C-35/22

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO ANTHONY’EGO MICHAELA COLLINSA przedstawiona w dniu 2 marca 2023 r. ( ) Sprawa C‑35/22 CAJASUR Banco S.A. przeciwko JO, IM [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Audiencia Provincial de Málaga (sąd okręgowy w Maladze, Hiszpania)] Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Ogólne warunki umowy kredytu hipotecznego uznane za nieważne przez sądy krajowe – Uregulowanie krajowe zobowiązujące konsumenta do doręczenia przedsądowego wezwania do wykonania zobowiązania w celu zapewnienia zasądzenia od drugiej strony kosztów postępowania sądowego – Skuteczna ochrona sądowa – Prawidłowe sprawowanie wymiaru sprawiedliwości I. Wprowadzenie 1. Artykuł 395 Ley 1/2000 de Enjuiciamiento Civil (hiszpańskiego kodeksu postępowania cywilnego, zwanego dalej „kodeksem postępowania cywilnego”) z dnia 7 stycznia 2000 r. ( )., zatytułowany „Obciążenie kosztami postępowania w przypadku uznania roszczenia”, stanowi: „1.   Jeżeli pozwany uzna roszczenie, zanim złoży odpowiedź na pozew, nie zostanie obciążony kosztami postępowania, chyba że sąd stwierdzi złą wiarę pozwanego, którą to okoliczność sąd musi należycie uzasadnić. Przyjmuje się, że w każdym razie zła wiara istnieje, jeżeli przed wniesieniem pozwu skierowano do pozwanego wiarygodne i uzasadnione wezwanie do zapłaty, jeżeli wszczęto postępowanie mediacyjne lub skierowano do pozwanego wniosek o przeprowadzenie postępowania pojednawczego. 2.   Jeżeli uznanie roszczenia następuje po złożeniu odpowiedzi na pozew, stosuje się ust. 1 poprzedniego artykułu”. 2. Czy konsument, który zamierza się powołać na przepisy krajowe służące transpozycji dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ( ) w celu skłonienia sądu do wyłączenia zawartych w umowie kredytu warunków dotyczących kosztów zabezpieczenia hipotecznego, powinien przed wszczęciem takiego postępowania wystąpić do pozwanej instytucji kredytowej z żądaniem zwrotu środków pieniężnych, tak aby móc wykazać złą wiarę pozwanego na potrzeby stosowania przywołanego powyżej art. 395 kodeksu postępowania cywilnego? II. Spór w postępowaniu głównym, wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i postępowanie przed Trybunałem 3. W nieokreślonej dacie JO i IM, będący osobami fizycznymi, zawarli umowę kredytu hipotecznego ze spółką Cajasur Banco SA (zwaną dalej „Cajasur”). 4. W 2018 r. JO i IM wytoczyli przed Juzgado de Primera Instancia no 18 bis de Málaga (sądem pierwszej instancji nr 18 bis w Maladze, Hiszpania) powództwo o stwierdzenie nieważności zawartego w umowie kredytu warunku zobowiązującego ich do zapłaty kosztów zabezpieczenia hipotecznego, ze względu na nieuczciwy charakter owego warunku. JO i IM wystąpili także o zwrot kwot zapłaconych na podstawie tego warunku. Przed wytoczeniem powództwa JO i IM nie zażądali od Cajasur zwrotu tych kwot. 5. Cajasur, otrzymawszy zawiadomienie o postępowaniu sądowym, uznał za słuszne twierdzenie o nieuczciwym charakterze warunku dotyczącego kosztów zabezpieczenia hipotecznego. Zaproponował on zwrot kwoty niższej od żądanej, której wysokość obliczono na podstawie najnowszego orzecznictwa Tribunal Supremo (sądu najwyższego, Hiszpania). 6. W dniu 2 marca 2020 r. Juzgado de Primera Instancia no 18 bis de Málaga (sąd pierwszej instancji nr 18 bis w Maladze) uznał warunek dotyczący zapłaty kosztów zabezpieczenia hipotecznego za nieważny ze względu na jego nieuczciwy charakter. Zobowiązał on Cajasur do zwrotu JO i IM nienależnie zapłaconej przez nich kwoty w wysokości 488,69 EUR. Ponadto sąd ten obciążył Cajasur kosztami postępowania sądowego. 7. Cajasur wniósł do Audiencia Provincial de Málaga (sądu okręgowego w Maladze, Hiszpania), który jest sądem odsyłającym, apelację dotyczącą części wyroku, w której obciążono go kosztami postępowania sądowego, ponieważ uznał, iż rozstrzygnięcie w tym przedmiocie wydano z naruszeniem art. 395 kodeksu postępowania cywilnego. 8. Z postanowienia odsyłającego wynika, że w orzecznictwie Tribunal Supremo (sądu najwyższego) ustanowiono przedstawione poniżej zasady pozwalające ustalić istnienie złej wiary na potrzeby stosowania art. 395 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego ( ). Po pierwsze, jeżeli powód kieruje przedsądowe wezwanie do wykonania zobowiązania, a pozwany nie składa odpowiedzi, koszty ponosi pozwany, nawet jeżeli uznaje roszczenie w postępowaniu sądowym przed złożeniem odpowiedzi na pozew. Po drugie, jeżeli powód nie kieruje przedsądowego wezwania do wykonania zobowiązania albo jeżeli kieruje takie wezwanie, ale nie przyznaje pozwanemu wystarczającego terminu na złożenie odpowiedzi, pozwany nie ponosi kosztów, nawet jeżeli uznaje roszczenie przed złożeniem odpowiedzi na pozew. 