C-350/24

Wydanie tymczasowe OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ JULIANE KOKOTT z dnia 25 września 2025 r.(1) Sprawa C‑350/24 HJ przeciwko Crédit agricole Corporate & Investment Bank [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja)] Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej – Dyrektywa 2006/54/WE – Wprowadzenie w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy – Transpozycja tej dyrektywy w prawie innego państwa członkowskiego – Wykładnia zgodna z dyrektywą – Zastosowanie prawa Unii do stanu faktycznego sprzed wystąpienia z Unii Europejskiej w postępowaniu sądowym wszczętym przed wystąpieniem z Unii Europejskiej – Pewność prawa – Zasada niedziałania prawa wstecz – Skuteczna ochrona prawna Brexit means Brexit(2). I.      Wprowadzenie 1.        Czy pomimo Brexitu istnieje oparty na prawie Unii obowiązek, by nadal stosować przepisy wprowadzone uprzednio przez Zjednoczone Królestwo w celu transpozycji prawa Unii zgodnie z prawem Unii? Pytanie to kieruje do Trybunału Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) w odniesieniu do „starego stanu faktycznego”. Dotyczy on okoliczności, które miały miejsce w Zjednoczonym Królestwie na długo przed jego wystąpieniem z Unii Europejskiej i również jeszcze przed wystąpieniem tego kraju z Unii Europejskiej doprowadziły do wniesienia powództwa do sądów francuskich. 2.        Pod względem merytorycznym chodzi o zawarty w dyrektywie w sprawie równego traktowania(3) przepis dotyczący ciężaru dowodu w wypadku podniesienia zarzutu dyskryminacji ze względu na płeć. Cour de cassation (sąd kasacyjny) zmierza do ustalenia, czy wykładni przyjętego przez Zjednoczone Królestwo uregulowania transponującego dyrektywę należy dokonywać na podstawie prawa Unii zgodnie z dyrektywą, czy też możliwe jest nawet bezpośrednie stosowanie przepisu dyrektywy. Prawo Unii wymaga jednak zastosowania tych instrumentów jedynie wtedy, jeżeli pomimo wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej nadal znajduje zastosowanie do tego rodzaju starych stanów faktycznych w Zjednoczonym Królestwie. Aby odpowiedzieć na to pytanie, konieczne jest dokonanie wykładni art. 50 TUE oraz umowy o wystąpieniu(4). II.    Ramy prawne A.      Prawo międzynarodowe 3.        Artykuł 70 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów z dnia 23 maja 1969 r.(5). (zwanej dalej „konwencją wiedeńską”) reguluje następstwa wygaśnięcia traktatu: „Jeżeli traktat inaczej nie postanawia lub strony inaczej się nie umówią, wygaśnięcie traktatu na podstawie jego postanowień lub zgodnie z niniejszą konwencją: a)      zwalnia strony z obowiązku dalszego wypełniania traktatu, b)      nie wpływa na żadne prawa lub obowiązki ani na sytuację prawną stron, powstałe wskutek wykonywania traktatu przed jego wygaśnięciem”. B.      Prawo Unii 1.      Prawo pierwotne 4.        Artykuł 50 ust. 1–3 TUE reguluje następstwa wystąpienia z Unii Europejskiej oraz kwestie dotyczące umowy o wystąpieniu: „1.      Każde państwo członkowskie może, zgodnie ze swoimi wymogami konstytucyjnymi, podjąć decyzję o wystąpieniu z Unii. 2.      Państwo członkowskie, które podjęło decyzję o wystąpieniu, notyfikuje swój zamiar Radzie Europejskiej. W świetle wytycznych Rady Europejskiej Unia prowadzi negocjacje i zawiera z tym państwem umowę określającą warunki jego wystąpienia, uwzględniając ramy jego przyszłych stosunków z Unią […]. 3.      Traktaty przestają mieć zastosowanie do tego państwa od dnia wejścia w życie umowy o wystąpieniu lub, w przypadku jej braku, dwa lata po notyfikacji, o której mowa w ustępie 2, chyba że Rada Europejska w porozumieniu z danym państwem członkowskim podejmie jednomyślnie decyzję o przedłużeniu tego okresu”. 2.      Umowa o wystąpieniu 5.        W akapicie czwartym preambuły umowy o wystąpieniu przypomina się o art. 50 TUE: „PRZYPOMINAJĄC, że zgodnie z art. 50 TUE w związku z art. 106a Traktatu Euratom oraz z zastrzeżeniem uzgodnień zawartych w niniejszej Umowie całość prawa Unii Europejskiej i Euratomu przestanie mieć zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa od daty wejścia w życie niniejszej Umowy”. 6.        