące warunki: –        materiał rozmnożeniowy pochodzi bezpośrednio z materiału, który w stadium uprawy został poddany kontroli, której wyniki wskazują, że był on w znacznym stopniu wolny od wszelkich szkodliwych organizmów i chorób, a także od oznak lub objawów ich obecności”. 10.      Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 tej dyrektywy: „1.      Dostawcy zajmujący się produkcją materiału rozmnożeniowego: –        identyfikują i monitorują punkty krytyczne własnego procesu produkcji mające wpływ na jakość materiału, –        przechowują informacje dotyczące monitorowania, określonego w tiret pierwszym powyżej, w celu okazania na żądanie właściwej urzędowej instytucji, –        w stosownych przypadkach pobierają próbki do analizy w laboratorium z odpowiednimi urządzeniami i ekspertyzami. –        zapewniają, że podczas produkcji większość materiału rozmnożeniowego pozostaje oddzielnie określana. 2.      W przypadku pojawienia się na terenie danego dostawcy zajmującego się produkcją materiału rozmnożeniowego szkodliwego organizmu wymienionego w dyrektywie 77/93/EWG[(5)] lub w jakichkolwiek przepisach określonych zgodnie z art. 5 ust. 5 dostawca zgłasza ten fakt do właściwych urzędowych instytucji i podejmuje wszelkie środki przez nie ustanowione”. 11.      Artykuł 8 ust. 1 i 2 tej dyrektywy stanowi: „1.      Materiał rozmnożeniowy wprowadza się do obrotu w partiach. […] 2.      Materiał rozmnożeniowy stanowiący przedmiot obrotu jest opatrzony etykietą lub innym dokumentem sporządzonym przez dostawcę”. 12.      Artykuł 12 ust. 1 przewiduje: „Państwa członkowskie nakładają na dostawców obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych środków w celu zagwarantowania zgodności z niniejszą dyrektywą. W tym celu państwa członkowskie zapewniają urzędowe inspekcje materiału rozmnożeniowego: –        przynajmniej poprzez kontrole wyrywkowe, oraz –        przynajmniej w odniesieniu do sprzedaży towarów osobom niezajmujących się zawodowo produkcją lub sprzedażą roślin ozdobnych lub materiału rozmnożeniowego, aby dokonać kontroli spełnienia wymogów. […] […]”. 13.      Artykuł 13 przewiduje: „1.      Jeśli w trakcie urzędowych inspekcji określonych w art. 12 […] okaże się, że materiał rozmnożeniowy nie spełnia wymogów niniejszej dyrektywy, właściwa urzędowa instytucja zapewnia podjęcie przez dostawcę odpowiednich działań korygujących; w przypadku zaś, gdy nie jest to możliwe, zakazuje obrotu tym materiałem rozmnożeniowym [w Unii]. 2.      Jeśli okaże się, iż materiał rozmnożeniowy danego dostawcy w obrocie nie spełnia wymogów niniejszej dyrektywy, zainteresowane państwo członkowskie zapewnia zastosowanie właściwych środków w stosunku do tego dostawcy. 3.      Wszelkie środki podjęte na mocy przepisów ust. 2 zostają wycofane, gdy tylko ustalone zostanie z wystarczającą pewnością, że materiał rozmnożeniowy przeznaczony do obrotu przez dostawców będzie w przyszłości spełniać wymogi i warunki niniejszej dyrektywy”. 14.      Artykuł 15 tej dyrektywy stanowi, że „[o]brót materiałem rozmnożeniowym spełniającym wymogi niniejszej dyrektywy nie podlega żadnym innym ograniczeniom poza określonym w niniejszej dyrektywie w odniesieniu do dostawców, jakości, zdrowia roślin oraz etykietowania i pakowania”. B.      Prawo niderlandzkie 15.      Paragraf 1 Landbouwkwaliteitsbesluit 2007 (dekretu w sprawie jakości produktów rolnych z 2007 r.) transponuje do prawa niderlandzkiego niektóre definicje zawarte w art. 2 dyrektywy 98/56. Definicja „obrotu” jest równoważna z definicją zawartą w tej dyrektywie. 16.      Zgodnie z § 9 tego dekretu „obrotu materiałem rozmnożeniowym cebulek kwiatowych dokonuje się wyłącznie pod warunkiem spełnienia wymogów, o których mowa w art. 3–9 dyrektywy [98/56], oraz przepisów ustanowionych w niniejszej decyzji lub na jej podstawie”. III. Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytania prejudycjalne 17.      T vof (zwana dalej „skarżącą”) jest vennootschap onder firma (spółką jawną) zajmującą się uprawą cebulek kwiatowych. Jest ona zrzeszona w Stichting Bloembollenkeuringsdienst (fundacji ds. kontroli cebulek kwiatowych, zwanej dalej „BKD”). 18.      Wiosną 2020 r. podczas kontroli terenowych w pomieszczeniach skarżącej BKD stwierdziła, że pięć partii tulipanów, każda innej odmiany, było zakażonych TBV (zwanych dalej „przedmiotowymi partiami”). W związku z tym partie te zostały odrzucone. 19.      W Registratie voorjaarsgewassen 2021 (rejestrze upraw wiosennych z 2021 r.) skarżąca wskazała, że ponownie zasadziła przedmiotowe partie. 20.      Pismem z dnia 20 stycznia 2021 r. BKD zwróciła się o wyjaśnienia w tym względzie. W wiadomości e-mail z dnia 21 stycznia 2021 r. skarżąca odpowiedziała, że zarejestrowała ponad 400 odmian i że pięć przedmiotowych partii zostało przeoczonych. Ponadto złożyła wniosek o zezwolenie na sadzenie tych partii. 21.      W dniu 25 stycznia 2021 r. BKD nakazała skarżącej zniszczenie trzech z tych przedmiotowych partii pod groźbą skierowania sprawy do Tuchtgerecht voor de Bloembollensector (sądu dyscyplinarnego dla sektora cebulek kwiatowych, Niderlandy). Ponadto przyznała ona zwolnienie na jednorazowe zasadzenie dwóch pozostałych partii, z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków. BKD poinformowała skarżącą, że w związku z przedwczesnym sadzeniem i niezłożeniem wniosku w terminie skieruje tę sprawę do wspomnianego sądu w celu rozpatrzenia. 22.      Następnego dnia skarżąca zwróciła się z prośbą o zezwolenie na oczyszczenie partii poprzez zidentyfikowanie i usunięcie cebulek tulipanów zakażonych TBV, na co BKD nie wyraziła zgody. W związku z tym, po wykopaniu cebulek kwiatowych, skarżąca zidentyfikowała i usunęła cebulki zakażone TBV z dwóch z przedmiotowych partii, a pozostałe trzy partie zniszczyła. 23.      W zawiadomieniu dyscyplinarnym BKD zarzuciła skarżącej, że ta jesienią 2020 r. zasadziła – a przynajmniej uprawiała – cebulki tulipana z przedmiotowych partii z zamiarem ich późniejszego zbioru, a przynajmniej produkcji w ramach działalności gospodarczej; cebulki te nie pochodziły bezpośrednio z materiału, który w stadium uprawy został poddany kontroli, której wyniki wskazują, że był on w znacznym stopniu wolny od wszelkich szkodliwych organizmów i chorób, a także od oznak lub objawów ich obecności, jak wymaga tego § 9 dekretu w sprawie jakości produktów rolnych z 2007 r. w związku z art. 3 ust. 1 i art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56. 24.      W dniu 13 stycznia 2022 r. Tuchtgerecht voor de Bloembollensector (sąd dyscyplinarny dla sektora cebulek kwiatowych) uznał te zarzuty za udowodnione i nałożył na skarżącą grzywnę w wysokości 12 500 EUR. 25.      Skarżąca wniosła apelację od tego orzeczenia do College van Beroep voor het bedrijfsleven (najwyższego sądu administracyjnego do spraw gospodarczych, Niderlandy), który jest sądem odsyłającym. 26.      Przed tym sądem skarżąca podnosi, że jest ona jedynym producentem uprawiającym rozpatrywane przedmiotowe odmiany, w przypadku których istnieje jedynie niewielka liczba dostępnych cebulek. W związku z tym zniszczenie cebulek spowodowałoby zniszczenie odmiany. W przypadku wykrycia chorób tak rzadkiej odmiany tulipanów hodowca stara się zidentyfikować i usunąć zakażone cebulki, aby zapobiec wyginięciu odmiany. Z czysto komercyjnych względów sensowniej byłoby zniszczyć wszystkie zakażone cebulki lub przynajmniej nie sadzić ich ponownie, ponieważ koszty ich identyfikacji i usunięcia często przewyższają wynikające z tego przychody. Chociaż skarżąca zasadziła przedmiotowe partie w 2020 r., to nie wprowadziła ich następnie do obrotu ani nie zamierzała tego uczynić. 