C-349/23

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) z dnia 17 października 2024 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78/WE – Artykuł 2 ust. 2 lit. a) – Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek – Wiek obowiązkowego przejścia w stan spoczynku – Ustawodawstwo krajowe wykluczające odroczenie przejścia w stan spoczynku sędziów federalnych – Możliwość złożenia przez urzędników federalnych i sędziów krajów związkowych wniosku o odroczenie przejścia na emeryturę lub w stan spoczynku – Odmienne traktowanie w zależności od przynależności do kategorii społeczno‑zawodowej lub miejsca pracy W sprawie C‑349/23 [Zetschek] ( i ) mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgericht Karlsruhe (sąd administracyjny w Karlsruhe, Niemcy) postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 6 czerwca 2023 r., w postępowaniu: HB przeciwko Bundesrepublik Deutschland, TRYBUNAŁ (druga izba), w składzie: F. Biltgen (sprawozdawca), prezes pierwszej izby, pełniący obowiązki prezesa drugiej izby, M.L. Arastey Sahún, prezes piątej izby, i J. Passer, sędzia, rzecznik generalny: J. Richard de la Tour, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller, W. Ewer i M. Hellmann, w charakterze pełnomocników, – w imieniu Komisji Europejskiej – T.S. Bohr, F. Clotuche‑Duvieusart i E.E. Schmidt, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 2 lit. a) i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. 2000, L 303, s. 16). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy HB, który jest sędzią Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości, Niemcy), a Bundesrepublik Deutschland (Republiką Federalną Niemiec), reprezentowaną przez Bundesministerium der Justiz (federalne ministerstwo sprawiedliwości, Niemcy) (zwane dalej „BMJ”), w przedmiocie oddalenia przez prezes tego sądu wniosku o odroczenie przejścia w stan spoczynku złożonego przez HB. Ramy prawne Prawo Unii Motyw 1 dyrektywy 2000/78 ma następujące brzmienie: „Celem niniejszej dyrektywy jest wyznaczenie ogólnych ram dla walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy, w celu realizacji w państwach członkowskich zasady równego traktowania”. Artykuł 2 tej dyrektywy stanowi: „1.   Do celów niniejszej dyrektywy »zasada równego traktowania« oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1. 2.   Do celów ust. 1: a) dyskryminacja bezpośrednia występuje, w przypadku gdy osobę traktuje się mniej przychylnie, niż traktuje się, traktowano lub traktowano by inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1; […]”. Artykuł 3 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Zakres”, przewiduje w ust. 1: „W granicach kompetencji Wspólnoty niniejszą dyrektywę stosuje się do wszystkich osób, zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego, włącznie z instytucjami publicznymi […]”. Artykuł 6 ust. 1 tej dyrektywy stanowi: „Niezależnie od przepisów art. 2 ust. 2 państwa członkowskie mogą uznać, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne. Takie odmienne traktowanie może polegać między innymi na: a) wprowadzeniu specjalnych warunków dostępu do zatrudnienia i kształcenia zawodowego, zatrudnienia i pracy, włącznie z warunkami zwalniania i wynagradzania, dla ludzi młodych, pracowników starszych i osób mających na utrzymaniu inne osoby, w celu wspierania ich integracji zawodowej lub zapewnienia im ochrony; b) określeniu warunków dolnej granicy wieku, doświadczenia zawodowego lub stażu pracy, wymaganego do zatrudnienia lub niektórych korzyści związanych z zatrudnieniem; c) określeniu górnej granicy wieku przy rekrutacji, z uwzględnieniem wykształcenia wymaganego na danym stanowisku lub potrzeby racjonalnego okresu zatrudnienia przed przejściem na emeryturę”. Prawo niemieckie Ustawa zasadnicza Republiki Federalnej Niemiec Zgodnie z art. 95 ust. 1 i 2 Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (ustawy zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec) z dnia 23 maja 1949 r. (BGBl. 1949 I, s. 1): „(1)   W zakresie sądownictwa powszechnego, administracyjnego, finansowego, pracy i spraw socjalnych Federacja tworzy jako trybunały najwyższe: [Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości), Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny), Bundesfinanzhof (federalny trybunał finansowy), Bundesarbeitsgericht (federalny sąd pracy) i Bundessozialgericht (federalny sąd ds. socjalnych)]. (2)   O powołaniu sędziów tych sądów decyduje właściwy dla danego zakresu spraw minister federalny wraz z komisją do spraw wyboru sędziów, składającą się z właściwych dla danego zakresu spraw ministrów krajów związkowych i członków wybieranych w równej liczbie przez Bundestag [(parlament federalny, Niemcy)]”. Ustawa o wyborze sędziów Paragraf 1 ust. 1 Richterwahlgesetz (ustawy o wyborze sędziów) przewiduje: „Sędziowie najwyższych trybunałów federalnych są powoływani przez właściwego ministra federalnego wspólnie z komisją do spraw wyboru sędziów i są mianowani przez prezydenta federalnego”. DRiG Paragraf 48 Deutsches Richtergesetz (ustawy o statusie sędziów, zwanej dalej „DRiG”) stanowi: „(1)   Sędziowie powołani na czas nieokreślony przechodzą w stan spoczynku z końcem miesiąca, w którym osiągają mający do nich zastosowanie limit wiekowy. Co do zasady osiągają limit wiekowy w wieku 67 lat (ustawowy wiek przejścia w stan spoczynku). (2)   Przejścia w stan spoczynku nie można odroczyć. (3)   Sędziowie powołani na czas nieokreślony urodzeni przed dniem 1 stycznia 1947 r. osiągają ustawowy wiek przejścia w stan spoczynku w wieku 65 lat. W odniesieniu do sędziów powołanych na czas nieokreślony urodzonych po dniu 31 grudnia 1946 r. ustawowy wiek przejścia w stan spoczynku zostaje podniesiony następująco: Rok urodzenia Podwyższenie w miesiącach Limit wiekowy   Lata Miesiące […] […]”. BBG Paragraf 51 Bundesbeamtengesetz (ustawy o urzędnikach federalnych, zwanej dalej „BBG”) ma następujące brzmienie: „(1)   Urzędnicy mianowani dożywotnio przechodzą na emeryturę z końcem miesiąca, w którym osiągają mający do nich zastosowanie limit wiekowy. Co do zasady limit wiekowy zostaje osiągnięty w wieku 67 lat (ustawowy wiek emerytalny), o ile w ustawie nie został określony inny limit wiekowy (szczególny limit wiekowy). (2)   Urzędnicy mianowani dożywotnio urodzeni przed dniem 1 stycznia 1947 r. osiągają ustawowy wiek emerytalny w wieku 65 lat. W odniesieniu do urzędników mianowanych dożywotnio urodzonych po dniu 31 grudnia 1946 r. ustawowy wiek emerytalny zostaje podniesiony następująco: Rok urodzenia Podwyższenie w miesiącach Limit wiekowy   Lata Miesiące […] […]”. Zgodnie z § 53 ust. 1 i § 53 ust. 1a zdanie pierwsze BBG: „(1)   Na wniosek urzędnika przejście na emeryturę może zostać odroczone o okres do trzech lat, jeżeli: 1. leży to w interesie służby i 2. czas pracy wynosi co najmniej połowę regularnego tygodniowego czasu pracy. Wniosek należy złożyć najpóźniej sześć miesięcy przed przejściem na emeryturę. Na tych samych warunkach przejście na emeryturę może zostać odroczone o okres do trzech lat, jeśli ma zastosowanie szczególny limit wiekowy. (1a)   Wniosek należy uwzględnić, jeśli: 1. urzędnik ze względów rodzinnych a) był zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy lub pozostawał na urlopie na podstawie § 92, b) skorzystał ze zwolnienia od pracy z tytułu opieki rodzinnej zgodnie z § 92a lub c) skorzystał ze zwolnienia od pracy z tytułu opieki na podstawie § 92b, 2. świadczenie emerytalne, które urzędnik pobierałby w związku z przejściem na emeryturę z powodu osiągnięcia limitu wiekowego, nie przekracza górnego limitu, 3. czas pracy wynosi co najmniej połowę regularnego tygodniowego czasu pracy i 4. odroczeniu nie stoją na przeszkodzie potrzeby służby. […]”. Ustawa o sędziach i prokuratorach kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia Paragraf 6 ust. 1 i 2 Landesrichter- und Staatsanwaltsgesetz des Landes Baden‑Württemberg (ustawy o sędziach i prokuratorach kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia) stanowi: „(1)   Sędzia powołany na czas nieokreślony lub określony przechodzi w stan spoczynku z upływem miesiąca, w którym osiąga wiek 67 lat. (2)   Przejście w stan spoczynku z powodu osiągnięcia limitu wiekowego odracza się na wniosek o okres do jednego roku, jednak nie dłużej niż do upływu miesiąca, w którym sędzia osiąga wiek 68 lat. Wniosek należy złożyć najpóźniej sześć miesięcy przed osiągnięciem limitu wiekowego”. Materiały legislacyjne dotyczące BBG i DRiG Dokument parlamentu