C-339/23

WYROK TRYBUNAŁU (dziesiąta izba) z dnia 24 października 2024 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Ochrona konsumentów – Umowy o kredyt konsumencki – Dyrektywa 2008/48/WE – Ryzyko nadmiernego zadłużenia – Artykuł 8 – Spoczywający na kredytodawcy obowiązek przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta – Artykuł 10 – Informacje, które należy wskazać w umowach kredytu – Artykuł 23 – Sankcja w przypadku naruszenia tego obowiązku – Sankcje równoważne – Skuteczny, proporcjonalny i odstraszający charakter zastosowanej sankcji W sprawie C‑339/23 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Rejonowy w Siemianowicach Śląskich (Polska) postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 30 maja 2023 r., w postępowaniu: Horyzont Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty przeciwko LC, TRYBUNAŁ (dziesiąta izba), w składzie: D. Gratsias, prezes izby, I. Jarukaitis, prezes czwartej izby, i Z. Csehi (sprawozdawca), sędzia, rzecznik generalny: L. Medina, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna oraz S. Żyrek, w charakterze pełnomocników, – w imieniu rządu czeskiego – S. Šindelková, M. Smolek oraz J. Vláčil, w charakterze pełnomocników, – w imieniu Komisji Europejskiej – P. Ondrůšek oraz M. Owsiany-Hornung, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznik generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 8, 10 i 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U. 2008, L 133, s. 66). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Horyzont Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty (zwanym dalej „Horyzontem”), cesjonariuszem Nest Bank S.A., a LC, osobą fizyczną, w przedmiocie zapłaty wierzytelności wynikającej z umowy o kredyt konsumencki (zwanej dalej „umową o kredyt konsumencki”). Ramy prawne Prawo Unii Motywy 26 i 47 dyrektywy 2008/48 stanowią: „(26) […] Na rozwijającym się rynku kredytów ważne jest w szczególności, by kredytodawcy nie angażowali się w nieodpowiedzialne udzielanie pożyczek lub udzielanie kredytów bez uprzedniej oceny zdolności kredytowej, a państwa członkowskie powinny sprawować odpowiedni nadzór w celu uniknięcia takich zachowań oraz powinny ustalić niezbędne środki w celu karania kredytodawców w razie wystąpienia takich sytuacji. […] [N]a kredytodawcach powinien spoczywać obowiązek sprawdzania zdolności kredytowej każdego z konsumentów. W tym celu kredytodawcom należy umożliwić wykorzystywanie informacji udzielonych im przez konsumenta nie tylko w chwili przygotowywania danej umowy o kredyt, ale także uzyskanych w trakcie długotrwałych stosunków handlowych. Organy państw członkowskich mogłyby również przedstawiać kredytodawcom odpowiednie instrukcje i wytyczne. Również konsumenci powinni działać z zachowaniem ostrożności i przestrzegać swoich zobowiązań umownych. […] (47) Państwa członkowskie powinny ustanowić przepisy dotyczące sankcji stosowanych w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i zapewnić ich wdrożenie. Wybór sankcji pozostaje w gestii państw członkowskich, lecz przewidziane sankcje powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”. Artykuł 8 tej dyrektywy, zatytułowany „Obowiązek przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej”, stanowi w ust. 1: „Państwa członkowskie zapewniają przeprowadzanie przez kredytodawcę przed zawarciem umowy o kredyt oceny zdolności kredytowej konsumenta na podstawie wystarczających informacji przekazanych mu, w stosownych przypadkach, przez konsumenta oraz, w razie konieczności, na postawie informacji uzyskanych z odpowiedniej bazy danych. Państwa członkowskie, których ustawodawstwo wymaga od kredytodawców dokonania oceny zdolności kredytowej konsumenta na podstawie informacji z danej bazy danych, mogą zachować ten wymóg”. Artykuł 10 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Informacje zamieszczane w umowach o kredyt”, wymienia informacje, które należy zamieścić w umowach o kredyt. Artykuł 23 tej dyrektywy, zatytułowany „Sankcje”, stanowi: „Państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”. Prawo polskie Ustawa o kredycie konsumenckim Ustawą o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 r. (Dz.U. nr 126, poz. 715), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwaną dalej „ustawą o kredycie konsumenckim”), dokonano transpozycji dyrektywy 2008/48 do polskiego porządku prawnego. Artykuł 9 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi: „1.   Kredytodawca przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki jest zobowiązany do dokonania oceny zdolności kredytowej konsumenta. […] 2.   Ocena zdolności kredytowej dokonywana jest na podstawie informacji uzyskanych od konsumenta lub na podstawie informacji pozyskanych z odpowiednich baz danych lub zbiorów danych kredytodawcy. 3.   