27.      Ze swojej strony BKD twierdzi, że sadzenie partii, które zostały odrzucone, narusza art. 3 ust. 1 dyrektywy 98/56 w związku z jej art. 5 ust. 4. Jej zdaniem pojęcie „obrotu” określone w art. 2 ust. 3 tej dyrektywy obejmuje „udostępnianie”. Skarżąca „udostępniała” cebulki kwiatowe, uprawiając je, a zatem dokonując obrotu nimi. Oznacza to, że wymogi, jakie musi spełnić materiał rozmnożeniowy zgodnie art. 3–9 dyrektywy 98/56 (do których odnosi się § 9 dekretu w sprawie jakości produktów rolnych z 2007 r.), faktycznie mają zastosowanie. 28.      W związku z powyższym sąd odsyłający postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1)      Czy użyte w art. 2 ust. 3 [dyrektywy 98/56] sformułowanie »udostępnianie lub składowanie« należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono również sytuację, w której materiał rozmnożeniowy w postaci cebulek kwiatowych został zasadzony, ale jeszcze nie zebrany, wobec czego zasadzenie cebulek kwiatowych również sprawia, że dochodzi do obrotu nimi w rozumieniu tego przepisu? 2)      Czy wyjątek przewidziany w art. 3 ust. 2 lit. c) [dyrektywy 98/56] dotyczy również sytuacji, w której hodowca cebulek kwiatowych sadzi cebulki w celu ochrony konkretnego kultywaru[(6)]? 3)      Czy na wyjątek przewidziany w art. 3 ust. 2 lit. c) [dyrektywy 98/56] można powołać się także wtedy, gdy nie przyjęto jeszcze szczegółowych zasad, o których mowa w art. 3 ust. 3 [dyrektywy 98/56]? 4)      Czy [dyrektywa 98/56] – mając na uwadze również jej motyw 10 – zezwala państwom członkowskim na to, by w przepisach prawa krajowego, które mają na celu wdrożenie [dyrektywy 98/56] i odsyłają do art. 3–9 [dyrektywy 98/56], pojęciu »obrotu« nadały szersze znaczenie niż definicja zawarta w art. 2 ust. 3 [dyrektywa 98/56], tak że również zasadzenie cebulek kwiatowych zostanie uznane za »obrót«, a naruszenie tych przepisów prawa krajowego będzie mogło podlegać karze pieniężnej?”. 29.      Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez rządy grecki i niderlandzki oraz przez Komisję Europejską. Te same strony, jak również skarżąca, wzięły udział w rozprawie, która odbyła się w dniu 5 marca 2026 r. IV.    Ocena A.      W przedmiocie pytań prejudycjalnych pierwszego i czwartego 1.      Uwagi wstępne 30.      Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Ponadto Trybunał może wziąć pod rozwagę normy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoim pytaniu(7). 31.      Poza tym okoliczność, że formalnie sąd odsyłający odniósł się w swoich pytaniach do określonych przepisów prawa Unii, nie stoi na przeszkodzie temu, by Trybunał dostarczył temu sądowi wszystkich elementów wykładni prawa Unii, które mogą być użyteczne dla rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy, wyprowadzając z całości informacji przedstawionych mu przez sąd odsyłający, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, te aspekty prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu(8). 32.      W tym względzie pierwsze pytanie prejudycjalne, z uwagi na jego brzmienie, dotyczy jedynie tego, czy definicja „obrotu” zawarta w art. 2 ust. 3 dyrektywy 98/56, a w szczególności wyrażenie „udostępnianie lub składowanie”, obejmuje zasadzenie cebulek kwiatowych, które nie zostały jeszcze zebrane. Na wypadek udzielenia na to pytanie odpowiedzi przeczącej w pytaniu czwartym sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy państwo członkowskie może rozszerzyć tę definicję na sadzenie cebulek kwiatowych, tak że naruszenie prawa krajowego odwołującego się do art. 3–9 dyrektywy 98/56 może zostać ukarane grzywną. 33.      Jednakże z akt sprawy przed Trybunałem, jak również z argumentów przedstawionych na rozprawie wynika, że problematyka postępowania głównego jest szersza niż problematyka wskazana w treści pytań, ponieważ dotyczy ona również zakresu harmonizacji wymaganej przez dyrektywę 98/56, a w szczególności przez jej art. 5 ust. 4. 34.      Zdaniem sądu odsyłającego powstaje bowiem pytanie, czy Tuchtgerecht voor de Bloembollensector (sąd dyscyplinarny dla sektora cebulek kwiatowych) prawidłowo stwierdził, że poprzez zasadzenie przedmiotowych partii, które zostały odrzucone z powodu obecności TBV, skarżąca naruszyła art. 3 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56. 35.      Ponadto wydaje się, że sąd odsyłający opowiada się za taką wykładnią pojęcia „obrotu” zawartego w art. 2 ust. 3 dyrektywy 98/56, która nie obejmuje czynności mających miejsce na etapie (produkcyjnym) sadzenia cebulek kwiatowych(9), kiedy to nie są one jeszcze gotowym produktem. Stanowisko to podzielają rząd grecki i Komisja. Na rozprawie rząd niderlandzki przyznał, że – ściśle rzecz ujmując – etap sadzenia nie wchodzi w zakres pojęcia „obrotu”. Niemniej pozostał on przy stanowisku, że dyrektywa 98/56 ustanawia przepisy mające zastosowanie do etapu sadzenia. 36.      Poza tym, przywołując motywy 10 i 18 dyrektywy 98/56, odpowiednio, w pytaniu czwartym i w uzasadnieniu, sąd odsyłający zmierza do uzyskania wyjaśnień dotyczących stopnia harmonizacji wymaganego przez tę dyrektywę oraz kompetencji państw członkowskich do regulowania dziedziny materiału rozmnożeniowego roślin ozdobnych. 37.      Wynika z tego, że poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 3 ust. 1 i art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one ponownemu sadzeniu materiału, który na etapie uprawy nie został uznany za w znacznym stopniu wolny od organizmów szkodliwych i chorób, niezależnie od tego, czy uzyskany w ten sposób materiał rozmnożeniowy jest przeznaczony do obrotu w rozumieniu art. 2 ust. 3 tej dyrektywy. 38.      Jeżeli na to pytanie udzielona zostanie odpowiedź przecząca, poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy dyrektywę 98/56 należy interpretować w ten sposób, że zezwala ona państwom członkowskim na zakazanie ponownego sadzenia materiału, co do którego na etapie uprawy stwierdzono, że nie jest on w znacznym stopniu wolny od szkodliwych organizmów i chorób, niezależnie od tego, czy uzyskany w ten sposób materiał rozmnożeniowy jest przeznaczony do obrotu. 2.      W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego a)      Przepisy wprowadzające dyrektywy 98/56 koncentrują się na „obrocie” materiałem rozmnożeniowym 39.      Dyrektywa 98/56 określa wymogi, jakie muszą spełniać sam materiał rozmnożeniowy (tytuł III) i dostawcy materiału rozmnożeniowego (tytuł IV), a także wymogi dotyczące obrotu i etykietowania materiału rozmnożeniowego (tytuł V). 40.      Wymogi te mają zastosowanie w określonym zakresie. Zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy 98/56 (zawartym w tytule I, zatytułowanym „Zakres”) dyrektywa ta ma zastosowanie do obrotu materiałem rozmnożeniowym roślin ozdobnych w Unii. 41.      Z kolei „obrót” jest zdefiniowany w art. 2 pkt 3 dyrektywy 98/56 jako „sprzedaż lub dostawa przez dostawcę innej osobie. Pojęcie »sprzedaż[y] «obejmuje udostępnianie lub składowanie oraz wystawianie z zamiarem sprzedaży lub oferowanie na sprzedaż”. Podobnie zgodnie z art. 2 pkt 2 tej dyrektywy „dostawca” to „osoba fizyczna lub prawna zawodowo zajmująca się obrotem materiałem rozmnożeniowym lub przywożąca go”. 42.      Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy 98/56 dostawcy mogą dokonywać obrotu materiałem rozmnożeniowym jedynie wtedy, gdy spełnia on wymogi ustanowione w tej dyrektywie. 43.      Moim zdaniem łączna lektura tych przepisów wprowadzających wskazuje, że zakres stosowania dyrektywy 98/56 jest ograniczony do obrotu materiałem rozmnożeniowym, a zatem wyklucza produkcję tego materiału. 