9. Sąd odsyłający jest zdania, że to orzecznictwo może być sprzeczne z prawem do skutecznej ochrony sądowej zagwarantowanym w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) i z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w zakresie, w jakim uzależnia on prawo do uzyskania pełnego naprawienia szkody od doręczenia wezwania przed wszczęciem postępowania. 10. Sąd odsyłający zauważa, że mimo iż Tribunal Supremo (sąd najwyższy) uznał sporny warunek za nieważny ze względu na jego nieuczciwy charakter ( ), banki zazwyczaj nie zwracają konsumentom kwot zapłaconych na jego podstawie, lecz oczekują na wszczęcie postępowania sądowego. Jeżeli konsumenci nie kierują przedsądowego wezwania do wykonania zobowiązania, banki starają się nie dopuścić do tego, by obciążano je kosztami postępowania sądowego, w ten sposób, że uznają roszczenie przed złożeniem odpowiedzi na pozew. 11. Niezależnie od powyższego sąd odsyłający dodaje, że także w pewnych innych okolicznościach można uznać, iż pozwany działał w złej wierze. Chodzi tutaj między innymi o sytuację, w której pozwany ma świadomość, że dany warunek jest nieuczciwy, i powstrzymuje się od podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania jego skutków dla konsumentów w oczekiwaniu na wszczęcie przez nich postępowań sądowych, ponieważ wie, iż jeżeli nie zostanie mu doręczone przedsądowe wezwanie do wykonania zobowiązania, to nie zostanie obciążony kosztami takich postępowań, jeżeli uzna roszczenie przed złożeniem odpowiedzi na pozew. 12. W tych okolicznościach Audiencia Provincial de Málaga (sąd okręgowy w Maladze) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy wymóg, zgodnie z którym konsument, przed wszczęciem postępowania sądowego, powinien skierować pozasądowe wezwanie do wykonania zobowiązania, aby stwierdzenie nieważności określonego ogólnego warunku umownego z powodu jego nieuczciwego charakteru prowadziło do powstania wszystkich skutków w zakresie naprawienia szkody (w tym dotyczących kosztów postępowania sądowego) związanych z tą nieważnością zgodnie z art. 6 ust. 1 [dyrektywy 93/13], jest sprzeczny z prawem do skutecznego środka prawnego i z art. 47 [karty]? 2) Czy okoliczność, że kryterium rozstrzygnięcia o kosztach (w tym o wszystkich kosztach związanych z postępowaniem sądowym) ustala się w zależności od tego, czy konsument skierował do instytucji finansowej uprzednie pozasądowe wezwanie do usunięcia wspomnianego warunku umownego, jest zgodna z prawem do pełnego naprawienia szkody i zasadą skuteczności prawa Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 [dyrektywy 93/13]?”. 13. Rząd hiszpański i Komisja Europejska przedstawiły uwagi na piśmie. Na rozprawie w dniu 11 stycznia 2023 r. Cajasur, rząd hiszpański i Komisja przedstawiły uwagi ustne i odpowiedziały na pytania Trybunału. IV. Ocena A.   W przedmiocie dopuszczalności 14. Rząd hiszpański, popierany na rozprawie przez Cajasur, przytacza cztery argumenty na poparcie twierdzenia, że sąd odsyłający nieprawidłowo przedstawił stan faktyczny i prawny, w związku z czym pytania zadane przez ten sąd w trybie prejudycjalnym są niedopuszczalne. 15. Po pierwsze, sąd odsyłający nie podał wysokości kosztów, którymi obciążono pozwanego. 16. Po drugie, w postanowieniu odsyłającym stwierdzono, że Cajasur uznał roszczenie JO i IM w zakresie nieuczciwego charakteru warunku, natomiast nie uznał go w odniesieniu do dochodzonej przez nich kwoty. Skoro JO i IM zaakceptowali następnie kwotę zaproponowaną przez Cajasur, rząd hiszpański argumentuje, iż roszczenie uznano jedynie w części, co oznacza, że art. 395 kodeksu postępowania cywilnego nie znajduje zastosowania. Pozwany został obciążony kosztami, ponieważ żądanie pozwu było zasadne, zaś w takim przypadku stosuje się art. 394 kodeksu postępowania cywilnego. 17. Po trzecie, sąd odsyłający błędnie sugeruje, że konsumenci uzyskują pełne naprawienie szkody spowodowanej negatywnymi skutkami nieuczciwych warunków jedynie wówczas, gdy koszty postępowania sądowego opartego na dyrektywie 93/13 ponosi pozwany. Konsumenci mogą jednak uzyskać pełne naprawienie szkody, jeżeli wystosują przedsądowe wezwanie do wykonania zobowiązania, w którym to przypadku pozwany ma możliwość zaspokojenia roszczenia pod groźbą poniesienia kosztów ewentualnego postępowania sądowego, jakie powód może następnie być zobowiązany wytoczyć. 