Konsument jest zobowiązany do przedstawienia, na żądanie kredytodawcy, dokumentów i informacji niezbędnych do dokonania oceny zdolności kredytowej. 4.   Jeżeli kredytodawcą jest bank, albo inna instytucja ustawowo upoważniona do udzielania kredytów, ocena zdolności kredytowej dokonywana jest zgodnie z art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe [(Dz.U. nr 140, poz. 939)] oraz innymi regulacjami obowiązującymi te podmioty, z uwzględnieniem ust. 1–3”. Artykuł 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi, że w przypadku naruszenia przepisów przewidujących różne obowiązki kredytodawcy, w tym obowiązek udzielania informacji, konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Kodeks cywilny Zgodnie z art. 58 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym: „§ 1.   Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. § 2.   Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. § 3.   Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana”. Kodeks postępowania cywilnego Artykuł 5054 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi: „Zmiana powództwa jest niedopuszczalna. Przepisów art. 75–85 oraz art. 194–196 i art. 198 nie stosuje się”. Ustawa Prawo bankowe Artykuł 70 ustawy Prawo bankowe, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, przewiduje: „1.   Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolność kredytową rozumie się zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Kredytobiorca jest obowiązany przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje niezbędne do dokonania oceny tej zdolności. 2.   Osobie fizycznej, […], które nie mają [która nie ma] zdolności kredytowej, bank może udzielić kredytu pod warunkiem: 1) ustanowienia szczególnego sposobu zabezpieczenia spłaty kredytu; […] 3.   Kredytobiorca jest obowiązany umożliwić podejmowanie przez bank czynności związanych z oceną sytuacji finansowej i gospodarczej oraz kontrolę wykorzystania i spłaty kredytu”. Zgodnie z art. 78a tej ustawy, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym: „Przepisy ustawy stosuje się do umów kredytu i pożyczki pieniężnej, zawieranych przez bank zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie”. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne W dniu 28 września 2017 r. LC i Nest Bank, z siedzibą w Warszawie (Polska), zawarli umowę o kredyt konsumencki. Kwota kredytu konsumenckiego będącego przedmiotem tej umowy wynosiła 49148,06 PLN (około 10457 EUR), a całkowita kwota podlegająca zwrotowi wynosiła 62573,16 PLN (około 13313,44 EUR). Na kwotę tę składały się: pożyczony kapitał, odsetki za cały okres obowiązywania umowy oraz prowizja zwana „prowizją za udzielenie kredytu” w wysokości 7323,06 PLN (około 1558 EUR). Kredyt konsumencki miał zostać spłacony w sześćdziesięciu ratach w wysokości po 1042 PLN (około 221 EUR) najpóźniej do dnia 3 października 2022 r. W umowie kredytu konsumenckiego LC wskazała, że jej średni miesięczny dochód netto wynosi 1755,62 PLN (około 373 EUR). W umowie tej wskazano również, że LC zaciągnęła dług w postaci innego kredytu, którego miesięczne raty wynoszą 320 PLN (około 68 EUR). Wierzytelność wynikająca z umowy o kredyt konsumencki została scedowana przez Nest Bank na Horyzont, którego siedziba znajduje się również w Warszawie. Ponieważ LC nie zwróciła pożyczonej kwoty w wyznaczonym terminie, Horyzont wniósł do Sądu Rejonowego Lublin Zachód w Lublinie (Polska) pozew o zapłatę. Sąd ten uwzględnił żądanie pozwu i wydał nakaz zapłaty wobec LC. LC wniosła sprzeciw od tego nakazu zapłaty do Sądu Rejonowego w Siemianowicach Śląskich (Polska), który jest sądem odsyłającym. W sprzeciwie tym LC podnosi, że Nest Bank nie przeprowadził oceny jej zdolności kredytowej w chwili zawarcia umowy o kredyt konsumencki. W toku postępowania głównego sąd odsyłający stwierdził, że przedmiotowy kredyt konsumencki został udzielony przez Nest Bank z naruszeniem przepisów transponujących do prawa polskiego spoczywający na kredytodawcy obowiązek przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy zgodnie z art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/48. Sąd ten zastanawia się zatem nad konsekwencjami tego naruszenia. W tym względzie sąd odsyłający wskazuje, że choć w prawie krajowym przewidziano wiele sankcji, to jednak dokonując transpozycji dyrektywy 2008/48, polski ustawodawca nie przewidział żadnej szczególnej sankcji w przypadku naruszenia obowiązku przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta ubiegającego się o kredyt konsumencki. Sąd odsyłający wyjaśnia, że art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje sankcję tzw. darmowego kredytu. Sankcja ta jest tego rodzaju, że ma ona zastosowanie do wyszczególnionych naruszeń, do których nie należy naruszenie obowiązku przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta, o którym mowa w