W akapicie siódmym preambuły umowy o wystąpieniu podkreśla się cel dotyczący pewności prawa: „ZDECYDOWANE zapewnić uporządkowane wystąpienie poprzez różnorakie dotyczące go postanowienia mające na celu zapobiegnięcie zakłóceniom i zapewnienie pewności prawa obywatelom i podmiotom gospodarczym, jak również organom sądowym i administracyjnym w Unii i Zjednoczonym Królestwie, nie wykluczając przy tym możliwości zastąpienia odpowiednich postanowień dotyczących wystąpienia przez umowę lub umowy dotyczące przyszłych stosunków”. 7.        W art. 66 i 67 umowy o wystąpieniu zawarto postanowienia przejściowe dotyczące kwestii cywilnoprawnych: „Artykuł 66 Prawo właściwe w odniesieniu do stosunków umownych i pozaumownych W Zjednoczonym Królestwie następujące akty mają zastosowanie w następujący sposób: a)       rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008[(6)] ma zastosowanie do umów zawartych przed zakończeniem okresu przejściowego; b)       rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 864/2007[(7)] ma zastosowanie do zdarzeń powodujących szkodę, które miały miejsce przed zakończeniem okresu przejściowego. Artykuł 67 Jurysdykcja, uznawanie i wykonywanie orzeczeń sądowych oraz współpraca w tym zakresie między organami centralnymi 1.      W Zjednoczonym Królestwie, jak również w państwach członkowskich w sytuacjach obejmujących Zjednoczone Królestwo, w odniesieniu do postępowań sądowych wszczętych przed zakończeniem okresu przejściowego oraz w odniesieniu do postępowań lub spraw pozostających w związku z takim postępowaniem sądowym zgodnie z art. 29, 30 i 31 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012[(8)], art. 19 rozporządzenia (WE) nr 2201/2003[(9)] lub art. 12 i 13 rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009[(10)] zastosowanie mają następujące akty lub przepisy: a)      przepisy dotyczące jurysdykcji zawarte w rozporządzeniu (UE) nr 1215/2012; b)      przepisy dotyczące jurysdykcji zawarte w rozporządzeniu (UE) 2017/1001[(11)], rozporządzeniu (WE) nr 6/2002[(12)], rozporządzeniu (WE) nr 2100/94[(13)], rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679[(14)] oraz dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 96/71/WE[(15)]; c)      przepisy dotyczące jurysdykcji zawarte w rozporządzeniu (WE) nr 2201/2003; d)      przepisy dotyczące jurysdykcji zawarte w rozporządzeniu (WE) nr 4/2009. 2.      W Zjednoczonym Królestwie, jak również w państwach członkowskich w sytuacjach obejmujących Zjednoczone Królestwo, w odniesieniu do uznawania i wykonywania wyroków, orzeczeń, dokumentów urzędowych, ugód sądowych i umów, zastosowanie mają następujące akty i przepisy: a)      rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 ma zastosowanie do uznawania i wykonywania wyroków wydanych w postępowaniach sądowych wszczętych przed zakończeniem okresu przejściowego oraz w odniesieniu do dokumentów urzędowych, oficjalnie sporządzonych lub zarejestrowanych, jak również do ugód sądowych zatwierdzonych lub zawartych przed zakończeniem okresu przejściowego; b)      przepisy rozporządzenia (WE) nr 2201/2003 dotyczące uznawania i wykonywania mają zastosowanie do wyroków wydanych w postępowaniach sądowych wszczętych przed zakończeniem okresu przejściowego oraz w odniesieniu do dokumentów oficjalnie sporządzonych lub zarejestrowanych jako dokumenty urzędowe przed zakończeniem okresu przejściowego, oraz do umów zawartych przed zakończeniem okresu przejściowego; c)      przepisy rozporządzenia (WE) nr 4/2009 dotyczące uznawania i wykonywania mają zastosowanie do orzeczeń wydanych w postępowaniach sądowych wszczętych przed zakończeniem okresu przejściowego oraz w odniesieniu do ugód sądowych, zatwierdzonych lub zawartych przed zakończeniem okresu przejściowego, oraz dokumentów urzędowych sporządzonych przed zakończeniem okresu przejściowego; d)      rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 805/2004[(16)] ma zastosowanie do wyroków wydanych w postępowaniach sądowych wszczętych przed zakończeniem okresu przejściowego oraz do ugód sądowych zatwierdzonych lub zawartych przed zakończeniem okresu przejściowego oraz dokumentów urzędowych sporządzonych przed zakończeniem okresu przejściowego, o ile zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego zostało nadane przed zakończeniem okresu przejściowego. […]”. 