44.      Jednakże art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56 wymaga, aby materiał rozmnożeniowy został podany kontroli w stadium uprawy, co rodzi pytanie, czy ustanowione w nim wymogi zdrowotne mają zastosowanie również na etapie produkcji. 45.      W celu udzielenia odpowiedzi na pytanie zadane przez sąd odsyłający należy zatem zbadać kontekst, w jaki wpisują się wyżej wymienione przepisy, oraz cele dyrektywy 98/56. Geneza przepisów prawa Unii może również dostarczyć informacji istotnych dla ich wykładni(10). b)      Ewolucja od dyrektywy 91/682/EWG do dyrektywy 98/56 46.      Co się tyczy genezy dyrektywy 98/56, z jej motywów 19–23 wynika, że ma ona na celu uproszczenie systemu ustanowionego w poprzedzającej ją dyrektywie 91/682/EWG(11), w szczególności poprzez wyjaśnienie, jakie osoby podlegają kontroli w ramach tego reżimu prawnego(12). 47.      W tym celu zmieniono definicję „dostawcy”, tak aby objąć nią znacznie mniej rodzajów działalności(13). Podczas gdy zgodnie z art. 3 lit. c) dyrektywy 91/682 definicja ta obejmowała „reprodukcję, produkcję, przechowywanie lub poddawanie zabiegom i wprowadzanie do obrotu” materiału rozmnożeniowego lub roślin ozdobnych, definicja zawarta w art. 2 pkt 2 dyrektywy 98/56 obejmuje jedynie działalność w postaci obrotu lub przywozu. 48.      Niemniej pragnę również zauważyć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywa 91/682 miała zastosowanie do obrotu materiałem rozmnożeniowym roślin ozdobnych i roślinami ozdobnymi. 49.      Aby w pełni zrozumieć, czy zakres stosowania dyrektywy 91/682 był szerszy niż zakres dyrektywy 98/56, należy porównać systematykę obu dyrektyw. c)      Systematyka dyrektywy 91/682 50.      Jeśli chodzi o systematykę dyrektywy 91/682, na wstępie pragnę wyjaśnić, że podobnie jak art. 3 lit. c) tej dyrektywy, dotyczący definicji „dostawcy”, szereg innych przepisów tej dyrektywy wskazuje, że przewidziane w niej wymogi mają zastosowanie bez rozróżnienia do etapów obrotu i produkcji. 51.      Po pierwsze, art. 5 ust. 1 dyrektywy 91/682 stanowił, że „[p]aństwa członkowskie zapewniają, aby dostawcy podjęli wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia zgodności z normami ustanowionymi w niniejszej dyrektywie na wszystkich etapach produkcji i obrotu […]”(14). 52.      Po drugie, art. 17 dyrektywy 91/682 stanowił, że „[p]aństwa członkowskie zapewniają, aby wczasie produkcji i obrotu materiał rozmnożeniowy i rośliny ozdobne były poddawane urzędowej inspekcji, przynajmniej poprzez kontrole wyrywkowe, w celu sprawdzenia zgodności z wymaganiami i warunkami niniejszej dyrektywy”(15). 53.      Po trzecie, w każdym razie wszystkie przepisy dyrektywy 91/682 nakładające wymogi jakościowe i zdrowotne na materiał rozmnożeniowy były skierowane do „dostawców”, obejmując w ten sposób bez rozróżnienia wszystkie rodzaje działalności, o których mowa w pkt 47 niniejszej opinii. 54.      Prowadzi mnie to do oceny systematyki dyrektywy 98/56. d)      Systematyka dyrektywy 98/56 55.      Jak wspomniano powyżej, tytuł III dyrektywy 98/56, który zawiera jej art. 3–5, określa wymogi, jakie powinien spełniać materiał rozmnożeniowy. 56.      W tym względzie art. 3 ust. 1 dyrektywy 98/56 jest przepisem ogólnym określającym konsekwencję niespełnienia wymogów określonych w tytule III, która polega na tym, że dostawcy nie mogą dokonywać obrotu materiałem rozmnożeniowym. Z kolei ust. 2 tego artykułu jest odstępstwem od ust. 1 i stanowi, że dostawcy mogą dokonywać obrotu materiałem rozmnożeniowym przeznaczonym do celów określonych w lit. a)–c), nawet jeżeli materiał ten nie spełnia tych wymogów(16). 57.      Artykuły 4 i 5 dyrektywy 98/56 są natomiast podstawowymi przepisami określającymi wymogi, jakie musi spełniać materiał rozmnożeniowy. Można wyróżnić dwa zestawy wymogów istotnych dla niniejszej sprawy: (i) wymogi mające zastosowanie do każdego materiału, określone w art. 4 i art. 5 ust. 1, oraz (ii) wymóg mający zastosowanie do cebulek kwiatowych zgodnie z art. 5 ust. 4. Ten ostatni przepis, z uwagi na jego znaczenie dla niniejszej sprawy, przeanalizuję oddzielnie. 58.      Tym samym, bez uszczerbku dla obowiązku przestrzegania odpowiednich warunków przewidzianych w innych aktach Unii(17), cały materiał rozmnożeniowy stanowiący przedmiot obrotu powinien być zgodny z wymogami przewidzianymi w art. 5 ust. 1 dyrektywy 98/56, którego tiret pierwsze wymaga, aby materiał rozmnożeniowy był przynajmniej z punktu widzenia inspekcji wzrokowej w znacznej mierze wolny od wszelkich szkodliwych organizmów wpływających na obniżenie jakości, jak też od jakichkolwiek tego oznak lub symptomów, które obniżają jego wartość użytkową. 59.      W tym względzie, zgodnie z art. 5 ust. 2 dyrektywy 98/56, jeżeli na podstawie istnienia widocznych oznak lub symptomów materiał nie jest w znacznym stopniu wolny od obecności szkodliwych organizmów, to z materiałem takim postępuje się we właściwy sposób, lub jeśli to właściwe, materiał taki usuwa się. 60.      W tym kontekście rząd niderlandzki interpretuje zasadniczo art. 5 ust. 2 dyrektywy 98/56 jako wskazujący, że wymogi przewidziane w art. 5 tej dyrektywy mają zastosowanie niezależnie od tego, czy materiał jest przeznaczony do obrotu. 61.      Nie podzielam tego stanowiska. 62.      Po pierwsze, jak świadczą podobne sformułowania użyte w art. 5 ust. 1 tiret pierwsze i ust. 2 dyrektywy 98/56, oba te przepisy dotyczą tego samego wymogu, przy czym drugi określa szczególną konsekwencję niespełnienia wymogu przewidzianego w pierwszym z nich. Po drugie, art. 5 ust. 2 tej dyrektywy nie może być interpretowany w oderwaniu od jej art. 5 ust. 1 i art. 3 ust. 1, zgodnie z którymi wymogi ustanowione w tej dyrektywie mają zastosowanie wyłącznie do materiału rozmnożeniowego stanowiącego przedmiot obrotu. 63.      Artykuł 5 ust. 2 dyrektywy 98/56 stanowi zatem zasadniczo alternatywę dla zakazu obrotu. Jeżeli z materiałem postępuje się we właściwy sposób, może on nadal być przedmiotem obrotu. Możliwość ta istnieje wyłącznie w odniesieniu do wymogu określonego w art. 5 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 98/56, ponieważ jest to jedyny wymóg, który można spełnić poprzez poddanie materiału rozmnożeniowego zabiegom. Natomiast pozostałe cztery tiret art. 5 ust. 1 tej dyrektywy dotyczą aspektów, których nie można poddać skutecznym zabiegom (takich jak wady lub nieodpowiedni wigor, wymiary, zdolność kiełkowania lub tożsamość i czystość odmianowa). W związku z tym nieprzestrzeganie tych ostatnich wymogów może prowadzić jedynie do zakazu obrotu tym materiałem zgodnie z art. 3 ust. 1 wspomnianej dyrektywy. 64.      Ta interpretacja znajduje oparcie w art. 7 ust. 2 dyrektywy 98/56. Artykuł 7, zawarty w tytule IV, dotyczącym wymogów, które muszą spełniać dostawcy(18), nakłada szczególne wymogi na dostawców produkujących materiał rozmnożeniowy. W szczególności, zgodnie z jego ust. 2, jeżeli szkodliwy organizm wymieniony w rozporządzeniu 2016/2031(19) lub w jakichkolwiek przepisach określonych zgodnie z art. 5 ust. 5 dyrektywy 98/56 pojawia się na terenie dostawcy zajmującego się produkcją materiału rozmnożeniowego, to ów dostawca zgłasza ten fakt do właściwych urzędowych instytucji i podejmuje wszelkie środki przez nie ustanowione. 65.      W związku z tym art. 7 ust. 2 dyrektywy 98/56 wyraźnie przewiduje podjęcie środków egzekucyjnych na etapie produkcji, jeżeli występują określone w nim okoliczności. Moim zdaniem poza tymi ramami takie egzekwowanie nie może mieć miejsca. W niniejszej sprawie z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika, by BKD powołała się na zastosowanie tego przepisu. 