federalnego opatrzony sygnaturą BT‑Drs. 16/7076 obejmuje materiały legislacyjne dotyczące BBG i DRiG i omawia zamierzenia ustawodawcy niemieckiego odnoszące się do dostosowania BBG i wprowadzenia § 48 do DRiG. Z dokumentu tego wynika, że ustawa zmieniająca BBG oraz DRiG ma na celu „zapewnienie państwu federalnemu nowoczesnego i przejrzystego prawa odnoszącego się do urzędników, wynagrodzeń i świadczeń emerytalno‑rentowych, które: – wzmacnia zasadę wydajności, – wzmacnia konkurencyjność i wydajność usług publicznych, – umożliwia bardziej elastyczne wykorzystanie personelu i poprawia mobilność, – otwiera szanse i perspektywy w zamiarze wzmocnienia odpowiedzialności, motywacji i dostępności współpracowników, – gwarantuje urzędnikom świadczenia emerytalno‑rentowe w perspektywie długoterminowej i przenosi do prawa emerytalnego urzędników środki przyjęte w ramach ustawowego systemu emerytalno‑rentowego, z uwzględnieniem różnorodności systemów, – unika biurokratyzacji i gęstości regulacyjnej”. W odniesieniu do dostosowania BBG wspomniany dokument zawiera następujące stwierdzenie: „4. Działania związane z rozwojem demograficznym Podobnie jak w ramach ustawowego systemu emerytalno‑rentowego, wiek emerytalny urzędników zostaje stopniowo podwyższony aż do osiągnięcia 67 lat. Zatrudnienie w systemie stopniowego przechodzenia na emeryturę, w szczególności tak zwany »model blokowy« pociągający za sobą wcześniejsze zakończenie działalności, zostaje ograniczone”. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne HB, urodzony w dniu 20 września 1960 r., jest sędzią Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości) i jako sędzia federalny podlega ścisłemu limitowi wiekowemu dotyczącemu przejścia w stan spoczynku, ustalonemu na 67 lat. DRiG nie daje HB żadnej możliwości przesunięcia wieku przejścia w stan spoczynku i przewiduje, że dla osób urodzonych w 1960 r. ustawowy wiek przejścia w stan spoczynku wynosi 66 lat i 4 miesiące. W dniu 30 września 2021 r. HB zwrócił się do prezes Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości) o przedstawienie mu w drodze podlegającej zaskarżeniu decyzji informacji o stosującej się do niego dacie przejścia w stan spoczynku. Pismem z dnia 7 października 2021 r. prezes Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości) poinformowała go, że powinien przejść w stan spoczynku z upływem dnia 31 stycznia 2027 r., to znaczy po osiągnięciu ustawowego wieku przejścia w stan spoczynku wynoszącego 66 lat i 4 miesiące. Chcąc pełnić urząd sędziego Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości) także po osiągnięciu ustawowego wieku przejścia w stan spoczynku, HB wniósł sprzeciw skierowany przeciwko temu pismu do BMJ. W następstwie oddalenia tego sprzeciwu HB wniósł skargę do Verwaltungsgericht Karlsruhe (sądu administracyjnego w Karlsruhe, Niemcy), będącego sądem odsyłającym. Na poparcie skargi HB podnosi, że jest bezpośrednio dyskryminowany ze względu na wiek, ponieważ, po pierwsze, urzędnicy federalni, dla których ustawowy wiek emerytalny jest taki sam jak jego wiek przejścia w stan spoczynku, mogą zgodnie z § 53 BBG odroczyć przejście na emeryturę o okres do trzech lat, a po drugie, sędziowie kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia (Niemcy), dla których wiek przejścia w stan spoczynku także jest co do zasady ustalony na 67 lat, mogą na podstawie § 6 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o sędziach i prokuratorach kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia złożyć wniosek o odroczenie ich przejścia w stan spoczynku o okres do jednego roku, choć nie na dłużej niż do upływu miesiąca, w którym osiągną wiek 68 lat. BMJ ze swej strony kwestionuje istnienie w niniejszym przypadku bezpośredniej dyskryminacji ze względu na wiek w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/78. Podnosi on w tym względzie w szczególności, że w celu ustalenia, czy występuje taka dyskryminacja, nie można przeprowadzać porównania sytuacji sędziego federalnego z sytuacją urzędników federalnych lub sędziów krajów związkowych, ponieważ powoływanie sędziów federalnych różni się zasadniczo od mianowania urzędników federalnych i powoływania sędziów krajów związkowych. Ponadto gdyby założyć, że występuje