C-348/12
Opinia rzecznika generalnegoTSUE2013-07-11CELEX: 62012CC0348ECLI:EU:C:2013:470
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Jakie są właściwe standardy kontroli sądowej dla unijnych środków ograniczających (zamrożenia funduszy) przyjętych w ramach WPZiB w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu broni jądrowej, w szczególności w odniesieniu do obowiązku uzasadnienia, prawa do obrony, skutecznej ochrony sądowej oraz pojęcia „wspierania” proliferacji, zwłaszcza gdy środki te dotyczą podmiotów powiązanych z państwem trzecim?Ratio decidendi
Rzecznik Generalny uznał, że Sąd naruszył prawo, nie uwzględniając prewencyjnego charakteru środków ograniczających wobec Iranu, które mają zapobiegać zagrożeniu rozprzestrzenianiem broni jądrowej, a nie karać za już popełnione czyny. W konsekwencji, standard kontroli sądowej powinien być dostosowany do tego charakteru, wymagając jedynie stwierdzenia obiektywnego ryzyka, a nie dowodu rzeczywistego wsparcia proliferacji. Rada powinna mieć szeroki zakres uznania w ocenie zagrożenia, a sąd Unii powinien interweniować tylko w przypadku oczywiście błędnej oceny. Ponadto, obowiązek uzasadnienia powinien być oceniany w kontekście, a prawo do obrony nie wymaga ujawniania informacji, których Rada nie posiadała poza uzasadnieniem.Stan faktyczny
Sprawa dotyczy irańskiej spółki Manufacturing Support & Procurement Kala Naft Co., która jest centralą zakupową dla sektorów naftowego, gazowego i petrochemicznego grupy National Iranian Oil Company (NIOC), będącej przedsiębiorstwem państwowym. Rada Unii Europejskiej nałożyła na Kala Naft środki ograniczające w postaci zamrożenia funduszy i zasobów gospodarczych, uzasadniając to handlem sprzętem mogącym być używanym w irańskim programie jądrowym, próbami zamawiania barier stopowych o zastosowaniu jądrowym oraz powiązaniami z przedsiębiorstwami zaangażowanymi w ten program. Kala Naft zakwestionował te środki przed Sądem, który stwierdził ich nieważność.Rozstrzygnięcie
Rzecznik Generalny proponuje, aby Trybunał Sprawiedliwości:
— uchylił wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie T‑509/10 Manufacturing Support & Procurement Kala Naft przeciwko Radzie oraz
— oddalił skargę Manufacturing Support & Procurement Kala Naft Co., z siedzibą w Teheranie.Pełny tekst orzeczenia
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
YVES’A BOTA
przedstawiona w dniu 11 lipca 2013 r. ( )
Sprawa C‑348/12 P
Rada Unii Europejskiej
przeciwko
Manufacturing Support & Procurement Kala Naft Co., Tehran
„Odwołanie — Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB) — Środki ograniczające wobec Islamskiej Republiki Iranu przyjęte w celu niedopuszczenia do rozprzestrzeniania broni jądrowej — Zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych — Obowiązek uzasadnienia — Prawo do obrony — Prawo do skutecznej ochrony sądowej — Pojęcie wspierania działań Iranu stwarzających zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej lub opracowywania systemów jej przenoszenia”
I – Wprowadzenie
1.
Rozprzestrzenianie broni jądrowej stanowi niezaprzeczalnie jedno z największych zagrożeń dla pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego bieżącego stulecia. Kwestia ta związana jest w szczególności ze stabilnością sytuacji w wyjątkowo trudnych regionach, jakimi są Bliski Wschód i Daleki Wschód.
2.
W celu zwalczania tego zagrożenia Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych (zwana dalej „Radą Bezpieczeństwa”) w licznych rezolucjach ( ) postanowiła wywrzeć nacisk na Islamską Republikę Iranu, aby ta zakończyła działania stwarzające zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej i działania związane z rozwojem systemów przenoszenia broni jądrowej (zwane dalej „rozprzestrzenianiem broni jądrowej”).
3.
Środki ograniczające ustanowione przez Radę Bezpieczeństwa mają zatem na celu zarówno skłonienie Islamskiej Republiki Iranu do poszanowania jej międzynarodowych zobowiązań, w szczególności w celu przekonania tego państwa do współpracy z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (MAEA) ( ), jak i jednocześnie zapobieganie zagrożeniu rozprzestrzenianiem broni jądrowej, jakie niesie opracowywanie przez Iran programu jądrowego.
4.
W ramach swojej wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) Unia Europejska postanowiła wesprzeć te działania, wdrażając kolejne rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ. Przyjęte przez Unię środki obejmują zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych osób i podmiotów, które, jak uznano, przyczyniają się do rozwoju irańskiego programu jądrowego ( ).
5.
Skargi wnoszone przez osoby i podmioty objęte tymi środkami stanowią obecnie przedmiot coraz liczniejszych sporów przed sądami Unii ( ).
6.
W ciągu ostatnich miesięcy skargi te doprowadzały niemal regularnie do stwierdzenia nieważności kwestionowanych środków polegających na zamrożeniu funduszy ( ). Owe stwierdzenia nieważności opierają są zasadniczo bądź na stwierdzeniu naruszenia obowiązku uzasadnienia tych środków w wystarczający sposób, bądź na okoliczności, iż Rada Unii Europejskiej nie przedstawiła żadnych informacji, aby udowodnić swoje twierdzenia, lub też na obu tych elementach.
7.
Tak liczne stwierdzenia nieważności są moim zdaniem wynikiem standardu kontroli sądowej, który nie jest przystosowany do specyfiki rozpatrywanych środków.
8.
Podobnie bowiem jak w przypadku innych spraw rozpatrywanych ostatnio przez Sąd, niektóre z dokonanych przez niego ocen w wyroku z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie Manufacturing Support & Procurement Kala Naft przeciwko Radzie ( ) wydają się pomijać szereg parametrów i okoliczności sprawy, pośród których pierwszorzędne znaczenie ma prewencyjny charakter środków ograniczających przyjętych wobec Islamskiej Republiki Iranu.
9.
Celem środków w postaci zamrożenia funduszy jest uniemożliwienie wskazanym osobom lub podmiotom dostępu do zasobów gospodarczych i finansowych, które mogłyby posłużyć im do wspierania działania stwarzającego zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej lub związanego z rozwojem systemów jej przenoszenia.
10.
W sytuacji gdy sąd Unii zobowiązany jest do dokonania oceny zgodności z prawem środka, którego celem jest zapobieganie zagrożeniu, to jest uniemożliwienie realizacji tego zagrożenia, nie może on dokonać kontroli identycznej – zarówno jeśli chodzi o jej szczegółowe zasady, jak i jej dogłębność – z kontrolą, jaką powinien przeprowadzić w sprawie środka mającego na celu ukaranie stwierdzonego naruszenia.
11.
Tymczasem, jak wynika z zaskarżonego wyroku, Sąd stosuje metodę kontroli zgodną z procedurą, która de facto jest procedurą klasycznego prawa karnego.
12.
W odniesieniu do różnicy pomiędzy zapobieganiem i karaniem należy podkreślić, że to pierwsze pojęcie odbiega całkowicie od drugiego w zakresie, w jakim nie dotyczy nałożenia kary za czyn popełniony, dotyczy natomiast unikania popełnienia czynu w przyszłości. Jako przyszły, dany czyn może być jedynie hipotetyczny. Z tego względu, polegającego na zamiarze uniknięcia szkody, zastosowanie środka prewencyjnego może być uzależnione co do zasady nie od przedstawienia dowodu, że zainteresowana osoba (fizyczna lub prawna) jest gotowa i naprawdę zdecydowana na popełnienie konkretnego czynu karalnego lub że już go popełniła, ale od stwierdzenia, że istnieje obiektywne ryzyko, iż osoba ta tego dokona.
13.
Jednak w podejściu Sądu odnajduję wymóg udowodnienia, że podmiot, którego dotyczy środek ograniczający, z pewnością popełnił czyny, w celu zapobieżenia którym środek ten został ustanowiony.
14.
Uważam, że w ten sposób Sąd naruszył prawo, nie uwzględniając szczególnego charakteru WPZiB oraz szczególnego charakteru uprawnień, jakimi dysponują instytucje Unii w tej dziedzinie.
15.
Nie oznacza to jednak, że uprawnienia kontrolne w zakresie środków ograniczających, które zostały wyraźnie powierzone Trybunałowi w samych traktatach, są wyłącznie pozorne. Z pewnością nie.
16.
Natomiast, co w żaden sposób nie umniejsza autorytetu Trybunału lub rangi jego zadania, a wręcz przeciwnie, Trybunał powinien oczywiście i skrupulatnie czuwać, by nie wkraczać w prerogatywy instytucji Unii w dziedzinie WPZiB. Dlatego też należy zbadać właśnie samą istotę środka zapobiegawczego przewidzianego w szczególnej dziedzinie WPZiB.
17.
Z okoliczności, w których postanowiono przyjąć środki ograniczające wobec Islamskiej Republiki Iranu, wynika, że działania te mają miejsce w takim klimacie napięcia, iż w rzeczywistości owe środki są podejmowane w celu uniknięcia ewentualnego konfliktu w określonej części świata.
18.
Innymi słowy, środki podejmowane w tej dziedzinie stanowią alternatywę dla wojny lub podjęcia działań wojennych i z tego względu mają szczególny charakter.
19.
Wydaje mi się zupełnie oczywiste, że w takich sytuacjach, których istotnego znaczenia nie ma nawet potrzeby podkreślać, zastosowanie kryteriów obowiązujących w klasycznym prawie karnym nie może być przeniesione na grunt zapobiegania zagrożeniu dla pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego w dziedzinie WPZiB, gdyż mogłoby to doprowadzić, jak jest to w niniejszym przypadku, do wkroczenia w zakres oceny właściwych organów politycznych w odniesieniu do zasadności środka i jego charakteru, określanych przez te organy w zależności od rodzaju i stopnia zagrożenia, któremu zamierzają się sprzeciwić.
20.
Zastosowanie względem przedmiotowych środków takiej kontroli, która generalnie podważa ich zastosowanie oraz skuteczność, oznaczałoby uznanie, że państwa członkowskie lub instytucje Unii dokonały przesadzonej oceny zagrożenia lub stopnia przymusu niezbędnego do zneutralizowania go, podczas gdy moim zdaniem leży to niewątpliwie i wyłącznie w ich kompetencji.
21.
W tych okolicznościach żądanie od instytucji Unii, a zatem od państw członkowskich, aby przedstawiły dowód, że taki podmiot już popełnił czyny, których instytucje te zamierzają zabronić, przed zatwierdzeniem środków uniemożliwiających ich popełnienie, wydaje się szczególnie oderwane od samego charakteru WPZiB tak samo jak od niebezpieczeństwa w aktualnej sytuacji międzynarodowej.
22.
Natomiast do Trybunału należy sprawdzenie, czy podjęte środki obiektywnie znajdują się w obszarze wyznaczonym przez decyzje przyjęte przez Radę w dziedzinie WPZiB i czy nie stanowią na przykład nadużycia proceduralnego.
23.
Przeprowadzenie kontroli sądowej dostosowanej do prewencyjnego charakteru środków ograniczających zobowiązuje sąd Unii do uwzględnienia zasady ostrożności. Jej wykonywanie polega zatem na upewnieniu się, przy poszanowaniu uprawnień dyskrecjonalnych, które należy przyznać właściwym organom politycznym oraz na podstawie informacji zawartych w aktach sprawy i okoliczności faktycznych, którymi sąd Unii dysponuje, że ocena dokonana przez ten organ w odniesieniu do istnienia zagrożenia nie jest oczywiście błędna.
24.
Zgodnie z prewencyjnym celem środków ograniczających zadanie sądu Unii nie polega zatem na zdobyciu pewności, że zachowanie, jakiego usiłuje uniknąć właściwy organ polityczny, już nastąpiło lub, innymi słowy, że zagrożenie, którego wystąpienie organ ten zamierza uniemożliwić, już się zrealizowało.
25.
Niewątpliwie jest rzeczą normalną, że sąd Unii, motywowany zamiarem zagwarantowania wskazanym osobom i podmiotom skutecznej ochrony sądowej wobec środków mających poważny wpływ na ich prawa i wolności, nie zamierza czynić „wydmuszki” z prowadzonej przez siebie kontroli.
26.
Jednak wobec celu o tak zasadniczym znaczeniu, jak ochrona pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego ( ), oraz w panującej atmosferze konspiracji, w której Islamska Republika Iranu rozwija swój program jądrowy, sąd Unii sprawować będzie wiarygodną i jednocześnie faktyczną kontrolę jedynie przy uwzględnieniu prewencyjnego charakteru środków ograniczających oraz odmawiając stosowania logiki represji, która nie jest właściwa dla środków poddanych jego ocenie.
27.
Dostosowanie przez sąd Unii wykonywanej przezeń kontroli środków ograniczających powziętych wobec Islamskiej Republiki Iranu jest również niezbędne dla samej stabilności roli odgrywanej przez Unię w tej dziedzinie na scenie międzynarodowej.
28.
Niniejsza sprawa daje wyraźnie Trybunałowi możliwość określenia wytycznych kontroli sądowej, która powinna być sprawowana nad środkami w postaci zamrożenia funduszy obejmujących osoby i podmioty uznane za wspierające działania w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej.
29.
W tym względzie twierdzę, że badając, czy został spełniony obowiązek uzasadnienia, sąd Unii powinien ocenić, czy charakter tego uzasadnienia jest wystarczająco precyzyjny i konkretny, z uwzględnieniem kontekstu, w jaki wpisuje się rozpatrywane zamrożenie funduszy, znajdując związki między poszczególnymi powodami i sztucznie ich nie rozdzielając.
30.
Wskażę również, że nie można zarzucić Radzie naruszenia prawa do obrony oraz prawa do skutecznej ochrony sądowej spółki, której dotyczy niniejsza sprawa, poprzez nieudzielenie tej spółce informacji, których Rada nie posiadała, wykraczających poza informacje zawarte w uzasadnieniu.
31.
W odniesieniu do oceny zasadności uzasadnienia zamierzam wykazać, że w przypadku gdy sąd Unii na podstawie wszystkich dokumentów zgromadzonych w aktach i dostępnych mu okoliczności faktycznych jest w stanie stwierdzić, iż ryzyko, jakie stwarzają osoba lub podmiot w kontekście zwalczania rozprzestrzeniania broni jądrowej zostało dostatecznie dowiedzione, ta osoba lub ten podmiot mogą słusznie zostać uznane za wspierające działania w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej, a zatem mogą zostać objęte zamrożeniem funduszy.
II – Odwołanie
32.