66.      Przejdę teraz do analizy tytułu V dyrektywy 98/56, o nagłówku „Obrót i etykietowanie materiału rozmnożeniowego”. Nagłówek ten mógłby sprawiać wrażenie, że pozostałe wymogi, na przykład wymienione w tytule III, które musi spełniać materiał rozmnożeniowy, mają zastosowanie również do innych etapów. Nie uważam jednak, aby tak było. Przepisy tytułu V wymagają zasadniczo, aby materiał rozmnożeniowy był wprowadzany do obrotu w partiach (art. 8 ust. 1), z odniesieniem do odmiany, jeżeli spełnione są warunki określone w art. 9, oraz aby był opatrzony etykietą (art. 8 ust. 2). Zarówno wymogi tytułu III, jak i wymogi tytułu V dotyczą zatem aspektów, które stanowią integralną część produktu(20) i mają zastosowanie do etapu obrotu. Jedyna różnica polega na tym, że wymogi określone w tytule III mają charakter wewnętrzny w stosunku do materiału rozmnożeniowego, podczas gdy wymogi określone w tytule V mają wobec niego charakter zewnętrzny. 67.      Wreszcie, tytuł VIII dyrektywy 98/56 obejmuje środki kontroli i przepisy ogólne, a jego art. 12 i 13 mają szczególne znaczenie dla niniejszej sprawy. Podczas gdy art. 12 dotyczy kontroli mających na celu sprawdzenie zgodności z wymogami tej dyrektywy, art. 13 dotyczy egzekwowania przepisów. 68.      W tym względzie, zgodnie z art. 12 ust. 1 dyrektywy 98/56, państwa członkowskie zapewniają, aby dostawcy(21) podjęli wszelkie niezbędne środki w celu zagwarantowania zgodności z wymogami tej dyrektywy. W tym celu zgodnie z tiret drugie tego przepisu muszą one zapewnić, aby materiał rozmnożeniowy podlegał urzędowym inspekcjom przynajmniej w odniesieniu do sprzedaży osobom zajmującym się zawodowo produkcją lub sprzedażą roślin ozdobnych lub materiału rozmnożeniowego. 69.      Wszystkie zainteresowane strony występujące przed Trybunałem skupiły się na wyrażeniach „przynajmniej” i „w odniesieniu do sprzedaży”, twierdząc, że kontrole mogą również odbywać się na etapie produkcji. Chociaż interpretacja ta jest prawdopodobna, wydaje mi się, że nacisk należy położyć na rodzaj obrotu, w odniesieniu do którego kontrole są obowiązkowe(22). 70.      Tę ostatnią wykładnię potwierdza lektura art. 12 ust. 1 tiret drugie w związku z art. 6 ust. 2 i art. 8 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/56. Zgodnie z tymi przepisami „[obrót] materiałem rozmnożeniowym dla osób niezajmujących się zawodowo produkcją lub sprzedażą roślin ozdobnych lub materiału rozmnożeniowego” jest zwolniony z niektórych wymogów określonych w tej dyrektywie. Wskazuje to na to, że art. 12 ust. 1 tiret drugie należy postrzegać jako całość, a nie skupiać się na dychotomii pomiędzy „obrotem” i „produkcją”. 71.      Podobnie, gdyby zakres stosowania dyrektywy 98/56 obejmował również produkcję, kontrole na tym etapie nie byłyby fakultatywne. 72.      W każdym razie jedno jest pewne: podczas gdy art. 17 dyrektywy 91/682 wymagał urzędowych kontroli produkcji i obrotu, dyrektywa 98/56 odnosi się tylko do obrotu(23). 73.      Wreszcie, art. 13 ust. 1 dyrektywy 98/56 określa ogólne konsekwencje nieprzestrzegania wymogów tej dyrektywy, które obejmują zapewnienie, by dostawca podjął odpowiednie działania korygujące(24), a jeśli nie jest to możliwe, przepis ten nakłada zakaz obrotu. Zgodnie z art. 13 ust. 2, w przypadku gdy dostawca nie spełnia wymogów tej dyrektywy, stosuje się wobec niego właściwe środki, z zastrzeżeniem warunków przewidzianych w art. 13 ust. 3. 74.      Podsumowując, wydaje się, że dyrektywa 91/682 miała zastosowanie zarówno na etapie produkcji, jak i na etapie obrotu. Natomiast dyrektywa 98/56 wydaje się mieć zastosowanie jedynie na etapie obrotu, bez uszczerbku dla jej art. 7, który ma zastosowanie konkretnie do dostawców zajmujących się produkcją materiału rozmnożeniowego. 75.      Wniosek ten poddany zostaje jednak próbie przez art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56(25), który wymaga, aby cebulki kwiatowe były kontrolowane na etapie uprawy. Konieczne jest zatem doprecyzowanie zakresu tego konkretnego przepisu prawnego. e)      W przedmiocie zakresu art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56 76.      Z powyższego wynika, że jedynie dwa przepisy dyrektywy 98/56, a mianowicie art. 7 i art. 5 ust. 4, wydają się podważać skądinąd jednoznaczny wniosek, że dyrektywa ta ma zastosowanie wyłącznie do obrotu materiałem rozmnożeniowym roślin ozdobnych. 77.      Jeśli chodzi o art. 7 dyrektywy 98/56, jego brzmienie jest jednak dość jasne. W konsekwencji wymogi nałożone na producentów są dobrze zdefiniowane. Natomiast art. 5 ust. 4 tej dyrektywy nie jest całkowicie jasny ani co do rodzaju materiału, do którego się odnosi, ani co do skutków prawnych nieprzestrzegania ustanowionego w nim wymogu. 78.      Należy przypomnieć, że zgodnie z tym ostatnim przepisem, mającym zastosowanie do cebulek kwiatowych, materiał rozmnożeniowy ma pochodzić bezpośrednio z materiału, który w stadium uprawy został poddany kontroli i uznany za w znacznym stopniu wolny od wszelkich szkodliwych organizmów i chorób, a także od oznak lub objawów ich obecności. 79.      Jak podniosła Komisja podczas rozprawy, art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56 odnosi się do dwóch rodzajów materiału, a mianowicie do materiału macierzystego (lub źródłowego) oraz wynikającego z niego materiału rozmnożeniowego. Z jednej strony kontrole na etapie uprawy oraz warunki zdrowotne określone w tym przepisie dotyczą materiału macierzystego. Z drugiej strony przepis ten ma zastosowanie do uzyskanego materiału rozmnożeniowego, gdy stanowi przedmiot obrotu. 80.      Zasadniczo to materiał macierzysty musi zostać sprawdzony na etapie uprawy i uznany za w znacznym stopniu wolny od wszelkich szkodliwych organizmów i chorób, a także od oznak lub objawów ich obecności, niezależnie od tego, czy ten materiał macierzysty będzie przedmiotem obrotu czy też nie. Natomiast zgodnie z systematyką dyrektywy 98/56, w szczególności jej art. 5 ust. 1, uzyskany materiał rozmnożeniowy, który jest przeznaczony do obrotu, musi pochodzić z materiału macierzystego spełniającego ten warunek zdrowotny. 81.      Wynika z tego, że materiał macierzysty, który został poddany kontroli i w odniesieniu do którego stwierdzono, że nie jest on w znacznym stopniu wolny od wszelkich szkodliwych organizmów i chorób, a także od oznak lub objawów ich obecności, nie może być ponownie sadzony w celu wytworzenia materiału rozmnożeniowego przeznaczonego do obrotu. Jeżeli natomiast uzyskany materiał rozmnożeniowy nie jest przeznaczony do obrotu, to wymóg przewidziany w art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56 nie ma do niego zastosowania. 82.      Wykładnia ta jest zgodna w szczególności z wykładnią art. 7 ust. 2 dyrektywy 98/56 przedstawioną w pkt 6 i 65 niniejszej opinii. W tym względzie interpretuję art. 7 ust. 2 tej dyrektywy jako przepis szczególny w stosunku do jej art. 5 ust. 4. Z jednej strony ten pierwszy przepis dotyczy między innymi zasadzonego materiału zakażonego szkodliwym organizmem wymienionym w rozporządzeniu 2016/2031, w którym to przypadku dostawcy muszą podjąć wszelkie działania przewidziane przez właściwe instytucje urzędowe, niezależnie od tego, czy materiał ten zostanie ponownie nasadzony w celu produkcji materiału rozmnożeniowego przeznaczonego do obrotu. Z drugiej strony art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56 dotyczy materiału zakażonego wszelkimi „szkodliwymi organizmami i chorobami”, które niekoniecznie zostały wymienione w rozporządzeniu 2016/2031. W takim przypadku nie przewidziano żadnych środków dotyczących zakażonego materiału macierzystego, ponieważ ten przepis prawny ma zastosowanie nie do materiału macierzystego, lecz do powstałego materiału rozmnożeniowego, jak zauważyłem w pkt 79 powyżej. 