18. Po czwarte, rząd hiszpański podnosi, że pytania prejudycjalne są niedopuszczalne, ponieważ art. 395 kodeksu postępowania cywilnego, w myśl wykładni tego przepisu stosowanej w orzecznictwie Tribunal Supremo (sądu najwyższego), jest zgodny z art. 47 karty i z dyrektywą 93/13. Rząd hiszpański twierdzi, że art. 395 kodeksu postępowania cywilnego przewiduje jedynie domniemanie złej wiary w sytuacji, gdy przedsądowe wezwanie do wykonania zobowiązania zostało doręczone pozwanemu, zaś ten uznaje roszczenie przed złożeniem odpowiedzi na pozew. Nie jest to jedyna okoliczność, w której można stwierdzić istnienie złej wiary. 19. Komisja wyjaśniła na rozprawie, że pytania prejudycjalne są dopuszczalne. 20. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, opartego na wyraźnym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału, jedynie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i na którym spoczywa odpowiedzialność za przyszły wyrok, należy – przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy – zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia prejudycjalnego, jak i ocena znaczenia pytań, które przedkłada Trybunałowi. W konsekwencji, jeśli zadane pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia ( ). 21. Pytania skierowane przez sądy krajowe, które dotyczą prawa Unii, korzystają zatem z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy ( ). Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego i prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione ( ). 22. Przesłanki te nie zostały spełnione w niniejszym przypadku. Pytania zawarte w postanowieniu odsyłającym mają niewątpliwie istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu zawisłego przed sądem odsyłającym, gdyż ów sąd pragnie ustalić, czy dyrektywa 93/13 i art. 47 karty stoją na przeszkodzie stosowaniu do podziału kosztów w postępowaniu sądowym przepisów takich jak art. 395 kodeksu postępowania cywilnego. Już tylko z tej przyczyny Trybunał może oddalić zarzuty dotyczące dopuszczalności pytań prejudycjalnych. 23. Jeśli chodzi o cztery zarzuty niedopuszczalności podniesione przez rząd hiszpański, proponuję, aby Trybunał oddalił je z podanych poniżej powodów. 24. Po pierwsze, okoliczność, że sąd odsyłający nie podał wysokości kosztów, którymi obciążono pozwanego, nie ma wpływu na odpowiedź, jakiej należy udzielić na zadane pytania. 25. Po drugie, Trybunał nie jest właściwy do rozpoznania kwestii tego, czy dokonana przez sąd odsyłający wykładnia przepisów krajowych jest prawidłowa ( ). To sąd odsyłający powinien ustalić, czy przepisem istotnym na potrzeby wydania rozstrzygnięcia w toczącym się przed nim postępowaniu jest art. 394 czy też art. 395 kodeksu postępowania cywilnego. W tym kontekście pragnę zauważyć, że, wbrew temu, co sugeruje rząd hiszpański, wyrokiem z dnia 2 marca 2020 r. Juzgado de Primera Instancia no 18 bis de Málaga (sąd pierwszej instancji nr 18 bis w Maladze) obciążył pozwanego kosztami ze względu na fakt, iż uznał on roszczenie w całości. 26. Zarzuty trzeci i czwarty rządu hiszpańskiego podlegają oddaleniu, ponieważ dotyczą istoty pytań prejudycjalnych. Świadczą one wręcz o tym, że Trybunał powinien udzielić odpowiedzi na owe pytania. B.   Co do istoty 27. Poprzez swoje dwa pytania, na które należy odpowiedzieć łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności i art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy pozwany uznaje roszczenie w postępowaniu sądowym przed złożeniem odpowiedzi na pozew, obciążenie go kosztami tego postępowania jest uzależnione od stwierdzenia, iż działał w złej wierze. Argumenty stron 28. Cajasur, rząd hiszpański i Komisja uważają, że prawo Unii nie stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak to analizowane w postępowaniu przed sądem odsyłającym. 29. Na rozprawie Cajasur podniósł, że art. 395 kodeksu postępowania cywilnego nie ustanawia wymogu nakładającego na konsumenta obowiązku doręczenia pozwanemu przedsądowego wezwania do wykonania zobowiązania w celu zasądzona na jego rzecz, kosztów późniejszego procesu sądowego. Niemniej jednak Cajasur, w świetle okoliczności sprawy rozpatrywanej przez sąd odsyłający, nie działał w złej wierze. 