W zaskarżonym wyroku Sąd stwierdził nieważność decyzji Rady 2010/413/WPZiB ( ), rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 668/2010 ( ), decyzji Rady 2010/644/WPZiB ( ) oraz rozporządzenia Rady (UE) nr 961/2010 ( ) (zwanych dalej „spornymi aktami”) w zakresie, w jakim akty te dotyczą Manufacturing Support & Procurement Kala Naft Co., z siedzibą w Teheranie (zwanej dalej „Kala Naftem”).
33.
Kala Naft jest spółką irańską należącą do National Iranian Oil Company (zwanej dalej „NIOC”), działającą jako centrala zakupowa dla sektorów naftowego, gazowego i petrochemicznego grupy spółek należących do spółki NIOC.
34.
W ramach środków ograniczających skierowanych przeciwko Islamskiej Republice Iranu w celu zwalczania rozprzestrzeniania broni jądrowej ( ) Kala Naft został objęty środkiem w postaci zamrożenia jego funduszy i zasobów gospodarczych.
35.
Umieszczenie Kala Naftu w przedmiotowym wykazie wynika z zastosowania postanowień prawa Unii przewidujących obowiązek zamrożenia funduszy i zasobów gospodarczych osób lub podmiotów, które zostały uznane za zaangażowane w działania Islamskiej Republiki Iranu stwarzające zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej, za bezpośrednio związane z takimi działaniami lub wspierające je ( ).
36.
Powody uzasadniające umieszczenie tej spółki w wykazie są następujące:
„Prowadzi handel sprzętem z sektora naftowego i gazowego, który może zostać użyty w irańskim programie jądrowym. Próbowała zamawiać materiały (bardzo trwałe bariery stopowe), które nie mają zastosowania poza przemysłem jądrowym. Powiązana z przedsiębiorstwami zaangażowanymi w irański program jądrowy”.
37.
Odwołanie dotyczy tych części zaskarżonego wyroku, w których Sąd:
—
oddalił zarzuty Rady i Komisji Europejskiej zmierzające do stwierdzenia niedopuszczalności zarzutów Kala Naftu dotyczących praw podstawowych (pkt 43–46);
—
uwzględnił zarzut Kala Naftu dotyczący naruszenia obowiązku uzasadnienia spornych aktów (pkt 70–81);
—
uwzględnił zarzut Kala Naftu dotyczący naruszenia prawa do obrony (pkt 84–105) oraz prawa do skutecznej ochrony sądowej (pkt 106–110);
—
uwzględnił zarzut Kala Naftu dotyczący naruszenia prawa w odniesieniu do pojęcia udziału w rozprzestrzenianiu broni jądrowej (pkt 111–119) oraz
—
uwzględnił zarzut Kala Naftu dotyczący błędu w ocenie okoliczności faktycznych odnośnie do działalności spółki (pkt 120–126).
38.
Odwołanie Rady opiera się na dwóch zarzutach. W zarzucie pierwszym Rada krytykuje rozumowanie Sądu dotyczące prawa powoływania się przez emanacje państw trzecich na naruszenie ich praw podstawowych. W zarzucie drugim Rada podważa dokonane przez Sąd oceny dotyczące uzasadnienia środków w postaci zamrożenia funduszy w odniesieniu do Kala Naftu, prawa do obrony oraz skutecznej ochrony sądowej tej spółki, jak również zasadności uzasadnienia przedmiotowego środka.
III – W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego możliwości podniesienia przez emanacje państw trzecich naruszenia ich praw podstawowych
39.
W zarzucie pierwszym Rada podważa rozumowanie Sądu przeprowadzone w pkt 43–46 zaskarżonego wyroku, sformułowanych w następujący sposób:
„43
Podczas rozprawy Rada i Komisja podniosły, że skarżącą należy uznać za organizację rządową, a zatem za emanację państwa irańskiego, które nie może powoływać się na ochronę i gwarancje związane z prawami podstawowymi. Ich zdaniem zatem zarzuty skargi oparte na rzekomym naruszeniu tych praw należy uznać za niedopuszczalne.
W tym względzie, po pierwsze, należy zauważyć, że Rada i Komisja nie kwestionują samego prawa skarżącej do żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonych aktów. Kwestionują jedynie to, że posiada ona pewne prawa, na które się powołuje w celu uzyskania tego stwierdzenia nieważności.
Po drugie, kwestia, czy skarżący posiada prawa powołane na poparcie zarzutu nieważności, nie dotyczy dopuszczalności samego tego zarzutu, ale jego zasadności. W związku z tym argumenty Rady i Komisji, wedle których skarżąca jest organizacją rządową, należy odrzucić w zakresie, w jakim mają one na celu stwierdzenie częściowej niedopuszczalności skargi.
Po trzecie, wspomniana argumentacja została przedstawiona po raz pierwszy podczas rozprawy, a Rada i Komisja nie podniosły faktu, iż została ona oparta na okolicznościach prawnych i faktycznych ujawnionych dopiero w toku postępowania. Jako że dotyczy ona istoty sprawy, stanowi nowy zarzut w rozumieniu art. 48 § 2 akapit pierwszy regulaminu postępowania, co oznacza, że należy ją uznać za niedopuszczalną”.
A – Argumentacja stron
40.
Rada uważa, że Sąd naruszył prawo, uznając, iż kwestia, czy Kala Naft posiada prawo powołania się na naruszenie jego praw podstawowych, nie dotyczy dopuszczalności tego zarzutu, ale jedynie jego zasadności. Rada uważa, że skoro podmiot stanowiący organizację rządową w rozumieniu art. 34 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), nie może korzystać z podstawowego prawa do ochrony własności ani z innych praw podstawowych, nie ma on zdolności (locus standi) do powołania się przed Sądem na rzekome naruszenia tych praw.
41.
Rada powołuje się na art. 34 EKPC, który wyklucza wniesienie skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przez organizacje rządowe i podobne podmioty, oraz na inne porównywalne przepisy, takie jak art. 44 amerykańskiej konwencji praw człowieka ( ). Ratio legis wykluczenia podmiotów rządowych opiera się zdaniem Rady na samym charakterze praw podstawowych. Do państwa należy bowiem poszanowanie praw podstawowych osób fizycznych i prawnych będących pod jego jurysdykcją, ale samo państwo nie może korzystać z tych praw. Nawet jeśli traktaty i Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (zwana dalej „kartą”) nie zawierają przepisów identycznych jak art. 34 EKPC, zastosowanie ma ta sama zasada.
42.
Należy zatem ustalić, czy Kala Naft jest podmiotem państwowym. Odpowiedź twierdząca może zdaniem Rady wyłączyć prawo tej spółki do powołania się na prawa podstawowe.
43.
W tym względzie Rada wymienia:
—
orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (konieczność zbadania szczególnego kontekstu faktycznego i prawnego);
—
prace Komisji Prawa Międzynarodowego Narodów Zjednoczonych ( ), a w szczególności komentarze dotyczące art. 2 ust. 1 lit. b) Konwencji Narodów Zjednoczonych o immunitecie jurysdykcyjnym państw i ich własności ( ), zgodnie z którymi koncepcja „organów i agencji państwowych lub innych podmiotów” może obejmować przedsiębiorstwa państwowe lub inne podmioty ustanowione przez państwo, które dokonują transakcji handlowych, oraz
—
orzecznictwo Trybunału w dziedzinie pomocy ( ).
44.
W odniesieniu do Kala Naftu Rada zauważa, że zgodnie z art. 3.1 statutu tej spółki jedynym przedmiotem jej działalności jest działanie jako centrala zakupowa w celu umożliwienia wykonywania polityki prowadzonej przez irańskie ministerstwo ropy naftowej. Rada stwierdza również, że Kala Naft został utworzony przez NIOC i w całości należy do tej spółki, będącej przedsiębiorstwem państwowym kontrolowanym przez irańskie ministerstwo ropy naftowej.
45.
Powiązania NIOC z państwem irańskim zostały stwierdzone w wielu decyzjach. W tym względzie Rada wymienia orzeczenie, w którym francuski Cour de cassation uznał, że NIOC może korzystać z immunitetów jurysdykcyjnych przyznawanych państwom obcym nie tylko ze względu na więzy istniejące między nią i państwem irańskim, ale również ze względu na wykonywaną przez NIOC misję publiczną ( ). Rada wymienia również orzeczenie arbitrażowe, w którym amerykańsko‑irański trybunał ds. roszczeń wzajemnych stwierdził, że NIOC działa w charakterze przedstawiciela państwa irańskiego ( ).
46.
Co do powiązań strukturalnych istniejących pomiędzy Kala Naftem i NIOC, statut Kala Naftu przewiduje, że spółka ta działa na rzecz NIOC i zgodnie z zasadami określonymi przez NIOC. Nie posiada zatem żadnej niezależności. Rada zauważa w tym względzie, że statut Kala Naftu podkreśla wielokrotnie, iż organy tej spółki działają zgodnie z regułami rządzącymi NIOC, że członkowie zarządu pozostają w służbie NIOC w pełnym wymiarze czasu pracy (art. 9 statutu) oraz że organ ten jest zobowiązany do działania na rzecz NIOC (art. 11 statutu).
47.
W związku z powyższymi okolicznościami zdaniem Rady należałoby uznać, że Kala Naft jest emanacją państwa irańskiego. Rada wskazuje, że spółka ta posiada oczywiste możliwości pomocy państwu irańskiemu w rozwijaniu programu jądrowego, przy czym nie posiada ona żadnej niezależności pozwalającej jej na uchylenie się od spełniania żądań irańskiego rządu.
48.
Kala Naft, działający na rzecz państwa irańskiego za pośrednictwem NIOC, powinien być odbierany zatem jako irańska jednostka rządowa. W konsekwencji Kala Naft nie ma prawa powoływania się na prawa podstawowe. Wobec powyższego Sąd powinien był stwierdzić niedopuszczalność skargi Kala Naftu.
49.
Rada przyznaje, że instytucje podniosły ten zarzut dopiero na etapie postępowania ustnego, jednak podnosi, iż przesłanki dopuszczalności skargi należą do bezwzględnych przeszkód procesowych. Wskazuje ponadto, że ten zarzut niedopuszczalności jest ważny względem wszystkich zarzutów powołanych przez Kala Naft. Ponieważ przedmiotem skargi jest uzyskanie uchylenia decyzji o zamrożeniu aktywów, co stanowi ingerencję w prawo własności, nie ma znaczenia, że niektóre z tych zarzutów nie nawiązywały do tego prawa. A zatem skarga w całości powinna była zostać uznana za niedopuszczalną.
50.
Komisja uważa, że Sąd powinien był stwierdzić niedopuszczalność skargi jedynie częściowo. Opierając swoją ocenę na rozróżnieniu między uprawnieniami proceduralnymi, jakie mogą być powołane przez podmiot państwowy, jakim jest Kala Naft, i prawami podstawowymi, takimi jak na przykład prawo własności, które to z kolei nie mogą być powoływane przez ten podmiot, Komisja utrzymuje, że tylko zarzut dotyczący naruszenia prawa własności powinien był zostać uznany za niedopuszczalny.
51.
Na takie argumenty Kala Naft odpowiada, po pierwsze, że Rada nigdy nie kwestionowała dopuszczalności skargi, ale wyłącznie możliwość powołania się przez Kala Naft na jego prawa podstawowe. Zdaniem tej spółki Sąd słusznie uznał, że zarzut dotyczy zasadności skargi. Przesłanki korzystania z danego prawa są związane z kwestią merytoryczną, a nie z kwestią dopuszczalności. W tych okolicznościach, twierdząc obecnie, że skarga złożona przez Kala Naft jest niedopuszczalna z braku legitymacji procesowej, Rada podnosi przed Trybunałem nowy zarzut, który sam jest niedopuszczalny.
52.
Po drugie, Kala Naft podnosi, że ów zarzut dotyczący zasadności skargi został podniesiony po raz pierwszy w czasie rozprawy i nie jest bezwzględny. Chodziło zatem o nowy zarzut, niedopuszczalny zgodnie z art. 48 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem.
53.
Po trzecie, niezgodne z prawdą jest zdaniem tej spółki twierdzenie, że wniesienie skargi do Sądu przez Kala Naft nie było dopuszczalne z tego względu, iż spółka ta stanowi emanację państwa irańskiego. Kala Naft podnosi, że w przeciwieństwie do art. 34 EKPC żaden przepis traktatu FUE nie zakazuje państwu wniesienia skargi przed sądy Unii. Suwerenność państwa oznacza immunitet jurysdykcyjny pozwalający mu na uniknięcie bycia pozwanym przed sądem, jednak nie zakazuje jego dobrowolnego poddania się sądowi z innego państwa.
54.
Ponadto Kala Naft kwestionuje, że jest emanacją państwa irańskiego. W przekonaniu tej spółki okoliczność, że jest ona w całości własnością państwa irańskiego, nie uniemożliwia jej wykonywania własnej niezależnej działalności. Kala Naft podważa ww. orzeczenie francuskiego Cour de cassation, które zdaniem tej spółki nie odzwierciedla powszechnie przyjętego w państwach członkowskich rozróżnienia między czynnościami iure gestionis i iure imperii. W tym względzie Kala Naft wymienia orzeczenie Bundesverfassungsgericht, który dopuszcza zajęcie funduszy należących do NIOC z uwagi na to, że fundusze te nie stanowią mienia przeznaczonego na cele państwowe ( ).
55.
Po czwarte, Kala Naft przypomina motyw 25 decyzji 2010/413, zgodnie z którym „[decyzja ta] respektuje prawa podstawowe i przestrzega zasad uznanych w szczególności w karcie [...], a zwłaszcza prawo do skutecznego środka prawnego i do rzetelnego procesu sądowego, prawo własności i prawo do ochrony danych osobowych. Decyzja powinna być stosowana zgodnie z tymi prawami”, oraz akapit pisma Rady z dnia 29 lipca 2010 r. informujący Kala Naft o umieszczeniu go w wykazie, w którym wyjaśniono:
„[...] your attention is also drawn to the possibility of challenging the Council’s decision before the General Court of the European Union, in accordance with the conditions laid down in Article 275, 2nd paragraph, and Article 263, 4th and 6th paragraphs, of the Treaty on the Functioning of the European Union”.
56.
Po piąte, Kala Naft podnosi, że nawet jeżeli należałoby uznać go za podmiot państwowy, to wszelkie podjęte wobec niego środki ograniczające są niezgodne z prawem jako sprzeczne z art. 215 ust. 2 TFUE, który przewiduje środki ograniczające wyłącznie wobec osób fizycznych lub prawnych, grup lub podmiotów innych niż państwa.
B – Ocena
57.
Pogląd wyrażony przez Radę na poparcie jej pierwszego zarzutu polega na wskazaniu, że Kala Naft jako emanacja państwa irańskiego nie jest uprawniony do powołania się przed sądem Unii na ochronę i gwarancje związane z prawami podstawowymi, niezależnie od tego, czy są to prawa procesowe czy materialne. Uznając, że chodzi tu o przesłankę dopuszczalności skargi Kala Naftu przed Sądem, należącą do bezwzględnych przeszkód procesowych, Rada zarzuca Sądowi poruszenie tej kwestii pod kątem zasadności podniesionych zarzutów, a nie pod kątem ich dopuszczalności. Twierdzi ona, że Sąd powinien był uznać skargę Kala Naftu za niedopuszczalną w całości, natomiast Komisja uważa, że Sąd powinien był uznać skargę za niedopuszczalną jedynie częściowo, w zakresie dotyczącym zarzutu odnoszącego się do naruszenia prawa własności.