83.      Ponadto wykładnia, którą proponuję w pkt 80 i 81 powyżej, nie podważa skuteczności dyrektywy 98/56, której celem jest zapewnienie, by nabywcy otrzymywali materiał rozmnożeniowy zdrowy i dobrej jakości(26). 84.      Dyrektywa 98/56 zawiera bowiem mechanizmy umożliwiające śledzenie źródła materiału rozmnożeniowego, co gwarantuje, że będzie on pochodził ze zdrowego materiału macierzystego. W szczególności zgodnie z art. 6 tej dyrektywy dostawcy muszą być zarejestrowani zgodnie z prowadzoną przez nich działalnością(27). Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 1 dostawcy muszą prowadzić dokumentację dotyczącą składu i pochodzenia różnych partii. Podobnie zgodnie z art. 8 ust. 2 materiał rozmnożeniowy stanowiący przedmiot obrotu ma być opatrzony etykietą lub innym dokumentem sporządzonym przez dostawcę(28). 85.      W tym względzie niniejszą sprawę należy odróżnić od sprawy, w której zapadł wyrok Bundesminister für Gesundheit(29), przytoczony przez rząd niderlandzki w uwagach na piśmie. 86.      W owym odesłaniu prejudycjalnym zwrócono się do Trybunału z pytaniem, czy art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40/UE(30) w związku z jej art. 2 pkt 40 należy interpretować w ten sposób, że spoczywający na państwach członkowskich obowiązek zapewnienia, aby wyroby tytoniowe, których etykieta opakowania jednostkowego narusza wymogi dotyczące ich prezentacji, nie były wprowadzane do obrotu, jest ograniczony do etapu ich dostawy przez punkt detaliczny konsumentom, wykluczając w ten sposób dostawę tych wyrobów przez hurtownika do punktu detalicznego. 87.      Zgodnie z art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40 państwa członkowskie zapewniają, aby nie wprowadzano do obrotu wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów, które nie spełniają wymogów tej dyrektywy, w tym aktów wykonawczych i delegowanych w niej ustanowionych. Artykuł 2 pkt 40 tej dyrektywy definiuje pojęcie „wprowadzania do obrotu” jako udostępnianie wyrobów, niezależnie od miejsca ich produkcji, konsumentom w Unii, za opłatą lub nieodpłatnie, w tym w drodze sprzedaży na odległość(31). 88.      Opierając się na wykładni kontekstowej i celowościowej rozpatrywanych przepisów dyrektywy 2014/40, Trybunał orzekł, że nałożony na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, by wyroby tytoniowe, których etykieta opakowania jednostkowego narusza wymogi dotyczące prezentacji tych wyrobów, nie były wprowadzane do obrotu, nie jest ograniczony do etapu dostawy tych wyrobów przez punkt detaliczny konsumentom(32). 89.      Kilka aspektów uniemożliwia zastosowanie tego orzeczenia w niniejszej sprawie. Po pierwsze, w sprawie, w której zapadł wyrok Bundesminister für Gesundheit, egzekwowanie wymogów dyrektywy 2014/40 na etapie sprzedaży hurtowej miało zapobiegać temu, by produkty niezgodne z przepisami zostały ostatecznie udostępnione konsumentom. W tym względzie bezużyteczne byłoby egzekwowanie wymogów tej dyrektywy wyłącznie na etapie dostawy wyrobów tytoniowych przez punkt detaliczny konsumentom, ponieważ wcześniejsze etapy siłą rzeczy prowadzą do obrotu w rozumieniu tej dyrektywy(33). 90.      Natomiast, jak podnosi skarżąca w niniejszej sprawie, sadzenie materiału rozmnożeniowego roślin ozdobnych niekoniecznie prowadzi do obrotu, ponieważ może ono realizować inne cele, takie jak zapobieganie wyginięciu danej odmiany(34). Moim zdaniem rozróżnienie to znajduje potwierdzenie w brzmieniu art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40 i art. 13 ust. 1 dyrektywy 98/56. Pierwszy z nich stanowi bardziej ogólny obowiązek, a jego skuteczność może wymagać interwencji na innych poziomach łańcucha dostaw; drugi stanowi bardziej szczegółowy i ukierunkowany obowiązek, ograniczony do zakazu obrotu. Ponadto, jak wspomniano w pkt 84 powyżej, skuteczność dyrektywy 98/56 jest zagwarantowana przez ustanowione w niej mechanizmy identyfikowalności. 91.      Po drugie, materiał rozmnożeniowy roślin ozdobnych i tytoń są produktami zasadniczo odmiennymi. W konsekwencji dyrektywa 2014/40 i dyrektywa 98/56 realizują różne cele i opierają się na zupełnie odmiennej logice. W szczególności wyroby tytoniowe nie są zwykłymi towarami, a wobec szczególnie szkodliwego wpływu tytoniu na zdrowie ludzi należy nadać priorytet ochronie zdrowia, w szczególności ograniczeniu palenia wśród młodych ludzi(35). Dyrektywa 2014/40 opiera się zatem na art. 114 TFUE, przyjmując za podstawę wysoki poziom ochrony zdrowia. Aspekt ten odegrał decydującą rolę w rozumowaniu Trybunału(36). Natomiast dyrektywa 98/56 została przyjęta na podstawie ówczesnego art. 43 TWE, dotyczącego wspólnej polityki rolnej(37). 92.      W związku z tym proponuję, aby na pierwsze pytanie prejudycjalne udzielić odpowiedzi, że art. 3 ust. 1 i art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56 należy interpretować w ten sposób, iż nie sprzeciwiają się one ponownemu sadzeniu materiału, co do którego na etapie uprawy stwierdzono, że nie jest on w znacznym stopniu wolny od szkodliwych organizmów i chorób, pod warunkiem że uzyskany w ten sposób materiał rozmnożeniowy nie jest przeznaczony do obrotu zdefiniowanego w art. 2 ust. 3 tej dyrektywy. 3.      W przedmiocie czwartego pytania prejudycjalnego 93.      W świetle proponowanej przeze mnie odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne kolejnym pytaniem, na które należy odpowiedzieć, jest to, czy państwa członkowskie mogą rozszerzyć i egzekwować wymóg wynikający z art. 5 ust. 4 dyrektywy 98/56, tak aby obejmował on materiał rozmnożeniowy, który nie jest przeznaczony do obrotu, i odpowiednio egzekwować ten wymóg. 94.      Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy rozróżnić stopień harmonizacji od zakresu harmonizacji. 95.      Co się tyczy stopnia harmonizacji, z art. 15 dyrektywy 98/56, jak twierdzi Komisja, jasno wynika, że dyrektywa ta jest środkiem harmonizacji maksymalnej (lub całkowitej) w odniesieniu do obrotu materiałem rozmnożeniowym, co oznacza, że państwa członkowskie są zobowiązane do nienakładania bardziej rygorystycznych ograniczeń niż przewidziane w tej dyrektywie w odniesieniu do dostawców, jakości, zdrowia roślin, etykietowania i pakowania(38). 96.      Zastosowany stopień harmonizacji nie pozwala nam jednak odpowiedzieć na pytanie, czy państwa członkowskie mogą rozszerzyć wymogi dyrektywy 98/56 na etap sadzenia. Zależy to od tego, czy przyjmując tę dyrektywę, prawodawca Unii wyczerpał całą dziedzinę materiału rozmnożeniowego roślin ozdobnych(39). 97.      W tym względzie z proponowanej przeze mnie odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne wynika siłą rzeczy, że dyrektywa 98/56 nie wyczerpała całego zakresu materiału rozmnożeniowego roślin ozdobnych, ponieważ ustanowiony system dotyczy wyłącznie obrotu tym materiałem(40). 98.      W związku z tym, jeżeli państwa członkowskie ustanawiają w swoim prawie krajowym wymogi zdrowotne i jakościowe, które musi spełniać materiał rozmnożeniowy nieprzeznaczony do obrotu, to wymogi takie wchodzą w zakres kompetencji zastrzeżonych dla tych państw i nie są regulowane dyrektywą 98/56(41). 99.      Konieczne są jednak dwie dodatkowe uwagi. 100. W pierwszej kolejności, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, państwo członkowskie nie może stosować przepisów krajowych mogących zagrozić realizacji celów dyrektywy i w ten sposób pozbawić ją skuteczności(42). Ponadto przepisy krajowe muszą spełniać wymogi nałożone na państwa członkowskie przez prawo Unii(43). 