30. Rząd hiszpański twierdzi, że art. 395 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z wykładnią nadaną mu w orzecznictwie Tribunal Supremo (sądu najwyższego), odpowiada wymogom ustanowionym w art. 47 karty i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13. Artykuł 395 kodeksu postępowania cywilnego ustanawia jedynie niewzruszalne domniemanie istnienia złej wiary po doręczeniu przez konsumenta przedsądowego wezwania do wykonania zobowiązania. W orzecznictwie Tribunal Supremo (sądu najwyższego) nie wykluczono możliwości wykazania przez konsumenta złej wiary pozwanego nawet wówczas, gdy konsument nie doręczył takiego wezwania, co zasugerowano w pkt 14 postanowienia odsyłającego. Na rozprawie rząd hiszpański podniósł, że może tak być w sytuacji, w której w orzecznictwie Tribunal Supremo (sądu najwyższego) warunek w rodzaju tego, który jest analizowany przez sąd odsyłający, został już uznany za nieważny, i w której, ze względu na specyfikę owego warunku, jego nieuczciwy charakter nie wymaga przeprowadzania indywidualnej oceny. 31. Rząd hiszpański uważa ponadto, że ochrona konsumentów nie jest bezwzględna i należy ją pogodzić z prawidłowym sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości. Artykuł 395 kodeksu postępowania cywilnego służy promowaniu zasady prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, ponieważ zachęca powodów do rozwiązywania sporów na drodze pozasądowej poprzez informowanie pozwanych o zamiarze wszczęcia postępowania sądowego przed wytoczeniem powództwa. Okoliczność, że konsumenci muszą przestrzegać minimalnych wymogów proceduralnych, aby dochodzić swoich praw, nie oznacza, iż nie korzystają oni ze skutecznej ochrony sądowej wymaganej zgodnie z art. 47 karty. W orzecznictwie wskazano ponadto, że do takich wymogów zalicza się przeprowadzenie pozasądowego postępowania pojednawczego przed wytoczeniem powództwa ( ). A fortiori mechanizm zachęcający konsumentów do pozasądowego rozstrzygania sporów, taki jak ten przewidziany w art. 395 kodeksu postępowania cywilnego, nie jest sprzeczny z ową zasadą. Z takiego mechanizmu można skorzystać w łatwy sposób; w związku z tym ani nie nakłada on na konsumenta nieproporcjonalnego ciężaru, ani nie wykracza poza to, co konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu. 32. Wreszcie rząd hiszpański wskazuje, że art. 395 kodeksu postępowania cywilnego pozostawia sądom krajowym wystarczający zakres swobody, umożliwiając im stosowanie tego przepisu w sposób zgodny z prawem Unii. 33. Komisja wychodzi z założenia, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, który ma taką samą rangę jak przepisy z zakresu porządku publicznego. Ponieważ dyrektywa 93/13 nie harmonizuje przepisów proceduralnych mających zastosowanie do sporów dotyczących nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, kwestie te są regulowane, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej państw członkowskich, na poziomie ich wewnętrznych porządków prawnych, pod warunkiem poszanowania zasad równoważności i skuteczności. Komisja zauważa, że przepisy proceduralne regulujące podział kosztów postępowania sądowego mogą budzić zastrzeżenia z perspektywy zasady skuteczności, jeżeli ich skutkiem jest zniechęcenie konsumentów do dochodzenia przed sądami przysługujących im praw. W niniejszym postępowaniu prejudycjalnym powstaje pytanie, czy art. 395 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z wykładnią nadaną mu przez Tribunal Supremo (sąd najwyższy), stanowi nieuzasadnioną przeszkodę dla konsumentów pragnących wykonać przysługujące im prawo do uznania za nieważne nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz uzyskania pełnego naprawienia szkody. 34. Komisja zwraca uwagę, że art. 395 kodeksu postępowania cywilnego nie zobowiązuje konsumentów do doręczenia pozwanemu przedsądowego wezwania do wykonania zobowiązania przed wszczęciem postępowania sądowego. Jeżeli konsument nie doręczy takiego przedsądowego wezwania do wykonania zobowiązania, to naraża się na ryzyko poniesienia kosztów postępowania sądowego w wypadku uznania roszczenia przez pozwanego przed złożeniem odpowiedzi na pozew. Zdaniem Komisji do naruszenia zasady skuteczności nie dochodzi wówczas, gdy konsumenci mogą z łatwością uniknąć tego ryzyka oraz gdy analizowany przepis daje się uzasadnić względami prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości. W niniejszym przypadku konsumenci mogą łatwo spełnić odnośny wymóg, czy to działając samodzielnie, czy też korzystając z pomocy adwokata lub radcy prawnego. Zobowiązanie konsumentów do wykazania pewnej inicjatywy w celu obrony własnych interesów nie stanowi nieproporcjonalnej przeszkody w dochodzeniu przysługujących im praw. Rozpatrywany przepis sprzyja także prawidłowemu sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, co jest prawnie uzasadnionym celem zbieżnym z celem ochrony konsumentów. 