58.
W moim przekonaniu Sąd nie naruszył prawa, rozpatrując kwestię ewentualnej możliwości powołania się przez emanację państwa trzeciego na ochronę i gwarancje związane z prawami podstawowymi jako kwestię dotyczącą istoty sprawy zamiast jako kwestię dopuszczalności.
59.
Skoro bowiem poza sporem było, że Kala Naft wpisuje się w ramy art. 275 akapit drugi TFUE i że jest uprawniony do podważania przed sądem Unii umieszczenia go w wykazie, ponieważ środek ten dotyczy go bezpośrednio i indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE, oraz że jego interes prawny nie został zakwestionowany, Sąd mógł słusznie uznać, iż ewentualna możliwość powołania się przez Kala Naft na ochronę i gwarancje związane z prawami podstawowymi wykracza poza zakres badania przesłanek dopuszczalności skargi oraz odnosi się do istoty sporu. Moim zdaniem chodzi tu o kwestię, która, w przypadku gdy zostaje podniesiona we właściwym czasie przez strony w toku postępowania, w stosownych przypadkach powinna stanowić przedmiot wstępnej oceny wpisującej się w ramy badania zasadności podniesionych zarzutów.
60.
Ponieważ argumentacja Rady i Komisji została przedstawiona po raz pierwszy podczas rozprawy przed Sądem, przy czym instytucje te nie podniosły, że jej podstawą są okoliczności prawne i faktyczne ujawnione dopiero w toku postępowania, stanowi ona rzeczywiście nowy zarzut w rozumieniu art. 48 § 2 akapit pierwszy regulaminu postępowania przed Sądem, który to zarzut został przez Sąd słusznie uznany za niedopuszczalny.
61.
Poczynione przez Radę i Komisję odniesienie do art. 34 EKPC, który uznaje za niedopuszczalne skargi wnoszone do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przez organizacje rządowe, jest pozbawione znaczenia. Jak Sąd wskazał niedawno ( ), art. 34 EKPC jest postanowieniem o charakterze proceduralnym, które nie znajduje zastosowania do postępowań toczących się przed sądami Unii. Ponadto zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka celem tego postanowienia jest wyeliminowanie sytuacji, w których państwo będące stroną EKPC jednocześnie odgrywałoby przed Trybunałem rolę skarżącego i pozwanego ( ). Takiego rozumowania nie można przenieść na grunt postępowania spornego dotyczącego stwierdzenia nieważności w prawie Unii. Prawo to w art. 263 akapit czwarty TFUE przewiduje bowiem własne przesłanki dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności wpisujące się w sposób rozumowania odmienny niż wyrażony w art. 34 EKPC. Nie może być mowy o uzależnianiu dopuszczalności wnoszonych przez emanację państw trzecich skarg na środki ograniczające od dodatkowej negatywnej przesłanki, a mianowicie przesłanki polegającej na niepowoływaniu się na naruszenie praw podstawowych.
62.
Poza tym problemem klasyfikacji danej kwestii jako dotyczącej dopuszczalności lub istoty skargi stwierdzam, że pogląd, iż podmiot taki jak Kala Naft nie może powoływać się przed sądem Unii na naruszenie swoich praw podstawowych w celu podważenia nałożonego nań środka ograniczającego, jest moim zdaniem oczywiście błędny.
63.
Jak wykazała Rada ( ), Kala Naft utrzymuje z NIOC, irańskim podmiotem publicznym, a zatem pośrednio z państwem irańskim, określoną ilość powiązań strukturalnych i funkcjonalnych, pozwalających na uznanie tej spółki za emanację państwa irańskiego lub przynajmniej za działającą niesamodzielnie, ale na rzecz tego państwa. Jak wynika jednoznacznie z art. 3.1 statutu tej spółki, przedmiotem działalności tego centrum nabywczego jest wykonywanie polityki prowadzonej przez irańskie ministerstwo ropy naftowej.
64.
Moim zdaniem takie stwierdzenie nie stoi jednak na przeszkodzie temu, aby ów podmiot powołał się przed sądem Unii na naruszenie swoich praw podstawowych w celu podważenia zgodności z prawem nałożonego nań środka ograniczającego. Skoro wiemy, iż skargi skierowane przeciwko środkom ograniczającym obejmują głównie zarzuty dotyczące naruszenia praw podstawowych, takich jak prawo do obrony, prawo do skutecznej ochrony sądowej lub też prawo własności, wniosek Rady prowadzi po prostu do pozbawienia osób i podmiotów zależnych z innego tytułu od państwa trzeciego ich prawa do skutecznego środka prawnego.
65.
Ponadto liczne przepisy mające rangę prawa pierwotnego pozwalają na łatwe odrzucenie takiej tezy.
66.
Artykuł 215 TFUE stanowi podstawę prawną umożliwiającą Radzie stosowanie środków ograniczających dotyczących państw trzecich, powiązanych z nimi osób i podmiotów oraz osób lub podmiotów innych niż państwa.
67.
W przypadku gdy środki ograniczające mają na celu wywarcie nacisku na państwo trzecie, tak jak w niniejszej sprawie, działanie takie może obejmować środki w postaci zamrożenia funduszy należących do osób lub podmiotów, które są związane z reżimem danego państwa trzeciego ( ). Nic nie wskazuje, że takie osoby lub podmioty, ze względu na ich związki z państwem trzecim, którego dotyczy działanie Unii, powinny korzystać z mniejszych gwarancji prawnych niż te przysługujące osobom i podmiotom niemającym takich powiązań z państwem trzecim. Stwierdzam w tym względzie, że przewidując w art. 215 ust. 3 TFUE, iż „[a]kty, o których mowa w [tym] artykule, zawierają niezbędne przepisy w zakresie gwarancji prawnych”, wspomniany przepis nie wprowadza takiego rozróżnienia. Ponadto wyjaśnienie do art. 75 i 215 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ( ) przypomina o konieczności poszanowania podstawowych praw i wolności osób fizycznych i podmiotów, których dotyczyły środki ograniczające, bez rozróżnienia, czy utrzymują one mniej lub bardziej ścisłe powiązania z państwem trzecim, a nawet stanowią jego część.
68.
Ponadto chciałbym zauważyć, podobnie jak Sąd w ww. wyrokach w sprawie Bank Mellat przeciwko Radzie oraz w sprawie Bank Saderat Iran przeciwko Radzie ( ), że ani karta, ani traktaty nie zawierają postanowień wyłączających osoby prawne stanowiące emanację państwowości danego kraju z możliwości korzystania z ochrony, jaką gwarantują im prawa podstawowe. Jest wprost przeciwnie – postanowienia tejże karty, które są istotne w kontekście podnoszonych przez Kala Naft zarzutów, w szczególności jej art. 17, 41 i 47, gwarantują prawa „[k]ażdej osobie”, a więc również osobom prawnym takim jak ta spółka.
69.
Do takiego samego wniosku można dojść w kwestii prawa wtórnego poprzez odwołanie się do motywu 25 decyzji 2010/413, który potwierdza, że „[decyzja] nie narusza praw podstawowych i jest zgodna z zasadami uznanymi w szczególności w karcie [...], a w szczególności z prawem do skutecznego środka prawnego, prawem do rzetelnego procesu sądowego oraz prawem do ochrony danych osobowych. Niniejsza decyzja powinna być stosowana zgodnie z tymi prawami i zasadami”.
70.
Jedyne ograniczenie, które możemy nałożyć dla ewentualnej możliwości powołania się przez emanację państwa trzeciego na ochronę i gwarancje związane z prawami podstawowymi, polega na tym, że aby powołać się skutecznie na te prawa, prawa te muszą być dostosowane do natury – fizycznej lub prawnej – powołującej się na nie osoby.
71.
Należy wreszcie podkreślić, że teza broniona przez Radę i Komisję jest tym bardziej zaskakująca, iż zderza się z zapisanym w traktatach wymogiem działania Unii na scenie międzynarodowej gwarantującym przestrzeganie praw podstawowych. W tym względzie wystarczy odwołać się do art. 205 TFUE w związku z art. 21 TUE.
72.
Wobec powyższego z tego rodzaju tezą w żaden sposób nie można się zgodzić, a zarzut pierwszy podniesiony przez Radę należy oddalić jako bezzasadny.
73.
Bardziej ogólnie rzecz ujmując, uważam, że byłoby właściwe, gdyby Trybunał wykorzystał okazję, jaką stwarza niniejsza sprawa, aby powstrzymać koncepcję, wielokrotnie wyrażaną przez Radę i Komisję przy okazji innych skarg i podtrzymaną w wyroku Sądu z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie Tay Za przeciwko Radzie ( ), zgodnie z którą to koncepcją prawa podstawowe, a w szczególności prawo do obrony, nie mają zastosowania do osób i podmiotów wymienionych w załączniku rozporządzenia w sprawie przyjęcia systemu sankcji wobec państwa trzeciego ( ). Argumentacja ta stanowi przedmiot pkt 86–91 zaskarżonego wyroku. Opiera się ona na sztucznym w moim przekonaniu rozróżnieniu między osobami i podmiotami objętymi środkami ograniczającymi ze względu na ich własną działalność i objętymi nimi ze względu na ich przynależność do ogólnej kategorii osób i podmiotów. Tylko te pierwsze mogą powoływać się na prawo do obrony.
74.
O ile w zaskarżonym wyroku Sąd dochodzi do zadowalających wniosków w zakresie, w jakim uznaje, że Kala Naft może powoływać się na zasadę poszanowania prawa do obrony, o tyle tok rozumowania przedstawiony w pkt 88 tego wyroku wydaje mi się błędny. Sąd stwierdza, że w odróżnieniu od osób, których dotyczyło postępowanie, w którym zapadł ww. wyrok w sprawie Tay Za przeciwko Radzie, spółka Kala Naft „została objęta środkami ograniczającymi dlatego, że jest podejrzewana o to, iż sama uczestniczyła w rozprzestrzenianiu broni jądrowej, nie zaś ze względu na jej przynależność do ogólnej kategorii osób i podmiotów związanych z Islamską Republiką Iranu”. Tym samym Sąd potwierdza koncepcję rozróżnienia między dwiema kategoriami osób i podmiotów z uwzględnieniem ich zdolności do powołania się na prawo do obrony. Otóż niniejsza sprawa wskazuje brak znaczenia takiego rozróżnienia. Jak bowiem będę mógł wyjaśnić poniżej, powiązania strukturalne i funkcjonalne utrzymywane przez Kala Naft z państwem irańskim są właśnie jednym z elementów pozwalających na uznanie, że spółka ta zapewnia wsparcie dla irańskiego programu jądrowego.
75.
W celu uzasadnienia swojego rozumowania w odniesieniu do prawa do obrony Sąd mógł poprzestać na stwierdzeniu, że rozróżnienie takie nie zostało ustanowione przez prawodawcę Unii. Słusznie zatem podniósł on w pkt 90 zaskarżonego wyroku, że „art. 24 ust. 3 i 4 decyzji 2010/413, art. 15 ust. 3 rozporządzenia [(WE)] nr 423/2007[ ( ) ] oraz art. 36 ust. 3 i 4 rozporządzenia nr 961/2010 zawierają uregulowania gwarantujące prawa do obrony podmiotom objętym środkami ograniczającymi przyjętymi na podstawie wskazanych aktów” oraz że „[p]oszanowanie tych praw podlega kontroli sądu Unii”.
IV – W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego uzasadnienia środka ograniczającego, prawa do obrony i prawa do skutecznej ochrony sądowej przysługujących Kala Naftowi oraz zasadności uzasadnienia
76.
W zarzucie drugim, który obejmuje trzy części, Rada podważa następujące punkty zaskarżonego wyroku.
77.
Nałożenie środków ograniczających wobec Kala Naftu uzasadniały trzy powody. W zaskarżonym wyroku Sąd oddalił jako bezzasadny zarzut oparty na naruszeniu obowiązku uzasadnienia w zakresie, w jakim dotyczył on pierwszego i drugiego z powodów przedstawionych przez Radę. Co się tyczy pierwszego powodu, Sąd uznał, że przedstawione uzasadnienie umożliwiło Kala Naftowi weryfikację zasadności zaskarżonych aktów i obronę w postępowaniu przed Sądem, a Sądowi zapewniło możliwość kontroli ( ). Co do drugiego powodu, Sąd uznał, że uzasadnienie to umożliwiło Kala Naftowi zakwestionowanie faktu rzekomego usiłowania zakupu oraz twierdzenie, że używane przez tę spółkę bardzo trwałe bariery stopowe nie są przeznaczone wyłącznie dla przemysłu jądrowego ( ).
78.
Sąd uwzględnił jednak ten zarzut w zakresie, w jakim dotyczył on trzeciego powodu, dając następujące wyjaśnienie:
„79 Natomiast trzeci powód, zgodnie z którym skarżąca utrzymuje związki z przedsiębiorstwami zaangażowanymi w irański program jądrowy, jest niewystarczająco uzasadniony, ponieważ nie ma ona możliwości zrozumienia, jaki rodzaj związków z jakimi podmiotami jest jej rzeczywiście zarzucany, z uwagi na co nie jest ona w stanie zweryfikować zasadności tego twierdzenia i zakwestionować go z minimalną choćby dokładnością”.
79.
W związku z tym w pkt 80 zaskarżonego wyroku Sąd postanowił „stwierdzić nieważność zaskarżonych aktów”„w zakresie, w jakim [zarzut drugi] dotyczy […] trzeciego powodu”. Następnie w pkt 81 zaskarżonego wyroku wyjaśnił, że „[p]onieważ trzy omawiane powody są odrębne, takie stwierdzenie nie pociąga za sobą nieważności zaskarżonych aktów w zakresie, w jakim ustanawiają one środki ograniczające wobec skarżącej. Jednak trzeciego powodu nie można uwzględnić podczas badania pozostałych zarzutów skargi, w szczególności zarzutu ósmego, dotyczącego błędu w ocenie okoliczności faktycznych”.
80.