odmienne traktowanie, byłoby ono uzasadnione, ponieważ § 48 ust. 1 i 2 DRiG ma na celu uzyskanie korzystnej stratyfikacji struktury wiekowej w sądownictwie, zważywszy, że przejście w stan spoczynku starszych pracowników umożliwia osobom właśnie rozpoczynającym pracę w zawodzie dostęp do służby publicznej. Ponadto uregulowanie to ma również zalety pod względem przewidywalności wymiany personelu w kontekście specyfiki wyboru sędziów. Wreszcie okoliczność, że wyższe stanowiska pozostają dostępne w sposób przewidywalny i ciągły, w efekcie zachęca sędziów do silniejszego angażowania się. We wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym sąd odsyłający wskazuje, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, wynikającym z wyroków z dnia 21 lipca 2011 r., Fuchs i Köhler (C–159/10 i C–160/10, EU:C:2011:508, pkt 34), z dnia 6 listopada 2012 r., Komisja/Węgry (C–286/12, EU:C:2012:687, pkt 51), i z dnia 3 czerwca 2021 r., Ministero della Giustizia (Notariusze) (C–914/19, EU:C:2021:430, pkt 26), przepis krajowy taki jak § 48 ust. 1 DRiG, który przewiduje, że osoby zaprzestają z mocy prawa pełnienia urzędu wraz z osiągnięciem określonego wieku, podczas gdy osoby młodsze pełniące ten sam urząd mogą nadal go wykonywać, wprowadza odmienne traktowanie bezpośrednio ze względu na wiek w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78. Sąd ten zastanawia się jednak, czy w niniejszym przypadku nie istnieje również różnica bezpośrednio oparta na kryterium wieku, ponieważ uregulowanie krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym nie pozwala HB na odroczenie przejścia w stan spoczynku, podczas gdy urzędnicy federalni i – na przykład – sędziowie kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia mają taką możliwość. Z uwagi na szerokie sformułowanie zakresu stosowania dyrektywy 2000/78, zawarte w jej art. 3 ust. 1, odnoszące się do „wszystkich osób, zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego, włącznie z instytucjami publicznymi”, sąd ten uważa, że porównanie sytuacji sędziów federalnych z sytuacją sędziów krajów związkowych ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym. Różnice w powoływaniu sędziów federalnych z jednej strony oraz urzędników federalnych i sędziów krajów związkowych z drugiej strony należy brać pod uwagę dopiero na etapie badania uzasadnienia odmiennego traktowania. W związku z tym w celu rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym konieczne jest ustalenie, czy do określonego w ten sposób odmiennego traktowania odnosi się jedna z przyczyn dyskryminacji, o których mowa w art. 1 dyrektywy 2000/78. W tych okolicznościach Verwaltungsgericht Karlsruhe (sąd administracyjny w Karlsruhe) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy stanowi bezpośrednią dyskryminację ze względu na wiek w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy [2000/78], jeżeli sędziowie federalni ze względu na § 48 ust. 2 [DRiG] nie są uprawnieni do odroczenia przejścia w stan spoczynku, mimo że jest to dozwolone urzędnikom federalnym i – na przykład – sędziom w służbie kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia? 2) Czy w związku z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy [2000/78] elementy wynikające z ogólnego kontekstu danego przepisu obejmują również takie aspekty, które w ogóle nie znajdują wzmianki w materiałach legislacyjnych ani w całym parlamentarnym procesie legislacyjnym, lecz są powoływane tylko w postępowaniu sądowym? 3) Jak należy interpretować pojęcia »obiektywnie« i »racjonalnie« w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy [2000/78] i co jest ich punktem odniesienia? Czy art. 6 ust. 1 akapit pierwszy wspomnianej dyrektywy wymaga podwójnego badania racjonalności? 4) Czy art. 6 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy [2000/78] należy interpretować w ten sposób, że z punktu widzenia spójności stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które zakazuje sędziom federalnym odroczenia przejścia w stan spoczynku, podczas gdy jest to dozwolone urzędnikom federalnym i – na przykład – sędziom w służbie kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia?”