35. Wreszcie Komisja podnosi, że o ile art. 395 kodeksu postępowania cywilnego ustanawia domniemanie złej wiary po stronie pozwanego w przypadku, gdy doręczono mu przedsądowe wezwanie do wykonania zobowiązania, o tyle nie uniemożliwia on konsumentowi wykazania istnienia złej wiary w oparciu o inne okoliczności. W tym względzie Komisja stwierdziła na rozprawie, iż przy dokonywaniu takiej oceny istotne może się okazać uwzględnienie faktu, że w orzecznictwie sądów krajowych dany warunek został już uznany za nieuczciwy oraz że inni konsumenci wytoczyli przeciwko pozwanemu podobne postępowania na tej podstawie. Analiza 36. Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 państwa członkowskie mają zapewnić, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami nie będą, na mocy ich prawa krajowego, wiążące dla konsumenta. Niemniej jednak w pozostałej części umowa będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Ten przepis o charakterze bezwzględnie obowiązującym należy traktować na równi z krajowymi przepisami mającymi w ramach krajowego porządku prawnego charakter przepisów z zakresu porządku publicznego. Jego celem jest zastąpienie ustanowionej w umowie formalnej równowagi praw i obowiązków stron równowagą rzeczywistą, która przywraca równość stron ( ). 37. Z uwagi na istotny interes publiczny związany z ochroną konsumentów art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, w interesie konsumentów i konkurentów, stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami ( ). Ten system ochrony opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż sprzedawca lub dostawca, w szczególności ze względu na stopień poinformowania ( ). 38. Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 jest interpretowany w ten sposób, że warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. Stwierdzenie przez sąd nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno co do zasady skutkować przywróceniem sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku rzeczonego warunku ( ). 39. Niemniej jednak zgodnie z zasadą przyznania kompetencji ustanowioną w art. 5 ust. 1 i 2 TUE Unia działa wyłącznie w granicach kompetencji przyznanych jej przez państwa członkowskie w traktatach do osiągnięcia określonych w nich celów ( ). 40. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo Unii nie harmonizuje procedur badania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunku umowy, zaś uregulowanie tych procedur należy do zakresu krajowych porządków prawnych państw członkowskich ( ). Podział kosztów postępowania sądowego przed sądami krajowymi stanowi z samej swej istoty materię procesową, a zatem jej uregulowanie jest objęte autonomią proceduralną państw członkowskich ( ). Zgodnie z zasadą lojalnej współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 TUE te zasady nie mogą być mniej korzystne niż w przypadku podobnych postępowań o charakterze wewnętrznym (zasada równoważności) i nie mogą być ukształtowane w sposób sprawiający, że korzystanie z uprawnień wynikających z prawa wspólnotowego stanie się w praktyce niemożliwe lub nadmiernie utrudnione (zasada skuteczności) ( ). 41. W przedłożonych Trybunałowi dokumentach nie znajduje się żaden element świadczący o tym, że przepisy proceduralne analizowane przez sąd odsyłający są stosowane odmiennie w zależności od tego, czy dane prawo jest wywodzone z prawa Unii, czy też z prawa krajowego. Zasada równoważności nie ma zatem znaczenia dla odpowiedzi, jakiej należy udzielić na pytania prejudycjalne. 42. Co się tyczy zasady skuteczności, kwestię tego, czy krajowy przepis proceduralny czyni stosowanie prawa Unii niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym, należy rozpatrywać z uwzględnieniem miejsca tego przepisu w całości procedury, jej przebiegu i cech szczególnych, przed poszczególnymi sądami krajowymi właściwymi do rozstrzygania takich kwestii. Z tej perspektywy może okazać się konieczne rozważanie zasad leżących u podstaw krajowego porządku prawnego, takich jak ochrona prawa do obrony, zasada pewności prawa i prawidłowy przebieg postępowania ( ). Przepisy proceduralne przyjmowane z myślą o realizacji interesu ogólnego polegającego na zapewnieniu prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości, w tym również wymagające dodatkowego wysiłku od konsumentów zamierzających dochodzić swoich praw, mogą być uzasadnione, w zakresie, w jakim zmierzają do odciążenia częstokroć przeciążonego systemu sądowego, o ile nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu ( ). 