Następnie w ramach badania zarzutu trzeciego, dotyczącego naruszenia prawa Kala Naftu do obrony oraz prawa tej spółki do skutecznej ochrony sądowej, Sąd ustosunkował się do argumentu, w ramach którego spółka ta twierdziła, że nie uzyskała dostępu do dotyczących jej dokumentów i informacji znajdujących się w aktach Rady, pomimo wyraźnego wniosku w tym względzie zawartego w piśmie z dnia 12 września 2010 r. W piśmie tym Kala Naft w istocie wystąpił do Rady o dostarczenie mu informacji, „z podaniem odpowiedniej ilości szczegółów”, dotyczących trzech powodów, na które się powołuje. Po stwierdzeniu, że Rada nie ustosunkowała się do tego wniosku w swoim piśmie z dnia 28 października 2010 r., Sąd wyciągnął wniosek, że Rada naruszyła prawo do obrony Kala Naftu, nie ustosunkowując się do wniosku o udzielenie dostępu do akt, złożonego przez tę spółkę w odpowiednim czasie ( ). Sąd stwierdził następnie naruszenie prawa tej spółki do skutecznej ochrony sądowej, co skłoniło go do uwzględnienia trzeciego zarzutu, a w konsekwencji do stwierdzenia nieważności spornych aktów w zakresie, w jakim dotyczyły one Kala Naftu.
81.
Wskazując, że zgodnie z twierdzeniem Rady jej akta nie zawierają dowodów lub informacji innych niż te, które znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonych aktów, Sąd uznał za właściwe, „ze względu na ekonomikę procesową oraz w interesie prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości”, zbadanie zarzutów siódmego i ósmego, dotyczących, odpowiednio, naruszenia prawa w odniesieniu do pojęcia udziału w rozprzestrzenianiu broni jądrowej oraz błędu w ocenie okoliczności faktycznych, jeśli chodzi o działalność Kala Naftu.
82.
W przedmiocie zarzutu siódmego, dotyczącego naruszenia prawa w odniesieniu do pojęcia udziału w rozprzestrzenianiu broni jądrowej, Sąd argumentował:
„113
Jak zatem wynika z pkt 77 [...], podany przez Radę pierwszy powód nie ma oparcia w określonym zachowaniu skarżącej związanym z jej udziałem w rozprzestrzenianiu broni jądrowej. Opiera się on bowiem na stwierdzeniu, że występuje szczególne zagrożenie, iż skarżąca bierze udział w rozprzestrzenianiu broni jądrowej ze względu na jej pozycję jako centrum nabywczego grupy [NIOC].
Artykuł 20 ust. 1 decyzji 2010/413 przewiduje zamrożenie środków finansowych »osób i podmiotów [...], które [...] udzielają wsparcia« rozprzestrzenianiu broni jądrowej. Podobnie art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 423/2007 oraz art. 16 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 961/2010 dotyczą w szczególności podmiotów określonych jako »wspierające« rozprzestrzenianie broni jądrowej.
Użyte przez prawodawcę sformułowanie oznacza, że przyjęcie środków ograniczających wobec podmiotu ze względu na wsparcie udzielone rozprzestrzenianiu broni jądrowej zakłada, iż podmiot ten wcześniej dopuścił się zachowania odpowiadającemu temu kryterium. Natomiast w przypadku braku takiego rzeczywistego zachowania samo ryzyko, że dana jednostka zapewni wsparcie dla rozprzestrzeniania broni jądrowej w przyszłości, nie jest wystarczające.
Należy zatem stwierdzić, że Rada naruszyła prawo, przyjmując odmienną wykładnię art. 20 ust. 1 decyzji 2010/413, art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 423/2007 oraz art. 16 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 961/2010.
Ponadto Rada podnosi w tym względzie, że zgodnie z art. 215 ust. 1 TFUE jest upoważniona, aby całkowicie zerwać stosunki gospodarcze i finansowe z państwem trzecim lub aby przyjąć sektorowe środki ograniczające wobec tego państwa.
Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia w niniejszej sprawie. Wymienione w pkt 116 [...] uregulowania, na których oparte są środki ograniczające przyjęte wobec skarżącej, nie przewidują bowiem takich środków ogólnych lub sektorowych, ale środki indywidualne.
Wobec powyższego należy uwzględnić zarzut siódmy i w konsekwencji stwierdzić nieważność zaskarżonych aktów w zakresie, w jakim dotyczą pierwszego powodu”.
83.
Wreszcie w przedmiocie zarzutu ósmego, dotyczącego błędu w ocenie okoliczności faktycznych odnośnie działalności skarżącej, Sąd orzekł, co następuje:
„120
Na wstępie należy przypomnieć, że w świetle wyniku [...] analizy zarzutu drugiego i siódmego badanie niniejszego zarzutu ogranicza się do drugiego powodu przedstawionego przez Radę, a mianowicie tego, że skarżąca usiłowała zamawiać trwałe bariery stopowe, które nie mają zastosowania poza przemysłem jądrowym.
W tym względzie skarżąca podnosi, że wbrew temu, co utrzymuje Rada w uzasadnieniu zaskarżonych aktów, nabywane przez nią bariery stopowe mają zastosowanie nie tylko w przemyśle jądrowym, ale również w sektorze gazowym, naftowym i petrochemicznym.
Rada, wspierana przez Komisję, kwestionuje zasadność argumentów skarżącej. Podnosi, że skarżąca nie wykazała, iż nigdy nie usiłowała zamawiać trwałych barier stopowych, które nie mają zastosowania poza przemysłem jądrowym.
Zgodnie z orzecznictwem sądowa kontrola legalności aktu, na mocy którego zastosowano środki ograniczające w stosunku do danego podmiotu, obejmuje ocenę faktów i okoliczności wskazanych na dowód jej zgodności z prawem, jak również zbadanie dowodów i informacji, na których ocena ta została oparta. W razie zakwestionowania tej oceny zadaniem Rady jest przedstawienie tychże dowodów w celu ich zbadania przez sąd Unii (zob. podobnie […] wyrok [z dnia 14 października 2009 r.] w sprawie [T-390/08] Bank Melli Iran przeciwko Radzie, [Zb.Orz. s. II-3967], pkt 37, 107).
W niniejszej sprawie Rada nie przedstawiła żadnej informacji ani dowodu wychodzących poza uzasadnienie zaskarżonych aktów na poparcie wskazanego w zaskarżonych aktach drugiego powodu zastosowania środków ograniczających. Jak sama przyznała, w istocie oparła się na niepopartych dowodami twierdzeniach, że skarżąca usiłowała zamawiać trwałe bariery stopowe, które nie mają zastosowania poza przemysłem jądrowym.
W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że Rada nie przedstawiła dowodu uzasadniającego twierdzenia sformułowane w ramach drugiego powodu.
W konsekwencji należy uwzględnić zarzut ósmy w zakresie, w jakim dotyczy drugiego powodu przedstawionego przez Radę, oraz stwierdzić nieważność zaskarżonych aktów w zakresie, w jakim odnoszą się do tegoż powodu”.
A – Argumentacja stron
84.
Rada podnosi, po pierwsze, że Sąd naruszył prawo, badając osobno, w sposób niezależny od siebie oraz pod kątem różnych zarzutów dotyczących stwierdzenia nieważności, każdy z trzech powodów uzasadniających umieszczenie Kala Naftu w wykazie. W szczególności, w celu oceny istnienia wsparcia rozprzestrzeniania broni jądrowej, pierwszy powód będzie miał znaczenie w kontekście pozostałych powodów przyjętych w celu wskazania Kala Naftu. Sąd naruszył zatem prawo poprzez nieuwzględnienie związku tego pierwszego powodu z pozostałymi elementami uzasadnienia.
85.
Po drugie, Rada twierdzi, że przy badaniu powodów drugiego i trzeciego Sąd naruszył prawo poprzez niewystarczające uwzględnienie okoliczności, iż elementy te zostały oparte na informacjach pochodzących z poufnych źródeł. Rada zauważa, że działania w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej Islamskiej Republiki Iranu są tajne, że nie zostały zgłoszone do MAEA oraz że były prowadzone z naruszeniem postanowień rezolucji Rady Bezpieczeństwa. Zdaniem Rady działania zarzucone Kala Naftowi w drugim i trzecim z elementów uzasadnienia są również tajne, a informacje, na podstawie których zostały stwierdzone, pochodzą z poufnych źródeł.
86.
Tymczasem niektóre państwa członkowskie mogą sprzeciwiać się przekazywaniu informacji pochodzących z poufnych źródeł w zakresie, w jakim mogłoby to umożliwić identyfikację osób, które dostarczyły tych informacji, lub ujawnić metodę, za pomocą której rzeczone informacje zostały uzyskane. W konsekwencji życie lub bezpieczeństwo określonych osób byłyby narażone na niebezpieczeństwo, a metoda wykorzystywana do uzyskania takich informacji mogłaby być zagrożona.
87.
Rada wskazuje również, że informacje te mogą być przekazane państwu członkowskiemu przez państwo trzecie z klauzulą poufności, ponieważ państwo to odmawia potwierdzenia ich przekazania. W takim przypadku należy również zachować poufność informacji, w przeciwnym wypadku współpraca międzynarodowa między państwami członkowskimi i państwami trzecimi mogłaby być zagrożona.
88.
Rada wywiodła stąd, że w sytuacji gdy państwo członkowskie proponuje wskazać osobę lub podmiot, ale gdy dowody i informacje potwierdzające lub precyzujące powód wskazania pochodzą z poufnych źródeł, owo państwo członkowskie może zgodnie z prawem dokonać tegoż wskazania wyłącznie na podstawie zaproponowanego przez siebie projektu uzasadnienia. Rada wyjaśnia, że uzasadnienie powinno być obiektywnie prawdopodobne, tak jak w niniejszej sprawie.
89.
Rada, w celu wykazania obiektywnie prawdopodobnego charakteru uzasadnienia, w trakcie rozprawy podkreśliła uwypukloną w motywie 17 rezolucji 1929 (2010) Rady Bezpieczeństwa okoliczność, że „sprzęt i materiały do procesów chemicznych potrzebne przemysłowi petrochemicznemu mają wiele wspólnego z tymi, które są potrzebne do pewnych wrażliwych działań związanych z cyklem paliwa jądrowego”.
90.
Zdaniem Rady prezentowane przez nią podejście jest zgodne z zasadą wzajemnego zaufania, która powinna panować zarówno między państwami członkowskimi, jak i między tymi państwami a instytucjami Unii, i która to zasada znajduje uzasadnienie w fakcie, że wartości dotyczące poszanowania praw podstawowych są wspólne dla państw członkowskich i Unii. Ponadto wspomniany wniosek jest również zgodny z zasadą lojalnej współpracy przewidzianą w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy TUE. Zbyt daleko idące byłoby zatem wymaganie, by państwo członkowskie przekazało dowody i informacje, nawet jeżeli pochodzą one z poufnych źródeł.
91.
Rada wymienia ponadto szereg orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczących art. 6 ust. 1 EKPC, z których wynika, że „prawo do ujawnienia istotnych dowodów nie jest bezwzględne. W każdym postępowaniu karnym mogą występować konkurencyjne interesy – takie jak bezpieczeństwo krajowe bądź potrzeba ochrony świadka, wiążące się z ryzykiem represji bądź utrzymywaniem w tajemnicy policyjnych metod śledczych w sprawie – które należy zrównoważyć z prawami oskarżonego” ( ).
92.
Według Rady owo stwierdzenie ETPC w zakresie oskarżeń w sprawach karnych tym bardziej powinno odnosić się do środków ograniczających rozpatrywanych w niniejszym odwołaniu, ponieważ nie stanowią one sankcji karnych, ale środki o charakterze prewencyjnym ( ).
93.
Z powyższych względów Rada twierdzi, że Sąd naruszył prawo, uznając, iż Rada powinna była przedstawić dowody na poparcie drugiej części uzasadnienia (to jest usiłowanie przez Kala Naft zakupu bardzo trwałych barier stopowych, które nie mają zastosowania poza przemysłem jądrowym) oraz na bliższe wyjaśnienie trzeciej części tego uzasadnienia (to jest że Kala Naft posiada związki z przedsiębiorstwami zaangażowanymi w irański program jądrowy). Rada uważa również, że Sąd naruszył prawo, orzekając, iż nie ustosunkowując do wniosku Kala Naftu o poinformowanie go o szczegółach uwzględnionych okoliczności obciążających, Rada naruszyła prawo tej spółki do obrony.
94.
W odpowiedzi na te argumenty Kala Naft podnosi, po pierwsze, że Rada sama uznała każdą część uzasadnienia zawartego w spornym akcie za samoistnie wystarczającą do uzasadnienia decyzji Rady. Jej zdaniem nie tylko Sąd nie naruszył prawa, oddalając trzeci powód, ale też zarzut Rady należy uznać za nowy, a zatem niedopuszczalny.
95.
Aprobując argumentację Sądu zawartą w pkt 114 i 115 zaskarżonego wyroku, Kala Naft twierdzi, po drugie, że pierwszy powód, sam w sobie wadliwy, nie może skutkować zatwierdzeniem powodu trzeciego.
96.
Po trzecie, Kala Naft twierdzi, że powód trzeci nadal pozostaje niejasny, nawet po połączeniu go z powodem pierwszym, ponieważ nie sposób zrozumieć, jakie spółki i jakie powiązania Rada ma na myśli.
97.
Jeśli chodzi o dowody, Kala Naft podnosi, że Rada powołała się na poufność dowodów dopiero na rozprawie. Chodziłoby więc o zarzut nowy, którego zbadania zakazuje Radzie art. 48 § 2 akapit pierwszy regulaminu postępowania przez Sądem.
98.
Powołując się na ww. wyrok w sprawach połączonych Kadi i Al Barakaat International Foundation przeciwko Radzie i Komisji oraz na wyrok Sądu z dnia 21 marca 2012 r. w sprawach połączonych Fulmen przeciwko Radzie ( ), Kala Naft podnosi, że sąd Unii powinien mieć możliwość kontrolowania zgodności z prawem i zasadności środków w sprawie zamrożenia funduszy i że nie mogą mu stać na przeszkodzie tajność lub poufność dowodów i informacji wykorzystanych przez Radę.
99.
Kala Naft podkreśla, że Rada nie przekazała tej spółce żadnej informacji. Spółka ta przypomina, że zamrożenie funduszy zostało uzasadnione tym, iż próbowała ona zamawiać materiały (bardzo trwałe bariery stopowe), które nie mają zastosowania poza przemysłem jądrowym, oraz utrzymywała powiązania z przedsiębiorstwami zaangażowanymi w irański program jądrowy. Kala Naft nie rozumie, dlaczego udzielenie informacji w tym względzie stanowiło zagrożenie dla bezpieczeństwa informatorów Rady lub państw członkowskich. Twierdzi natomiast, że pod ową rzekomą poufnością kryje się brak wiarygodnych dowodów, i zauważa, że Rada nie zaproponowała żadnego praktycznego środka umożliwiającego rozwiązanie tego problemu, jak np. przekazanie informacji in camera.
B – Ocena
100.
Stwierdzam od razu, że nie zgadzam się z przedstawionym przez Sąd rozumowaniem i wypracowanym przez niego rozstrzygnięciem. Sprzeciw ten wynika w dużej mierze z tego, że w mojej opinii Sąd w niewystarczającym stopniu wziął pod uwagę kontekst, w jaki wpisują się środki ograniczające powzięte wobec Islamskiej Republiki Iranu, oraz ich prewencyjny charakter.