art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/48. Sąd ten wskazuje ponadto, że możliwe jest zastosowanie art. 58 kodeksu cywilnego, który umożliwia ewentualne nałożenie sankcji nieważności danej czynności prawnej. Wspomniany sąd dodaje, że zwraca się on do Trybunału nie o wskazanie, który przepis prawa krajowego należy zastosować do sporu w postępowaniu głównym, lecz o wykładnię, jaką należy nadać odpowiednim przepisom prawa Unii, ponieważ wielość sankcji przewidzianych w prawie krajowym wprowadza także rozróżnienie pod względem proporcjonalności sankcji za niedochowanie obowiązków wynikających z dyrektywy 2008/48. Sąd odsyłający podkreśla, że w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 r., Ultimo Portfolio Investment (Luxembourg) (C‑303/20, EU:C:2021:479), Trybunał wskazał na zakres uznania, jakim dysponuje sąd krajowy przy stosowaniu, a w szczególności przy wyborze środka proporcjonalnego do wagi stwierdzonego naruszenia. Sąd ten zastanawia się, czy oznacza to, że środek ten powinien być równoważny z sankcjami przewidzianymi za naruszenie innych obowiązków wynikających z przepisów transponujących dyrektywę 2008/48. W tym względzie sąd odsyłający wyjaśnia, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż zarówno obowiązek przewidziany w art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/48, jak i obowiązki informacyjne wynikające z tej dyrektywy mają fundamentalne znaczenie dla konsumentów. W konsekwencji sąd ten zastanawia się, czy zróżnicowanie sankcji, o których mowa w art. 23 dyrektywy 2008/48, jest dopuszczalne w prawie krajowym, podczas gdy obowiązki nałożone na przedsiębiorcę w art. 8 i 10 dyrektywy 2008/48 należy uznać za równoważne, czyli mające tę samą rangę, i służące realizacji tych samych celów. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy w Siemianowicach Śląskich postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 8 dyrektywy [2008/48] należy rozumieć w ten sposób, że wyrażony w nim obowiązek ciążący na kredytodawcy dotyczący zbadania zdolności kredytowej konsumenta (kredytobiorcy) jest równoważny z innymi obowiązkami określonymi w tej dyrektywie (zwłaszcza z obowiązkami informacyjnymi określonymi w art. 10 i nast.), w taki sposób że sankcje, do których odsyła art. 23 wskazanej dyrektywy, nie mogą być odmienne, tzn. nie mogą przewidywać różnych konsekwencji prawnych w związku z naruszeniem każdego z tych obowiązków z osobna?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 23 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by sankcja zastosowana w przypadku naruszenia obowiązku przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta, przewidzianego w art. 8 ust. 1 tej dyrektywy, różniła się od sankcji przewidzianej w wypadku naruszenia innych ewentualnie równoważnych obowiązków przewidzianych we wspomnianej dyrektywie, a w szczególności obowiązku, o którym mowa w jej art. 10 ust. 2, dotyczącego informacji, które należy zamieszczać w umowach o kredyt konsumencki. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 23 dyrektywy 2008/48 państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z tą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Z brzmienia art. 23 wynika zatem, że system sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia obowiązków wynikających z rzeczonej dyrektywy musi być określony w taki sposób, aby sankcje te były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, oraz że państwa członkowskie winny podjąć wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Jak wyjaśnia motyw 47 omawianej dyrektywy, w tych granicach wybór tego systemu sankcji pozostaje w gestii państw członkowskich (wyrok z dnia 27 marca 2014 r., LCL Le Crédit Lyonnais, C‑565/12, EU:C:2014:190, pkt 43). W tym względzie należy zauważyć, że z orzecznictwa wynika, iż aby osiągnąć cel, do którego zmierza art. 23 dyrektywy 2008/48, a mianowicie zapewnić, by sankcje były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, to nie tylko ustawodawca krajowy, lecz również sądy krajowe powinny dysponować, w granicach określonych przez przedmiot zawisłego przed nimi sporu, uprawnieniami dyskrecjonalnymi umożliwiającymi im w konkretnych okolicznościach danej sprawy dobrać środek proporcjonalny do wagi stwierdzonego uchybienia obowiązkowi. Sądy te powinny zatem uwzględnić ogół przepisów prawa krajowego i interpretować je tak dalece, jak to możliwe, w świetle brzmienia i zamierzeń tej dyrektywy, aby uzyskać rozstrzygnięcie zgodne z realizowanymi przez tę dyrektywę celami [zob. podobnie wyrok z dnia 10 czerwca 2021 r., Ultimo Portfolio Investment (Luxembourg), C‑303/20, EU:C:2021:479, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo]. W związku z tym w zakresie, w jakim przewidziany przez państwo członkowskie system sankcji za naruszenia obowiązków wynikających z dyrektywy 2008/48 spełnia wymogi