43. Potrzeba poszanowania zasady skuteczności nie sięga tak dalece, by skompensować w pełni całkowitą bierność konsumenta ( ). Skoro ochrona konsumentów nie jest bezwarunkowa, okoliczność, że konsument musi przestrzegać określonych wymogów proceduralnych w celu powoływania się na swoje prawa, nie pozbawia go skutecznej ochrony sądowej ( ). Niemniej jednak konsument powinien mieć możliwość zaskarżenia w postępowaniu sądowym treści umowy w racjonalnych warunkach proceduralnych, obejmujących podział kosztów, które nie czynią nadmiernie utrudnionym lub niemożliwym wykonywania praw gwarantowanych przez dyrektywę 93/13 ( ). 44. Trybunał orzekł, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz zasada skuteczności stoją na przeszkodzie uregulowaniom pozwalającym na obciążenie konsumenta częścią kosztów postępowania, stosownie do wysokości kwot nienależnie zapłaconych, które zostały mu następnie zwrócone w wyniku stwierdzenia nieważności warunku umownego ze względu na jego nieuczciwy charakter. Takie uregulowania stanowią istotną przeszkodę mogącą zniechęcić konsumentów do korzystania z prawa do skutecznej kontroli sądowej takich warunków ( ). Trybunał orzekł podobnie, że przepis, zgodnie z którym konsumenci muszą uiścić trzy czwarte części opłat sądowych w razie wniesienia zarzutów wobec nakazu zapłaty, może zniechęcać ich do podejmowania obrony swoich praw, zwłaszcza gdy przedmiotem sporu są niewielkie kwoty ( ). Uregulowanie krajowe przewidujące ograniczenie wysokości wynagrodzenia adwokata podlegającego zwrotowi przez sprzedawcę na rzecz konsumenta, który wygrał sprawę, nie jest jednak sprzeczne z dyrektywą 93/13, pod warunkiem, że ograniczenie to umożliwia konsumentowi uzyskanie z tego tytułu rozsądnej i proporcjonalnej części kosztów, jakie obiektywnie musiał on ponieść, aby wytoczyć tego rodzaju powództwo ( ). W ramach postępowania sądowego dotyczącego nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich uregulowanie krajowe zobowiązujące konsumenta do poniesienia swoich kosztów w przypadku zaspokojenia jego roszczeń na drodze pozasądowej nie jest sprzeczne z prawem Unii, z zastrzeżeniem, że sąd, przed którym toczy się postępowanie, dokonuje oceny kwestii istnienia złej wiary sprzedawcy i w odpowiednim przypadku obciąża takiego przedsiębiorcę tymi kosztami postępowania sądowego ( ). 45. Spoczywający na państwach członkowskich obowiązek zapewnienia skuteczności praw, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii, w tym praw wynikających z dyrektywy 93/13, oznacza istnienie wymogu skutecznej ochrony sądowej ustanowionego również w art. 47 karty, która to ochrona obowiązuje między innymi w odniesieniu do określania zasad proceduralnych dotyczących powództw wytaczanych na podstawie takich praw ( ). Niemniej jednak prawa podstawowe, takie jak wymóg skutecznej ochrony sądowej, nie mają charakteru bezwzględnego. Mogą one być ograniczane, pod warunkiem, że takie ograniczenia odpowiadają realizowanym przez siebie celom interesu ogólnego i nie powodują z punktu widzenia tych celów nieproporcjonalnej oraz niedopuszczalnej ingerencji w samą istotę praw w ten sposób gwarantowanych ( ). 46. To właśnie w świetle tego orzecznictwa należy zbadać, czy krajowy przepis proceduralny, taki jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym, mianowicie art. 395 kodeksu postępowania cywilnego, niweczy skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 w związku z art. 47 karty. 47. Pragnę zauważyć, że art. 395 kodeksu postępowania cywilnego reguluje zasądzanie kosztów postępowań sądowych przed sądami krajowymi, która to kwestia wchodzi w zakres autonomii proceduralnej państw członkowskich, z zastrzeżeniem poszanowania w szczególności zasady skuteczności. Przepisy regulujące podział kosztów w postępowaniu sądowym mogą potencjalnie stanowić przeszkody w skutecznym wykonywaniu przed sądami krajowymi praw wywodzonych z dyrektywy 93/13. Jak podnoszą rząd hiszpański oraz Komisja, wydaje się, że art. 395 kodeksu postępowania cywilnego zmierza do osiągnięcia celu interesu ogólnego, mianowicie prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, w zakresie, w jakim służy promowaniu ugód pozasądowych, odciążając w ten sposób system sądowy. 48. Doręczenie przedsądowego wezwania do zapłaty wymaga od konsumentów umiarkowanego wysiłku, a jednocześnie daje im pewność, że w razie uznania przez pozwanego roszczenia przed złożeniem odpowiedzi na pozew, koszty postępowania sądowego zostaną zasądzone na ich rzecz. W świetle uzasadnionego celu realizowanego przez ten przepis wprowadzenie wymogu podjęcia takiego wysiłku nie stanowi nieproporcjonalnej przeszkody w wykonywaniu praw wywodzonych z dyrektywy 93/13. Doręczenie przedsądowego wezwania do wykonania zobowiązania nie podlega opłacie i nie wymaga korzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego. Jak na rozprawie oświadczyły Cajasur i Komisja, przedsądowe wezwanie do wykonania zobowiązania może zostać doręczone pozwanemu listownie, pocztą elektroniczną lub z wykorzystaniem systemu reklamacyjnego, który instytucje kredytowe podlegające nadzorowi Banco de España (banku Hiszpanii) są zobowiązane obsługiwać na podstawie prawa hiszpańskiego. Tym trudniej jest sobie wyobrazić, w jaki sposób ów wymóg miałby stanowić znaczącą przeszkodę w przypadku konsumentów, którzy skorzystali z usług adwokata lub radcy prawnego w celu wytoczenia powództwa, co wydaje się mieć miejsce w postępowaniu przed sądem odsyłającym. 