1. Kontekst ogólny uzasadniający środki ograniczające powzięte wobec Islamskiej Republiki Iranu
101.
Kontekst ten charakteryzowany jest stwierdzeniem wyrażonym w motywie 4 rezolucji 1929 (2010) Rady Bezpieczeństwa, a mianowicie że „zgodnie z tym, co znalazło potwierdzenie w sprawozdaniach Dyrektora Generalnego [MAEA] [...], Iran ani nie zawiesił całkowicie i trwale wszelkich działań związanych ze wzbogacaniem, ponownym przetwarzaniem czy z ciężką wodą [...], ani nie współpracował z MAEA w odniesieniu do niepokojących i nieuregulowanych kwestii, które muszą zostać wyjaśnione w celu wykluczenia ewentualnego wymiaru militarnego irańskiego programu jądrowego, ani nie przyjął pozostałych środków zaleconych przez Radę Gubernatorów MAEA, ani nie wypełnił postanowień rezolucji 1696 (2006), 1737 (2006), 1747 (2007) i 1803 (2008) Rady Bezpieczeństwa”. W świetle tego stwierdzenia Rada Bezpieczeństwa w pkt 5 rezolucji 1929 (2010) postanowiła między innymi, że „Iran powinien niezwłocznie wywiązać się w pełni i bez zastrzeżeń ze zobowiązań, które ciążą na nim na mocy porozumienia w sprawie zabezpieczeń [Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej ( )], zawartego z MAEA”.
102.
Ponieważ Islamska Republika Iranu uporczywie odmawiała wdrożenia tych rezolucji oraz podjęcia współpracy z MAEA, Rada Bezpieczeństwa została zmuszona do wywarcia nacisku na to państwo w celu przekonania go do wypełnienia jego zobowiązań międzynarodowych. Środki zastosowane w tym celu będą utrzymywane dopóty, dopóki Rada Bezpieczeństwa nie uzyska, ze względu na wyrażoną przez Islamską Republikę Iranu odmowę współpracy, zapewnienia, że program jądrowy Iranu jest opracowywany w celach wyłącznie pokojowych.
103.
Poza tym, że środki ograniczające zastosowane przez Radę Bezpieczeństwa mają na celu wywarcie nacisku na Islamską Republikę Iranu, aby zachęcić to państwo do spełnienia jego zobowiązań międzynarodowych, jak wynika z motywu 21 rezolucji 1929 (2010), mają one na celu uniemożliwienie opracowania przez to państwo sensytywnych technologii wspomagających program jądrowy i program pocisków balistycznych.
104.
W rezolucji tej, na wzór poprzednich, podkreślone zostało zatem zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej wiążące się z irańskim programem jądrowym ( ) oraz konieczność zapobiegania temu zagrożeniu.
105.
Pośród środków zapobiegawczych przewidzianych w rezolucji 1929 (2010), w jej pkt 21, jako kontynuacja środków przewidzianych we wcześniejszych rezolucjach ( ), znajduje się zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych tych podmiotów, wobec których dane państwa posiadają informacje dające uzasadnione podstawy, by podejrzewać, że mogłyby one posłużyć Islamskiej Republice Iranu do działalności stwarzającej zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej lub związanej z opracowywaniem przez to państwo systemów przenoszenia broni jądrowej.
2. Charakter prewencyjny środków ograniczających przyjętych wobec Islamskiej Republiki Iranu
106.
Trybunał jednoznacznie uznał charakter prewencyjny środków ograniczających przyjętych wobec Islamskiej Republiki Iranu. W ww. wyroku w sprawie Bank Melli Iran przeciwko Radzie Trybunał wskazał, że „[z] motywów i ogółu przepisów [rozporządzenia nr 423/2007] wynika, że jego celem jest uniemożliwienie prowadzenia lub powstrzymanie polityki, jaką przyjęło to państwo w dziedzinie jądrowej, z uwagi na zagrożenie, jakie ta polityka stanowi, poprzez środki ograniczające w dziedzinie gospodarczej” ( ). Trybunał wyjaśnił, że „zwalczane są zagrożenia związane właśnie z irańskim programem rozprzestrzeniania broni jądrowej, a nie ogólna działalność polegająca na rozprzestrzenianiu broni jądrowej” ( ).
107.
W wyroku z dnia 21 grudnia 2011 r. w sprawie Afrasiabi i in. ( ) Trybunał orzekł, że „[z]arówno z brzmienia rezolucji 1737 (2006), w szczególności jej pkt 2 i 12, jak i wspólnego stanowiska 2007/140/WPZiB[ ( ) ], w szczególności jego motywów 1 i 9, jednoznacznie wynika, że środki ograniczające przyjęte wobec Islamskiej Republiki Iranu mają cel prewencyjny w tym znaczeniu, że mają zapobiegać »rozprzestrzenianiu« broni jądrowej w tym państwie” ( ).
108.
Warto zauważyć, że Trybunał wywiódł z tego twierdzenia bezpośredni skutek dla wykładni pojęcia zasobów gospodarczych w rozumieniu art. 1 lit. i) rozporządzenia nr 423/2007. Uwzględniając prewencyjny charakter środków ograniczających przyjętych wobec Islamskiej Republiki Iranu, Trybunał uznał zatem, że „do celów stosowania tego pojęcia właściwe kryterium [...] opiera się na możliwości, że dane aktywa są wykorzystywane do pozyskania funduszy, towarów lub usług mogących przyczyniać się do rozprzestrzeniania broni jądrowej w Iranie” ( ). Do celów interpretacji art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007, dotyczącego zakazu udostępniania funduszy i zasobów gospodarczych osobom lub podmiotom umieszczonym na wykazie, Trybunał uwzględnił okoliczność, że aktywa w rozumieniu art. 1 lit. i) tegoż rozporządzenia „zawierają same w sobie ryzyko sprzeniewierzenia celem wspierania rozprzestrzeniania broni jądrowej w Iranie” ( ), oraz podkreślił „potencjał użytkowania, jaki oferuje [piec do spiekania taki jak będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym] dla produkcji składników broni jądrowej, a zatem dla wspierania rozprzestrzeniania broni jądrowej w Iranie” ( ).
109.
Moim zdaniem w celu dokonania wykładni prawa Unii w dziedzinie zamrożenia funduszy Trybunał powinien kontynuować takie działanie, zgodne z zasadą ostrożności, polegające na nadaniu prewencyjnemu celowi środków ograniczających kluczowej roli w toku rozumowania Trybunału.
110.
A zatem jeśli Trybunał zamierza zachować spójność z treścią ww. wyroku wydanego w sprawie Afrasiabi i in. oraz nadać znaczenie wielokrotnym odwołaniom do prewencyjnego charakteru środków ograniczających, powinien on stwierdzić – jak będę miał okazję wyjaśnić poniżej – że ów prewencyjny charakter środków ograniczających wymaga z jego strony dostosowania kontroli, w szczególności w celu oceny, czy daną osobę lub podmiot należy uznać za udzielające wsparcia w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej.
3. Szczególny kontekst, jaki doprowadził do wskazania Kala Naftu
111.
Aby zapobiec zagrożeniu rozprzestrzenianiem broni jądrowej przez irański program jądrowy i zwiększyć nacisk na Islamską Republikę Iranu, rezolucja 1929 (2010) rozszerza zakres wcześniejszych środków ograniczających oraz przewiduje dodatkowe środki ograniczające wobec tego państwa.
112.
W tym celu określa ona różne sektory gospodarki, których profil działalności może potencjalnie przyczynić się do działań stwarzających zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej. Wśród tych sektorów znajduje się między innymi sektor energetyczny, a w szczególności sektory przemysłów naftowego i gazowego.
113.
Motyw 17 rezolucji 1929 (2010) wskazuje wyraźnie, dlaczego wskazany został ten sektor. W motywie tym Rada Bezpieczeństwa podkreśla bowiem „potencjalne powiązania między dochodami [Islamskiej Republiki Iranu] pochodzącymi z jego sektora energetycznego a finansowaniem irańskich działań w dziedzinie jądrowej wrażliwych z punktu widzenia proliferacji” oraz „że sprzęt i materiały do procesów chemicznych potrzebne przemysłowi petrochemicznemu mają wiele wspólnego z tymi, które są potrzebne do pewnych wrażliwych działań związanych z cyklem paliwa jądrowego”.
114.
Sektor energetyczny Islamskiej Republiki Iranu należy zatem do sektorów objętych środkami ograniczającymi, ponieważ, po pierwsze, zapewnia temu państwu dochody, które mogą być wykorzystane w celu finansowania działań stwarzających zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej, a po drugie, towary wykorzystywane przez przemysł petrochemiczny mogłyby służyć w celu rozwijania irańskiego programu jądrowego.
115.
Środki ograniczające są więc szczególnie wymierzone w ten sektor ze względu na zagrożenie związane z rozprzestrzenianiem broni jądrowej.
116.
Takie uwypuklenie sytuacji zagrożenia, jaką przedstawia irański sektor energetyczny, zostało zawarte w konkluzjach Rady Europejskiej z dnia 17 czerwca 2010 r., wzywających Radę do przyjęcia środków wykonawczych odnoszących się do środków zawartych w rezolucji 1929 (2010) oraz do środków towarzyszących. Wśród sektorów, które powinny zostać uwzględnione w ramach tych środków, znajdują się „kluczowe sektory w przemyśle naftowym i gazowym, z zakazem nowych inwestycji, pomocy technicznej i transferu technologii, wyposażenia i usług związanych z tymi sektorami” ( ).
117.
Zgodnie z tymi konkluzjami Rady Europejskiej art. 4 ust. 1 decyzji 2010/413 przewidział zakaz „sprzedaży, dostarczania lub przekazywania – przez obywateli państw członkowskich lub z terytoriów państw członkowskich, lub przy użyciu statków lub statków powietrznych podlegających ich jurysdykcji, niezależnie od tego, czy operacje te rozpoczęły się na terytoriach państw członkowskich czy też nie – kluczowego sprzętu i technologii dla [następujących kluczowych sektorów] przemysłów naftowego i gazu ziemnego w Iranie lub dla przedsiębiorstw irańskich lub należących do Irańczyków zaangażowanych w tych sektorach poza Iranem”.
118.
W uzupełnieniu tego środka decyzja 2010/413 przewidziała również dodatkowe zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych obejmujące osoby i podmioty oraz dodatkowe ograniczenia w handlu towarami i technologiami podwójnego zastosowania.
119.
Dodatkowe środki ograniczające przewidziane w decyzji 2010/413 zostały wdrożone przez rozporządzenie nr 961/2010. W jego załączniku VI znajduje się wykaz kluczowego sprzętu i technologii wykorzystywanych w kluczowych sektorach przemysłu naftowo‑gazowego w Iranie, wymienionych w art. 8 ust. 2 tego rozporządzenia. Załącznik VI objaśnia również znaczenie dodatkowych ograniczeń w handlu towarami i technologiami podwójnego zastosowania, odwołując się do rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009 z dnia 5 maja 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania ( ).
120.
Ponadto, biorąc pod uwagę „konkretne zagrożenie dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa ze strony [Islamskiej Republiki Iranu]” ( ), Rada uznała, że zaszła potrzeba dokonania zmiany w wykazach zamrożenia funduszy.
121.
Taki jest kontekst, w jakim Kala Naft został wpisany do wykazu osób i podmiotów zamieszczonego w załączniku II do decyzji 2010/413 oraz w załączniku VIII rozporządzenia nr 961/2010. Kontekst ten charakteryzuje się podwójnym dążeniem do wywarcia nacisku na Islamską Republikę Iranu poprzez zablokowanie strategicznego sektora stanowiącego znaczące źródło dochodów dla tego państwa, które to dochody potencjalnie mogą zostać wykorzystane w celu rozwijania programu jądrowego owego państwa.
122.
Po drugie, uwzględniając stwierdzenie dokonane przez Radę Bezpieczeństwa w swojej rezolucji 1929 (2010) o podobieństwie sprzętu i materiałów do procesów chemicznych potrzebnych przemysłowi petrochemicznemu do tych, które są potrzebne do pewnych wrażliwych działań związanych z cyklem paliwa jądrowego, a także uwzględniając konieczność ograniczenia handlu towarami i technologiami podwójnego zastosowania, prawodawca Unii miał zamiar zapobiec temu, by towary i technologie adresowane do przedsiębiorstw należących do sektorów przemysłu naftowo‑gazowego zostały w rzeczywistości wykorzystane do finansowania działalności z zakresu energii jądrowej Islamskiej Republiki Iranu. Wola ta przełożyła się nie tylko na ograniczenie handlu towarami i kluczowymi technologiami podwójnego zastosowania, które mogłyby zostać użyte w irańskim przemyśle naftowo‑gazowym, ale również na zamrożenie funduszy i zasobów ekonomicznych podmiotu takiego jak Kala Naft, który zajmuje się zamawianiem towarów dla przedsiębiorstw działających w tym sektorze.
123.
Przypomnę w tym względzie, że Kala Naft działa jako centrum nabywcze dla sektorów naftowego, gazowego i petrochemicznego grupy NIOC.
124.
W zaskarżonym wyroku Sąd przyjął rozumowanie, które pomija te okoliczności oraz nie uwzględnia tego, że należało dokonać oceny zgodności z prawem środka służącego prewencji, a nie karaniu. Brak uwzględnienia tego tła spowodował, że Sąd w kilku miejscach naruszył prawo.
4. Naruszenia prawa popełnione przez Sąd
a) W przedmiocie obowiązku uzasadnienia
125.
Obowiązek przedstawienia osobie lub podmiotowi dodanym do wykazu uzasadnienia umieszczenia w wykazie został wyraźnie przewidziany w art. 24 ust. 3 decyzji 2010/413, w art. 15 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007 oraz w art. 36 ust. 3 rozporządzenia nr 961/2010.
126.
Jeżeli chodzi o wystarczający charakter podstaw uzasadnienia przekazanych osobie lub podmiotowi umieszczonym w wykazie, to należy odnieść się do utrwalonego orzecznictwa Trybunału dotyczącego obowiązku uzasadnienia aktów Unii ( ). Zasadniczo uzasadnienie powinno umożliwiać zainteresowanemu poznanie podstaw zastosowanych środków, a właściwemu sądowi pozwolić na dokonanie kontroli. Uzasadnienie powinno wskazywać specyficzne i konkretne powody, dla których właściwy organ uznał, że wobec zainteresowanego należy zastosować środek ograniczający, tak aby uzasadnienie to pozwoliło zainteresowanemu zrozumieć, co zostało mu zarzucone, i aby mógł on skutecznie się bronić, kwestionując przywołane podstawy uzasadnienia. Przestrzeganie obowiązku uzasadnienia powinno umożliwić zainteresowanemu skuteczne skorzystanie z będących w jego dyspozycji środków zaskarżenia w celu kwestionowania legalności decyzji o umieszczeniu w wykazie.