orzecznictwa przytoczonego w pkt 26 i 27 niniejszego wyroku, art. 23 tej dyrektywy nie stoi na przeszkodzie temu, by naruszenie różnych obowiązków pociągało za sobą różne sankcje. W tym względzie należy uściślić, że dyrektywa 2008/48 przewiduje różne obowiązki, które służą odmiennym celom. Celem obowiązku przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta przed zawarciem umowy o kredyt w rozumieniu art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/48 jest bowiem, jak wskazuje wyraźnie motyw 26 tej dyrektywy, zwiększenie odpowiedzialności kredytodawców oraz ochrona konsumentów poprzez zapewnienie, by kredytodawcy nie angażowali się w nieodpowiedzialne udzielanie kredytów bez uprzedniej oceny zdolności kredytowej konsumenta (zob. podobnie wyrok z dnia 11 stycznia 2024 r., Nárokuj, C‑755/22, EU:C:2024:10, pkt 34, 46 i przytoczone tam orzecznictwo). Taki obowiązek, w zakresie, w jakim ma on na celu ochronę konsumentów przed ryzykiem nadmiernego zadłużenia i niewypłacalności, ma dla nich fundamentalne znaczenie [zob. podobnie wyrok z dnia 10 czerwca 2021 r., Ultimo Portfolio Investment (Luxembourg), C‑303/20, EU:C:2021:479, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo]. Z kolei informacje poprzedzające zawarcie umowy o kredyt i towarzyszące jej zawarciu, dotyczące warunków umownych i skutków tego zawarcia, w szczególności informacje przewidziane w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, umożliwiają konsumentowi podjęcie decyzji, czy zamierza on związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę. Informacje te mają zatem również fundamentalne znaczenie dla konsumenta (zob. podobnie wyrok z dnia 21 kwietnia 2016 r., Radlinger i Radlingerová, C‑377/14, EU:C:2016:283, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo). O ile z orzecznictwa wynika, że zarówno obowiązek przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta przed zawarciem umowy o kredyt w rozumieniu art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/48, jak i obowiązek informacyjny przewidziany w szczególności w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy mają fundamentalne znaczenie, o tyle należy jednak stwierdzić, że obowiązki te służą realizacji odmiennych celów i że ich naruszenie nie pociąga za sobą podobnych konsekwencji zarówno z punktu widzenia interesu prawnego chronionego przez odnośny przepis, jak i z punktu widzenia stron umowy o kredyt. W związku z tym naruszenie obowiązku przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta może skutkować tym, że ów konsument zawrze umowę kredytu narażającą go na nadmierne zadłużenie i niewypłacalność. Natomiast konsekwencje naruszenia obowiązków informacyjnych mogą się znacznie różnić w zależności od tego, o jaki konkretnie obowiązek chodzi, przy czym waga tego naruszenia zależy ponadto w praktyce od liczby i wagi elementów, których nie zamieszczono w danej umowie o kredyt. Na przykład naruszenia takie mogą utrudniać konsumentowi porównanie ofert kredytowych lub wykonywanie praw wynikających z rzeczonej umowy o kredyt. Wynika z tego, że naruszenie dwóch obowiązków o fundamentalnym znaczeniu może mieć różne konsekwencje dla konsumenta, a zastosowane sankcje, niekoniecznie identyczne, powinny w obu przypadkach być w szczególności proporcjonalne i uwzględniać zarówno indywidualną wagę naruszenia, jak i różne konsekwencje, jakie z niego wynikają dla konsumenta. W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na przedstawione pytanie powinna brzmieć, iż art. 23 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by sankcja zastosowana w przypadku naruszenia obowiązku przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta, przewidzianego w art. 8 ust. 1 tej dyrektywy, różniła się od sankcji przewidzianej w wypadku naruszenia innych ewentualnie równoważnych obowiązków przewidzianych we wspomnianej dyrektywie, a w szczególności obowiązku przewidzianego w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, dotyczącego informacji, które należy zamieszczać w umowach o kredyt konsumencki, o ile spełnione są wymogi określone w rzeczonym art. 23. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG   należy interpretować w ten sposób, że:   nie stoi on na przeszkodzie temu, by sankcja zastosowana w przypadku naruszenia obowiązku przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta, przewidzianego w art. 8 ust. 1 tej dyrektywy, różniła się od sankcji przewidzianej w wypadku naruszenia innych ewentualnie równoważnych obowiązków przewidzianych we wspomnianej dyrektywie, a w szczególności obowiązku przewidzianego w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, dotyczącego informacji, które należy zamieszczać w umowach o kredyt konsumencki, o ile spełnione są wymogi określone w rzeczonym art. 23.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: polski.