101. W drugiej kolejności okoliczności niniejszej sprawy wykazują pewne podobieństwa do okoliczności, w których w celu uregulowania sytuacji nieobjętych zakresem stosowania aktu prawa Unii ustawodawstwo krajowe zmierza do przyjęcia w sposób bezpośredni i bezwarunkowy takich samych rozwiązań jak te przyjęte w tym akcie. W tym względzie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, istnieje niewątpliwy interes Unii w tym, by przepisy przejęte z prawa Unii były interpretowane w sposób jednolity. Dzięki temu można zapobiec przyszłym rozbieżnościom interpretacyjnym i zapewnić identyczne traktowanie sytuacji wewnętrznych i sytuacji wchodzących w zakres tych przepisów. W związku z tym istnieje niewątpliwy interes w tym, aby Trybunał orzekł w takich okolicznościach w przedmiocie pytania prejudycjalnego(44). 102. Moim zdaniem z orzecznictwa tego wynika, że jeżeli państwa członkowskie postanowią stosować wymogi zdrowotne i jakościowe określone w dyrektywie 98/56 na etapie sadzenia, to wymogi te należy interpretować w ten sam sposób, w jaki mają one zastosowanie na etapie obrotu. 103. W konsekwencji proponuję, aby na pytanie czwarte odpowiedzieć w ten sposób, że państwa członkowskie mogą zakazać ponownego sadzenia materiału, co do którego stwierdzono na etapie uprawy, że nie był on w znacznym stopniu wolny od szkodliwych organizmów i chorób, niezależnie od tego, czy uzyskany w ten sposób materiał rozmnożeniowy jest przeznaczony do obrotu, o ile uregulowanie to jest zgodne z prawem Unii. B.      W przedmiocie pytań prejudycjalnych drugiego i trzeciego 104. Poprzez pytania drugie i trzecie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy odstępstwo przewidziane w art. 3 ust. 2 lit. c) dyrektywy 98/56 należy interpretować w ten sposób, że ma ono również zastosowanie do określonych odmian cebulek kwiatowych przeznaczonych do ochrony różnorodności genetycznej, nawet jeśli szczegółowe zasady stosowania tego przepisu nie zostały przyjęte na podstawie art. 3 ust. 3 tej dyrektywy. 1.      W przedmiocie konieczności udzielenia odpowiedzi na te pytania 105. Artykuł 3 ust. 2 lit. c) dyrektywy 98/56 ma zastosowanie wyłącznie do sytuacji objętych zakresem tej dyrektywy. Przepis ten ma bowiem na celu umożliwienie obrotu określonymi ilościami materiału rozmnożeniowego, mimo że nie spełniają one związanych z tym wymogów dotyczących zdrowia i jakości roślin, jeżeli taki obrót ma przyczynić się do ochrony różnorodności genetycznej(45). Innymi słowy, na odstępstwo to można powołać się jedynie w odniesieniu do materiału przeznaczonego do obrotu. 106. W proponowanej przeze mnie odpowiedzi na pytanie pierwsze stwierdzam, że sadzenie cebulek kwiatowych, które nie są przeznaczone do obrotu, nie wchodzi w zakres stosowania dyrektywy 98/56. Gdyby Trybunał przychylił się do tej propozycji odpowiedzi, można by dojść do wniosku, że nie ma już konieczności odpowiadania na pytania prejudycjalne drugie i trzecie. 107. Z postanowienia odsyłającego nie wynika jednak, że o odpowiedzi na te pytania zwrócono się wyłącznie na wypadek, gdyby Trybunał uznał, że to sadzenie cebulek kwiatowych wchodzi w zakres dyrektywy 98/56. 108. Ponadto w mojej propozycji odpowiedzi na pytanie czwarte stwierdzam również, że państwa członkowskie mogą co do zasady rozszerzyć wymogi określone w dyrektywie 98/56 na etap sadzenia. Z tych samych powodów, które doprowadziły do tego wniosku, należy dodać, że państwa członkowskie mogą również stosować odstępstwo przewidziane w art. 3 ust. 2 lit. c) tej dyrektywy do tego etapu. 109. W konsekwencji, i w świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 101 niniejszej opinii, proponuję, aby Trybunał odpowiedział w każdym razie na pytania drugie i trzecie. 2.      Analiza 110. Co się tyczy w pierwszej kolejności kwestii, czy odstępstwo przewidziane w art. 3 ust. 2 lit. c) dyrektywy 98/56 może mieć zastosowanie do ochrony różnorodności genetycznej nie tylko całych gatunków, ale również określonej odmiany(46), nie wydaje się, by brzmienie tego przepisu stało na przeszkodzie temu zastosowaniu. Przeciwnie, samo odniesienie do „ochrony różnorodności genetycznej”, bez dodatkowych specyfikacji i wymogów, wskazuje, że należy je interpretować w ten sposób, iż obejmuje ono również ochronę odmiany. 111. Wykładnię tę potwierdza, po pierwsze, kontekst, w jaki wpisuje się art. 3 ust. 2 lit. c) dyrektywy 98/56. Interes w ochronie odmian oraz zapewnieniu ich tożsamości i czystości wynika jasno z brzmienia art. 5 ust. 1 tiret ostatnie i art. 9 tej dyrektywy w związku z jej motywem 11. 112. Po drugie, o ile dyrektywa 98/56 ma na celu zapewnienie nabywcom odbioru zdrowego i dobrej jakości materiału rozmnożeniowego, o tyle jej cele wydają się szersze niż ochrona konsumentów. W tym względzie należy przypomnieć, że podstawą prawną przyjęcia tej dyrektywy było postanowienie, którym obecnie jest art. 43 TFUE, dotyczący wspólnej polityki rolnej. 113. Po trzecie, biorąc pod uwagę szeroką gamę odmian cebulek tulipanów, z których niektóre są zagrożone wyginięciem, interpretacja art. 3 ust. 2 lit. c) dyrektywy 98/56 w taki sposób, że przepis ten obejmuje ochronę różnorodności genetycznej wyłącznie gatunków, a nie odmian, pozbawiłaby przewidziane w nim odstępstwo jego praktycznego skutku. 114. Co się tyczy w drugiej kolejności kwestii, czy art. 3 ust. 2 lit. c) dyrektywy 98/56 może mieć zastosowanie, nawet jeśli szczegółowe środki nie zostały przyjęte na podstawie art. 3 ust. 3 tej dyrektywy, należy przede wszystkim wziąć pod uwagę brzmienie tego ostatniego przepisu. 115. W tym kontekście art. 3 ust. 3 dyrektywy 98/56 stanowi, że przyjęcia szczegółowych zasad stosowania art. 3 ust. 2 „można”(47) dokonać zgodnie z procedurą komitetową przewidzianą w art. 17 tej dyrektywy. Czasownik „móc” wskazuje, że przyjęcie takich szczegółowych zasad nie jest obowiązkowe. Wydaje się, że prawodawca Unii pozostawił uznaniu Komisji, czy przyjąć te przepisy(48). 116. Następnie należy przypomnieć, że konkretny zakres wdrożenia wymaganego przez daną dyrektywę jest określony przez charakter jej przepisów. W tym względzie art. 3 ust. 2 dyrektywy 98/56 wydaje się wystarczająco precyzyjny i bezwarunkowy, aby można było się na niego powołać bez konieczności precyzowania tego przepisu w innych przepisach prawa Unii lub prawa krajowego(49). Przepis ten pozwala bowiem dostawcom na dokonywanie obrotu materiałem rozmnożeniowym bez spełnienia wymogów przewidzianych w tej dyrektywie, pod warunkiem że materiał ten jest przeznaczony do jednego z celów wymienionych w jego lit. a)–c)(50). Ponadto, jak wskazuje samo brzmienie art. 3 ust. 3 dyrektywy 98/56, wymienione w nim szczegółowe zasady mają na celu wyłącznie zapewnienie prawidłowego i bezpośredniego stosowania odstępstwa przewidzianego w art. 3 ust. 2 tej dyrektywy, nie podważając bezwarunkowego charakteru tego przepisu(51). 117. Wykładnię tę potwierdza ponadto porównanie brzmienia art. 3 ust. 3 dyrektywy 98/56 z brzmieniem innych przepisów tej dyrektywy, które wymagają przyjęcia przepisów zgodnie z jej art. 17. Jest tak w przypadku art. 8 ust. 3, art. 11 ust. 1 oraz art. 14 ust. 4 i 6 tej dyrektywy, w których w odróżnieniu od art. 3 ust. 3 użyto czasownika „shall”(52). 118. Rządy grecki i niderlandzki podnoszą jednak, że taka wykładnia jest sprzeczna z celami dyrektywy 98/56, ponieważ naruszałaby określone w niej wymogi. W szczególności konieczność zapewnienia jakości i zdrowia materiału rozmnożeniowego wymaga ich zdaniem co najmniej wprowadzenia przepisów przyjętych na szczeblu unijnym lub krajowym regulujących miejsce, gdzie należy przechowywać materiał objęty odstępstwem, a także sposoby jego oddzielenia od innego materiału podlegającego wymogom tej dyrektywy. 