127.
Wymóg uzasadnienia wykazuje różnice w zależności od charakteru aktu i od kontekstu, w jakim został on przyjęty. Wymóg ten należy oceniać w odniesieniu do konkretnej sytuacji, w szczególności do treści aktu, charakteru powołanych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu informacji mogą mieć adresaci aktu lub inne osoby, których dotyczy on bezpośrednio i indywidualnie. Nie ma wymogu, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne okoliczności faktyczne i prawne, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu jest wystarczające, winna nie tylko opierać się na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności jego wydania, jak również całość przepisów prawa regulujących daną dziedzinę ( ). W szczególności akt niekorzystny jest wystarczająco uzasadniony, jeżeli został wydany w okolicznościach znanych zainteresowanemu, pozwalających mu na zrozumienie treści przyjętego względem niego środka ( ).
128.
Po przypomnieniu tego orzecznictwa Sąd, uznając, że Rada wskazała trzy odrębne powody, przystąpił do zbadania każdego z nich z osobna. W wyniku tego badania Sąd stwierdził wystarczający charakter dwóch pierwszych powodów, lecz uznał, że powód trzeci jest niewystarczająco uzasadniony.
129.
Dlatego w pkt 80 zaskarżonego wyroku postanowił on „uwzględnić [zarzut dotyczący naruszenia obowiązku uzasadnienia] i w związku z tym, [w zakresie, w jakim zarzut ten dotyczy trzeciego powodu], stwierdzić nieważność zaskarżonych aktów”. Sąd wyjaśnił następnie w pkt 81 zaskarżonego wyroku, że „[p]onieważ trzy omawiane powody są odrębne, takie stwierdzenie nie pociąga za sobą nieważności zaskarżonych aktów w zakresie, w jakim ustanawiają one środki ograniczające wobec skarżącej”, aby następnie podnieść, iż „[j]ednak trzeciego powodu nie można uwzględnić podczas badania pozostałych zarzutów skargi, w szczególności zarzutu ósmego, dotyczącego błędu w ocenie okoliczności faktycznych”.
130.
Zauważam sprzeczność pomiędzy pkt 80 i 81 zaskarżonego wyroku, jako że w pierwszym punkcie Sąd postanowił stwierdzić nieważność spornych aktów w zakresie, w jakim dotyczą one trzeciego powodu, aby następnie niezwłocznie zmienić ten wniosek w punkcie drugim.
131.
Punkt 80 zaskarżonego wyroku, pomimo złagodzenia go przez pkt 81, można zakwestionować ze względu na to, że wskazuje on, iż stwierdzenie, zgodnie z którym jeden z trzech powodów nie jest wystarczająco precyzyjny i konkretny, stanowi naruszenie obowiązku uzasadnienia. Moim zdaniem wniosek taki jest błędny. Przeciwnie, uzasadnienie należy rozpatrywać jako całość i stwierdzić, że ponieważ przynajmniej jedną część uzasadnienia można uznać za wystarczająco precyzyjną i konkretną, obowiązek uzasadnienia został spełniony.
132.
Uzasadnienie należy bowiem uznać za mające charakter wystarczający, w przypadku gdy daje ono danej osobie lub danemu podmiotowi możliwość zrozumienia powodów umieszczenia w wykazie oraz ich zakwestionowania. Z uwagi na prewencyjny charakter rozpatrywanych środków ograniczających wspomniane powody powinny wskazywać, w jaki sposób dana działalność, dane zachowanie lub powiązania wskazanej osoby lub wskazanego podmiotu mogą przyczynić się do rozwoju irańskiego programu jądrowego. Dodatkowo powody te należy rozumieć w świetle kontekstu, w który wpisują się środki ograniczające. W tym względzie, w ramach oceny wystarczającego charakteru uzasadnienia, należy uwzględnić okoliczność, że kontekst ten jest w tym przypadku znany wskazanej osobie lub wskazanemu podmiotowi.
133.
W momencie gdy uzasadnienie środka ograniczającego, rozważanego w kontekście, w jaki wpisuje się ten środek, określa wystarczająco precyzyjnie i konkretnie zagrożenie, jakie stwarzają działalność, zachowanie lub powiązania wskazanej osoby lub wskazanego podmiotu w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej, wymóg uzasadnienia należy uznać za spełniony.
134.
Ponadto mam zastrzeżenia co do metody polegającej na odrębnym badaniu powodów środków ograniczających bez ich wzajemnego powiązania. Metoda ta może doprowadzić do błędnego i sztucznego wyniku. Mimo iż zdaję sobie sprawę, że powód trzeci nie jest wzorem dokładności, uważam, że jego ocena w sposób odrębny lub w powiązaniu z pozostałymi powodami może zmienić analizę. Ponadto tutaj również Sąd powinien uwzględnić kontekst, w jaki wpisuje się środek w postaci zamrożenia funduszy i zasobów ekonomicznych Kala Naftu.
135.
W tym względzie, jak wyjaśniłem w powyższych rozważaniach, poza sporem jest, że Kala Naft jest strukturalnie i funkcjonalnie powiązany z przedsiębiorstwem państwowym NIOC, kontrolowanym przez państwo irańskie, i że działa jako centrum nabywcze dla sektorów naftowego, gazowego i petrochemicznego grupy NIOC. Ponadto Rada Bezpieczeństwa zauważyła potencjalne powiązania między dochodami Islamskiej Republiki Iranu pochodzącymi z jej sektora energetycznego a finansowaniem działań stwarzających zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej oraz ostrzegła państwa członkowskie, że sprzęt i materiały do procesów chemicznych potrzebne przemysłowi petrochemicznemu mają wiele wspólnego z tymi, które są potrzebne do pewnych wrażliwych działań związanych z cyklem paliwa jądrowego.
136.
Uważam, że wystarczający charakter twierdzenia, zgodnie z którym Kala Naft jest powiązany z przedsiębiorstwami zaangażowanymi w irański program jądrowy, należało ocenić właśnie z uwzględnieniem tego kontekstu oraz innych elementów uzasadnienia.
137.
Biorąc pod uwagę te okoliczności, stwierdzam bezwarunkowo wystarczający charakter uzasadnienia spornych aktów, ponieważ w świetle kontekstu, co do którego Kala Naft nie mógł twierdzić, iż go nie znał, uzasadnienie to umożliwiło owej spółce zrozumienie, dlaczego jej działalność, jej zachowanie oraz zarzucane powiązania mogły przyczynić się do rozwoju irańskiego programu jądrowego, a zatem stanowić zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej.
138.
A zatem Sąd błędnie stwierdził w pkt 80 zaskarżonego wyroku naruszenie obowiązku uzasadnienia.
b) W przedmiocie prawa do obrony oraz prawa do skutecznej ochrony sądowej
139.
W pkt 101 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, że Rada naruszyła prawo do obrony Kala Naftu, nie ustosunkowując się do złożonego przez tę spółkę wniosku o udzielenie dostępu do akt. Ponieważ okoliczność ta mogła co do zasady wpływać na możliwości obrony tej spółki przed Sądem, w konsekwencji oznaczała ona zdaniem Sądu naruszenie prawa do skutecznej obrony sądowej Kala Naftu. Z tego więc powodu Sąd stwierdził nieważność spornych aktów w zakresie, w jakim dotyczą Kala Naftu.
140.
Nie zgadzam się z taką oceną.
141.
W piśmie z dnia 12 września 2010 r. Kala Naft wniósł do Rady o przekazanie informacji, „z podaniem odpowiedniej ilości szczegółów”, o trzech przyjętych wobec niego powodach. Kala Naft żądał zatem od Rady dodatkowych informacji na poparcie tych powodów, których to informacji Rada nie przedstawiła w piśmie z dnia 28 października 2010 r.
142.
Tymczasem z pkt 110 zaskarżonego wyroku wynika, że w swoich pismach do Sądu Rada potwierdziła, iż jej akta nie zawierają dowodów lub informacji innych niż te, które znalazły się w uzasadnieniu spornych aktów, które to ponadto należy uznać za wystarczająco dokładne i konkretne. W tych okolicznościach nie można zarzucić Radzie, że nie przekazując Kala Naftowi informacji, których nie posiadała, poza uzasadnieniem, naruszyła ona przysługujące tej spółce prawo do obrony oraz prawo do skutecznej ochrony sądowej ( ).
143.
Przejdę teraz do kwestii, czy przyjmując, a następnie podejmując decyzję o utrzymaniu środka ograniczającego, Rada mogła słusznie oprzeć się wyłącznie na tych elementach, którymi dysponowała, czyli na uzasadnieniu, analizowanym w świetle kontekstu, w jakim został przyjęty rozpatrywany środek ograniczający, oraz na uwagach Kala Naftu. Sąd uznał, że nie miało to miejsca. Nie podzielam tej oceny.
c) W przedmiocie zasadności uzasadnienia
144.
Należy przypomnieć pokrótce rozumowanie Sądu.
145.
Przede wszystkim Sąd stwierdził, że pierwszy zarzut, zgodnie z którym Kala Naft prowadzi handel sprzętem z sektorów naftowego i gazowego, który to sprzęt może zostać użyty w irańskim programie jądrowym, nie oznaczał istnienia wsparcia dla rozprzestrzeniania broni jądrowej w rozumieniu art. 20 ust. 1 decyzji 2010/413, art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 423/2007 oraz art. 16 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 961/2010. Zdaniem Sądu bowiem „[u]żyte przez prawodawcę sformułowanie oznacza, że przyjęcie środków ograniczających wobec podmiotu ze względu na wsparcie udzielone rozprzestrzenianiu broni jądrowej zakłada, iż podmiot ten wcześniej dopuścił się zachowania odpowiadającego temu kryterium. Natomiast w przypadku braku takiego rzeczywistego zachowania samo ryzyko, że dana jednostka zapewni wsparcie dla rozprzestrzeniania broni jądrowej w przyszłości, nie jest wystarczające” ( ).
146.
Orzekając w ten sposób, Sąd zasadniczo uwzględnił argumentację Kala Naftu w postępowaniu w pierwszej instancji, czyli że aby udział danej osoby lub podmiotu w programie jądrowym mógł być uznany za wspieranie rozprzestrzeniania broni jądrowej, musi on być „skuteczny i stwierdzony, a nie tylko ewentualny czy wręcz możliwy” ( ).
147.
Ponadto Sąd odmówił uwzględnienia okoliczności, że zgodnie z art. 215 ust. 1 TFUE Rada jest upoważniona, aby całkowicie zerwać stosunki gospodarcze i finansowe z państwem trzecim lub aby przyjąć sektorowe środki ograniczające wobec tego państwa.
148.
Sąd wyciągnął na tej podstawie wniosek, że należy stwierdzić nieważność zaskarżonych aktów w zakresie, w jakim dotyczą one pierwszego powodu.
149.
Ponieważ pod kątem kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych pierwszy powód został uznany przez Sąd za bezzasadny, zbadanie przez Sąd prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych nastąpiło wyłącznie w świetle drugiego powodu, dotyczącego tego, że Kala Naft próbował zamawiać materiały (bardzo trwałe bariery stopowe), które nie mają zastosowania poza przemysłem jądrowym.
150.
W tym celu Sąd wdrożył standard kontroli sądowej oraz przypomniał jej granice i dogłębność. I tak, jego zdaniem z orzecznictwa wynika, że „sądowa kontrola legalności aktu, na mocy którego zastosowano środki ograniczające w stosunku do danego podmiotu, obejmuje ocenę faktów i okoliczności wskazanych na dowód jej zgodności z prawem, jak również zbadanie dowodów i informacji, na których ocena ta została oparta. W razie zakwestionowania tej oceny zadaniem Rady jest przedstawienie tychże dowodów w celu ich zbadania przez sąd Unii” ( ).
151.
Stosując ten standard kontroli, Sąd stwierdził, że ponieważ Rada nie przedstawiła dowodu uzasadniającego twierdzenia sformułowane w ramach drugiego powodu, należy stwierdzić nieważność spornych aktów w zakresie, w jakim odnoszą się do tego powodu.
152.
Rozumując w taki sposób, moim zdaniem Sąd przeprowadził błędną ocenę zasadności uzasadnienia spornych aktów.
153.
W pierwszej kolejności, z samej tylko perspektywy metody, Sąd przeprowadził tę ocenę w dwóch etapach, w nieco zaskakującej kolejności. Najpierw zbadał zarzut siódmy, dotyczący naruszenia prawa w odniesieniu do pojęcia udziału w rozprzestrzenianiu broni jądrowej, a następnie zarzut ósmy, dotyczący błędu w ocenie okoliczności faktycznych odnośnie do działalności Kala Naftu. Postępując w ten sposób, Sąd przystąpił do zbadania kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych przed zbadaniem prawidłowości dokonanych ustaleń, co nie wydaje się logiczną i zwyczajową kolejnością badania zarzutów w ramach skargi o stwierdzenie nieważności.
154.
Taki sposób działania zasługuje na krytykę tym bardziej, że miał on bezpośredni wpływ na dokonaną przez Sąd ocenę zasadności uzasadnienia. Doprowadził on bowiem Sąd do sztucznego podziału poszczególnych części uzasadnienia, aby ostatecznie w ramach badania prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych przyjąć jedynie jego drugą część. Tym samym Sąd dążył do zbadania prawdziwości twierdzenia dotyczącego usiłowania zakupu bardzo trwałych barier stopowych, które nie mają zastosowania poza przemysłem jądrowym, choć badanie prawidłowości ustalenia stanu faktycznego skupione wyłącznie na tym usiłowaniu zakupu nie było w rzeczywistości właściwe, ponieważ zagrożenie, jakie stanowi Kala Naft w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej, opiera się na innych okolicznościach faktycznych, takich jak sama działalność Kala Naftu. Metoda przyjęta przez Sąd doprowadziła zatem do mylącego rezultatu.
155.
Następnie, co najważniejsze, dokonane przez Sąd oceny w przedmiocie prawidłowości ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnej okoliczności wydają mi się błędne w zakresie, w jakim nie uwzględniają prewencyjnego charakteru zamrożenia funduszy skierowanego przeciwko Kala Naftowi oraz kontekstu, w jakim środek ten został zastosowany.
156.
I tak, w celu sprawdzenia zasadności uzasadnienia, czyli tego, czy owo uzasadnienie mogło usprawiedliwiać środek ograniczający przyjęty wobec Kala Naftu, Sąd powinien był, działając zarówno pragmatycznie, jak i z poszanowaniem zasady ostrożności, uwzględnić następujące parametry i okoliczności sprawy.
157.
Po pierwsze, uwzględniając prewencyjny charakter środków w postaci zamrożenia funduszy, sąd Unii powinien dostosować cechy i dogłębność sprawowanej kontroli w zakresie materialnej zgodności z prawem tych środków, w szczególności w odniesieniu do prawidłowości ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnej okoliczności.
158.