49. Cajasur, rząd hiszpański i Komisja podkreślają, że zgodnie z art. 395 kodeksu postępowania cywilnego pozwany nie ponosi kosztów, jeżeli w ramach postępowania sądowego uznaje roszczenie przed złożeniem odpowiedzi na pozew, chyba że działał w złej wierze. Niemniej jednak na pierwszy rzut oka ów przepis, z zastrzeżeniem jego wykładni przez sądy hiszpańskie, nie wydaje się uniemożliwiać sądowi stwierdzenia istnienia złej wiary pozwanego w oparciu o inne okoliczności. Z akt sprawy dostępnych Trybunałowi nie wynika, by sądy hiszpańskie zajmowały się tą kwestią. W tym kontekście należy przypomnieć, że zasada wykładni zgodnej prawa krajowego wymaga, by sądy krajowe czyniły wszystko, co leży w zakresie ich właściwości, uwzględniając wszystkie przepisy prawa krajowego i stosując uznane metody wykładni, aby zapewnić pełną skuteczność dyrektywy i dokonać rozstrzygnięcia zgodnego z realizowanymi przez nią celami. Ten wymóg dokonywania wykładni zgodnej prawa krajowego obejmuje w szczególności oraz w razie potrzeby obowiązek zmiany utrwalonego orzecznictwa przez sądy krajowe, jeżeli opiera się ono na wykładni prawa krajowego, której nie da się pogodzić z celami dyrektywy ( ). 50. Z postanowienia odsyłającego wynika, że Tribunal Supremo (sąd najwyższy) uznał już warunek dotyczący kosztów zabezpieczenia hipotecznego, który stanowi przedmiot sporu zawisłego przed sądem odsyłającym, za nieważny ze względu na jego nieuczciwy charakter. W postanowieniu odsyłającym zasugerowano, że instytucje kredytowe nie informują konsumentów o skutkach, jakie to orzecznictwo krajowe wywiera w odniesieniu do ich umów, lecz oczekują na doręczenie przedsądowego wezwania do wykonania zobowiązania, które następnie akceptują, lub też na wszczęcie przez konsumentów postępowania sądowego, w którym to przypadku uznają roszczenie przed złożeniem odpowiedzi na pozew, tak aby uniknąć ponoszenia kosztów postępowania. W sytuacji, w której splatają się ze sobą takie elementy jak wiedza, której posiadania można oczekiwać od instytucji kredytowych, i słabsza pozycja konsumenta ( ), a także w której podejmowane są przywołane powyżej zachowania, instytucja kredytowa może działać w złej wierze, co stanowi okoliczność faktyczną, która powinna zostać stwierdzona przez sąd odsyłający. Takie podejście byłoby zgodne ze zniechęcającym skutkiem, jaki w zamierzeniu ma wywoływać system ustanowiony w dyrektywie 93/13 ( ), oraz ze spoczywającym na państwach członkowskich obowiązkiem zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ( ). V. Wnioski 51. W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez Audiencia Provincial de Málaga (sąd okręgowy w Maladze, Hiszpania) odpowiedział następująco: Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z zasadą skuteczności i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że: nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy pozwany uznaje roszczenie w postępowaniu sądowym przed złożeniem odpowiedzi na pozew, obciążenie go kosztami tego postępowania jest uzależnione od stwierdzenia, iż działał w złej wierze. ( ) Język oryginału: angielski. ( ) BOE nr 7 z dnia 8.1.2000, s. 575. ( ) Dz.U. 1993, L 95, s. 29 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 2, s. 288; sprostowanie Dz.U. 2020, L 359, s. 21. ( ) Wyroki: nr 2295/2021 z dnia 8 czerwca 2021 r. (ES:TS:2021:2295); nr 3413/2021 z dnia 22 września 2021 r. (ES:TS:2021:3413); nr 3421/2021 z dnia 22 września 2021 r. (ES:TS:2021:3421). W wyroku nr 2295/2021 z dnia 8 czerwca 2021 r. Tribunal Supremo (sąd najwyższy) orzekł, że powód nie przyznał pozwanemu wystarczającego terminu na złożenie odpowiedzi, jeżeli wszczął postępowanie sądowe po upływie 10 dni roboczych od doręczenia przedsądowego wezwania do wykonania zobowiązania. Nie można zatem uznać, że pozwany działał w złej wierze, mimo iż uznał roszczenie przed złożeniem odpowiedzi na pozew. W wyroku nr 3413/2021 z dnia 22 września 2021 r. analizowano sytuację, w której powód wszczął postępowanie sądowe kilka dni po tym, jak pozwany