119. Co się tyczy przyjęcia szczegółowych przepisów na poziomie Unii, wystarczy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli znaczenie przepisu prawa Unii wynika jednoznacznie z samego jego brzmienia, to Trybunał nie może odejść od tego znaczenia(53). Powtarzam zatem moją uwagę, zgodnie z którą prawodawca Unii, jak się wydaje, nie uznał za konieczne przyjęcia tych przepisów na szczeblu unijnym, opowiadając się za przyznaniem Komisji pewnego zakresu uznania w tym względzie. 120. Jeżeli jednak państwo członkowskie uzna, że w celu prawidłowego wdrożenia art. 3 ust. 2 dyrektywy 98/56 pożądane są szczegółowe zasady, wydaje mi się, że może ono przyjąć takie zasady. 121. W tym kontekście, po pierwsze, należy przypomnieć, że w przypadku gdy akt Unii nie zawiera żadnego szczególnego przepisu, jego wykonanie należy w pierwszej kolejności do państw członkowskich(54). W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę fakultatywny charakter przyjęcia szczegółowych zasad na szczeblu unijnym, uważam, że takie zasady można z reguły przyjąć na szczeblu krajowym. 122. Po drugie, przypominam, że szczegółowe zasady na szczeblu unijnym powinny zostać przyjęte w drodze procedury komitetowej, która jest w istocie mechanizmem kontroli sprawowanej przez państwa członkowskie nad wykonywaniem przez Komisję jej uprawnień wykonawczych (art. 291 ust. 3 TFUE). Moim zdaniem wskazuje to na zamiar prawodawcy, aby zapewnić udział państw członkowskich w każdych okolicznościach. 123. Po trzecie, nie wydaje się, by przyjęcie szczegółowych przepisów na szczeblu krajowym i wynikający z tego brak jednolitych procedur na szczeblu unijnym naruszały cele dyrektywy 98/56, a w szczególności skuteczność odstępstwa przewidzianego w art. 3 ust. 2 lit. c) tej dyrektywy. Takie podejście może respektować szczególne krajowe wymogi w zakresie ochrony różnorodności genetycznej, takie jak konieczność uzyskania statusu zarejestrowanego podmiotu chroniącego, aby móc powołać się na ten przepis, jak wspomniał rząd grecki, lub wymogi dotyczące lokalizacji w celu zmniejszenia ryzyka zanieczyszczenia, jak stwierdził rząd niderlandzki(55). Przyjęte rozwiązania nie mogą jednak nakładać nadmiernych obciążeń na dostawców, którzy zapewniają ochronę różnorodności genetycznej. 124. Po czwarte, przyjmując szczegółowe zasady wykonania art. 3 ust. 2 lit. c) dyrektywy 98/56, państwo członkowskie działa zgodnie z art. 4 ust. 3 akapit drugi TUE, art. 288 akapit trzeci i art. 291 ust. 1 TFUE. 125. Natomiast państwo członkowskie, które uważa, że szczegółowe zasady wykonania art. 3 ust. 2 dyrektywy 98/56 są niezbędne, ale które nie przyjęło takich zasad, nie może po prostu odmówić zastosowania przepisów krajowych transponujących ten artykuł, ze szkodą dla jednostki, ze względu na brak szczegółowych zasad na szczeblu unijnym. W ten sposób to państwo członkowskie naruszyłoby zasadę lojalnej współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 TUE(56). 126. W związku z tym proponuję, aby na pytania prejudycjalne drugie i trzecie odpowiedzieć, że odstępstwo przewidziane w art. 3 ust. 2 lit. c) dyrektywy 98/56 należy interpretować w ten sposób, że ma ono również zastosowanie do określonych odmian cebulek kwiatowych przeznaczonych do ochrony różnorodności genetycznej, nawet jeśli szczegółowe zasady wykonania tego przepisu nie zostały przyjęte, zgodnie z art. 3 ust. 3 tej dyrektywy. V.      Wnioski 127. W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne przedstawione przez College van Beroep voor het bedrijfsleven (najwyższy sąd administracyjny do spraw gospodarczych, Niderlandy) w następujący sposób: 1)      Artykuł 3 ust. 1 i art. 5 ust. 4 dyrektywy Rady 98/56/WE z dnia 20 lipca 1998 r. w sprawie obrotu materiałem rozmnożeniowym roślin ozdobnych należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one ponownemu sadzeniu materiału, co do którego na etapie uprawy stwierdzono, że nie jest on w znacznym stopniu wolny od szkodliwych organizmów i chorób, pod warunkiem że uzyskany w ten sposób materiał rozmnożeniowy nie jest przeznaczony do obrotu zdefiniowanego w art. 2 ust. 3 tej dyrektywy. 2)      Państwa członkowskie mogą zakazać ponownego sadzenia materiału, co do którego stwierdzono na etapie uprawy, że nie był on w znacznym stopniu wolny od szkodliwych organizmów i chorób, niezależnie od tego, czy uzyskany w ten sposób materiał rozmnożeniowy jest przeznaczony do obrotu, o ile uregulowanie to jest zgodne z prawem Unii. 3)      Artykuł 3 ust. 2 lit. c) i ust. 3 dyrektywy 98/56 należy interpretować w ten sposób, że odstępstwo przewidziane w art. 3 ust. 2 lit. c) ma zastosowanie również do określonych odmian cebulek kwiatowych przeznaczonych do ochrony różnorodności genetycznej, nawet jeśli szczegółowe zasady wykonania tego przepisu nie zostały przyjęte zgodnie z art. 3 ust. 3 tej dyrektywy. 1      Język oryginału: angielski. 2      Ch. Schipper, Broken tulips: The beautiful curse, strona internetowa Amsterdam Tulip Museum, 6 grudnia 2017 r.; tekst dostępny pod adresem https://amsterdamtulipmuseum.com/blogs/tulip-facts/broken-tulips-the-beautiful-curse. Szczegółowy opis historii tulipana można znaleźć w: M. Dash, Tulipomania: The Story of the World’s Most Coveted Flower & the Extraordinary Passions it Aroused, Three Rivers Press, Nowy Jork 2000. 3      Dyrektywa Rady z dnia 20 lipca 1998 r. w sprawie obrotu materiałem rozmnożeniowym roślin ozdobnych (Dz.U. 1998, L 226, s. 16). 4      Ch. Schipper, przypis 2, op.cit.; Ch. Schipper, How dangerous is the tulip breaking virus?, strona internetowa Amsterdam Tulip Museum, 25 października 2017 r.; tekst dostępny pod adresem https://amsterdamtulipmuseum.com/blogs/tulip-facts/how-dangerous-is-the-tulip-breaking-virus. 5      Dyrektywa Rady z dnia 21 grudnia 1976 r. w sprawie środków ochronnych przed wprowadzaniem do państw członkowskich organizmów szkodliwych dla roślin lub produktów roślinnych (Dz.U. 1977, L 26, s. 20), uchylona i zastąpiona rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2031 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie środków ochronnych przeciwko agrofagom roślin, zmieniającym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 228/2013, (UE) nr 652/2014 i (UE) nr 1143/2014 oraz uchylającym dyrektywy Rady 69/464/EWG, 74/647/EWG, 93/85/EWG, 98/57/WE, 2000/29/WE, 2006/91/WE i 2007/33/WE (Dz.U. 2016, L 317, s. 4). 6      Sąd odsyłający używa terminów „kultywar” i „odmiana” w sposób zamienny. W niniejszej opinii będę odnosić się wyłącznie do „odmiany”. 7      Wyroki: z dnia 20 marca 1986 r., Tissier (35/85, EU:C:1986:143, pkt 9); z dnia 26 marca 2026 r., Isergartler (C‑618/24, EU:C:2026:251, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo). 8      Wyroki: z dnia 29 listopada 1978 r., Redmond (83/78, EU:C:1978:214, pkt 26); z dnia 26 marca 2026 r., Isergartler (C‑618/24, EU:C:2026:251, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo). 9      Terminów „produkcja” i „sadzenie” będę dla ułatwienia używać zamiennie. 10      Wyroki: z dnia 3 października 2013 r., Inuit Tapiriit Kanatami i in./Parlament i Rada (C‑583/11 P, EU:C:2013:625, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 26 marca 2026 r., Gonrieh (C‑819/25 PPU, EU:C:2026:252, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo). 11      Dyrektywa Rady z dnia 19 grudnia 1991 r. w sprawie obrotu materiałem rozmnożeniowym roślin ozdobnych i roślinami ozdobnymi (Dz.U. 1991, L 376, s. 21). 12      Zobacz motyw 22 dyrektywy 98/56. 