Celem środków ograniczających takich jak zamrożenie funduszy, których dotyczy niniejsza sprawa, jest uniemożliwienie wskazanym osobom lub podmiotom dostępu do zasobów gospodarczych i finansowych, które mogłyby posłużyć tym osobom lub podmiotom do wspierania działań stwarzających zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej i działań związanych z rozwojem systemów przenoszenia broni jądrowej.
159.
Zgodnie z pkt 21 rezolucji 1929 (2010) środki te mogą być przyjęte, w przypadku gdy właściwe organy posiadają informacje dające uzasadnione podstawy, by sądzić, że te zasoby gospodarcze i finansowe mogłyby przyczynić się do takich działań w dziedzinie jądrowej.
160.
Na podstawie posiadanych wskazówek właściwe organy muszą więc wprowadzić środki, które wydają im się niezbędne w celu uniknięcia wystąpienia zagrożenia, przy czym zagrożenie to w rozpatrywanym przypadku stanowi potencjalne wykorzystywanie zasobów gospodarczych lub finansowych na rzecz irańskiego programu jądrowego.
161.
Środki te w żaden sposób nie służą karaniu zachowania, co do którego zostało wykazane – w oparciu o dowody – że rzeczywiście przyczynia się ono do wspierania tegoż programu. Innymi słowy, przyjęcie środków prewencyjnych nie wymaga przedstawienia dowodu na to, że zasoby gospodarcze lub finansowe są rzeczywiście wykorzystywane na rzecz irańskiego programu jądrowego. Wystarczy, aby właściwy organ dysponował wystarczającymi wskazówkami na to, że takie zagrożenie istnieje.
162.
Tym samym celem środka w postaci zamrożenia funduszy i zasobów gospodarczych skierowanego przeciwko Kala Naftowi nie jest karanie zakupu konkretnych materiałów, co do których dowiedziono, że rzeczywiście zostaną wykorzystane do rozprzestrzeniania broni jądrowej, ale zapobieganie takim zakupom.
163.
Zapobiegania zagrożeniu nie można więc utożsamić z karaniem za popełnione naruszenie. Sąd Unii powinien w konsekwencji dostosować swoją kontrolę w zależności od tego, czy dokonuje on oceny zgodności środków należących do jednej lub drugiej kategorii.
164.
Tak więc ta istotna różnica między środkami prewencyjnymi a środkami represyjnymi powinna znaleźć odzwierciedlenie w przyjętym przez sąd Unii standardzie kontroli oraz w przeprowadzonej ocenie wspierania przez daną osobę lub dany podmiot irańskiego programu jądrowego.
165.
Stwierdzenie, że środki ograniczające mają poważny wpływ na prawa i wolności danych osób i podmiotów ( ), nie uzasadnia moim zdaniem dostosowania kontroli sądowej środków prewencyjnych do poziomu kontroli środków represyjnych, gdyż najzwyczajniej uniemożliwiałoby to, jak wskazuje najnowsze orzecznictwo Sądu, przyjęcie środka takiego jak środek rozpatrywany w niniejszym postępowaniu.
166.
Stwierdzenie takie wymaga natomiast, aby istnienie zagrożenia zostało wystarczająco wykazane przez właściwy organ. Do wykazania tego nie wymaga się jednak przedstawienia dowodu rzeczywistego wykorzystania zasobów gospodarczych i finansowych na rzecz irańskiego programu jądrowego. Istnienie zagrożenia może bowiem, o czym doskonale świadczy niniejsza sprawa, wynikać z szeregu obiektywnych okoliczności, które w całości czynią to zagrożenie wystarczająco konkretnym.
167.
Po drugie, w celu oceny zasadności środka ograniczającego takiego jak będący przedmiotem niniejszego postępowania sąd Unii powinien uwzględnić kontekst, w jakim środek ten został przyjęty.
168.
Przypomnijmy, że w niniejszej sprawie kontekst ten został naznaczony wolą Rady Bezpieczeństwa, przy poparciu Rady Europejskiej, a następnie Rady, zwiększenia nacisku na Islamską Republikę Iranu poprzez zablokowanie zasobów finansowych, które temu państwu przynosi jego sektor energii, oraz uniknięcia sytuacji, w której materiały przeznaczone dla przemysłu petrochemicznego zostałyby wykorzystane na rzecz irańskiego programu jądrowego.
169.
Okoliczności te są przede wszystkim wyrazem decyzji politycznej, a mianowicie decyzji o zwróceniu szczególnej uwagi, w danej chwili, na irański sektor energii, ponieważ władze polityczne uważają, że sektor ten stwarza szczególne zagrożenie w ramach zwalczania rozprzestrzeniania broni jądrowej.
170.
Po trzecie, sąd Unii powinien wziąć pod uwagę, że definicja kategorii osób i podmiotów objętych środkami ograniczającymi wynika z tej decyzji politycznej. Należy zatem przyznać Radzie szeroki zakres uprawnień dyskrecjonalnych przy ocenie dokonywanej na podstawie powodów dostarczanych jej przez państwo członkowskie, które zaproponowało umieszczenie w wykazie, lub przez Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa ( ), w odniesieniu do wystarczającego zagrożenia.
171.
Ten szeroki zakres uprawnień dyskrecjonalnych, z którego powinna korzystać Rada, opiera się na charakterze jednocześnie politycznym i kompleksowym oceny zagrożenia rozprzestrzenianiem broni jądrowej, którą to ocenę należy przeprowadzić z poszanowaniem zasady ostrożności. Moim zdaniem ów zakres uprawnień dyskrecjonalnych powinien oznaczać odpowiednią kontrolę ze strony sądu Unii w odniesieniu do materialnej prawidłowości oraz kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych.
172.
Podczas przeprowadzania tej kontroli sąd Unii powinien zatem uważać, aby nie przekroczyć pewnej granicy, w szczególności ze względu na zbyt ścisłe wymogi dowodowe, co doprowadziłoby do tego, że jego ocena zostałaby zastąpiona oceną właściwego organu.
173.
Sąd Unii winien przeprowadzić swą kontrolę zgodności z prawem środka w postaci zamrożenia funduszy takiego jak rozpatrywany w niniejszej sprawie na podstawie wszystkich dostępnych elementów, czyli uzasadnienia umieszczenia w wykazie lub ewentualnie uwag wskazanej osoby lub wskazanego podmiotu oraz uwag przekazanych w odpowiedzi przez Radę. W podejściu pragmatycznym sąd Unii powinien również uwzględnić informacje dostarczone w toku postępowania sądowego, które mogą przyczynić się do uściślenia jego rozumienia określonego zagrożenia, czyli jego oceny właściwego charakteru środka.
174.
W celu uwzględnienia szerokiego zakresu uprawnień dyskrecjonalnych, którym dysponuje Rada, oraz przy podejściu opartym na poszanowaniu zasady ostrożności sąd Unii powinien zbadać, w świetle argumentów przedstawionych w toku postępowania administracyjnego, a następnie sądowego, czy dokonana przez Radę ocena istnienia zagrożenia nie jest oczywiście błędna. Moim zdaniem tylko wówczas, gdy sąd Unii na podstawie posiadanych informacji uważa, że zagrożenie jest oczywiście wykluczone, podlegający jego ocenie środek ograniczający może zostać zakwestionowany. Sytuacja taka może wystąpić na przykład w przypadku, gdy wymiany stanowisk w toku postępowania administracyjnego lub sądowego wykazują, że ustalenia faktyczne, na których opierał się środek ograniczający, są nieprawidłowe z punktu widzenia prawa materialnego.
175.
Sąd powinien był ocenić zasadność uzasadnienia środka w postaci zamrożenia funduszy, biorąc właśnie pod uwagę prewencyjny charakter tego środka przyjętego wobec Kala Naftu oraz kontekst, w jakim środek ów został przyjęty, wraz z wynikającymi z tego skutkami w odniesieniu do rodzaju i dogłębności kontroli sądowej. Mając na uwadze te elementy, Sąd powinien był zadać sobie dwa następujące pytania.
176.
Po pierwsze, czy w świetle informacji posiadanych przez Sąd, czyli uzasadnienia, uwag Kala Naftu zawartych w piśmie z dnia 12 września 2010 r., odpowiedzi Komisji zawartej w piśmie z dnia 28 października 2010 r. oraz wymiany poglądów, jaka miała miejsce w toku postępowania przed Sądem, był on w stanie stwierdzić, że zagrożenie ze strony Kala Naftu w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej zostało wystarczająco udowodnione?
177.
Po drugie, w przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze, czy można uznać, że Kala Naft wspiera rozprzestrzenianie broni jądrowej w rozumieniu właściwych postanowień spornych aktów?
178.
W przedmiocie pytania pierwszego Sąd dysponował elementami stanu faktycznego, które nie zostały zakwestionowane, a mianowicie istnieniem powiązań strukturalnych i funkcjonalnych między Kala Naftem i NIOC, samą działalnością Kala Naftu, działającego, jak przypomnę, jako centrala zakupowa dla sektorów naftowego, gazowego i petrochemicznego grupy NIOC. Dodatkowo, jak wynika z pkt 77 zaskarżonego wyroku, okoliczność, że nabywane przez Kala Naft towary z sektorów gazowego, naftowego i petrochemicznego mogą zostać wykorzystane do rozprzestrzeniania broni jądrowej, była znana tej spółce i została wyraźnie przez nią potwierdzona w jej pismach.
179.
Ponadto, w odniesieniu w szczególności do zakupu bardzo trwałych barier stopowych, Kala Naft podniósł, o czym świadczy pkt 121 zaskarżonego wyroku, że „wbrew temu, co utrzymuje Rada w uzasadnieniu zaskarżonych aktów, nabywane przez [tę spółkę] bariery stopowe nie mają zastosowania jedynie w przemyśle jądrowym, ale również w sektorze gazowym, naftowym i petrochemicznym”. O ile Kala Naft, ustosunkowując się do twierdzeń Rady, kwestionuje wyłączne zastosowanie tych barier przez przemysł jądrowy, o tyle nie kwestionuje samej możliwości takiego wykorzystania. Przeciwnie, przyznaje to, o czym świadczy pkt 77 w związku z pkt 121 zaskarżonego wyroku. Ponadto spółka ta przyznała, przedstawiając na poparcie tego twierdzenia dowód zamówienia, że regularnie nabywała ten rodzaj barier.
180.
Ponieważ zagrożenie stworzone przez Kala Naft w kontekście zwalczania rozprzestrzeniania broni jądrowej w świetle przedstawionych powyżej informacji zostało wystarczająco udowodnione, Sąd powinien był oddalić jako bezzasadny zarzut ósmy, dotyczący błędu w ocenie okoliczności faktycznych odnośnie do działalności Kala Naftu, i to nawet jeżeli Rada nie przedstawiła dowodu na to, że usiłowała ona zamawiać trwałe bariery stopowe, które nie mają zastosowania poza przemysłem jądrowym.
181.
Co się tyczy następnie drugiego pytania dotyczącego kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych, to uważam, że Sąd przyjął zbyt wąską definicję pojęcia wspierania rozprzestrzeniania broni jądrowej w rozumieniu art. 20 ust. 1 lit. b) decyzji 2010/413, art. 7 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 423/2007 oraz art. 16 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 961/2010.
182.
Sąd uznał bowiem, że dla potrzeb ustalenia, czy ma miejsce wspieranie rozprzestrzeniania broni jądrowej, niewystarczające jest istnienie szczególnego ryzyka zaangażowania Kala Naftu w rozprzestrzenianie broni jądrowej ze względu na pozycję tej spółki jako centrali zakupowej grupy NIOC.
183.
Otóż przy wykładni tego pojęcia Sąd powinien był uwzględnić brzmienie i cel właściwych rezolucji Rady Bezpieczeństwa, w szczególności rezolucji 1929 (2010) ( ). Ponieważ, jak już wcześniej wskazałem, celem tej rezolucji, tak jak wcześniejszych, jest zapobieganie zagrożeniu rozprzestrzenianiem broni jądrowej, wykładni pojęcia wspierania rozprzestrzeniania broni jądrowej należy dokonywać zgodnie z tym celem. To pojęcie wspierania jest zresztą wystarczająco szerokie, aby nadać mu wykładnię zgodną z celem zapobiegania zagrożeniu rozprzestrzenianiem broni jądrowej.
184.
Aby uniknąć wystąpienia takiego zagrożenia, niezbędne jest neutralizowanie działalności, zachowań i powiązań osób i podmiotów, w przypadku których państwa członkowskie mają uzasadnione powody, by sądzić, że z braku środków ograniczających owe osoby i podmioty mogłyby przyczynić się do rozwoju irańskiego programu jądrowego.
185.
W tym kontekście, aby daną osobę lub dany podmiot można było uznać za udzielające wsparcia rozprzestrzenianiu broni jądrowej, wystarczy, że ze względu na swoją działalność, swoje zachowanie lub powiązania ta osoba lub ten podmiot są w stanie przyczynić się do irańskiego programu jądrowego.
186.
Innymi słowy, skoro Rada ma uzasadnione powody, by na podstawie wystarczająco dokładnych i konkretnych twierdzeń sądzić, że dana osoba lub dany podmiot stwarzają zagrożenie w kontekście zwalczania rozprzestrzeniania broni jądrowej, może ona uznać, że ta osoba lub ten podmiot udzielają wsparcia rozprzestrzenianiu broni jądrowej w rozumieniu właściwych przepisów spornych aktów.
187.
W niniejszym przypadku wynikająca z obiektywnych okoliczności oraz przyznana przez Kala Naft możliwość, że nabywane przez tę spółkę materiały, w szczególności bardzo trwałe bariery stopowe, będą wykorzystane do rozprzestrzeniania broni jądrowej, wystarcza do ustalenia istnienia wsparcia.
188.
Jako centrum nabywcze NIOC Kala Naft zamawia materiały niezbędne dla przemysłów naftowego, gazowego i petrochemicznego. Tym, czemu powinien zapobiegać środek ograniczający przyjęty wobec tej spółki, jest właśnie zakup materiałów wykorzystywanych w tych przemysłach, gdyż materiały te mogą zostać potencjalnie wykorzystane w ramach irańskiego programu jądrowego. Poza tym Kala Naft nie ma ani kontroli nad ostatecznym przeznaczeniem i użytkowaniem wspomnianych materiałów, ani wiedzy o tym przeznaczeniu i użytkowaniu.
189.
Ustanowiony przez Sąd w pkt 113 i 115 zaskarżonego wyroku wymóg określonego zachowania Kala Naftu jest sprzeczny z celem prewencyjnym środków w postaci zamrożenia funduszy. Jeśli bowiem pójdziemy tokiem rozumowania Sądu oraz tokiem rozumowania przedstawionego przez Kala Naft przed Sądem i Trybunałem, to aby można było uznać tę spółkę za udzielającą wsparcia rozprzestrzenianiu broni jądrowej, należałoby zasadniczo przedstawić dowód, że nabywała ona bariery, które rzeczywiście zostały wykorzystane do rozprzestrzeniania broni jądrowej.