odpowiedział na przedsądowe wezwanie do wykonania zobowiązania w ten sposób, że oświadczył, iż jest skłonny wykreślić z umowy kredytu hipotecznego warunek, który Tribunal Supremo (sąd najwyższy) uznał we wcześniejszym wyroku za nieważny ze względu na jego nieuczciwy charakter, ze skutkiem od dnia ogłoszenia owego wyroku. Tribunal Supremo (sąd najwyższy) orzekł, że pozwany nie działał w złej wierze, w związku z czym nie ponosi kosztów postępowania. ( ) Wyrok nr 705/2015 z dnia 23 grudnia 2015 r. (ES:TS:2015:5618). ( ) Wyrok z dnia 14 czerwca 2012 r., Banco Español de Crédito, C‑618/10, EU:C:2012:349, pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Wyrok z dnia 26 czerwca 2019 r., Addiko Bank, C‑407/18, EU:C:2019:537, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Wyrok z dnia 14 czerwca 2012 r., Banco Español de Crédito, C‑618/10, EU:C:2012:349, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., Caixabank i Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, C‑224/19 i C‑259/19, EU:C:2020:578, pkt 40. ( ) Wyroki: z dnia 18 marca 2010 r., Alassini i in., od C‑317/08 do C‑320/08, EU:C:2010:146, pkt 61–65; z dnia 14 czerwca 2017 r., Menini i Rampanelli, C‑75/16, EU:C:2017:457, pkt 52–55; z dnia 27 września 2017 r., Puškár, C‑73/16, EU:C:2017:725, pkt 70, 71. ( ) Wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C‑154/15, C‑307/15 i C‑308/15, EU:C:2016:980, pkt 54, 55. ( ) Ibidem, pkt 56. ( ) Wyroki: z dnia 4 czerwca 2009 r., Pannon GSM, C‑243/08, EU:C:2009:350, pkt 22; z dnia 16 lipca 2020 r., Caixabank i Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, C‑224/19 i C‑259/19, EU:C:2020:578, pkt 67. ( ) Wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C‑154/15, C‑307/15 i C‑308/15, EU:C:2016:980, pkt 61. ( ) Wyrok z dnia 12 września 2017 r., Anagnostakis/Komisja, C‑589/15 P, EU:C:2017:663, pkt 97. ( ) Wyroki: z dnia 26 czerwca 2019 r., Kuhar, C‑407/18, EU:C:2019:537, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 22 września 2022 r., Vicente (Postępowanie o zapłatę wynagrodzenia adwokata), C‑335/21, EU:C:2022:720, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Wyroki: z dnia 16 lipca 2020 r., Caixabank i Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, C‑224/19 i C‑259/19, EU:C:2020:578, pkt 95; z dnia 7 kwietnia 2022 r., Caixabank, C‑385/20, EU:C:2022:278, pkt 47. Zobacz także podobnie wyrok z dnia 22 września 2022 r., Vicente (Postępowanie o zapłatę wynagrodzenia adwokata), C‑335/21, EU:C:2022:720, pkt 53. ( ) Wyroki: z dnia 16 lipca 2020 r., Caixabank i Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, C‑224/19 i C‑259/19, EU:C:2020:578, pkt 83; z dnia 22 września 2022 r., Vicente (Postępowanie o zapłatę wynagrodzenia adwokata), C‑335/21, EU:C:2022:720, pkt 54. ( ) Wyroki: z dnia 26 czerwca 2019 r., Kuhar, C‑407/18, EU:C:2019:537, pkt 48; z dnia 16 lipca 2020 r., Caixabank i Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, C‑224/19 i C‑259/19, EU:C:2020:578, pkt 85. ( ) Wyrok z dnia 31 maja 2018 r., Sziber, C‑483/16, EU:C:2018:367, pkt 51. ( ) Wyrok z dnia 22 września 2022 r., Vicente (Postępowanie o zapłatę wynagrodzenia adwokata), C‑335/21, EU:C:2022:720, pkt 56. ( ) Wyrok z dnia 31 maja 2018 r., Sziber, C‑483/16, EU:C:2018:367, pkt 50. ( ) Wyroki: z dnia 13 września 2018 r., Profi Credit Polska, C‑176/17, EU:C:2018:711, pkt 63; z dnia 26 czerwca 2019 r., Kuhar, C‑407/18, EU:C:2019:537, pkt 57. ( ) Wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., Caixabank i Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, C‑224/19 i C‑259/19, EU:C:2020:578, pkt 99. ( ) Wyrok z dnia 13 września 2018 r., Profi Credit Polska, C‑176/17, EU:C:2018:711, pkt 67–69. ( ) Wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., Caixabank, C‑385/20, EU:C:2022:278, pkt 54–58. ( ) Wyrok z dnia 22 września 2022 r., Servicios prescriptor y medios de pagos EFC SAU, C‑215/21, EU:C:2022:723, pkt 44. ( ) Wyrok z dnia 31 maja 2018 r., Sziber, C‑483/16, EU:C:2018:367, pkt 49. ( ) Wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., Menini i Rampanelli, C‑75/16, EU:C:2017:457, pkt 53, 54. ( ) Wyrok z dnia 26 czerwca 2019 r., Kuhar, C‑407/18, EU:C:2019:537, pkt 65, 66. Zobacz także podobnie wyrok z dnia 22 września 2022 r., Vicente (Postępowanie o zapłatę wynagrodzenia adwokata), C‑335/21, EU:C:2022:720, pkt 74. ( ) Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C‑154/15, C‑307/15 i C‑308/15, EU:C:2016:980, pkt 56. ( ) Ibidem, pkt 63. ( ) Wyroki: z dnia 31 maja 2018 r., Sziber, C‑483/16, EU:C:2018:367, pkt 33; z dnia 26 czerwca 2019 r., Kuhar, C‑407/18, EU:C:2019:537, pkt 44.