. W przedmiocie pytań prejudycjalnych W przedmiocie pytania pierwszego Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78 należy interpretować w ten sposób, że uregulowanie krajowe, na mocy którego sędziowie federalni nie mogą odroczyć przejścia w stan spoczynku, podczas gdy mogą to uczynić urzędnicy federalni i sędziowie krajów związkowych, wprowadza odmienne traktowanie bezpośrednio ze względu na wiek w rozumieniu tego przepisu. W tym względzie należy przypomnieć, że art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78 uściśla, iż dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie niż inną osobę znajdującą się w porównywalnej sytuacji z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1 tej dyrektywy. Zgodnie z jej art. 1 celem dyrektywy 2000/78 „jest wyznaczenie ogólnych ram dla walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy, w celu realizacji w państwach członkowskich zasady równego traktowania”. W związku z tym, jak orzekł już Trybunał, przyczyny wymienione w art. 1 dyrektywy 2000/78 są wyliczone w sposób wyczerpujący, a dyrektywa ta nie odnosi się do dyskryminacji ze względu na kategorię zawodową lub miejsce pracy (wyrok z dnia 21 maja 2015 r., SCMD, C‑262/14, EU:C:2015:336, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszym przypadku odmienne traktowanie wskazane w pytaniu pierwszym nie wiąże się z odmiennym traktowaniem sędziów federalnych, którzy nie mogą kontynuować pracy po osiągnięciu wieku ustalonego w § 48 ust. 1 DRiG, i sędziów federalnych, którzy nie osiągnęli tego wieku i którzy mogą kontynuować pracę, lecz z odmiennym traktowaniem sędziów federalnych z jednej strony i urzędników federalnych oraz sędziów krajów związkowych, a w szczególności sędziów kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia, z drugiej strony. Jak zaś wynika z krajowych ram prawnych, przepisy regulujące pełnienie funkcji przez tych różnych sędziów i urzędników są przewidziane w wyraźnie odrębnych aktach ustawodawczych. Osoby należące do tych grup osób nie pełnią tych samych funkcji, a warunki pełnienia tych funkcji są właściwe dla każdej z tych grup. W związku z tym odmienne traktowanie sędziów federalnych z jednej strony i urzędników federalnych i sędziów krajów związkowych, w szczególności sędziów kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia, z drugiej strony opiera się na funkcji pełnionej odpowiednio przez te różne grupy osób. Wynika z tego, że odmienne traktowanie, takie jak wskazane w pytaniu pierwszym, opiera się na kategorii zawodowej, do której należą zainteresowani na poziomie federalnym oraz na poziomie regionalnym, a nie na wieku. Ponieważ ta przyczyna dyskryminacji nie widnieje wśród przyczyn wymienionych w art. 1 dyrektywy 2000/78, należy stwierdzić, że sytuacja taka jak ta, o której mowa w pytaniu pierwszym, nie jest objęta ogólnymi ramami ustanowionymi w art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/78. W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78 należy interpretować w ten sposób, że uregulowanie krajowe, na mocy którego sędziowie federalni nie mogą odroczyć przejścia w stan spoczynku, podczas gdy mogą to uczynić urzędnicy federalni i sędziowie krajów związkowych, nie wprowadza odmiennego traktowania bezpośrednio ze względu na wiek w rozumieniu tego przepisu. W przedmiocie pytań od drugiego do czwartego Ze względu na treść odpowiedzi na pytanie pierwsze nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania od drugiego do czwartego. Wydaje się bowiem, że te ostatnie pytania zostały zadane wyłącznie na wypadek, gdyby zostało uznane, że odmienne traktowanie sędziów federalnych z jednej strony i urzędników federalnych i sędziów krajów związkowych, w szczególności sędziów kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia, z drugiej strony opiera się bezpośrednio na kryterium wieku w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy   należy interpretować w ten sposób, że   uregulowanie krajowe, na mocy którego sędziowie federalni nie mogą odroczyć przejścia w stan spoczynku, podczas gdy mogą to uczynić urzędnicy federalni i sędziowie krajów związkowych, nie wprowadza odmiennego traktowania bezpośrednio ze względu na wiek w rozumieniu tego przepisu.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki. ( i ) Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.