190.
Zdecydowanie sprzeciwiam się takiej tezie, gdyż prowadzi ona do absurdalnego wniosku, jakoby przyjęcie środka prewencyjnego takiego jak stanowiący przedmiot sporu w niniejszej sprawie, którego celem – przypomnijmy – jest uniknięcie sytuacji, w której zasoby gospodarcze i finansowe mogą wspomagać działalność Islamskiej Republiki Iranu z zakresu energii jądrowej, powinno być uzależnione od przedstawienia dowodu, że takie wspomaganie rzeczywiście miało miejsce.
191.
Ponadto, zważywszy na utajniony charakter programu jądrowego rozwijanego przez Islamską Republikę Iranu, nierealistyczne byłoby formułowanie względem Rady wymogu dostarczenia dowodu na to, że nabywane przez Kala Naft bariery zostały rzeczywiście wykorzystane w irańskim przemyśle jądrowym, podczas gdy w tym samym czasie – co Kala Naft potwierdził przed Trybunałem – spółka ta sama nie jest w stanie sprawdzić ostatecznego wykorzystania tych barier.
192.
Poza trudnością – jeśli nie niemożliwością – przedstawienia takiego dowodu w tych utajnionych okolicznościach, i nie wspominając o problemach związanych z ostrożnym godzeniem zachowania niezbędnej poufności informacji i prowadzenia postępowania sądowego uwzględniającego zasadę kontradyktoryjności, Trybunał powinien zastanowić się również nad właściwością takiego wymogu dowodowego.
193.
Jak przedstawiłem w powyższych rozważaniach, przyczyna rozpatrywanych tutaj środków ograniczających wiąże się z tym, że Islamska Republika Iranu odmówiła podjęcia współpracy z MAEA oraz, szerzej, wypełnienia swoich zobowiązań międzynarodowych w zakresie nierozprzestrzeniania broni jądrowej. Związana z tym konspiracyjność wynika głównie z wyrażonego przez to państwo sprzeciwu wobec dokonania przez inspektorów MAEA sprawdzenia pozwalającego potwierdzić wyłącznie pokojowy cel irańskiego programu jądrowego. Utrzymywana w ten sposób tajemnica w odniesieniu do charakterystyki i skali tego programu jest więc skutkiem wyboru dokonanego przez Islamską Republikę Iranu.
194.
Wychodząc z tego założenia, można zadać sobie pytanie: czy właściwe jest, jeśli chodzi o zasadę wzajemności, żądanie od Rady coraz bardziej szczegółowych informacji, podczas gdy w tym samym czasie Islamska Republika Iranu sprzeciwia się ponawianym przez Radę Bezpieczeństwa i MAEA wnioskom o informacje? Ponadto: czy rozsądne jest nakazywanie Radzie, czyli państwom członkowskim, poprzez wymóg dowodu wysokiego stopnia, ujawniania źródeł i metodologii wywiadowczej, podczas gdy chodzi tu o jedyny środek, jakim dysponują państwa wobec braku przejrzystości sytuacji, w której Islamska Republika Iranu rozwija swój program jądrowy, oraz w celu zwalczania wiążącego się z nim zagrożenia?
195.
Mając na uwadze te wywody oraz na podstawie wszystkich powyższych informacji, proponuję, aby Trybunał uchylił zaskarżony wyrok.
196.
Jeżeli Trybunał postanowi sam rozstrzygnąć skargę Kala Naftu o stwierdzenie nieważności, z powodów przedstawionych powyżej proponuję, aby uznał on za bezzasadne zarzuty dotyczące naruszenia obowiązku uzasadnienia, naruszenia prawa do obrony Kala Naftu oraz prawa do skutecznej ochrony sądowej tej spółki, błędu w ocenie okoliczności faktycznych odnośnie do jej działalności oraz naruszenia prawa w odniesieniu do pojęcia udziału w rozprzestrzenianiu broni jądrowej. W konsekwencji Trybunał powinien oddalić skargę.
V – Wnioski
197.
Uwzględniając całość powyższych rozważań, proponuję, by Trybunał:
—
uchylił wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie T‑509/10 Manufacturing Support & Procurement Kala Naft przeciwko Radzie oraz
—
oddalił skargę Manufacturing Support & Procurement Kala Naft Co., z siedzibą w Teheranie.
( ) Język oryginału: francuski.
( ) Rezolucje 1696 (2006), 1737 (2006), 1747 (2007), 1803 (2008), 1835 (2008) i 1929 (2010).
( ) MAEA jest niezależną organizacją międzynarodową, której zadanie polega w szczególności na wspieraniu i ułatwianiu na całym świecie rozwoju i praktycznego wykorzystania energii atomowej do celów pokojowych oraz badań w tej dziedzinie. Zgodnie z art. III B pkt 4 swojego statutu organizacja ta przesyła roczne sprawozdania ze swojej działalności Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ oraz, w razie potrzeby, Radzie Bezpieczeństwa. MAEA odgrywa istotną rolę w zapobieganiu rozprzestrzenianiu broni jądrowej. Organizacja ta próbuje wyraźnie określać działania związane z wykorzystaniem energii jądrowej w państwach członkowskich oraz upewniać się, że działania te nie stwarzają zagrożenia w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej.
( ) Zwane dalej „zamrożeniem funduszy”.
( ) Podkreślam, że Sąd Unii Europejskiej rozpoznaje obecnie nie mniej niż 50 skarg w samym tylko zakresie środków ograniczających przyjętych wobec Islamskiej Republiki Iranu.
( ) Pośród ostatnich wyroków Sądu zob. w szczególności wyroki z dnia 26 października 2012 r.: w sprawie T‑53/12 CF Sharp Shipping Agencies przeciwko Radzie; w sprawie T‑63/12 Oil Turbo Compressor przeciwko Radzie; wyroki: z dnia 5 grudnia 2012 r. w sprawie T‑421/11 Qualitest przeciwko Radzie; z dnia 11 grudnia 2012 r. w sprawie T‑15/11 Sina Bank przeciwko Radzie; z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie T‑496/10 Bank Mellat przeciwko Radzie; z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie T‑494/10 Bank Saderat Iran przeciwko Radzie; z dnia 20 marca 2013 r. w sprawie T‑495/10 Bank Saderat przeciwko Radzie; z dnia 17 kwietnia 2013 r. w sprawie T‑404/11 TCMFG przeciwko Radzie; z dnia 16 maja 2013 r. w sprawie T‑392/11 Iran Transfo przeciwko Radzie; z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawach połączonych T‑128/12 i T‑182/12 HTTS przeciwko Radzie.
( ) Wyrok w sprawie T‑509/10, zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”.
( ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 13 marca 2012 r. w sprawie C‑380/09 P Melli Bank przeciwko Radzie, pkt 61.
( ) Decyzja z dnia 26 lipca 2010 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylająca wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB (Dz.U. L 195, s. 39).
( ) Rozporządzenie wykonawcze z dnia 26 lipca 2010 r. w sprawie wdrożenia art. 7 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 423/2007 dotyczącego środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. L 195, s. 25).
( ) Decyzja z dnia 25 października 2010 r. zmieniająca decyzję 2010/413 (Dz.U. L 281, s. 81).
( ) Rozporządzenie z dnia 25 października 2010 r. dotyczące środków ograniczających wobec Iranu oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 423/2007 (Dz.U. L 281, s. 1).
( ) W przedmiocie ogólnego opisu zob. pkt 2–12 zaskarżonego wyroku.
( ) W przedmiocie dokładniejszego opisu środków ograniczających dotyczących Kala Naftu zob. pkt 13–22 zaskarżonego wyroku.
( ) Konwencja przyjęta w San José na Kostaryce w dniu 22 listopada 1969 r. podczas specjalistycznej międzyamerykańskiej konferencji na temat praw człowieka.
( ) Projekt artykułów dotyczących immunitetów jurysdykcyjnych państw i ich mienia wraz z odnoszącymi się do nich komentarzami jest dostępny na stronie internetowej: http://legal.un.org/ilc/texts/instruments/francais/commentaires/4_1_1991_francais.pdf, jak również w Annuaire de la Commission du droit international, 1991, vol. II(2), s. 13.
( ) Konwencja przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 2 grudnia 2004 r.
( ) Wyrok z dnia 16 maja 2002 r. w sprawie C-482/99 Francja przeciwko Komisji, Rec. s. I-4397, pkt 55.
( ) Wyrok z dnia 29 maja 1990 r., dostępny na stronie internetowej: http://www.juricaf.org/arret/FRANCE‑COURDECASSATION‑19900529‑8716788.
( ) Orzeczenie częściowe nr 425‑39‑2 z dnia 29 czerwca 1989 r. w sprawie Iran‑US CTR, vol. 21, s. 106.
( ) Wyrok z dnia 12 kwietnia 1983 r. w sprawie National Iranian Oil company revenues from Oil Sales (ILR 215, 243).
( ) Zobacz ww. wyroki: w sprawie Bank Mellat przeciwko Radzie, pkt 38; w sprawie Bank Saderat Iran przeciwko Radzie, pkt 36.
( ) Zobacz podobnie wyrok ETPC z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie Compagnie de navigation de la République islamique d’Iran przeciwko Turcji, Recueil des arrêts et décisions 2007‑V, § 81.
( ) Zobacz pkt 44 i 46 niniejszej opinii.
( ) Wyrok z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie C-548/09 P Bank Melli Iran przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I-11381, pkt 69. Tak jak rzecznik generalny P. Mengozzi podniósł w opinii przedstawionej w sprawie zakończonej tym wyrokiem, „polityka państwa jest w sposób oczywisty i w coraz większym stopniu przekazywana przez działalność lub wsparcie osób lub podmiotów, które mają podmiotowość odrębną od podmiotowości samego państwa, ale są w sposób wystarczający powiązane z państwem i jego polityką, aby mogły ich dotyczyć środki ograniczające odnoszące się w rzeczywistości do samego państwa trzeciego” (pkt 67). Zobacz również wyrok z dnia 13 marca 2012 r. w sprawie C‑376/10 P Tay Za przeciwko Radzie, zgodnie z którym „pojęcie państwa trzeciego w rozumieniu art. 60 WE i 301 WE może obejmować przywódców takiego państwa, jak również osoby fizyczne i podmioty, które są z tymi przywódcami powiązane lub przez nich bezpośrednio lub pośrednio kontrolowane” (pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Nota wyjaśniająca nr 25 w przedmiocie aktu końcowego konferencji międzyrządowej, która przyjęła traktat z Lizbony, podpisany w dniu 13 grudnia 2007 r. (Dz.U. 2008, C 115, s. 346; Dz.U. 2012, C 326, s. 348).
( ) Odpowiednio, pkt 36 i 34.
( ) Sprawa T-181/08, Zb.Orz. s. II-1965, pkt 121–123.
( ) Podzielam w tej kwestii analizę, którą przeprowadził rzecznik generalny P. Mengozzi w pkt 55–58 opinii przedstawionej w sprawie Tay Za przeciwko Radzie, zakończonej ww. wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r.
( ) Rozporządzenie Rady z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczące środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. L 103, s. 1).
( ) Punkt 77 zaskarżonego wyroku.
( ) Punkt 78 zaskarżonego wyroku.
( ) Punkty 98–101 zaskarżonego wyroku.
( ) Zobacz wyroki ETPC z dnia 16 lutego 2000 r.: w sprawie Jasper przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Recueil des arrêts et décisions 2000‑II, § 52; w sprawie Rowe i Davis przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Recueil des arrêts et décisions 2000‑II, § 61; Fitt przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Recueil des arrêts et décisions 2000‑II, § 45; wyrok ETPC z dnia 24 kwietnia 2007 r. w sprawie V. przeciwko Finlandii, § 75.
( ) Rada odnosi się w tym względzie do wyroku z dnia 3 września 2008 r. w sprawach połączonych C-402/05 P i C-415/05 P Kadi i Al Barakaat International Foundation przeciwko Radzie i Komisji, Zb.Orz. s. I-6351, pkt 358.
( ) Wyrok w sprawach połączonych T‑439/10 i T‑440/10.
( ) Porozumienie pomiędzy Iranem i MAEA w sprawie stosowania zabezpieczeń w związku z Układem o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (INFCIRC/214), które weszło w życie w dniu 15 maja 1974 r.
( ) Zobacz w szczególności motywy 16, 17 i 22 rezolucji 1929 (2010).
( ) Zobacz w szczególności pkt 12 rezolucji 1737 (2006).
( ) Punkt 68.
( ) Ibidem.
( ) Wyrok w sprawie C-72/11, Zb.Orz. s. I-14285.
( ) Stanowisko Rady z dnia 27 lutego 2007 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. L 61, s. 49).
( ) Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Afrasiabi i in., pkt 44.
( ) Ibidem, pkt 46. Wyróżnienie moje.
( ) Ibidem, pkt 47. Wyróżnienie moje.
( ) Ibidem, pkt 48. Wyróżnienie moje.
( ) Punkt 4 załącznika 2 do konkluzji Rady Europejskiej.
( ) Dz.U. L 134, s. 1.
( ) Zobacz motyw 15 rozporządzenia nr 961/2010.
( ) Zobacz w szczególności wyroki z dnia 15 listopada 2012 r.: w sprawach połączonych C‑539/10 P i C‑550/10 P Al‑Aqsa przeciwko Radzie i Królestwo Niderlandów przeciwko Al‑Aqsa, pkt 138 i nast.; a także w sprawie C‑417/11 P Rada przeciwko Bambie, pkt 49 i nast.
( ) Zobacz w szczególności ww. wyroki: w sprawach połączonych Al‑Aqsa przeciwko Radzie i Królestwo Niderlandów przeciwko Al‑Aqsa, pkt 139, 140; w sprawie Rada przeciwko Bambie, pkt 53.
( ) Zobacz w szczególności ww. wyrok w sprawie Rada przeciwko Bambie, pkt 54.
( ) Zobacz podobnie wyrok Sądu z dnia 20 lutego 2013 r. w sprawie T‑492/10 Melli Bank przeciwko Radzie, pkt 90; ww. wyrok w sprawie Bank Saderat przeciwko Radzie, pkt 98.
( ) Punkt 115 zaskarżonego wyroku.
( ) Punkt 107 skargi wszczynającej postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem.
( ) Punkt 123 zaskarżonego wyroku.
( ) Zobacz podobnie w szczególności wyrok z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie C‑183/12 P Ayadi przeciwko Komisji, pkt 68.
( ) Zobacz art. 23 ust. 2 decyzji 2010/413.
( ) Zobacz podobnie w szczególności ww. wyrok w sprawie Afrasiabi i in., pkt 43; a także ww. wyrok z dnia 13 marca 2012 r. w sprawie Melli Bank przeciwko Radzie, pkt 55.
© Unia Europejska, źródło: EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), pozyskano 13.07.2026. Autentyczne są wyłącznie wersje opublikowane w Dz. Urz. UE. · Źródło