13      Zobacz załącznik do komunikatu Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie Inicjatywy SLIM [COM(1996) 559 wersja ostateczna], s. 7, 11. 14      Wyróżnienie własne. 15      Wyróżnienie własne. 16      Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 29 września 2021 r., Società notranslateola Vivai Maiorana i in./Komisja (T‑116/20, EU:T:2021:632, pkt 104, 106). 17      Odpowiednie warunki fitosanitarne rozporządzenia 2016/2031 (zob. art. 4 dyrektywy 98/56 oraz pkt 10 niniejszej opinii i przypis 5 do niej) oraz wymogi wynikające z rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 z dnia 9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (Dz.U. 1997, L 61, s. 1) i z dyrektywy 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Dz.U. 1994, L 365, s. 10) (zob. art. 5 ust. 1 dyrektywy 98/56 w związku z jej art. 1 ust. 1 zdanie drugie). 18      Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 2 dyrektywy 98/56. 19      Zobacz pkt 10 i przypis 5 do niniejszej opinii. 20      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 24 listopada 1993 r., Keck i Mithouard (C‑267/91 i C‑268/91, EU:C:1993:905, pkt 15), gdzie nie wprowadzono żadnego rozróżnienia między wymogami odnoszącymi się do oznaczenia, formy, rozmiaru, masy, składu, prezentacji, oznakowania lub opakowania. 21      Zobacz sprawozdanie Komisji dla Rady z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie wyników stosowania art. 12 dyrektywy Rady 98/56/WE z dnia 20 lipca 1998 r. w sprawie obrotu materiałem rozmnożeniowym roślin ozdobnych [COM(2002) 761 wersja ostateczna] (zwane dalej „sprawozdaniem Komisji z dnia 23 grudnia 2002 r.”), s. 2, w którym podkreślono, że termin „dostawca” oznacza osoby zawodowo zajmujące się obrotem lub przywozem materiału rozmnożeniowego. 22      Zobacz podobnie sprawozdanie Komisji z dnia 23 grudnia 2002 r., s. 4. 23      Zobacz pkt 52 niniejszej opinii. 24      Przykłady środków korygujących mogą obejmować poddanie właściwym zabiegom, odpowiednie etykietowanie lub brak odniesienia do odmian, jeżeli warunki określone w art. 9 dyrektywy 98/56 nie są spełnione. 25      Dyrektywa 91/682 nie zawierała tego przepisu. 26      Motyw 3 dyrektywy 98/56. 27      Zobacz załącznik do sprawozdania Komisji z dnia 23 grudnia 2002 r., s. 8. 28      Zobacz w tym względzie dyrektywa Komisji 1999/66/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. ustanawiająca wymagania dotyczące etykiety lub innego dokumentu sporządzonego przez dostawcę zgodnie z dyrektywą 98/56 (Dz.U. 1999, L 164, s. 76); na podstawie wymaganych informacji na etykiecie powinna zatem istnieć możliwość prześledzenia materiału źródłowego. Zobacz także podobnie sprawozdanie Komisji z dnia 23 grudnia 2002 r., s. 4. 29      Wyrok z dnia 15 maja 2025 r. (C‑717/23, zwany dalej „wyrokiem Bundesminister für Gesundheit”, EU:C:2025:351). 30      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów oraz uchylająca dyrektywę 2001/37/WE (Dz.U. 2014, L 127, s. 1). 31      Wyrok Bundesminister für Gesundheit (pkt 34). 32      Wyrok Bundesminister für Gesundheit (pkt 52). 33      Zobacz wyrok Bundesminister für Gesundheit (pkt 51); a także moja opinia w tej sprawie (EU:C:2025:29, pkt 70). 34      Zobacz pkt 26 niniejszej opinii. 35      Motyw 8 dyrektywy 2014/40. 36      Wyrok Bundesminister für Gesundheit (pkt 49–51). 37      Postanowienie to stało się później art. 37 TWE. Obecnie odpowiada ono art. 43 TFUE. 38      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 5 kwietnia 1979 r., Ratti (148/78, EU:C:1979:110, pkt 26, 27). W doktrynie zob. C. Barnard, The Substantive Law of the EU: The Four Liberties, wydanie siódme, Oxford University Press, Oxford 2022, s. 581; P.J. Slot, Harmonisation, European Law Review, nr 21(5), 1996, s. 378–387, 382, 383. 39      Zobacz podobnie wyrok z dnia 19 marca 2026 r., Almirall (C‑589/24, EU:C:2026:217, pkt 41). W doktrynie zob. P.J. Slot, przypis 37, op.cit., s. 388; S. Weatherill, Maximum versus minimum harmonisation: Choosing between unity and diversity in the search for the soul of the internal markt, w: N. Nic Shuibhne, L.W. Gormley (eds.), From Single Market to Economic Union: Essays in Memory of John A. Usher, Oxford University Press, Oxford 2012, s. 192. 40      Zobacz analogicznie wyroki: z dnia 5 października 1994 r., Centre d’insémination de la Crespelle (C‑323/93, EU:C:1994:368, pkt 34, 35); z dnia 4 października 2024 r., AFAÏA (C‑228/23, EU:C:2024:829, pkt 71). 41      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 19 marca 2026 r., Almirall (C‑589/24, EU:C:2026:217, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo). 42      Zobacz podobnie wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., TSN i AKT (C‑609/17 i C‑610/17, EU:C:2019:981, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo); a także moja opinia w sprawie Almirall (C‑589/24, EU:C:2025:776, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo). 43      Zobacz w tym względzie wyroki: z dnia 8 listopada 1979 r., Denkavit Futtermittel (251/78, EU:C:1979:252, pkt 14–20); z dnia 10 lipca 1984 r., Campus Oil i in. (72/83, EU:C:1984:256, pkt 27–31); a także moja opinia w sprawie Almirall (C‑589/24, EU:C:2025:776, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo). 44      Wyroki: z dnia 18 października 1990 r., Dzodzi (C‑297/88 i C‑197/89, EU:C:1990:360, pkt 36, 37); z dnia 5 marca 2026 r., AESTE (C‑210/24, EU:C:2026:145, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo). 45      Zobacz pkt 56 niniejszej opinii, w szczególności odniesienie do wyroku z dnia 29 września 2021 r., Società the Vivai Maiorana i in./Komisja (T‑116/20, EU:T:2021:632, pkt 104, 106). 46      Zobacz pkt 26 niniejszej opinii. Z postanowienia odsyłającego wynika, że skarżąca dąży do ochrony różnorodności genetycznej rozpatrywanych odmian jako takich, to znaczy odmian wolnych od TBV. 47      „Können” w niemieckiej wersji językowej, „podrán” w wersji hiszpańskiej, „peut” w wersji francuskiej, „possono” w wersji włoskiej, „may” w wersji angielskiej i „podem” w wersji portugalskiej. 48      Zobacz a contrario wyrok z dnia 16 grudnia 2015 r., Szwecja/Komisja (T‑521/14, EU:T:2015:976, pkt 50, 52, 53, 70). 49      Wyrok z dnia 16 grudnia 2015 r., Szwecja/Komisja (T‑521/14, EU:T:2015:976, pkt 53). 50      W odniesieniu do dokładnego charakteru art. 3 ust. 2 dyrektywy 98/56 zob. analogicznie wyrok z dnia 19 stycznia 1982 r., Becker (8/81, EU:C:1982:7, pkt 27). 51      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 19 stycznia 1982 r., Becker (8/81, EU:C:1982:7, pkt 32, 33). 52      „Devem” w portugalskiej wersji językowej art. 8 ust. 3 dyrektywy 98/56. W portugalskiej wersji językowej pozostałych dwóch wymienionych przepisów, a także w wersjach językowych niemieckiej, hiszpańskiej, włoskiej, francuskiej i polskiej tych trzech przepisów użyto sformułowań, które wiążą się z obowiązkiem działania. 53      Wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., HDI Global i MS Amlin Insurance (C‑771/22 i C‑45/23, EU:C:2024:644, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo). 54      Wyrok z dnia 23 listopada 1995 r., Nutral/Komisja (C‑476/93 P, EU:C:1995:401, pkt 14). W doktrynie zob. K. Lenaerts, P. Van Nuffel, EU Constitutional Law, Oxford University Press, Oxford 2021, s. 565. 55      Zobacz pkt 118 niniejszej opinii. 56      Zobacz wyrok z dnia 19 stycznia 1982 r., Becker (8/81, EU:C:1982:7, pkt 33). Zobacz także analogicznie wyroki: z dnia 5 kwietnia 1979 r., Ratti (148/78, EU:C:1979:110, pkt 22); z dnia 3 września 2014 r., GMAC UK (C‑589/12, EU:C:2014:2131, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).