8.        W myśl art. 126 umowy o wystąpieniu okres przejściowy zakończył się w dniu 31 grudnia 2020 r. W okresie tym prawo Unii miało zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa i na jego terytorium z zastrzeżeniem określonych pojedynczych odstępstw, o których mowa w art. 127–131. 3.      Dyrektywa w sprawie równego traktowania 9.        Motyw 30 dyrektywy w sprawie równego traktowania odnosi się do zawartego w jej art. 19 uregulowania dotyczącego ciężaru dowodu: „Przyjęcie przepisów dotyczących ciężaru dowodu odgrywa znaczącą rolę w zapewnieniu, aby zasada równego traktowania była skutecznie egzekwowana. Jak orzekł Trybunał Sprawiedliwości, należy przyjąć przepisy w celu zagwarantowania przeniesienia ciężaru dowodu na pozwanego, jeżeli w sprawie istnieje domniemanie faktyczne wskazujące na wystąpienie dyskryminacji, z wyjątkiem postępowań, w których zadaniem sądu lub innego właściwego organu krajowego jest zbadanie okoliczności faktycznych. Należy jednak zaznaczyć, że ocena faktów, z których można domniemywać, że doszło do bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji, pozostaje w gestii właściwych organów krajowych, zgodnie z prawem lub zwyczajem krajowym. Ponadto do państw członkowskich należy wprowadzenie, na jakimkolwiek właściwym stadium postępowania, zasad dowodowych, które są korzystniejsze dla powoda”. 10.      W art. 19 ust. 1 dyrektywy w sprawie równego traktowania uregulowano ciężar dowodu: „1.      Państwa członkowskie podejmą takie działania, które są niezbędne, zgodnie z ich krajowymi systemami sądowymi, w celu zapewnienia, aby – jeżeli osoby, które uznają się za poszkodowane z powodu niezastosowania do nich zasady równego traktowania, uprawdopodobnią przed sądem lub innym właściwym organem okoliczności pozwalające domniemywać istnienie bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji – do pozwanego należało udowodnienie, że nie nastąpiło naruszenie zasady równego traktowania”. C.      Prawo Zjednoczonego Królestwa 11.      W art. 136 Equality Act 2010 (ustawy o równości z 2010 r., Zjednoczone Królestwo; zwanej dalej „Equality Act 2010”), zatytułowanym „Ciężar dowodu”, dokonano transpozycji art. 19 dyrektywy w sprawie równego traktowania: „1.      Artykuł ten ma zastosowanie do wszelkich postępowań dotyczących naruszenia niniejszej ustawy. 2.      Jeżeli istnieją okoliczności faktyczne, na podstawie których sąd może stwierdzić, w braku jakiegokolwiek innego wyjaśnienia, że dana osoba (A) naruszyła odnośne przepisy, sąd musi uznać, że doszło do naruszenia. 3.      Jednak ust. 2 nie ma zastosowania, jeśli A wykaże, że A nie naruszyła odnośnych przepisów”. III. Stan faktyczny i wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym 12.      We wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przedstawiono stan faktyczny w następujący sposób, przy czym nie podano informacji na temat właściwości sądów francuskich. 13.      HJ była zatrudniona w Crédit Agricole Corporate & Investment Bank (zwanym dalej „CACIB”) od dnia 17 stycznia 2007 r. Umowa o pracę podlega prawu Zjednoczonego Królestwa. Ostatnim zajmowanym przez nią stanowiskiem w placówce banku w tym państwie było stanowisko agenta systemów obsługi klientów, następnie od dnia 28 sierpnia 2013 r. przebywała na zwolnieniu chorobowym. 14.      W dniu 23 września 2013 r. HJ wniosła do Conseil de prud’hommes Nanterre (sądu pracy w Nanterre, Francja) pozew z zakresu prawa pracy, w którym, powołując się na umowę o pracę, podniosła roszczenia związane z dyskryminacją ze względu na płeć oraz mobbingiem. Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. wspomniany sąd oddalił powództwo. 15.      HJ wniosła apelację do Cour d’appel de Versailles (sądu apelacyjnego w Wersalu, Francja). Wyrokiem z dnia 27 maja 2021 r. sąd ten rozstrzygnął, że HJ nie udało się przedstawić faktów, które można by uwzględnić jako istotne okoliczności pozwalające na wyciągnięcie wniosku o dyskryminacji w rozumieniu art. 13–19 i art. 136 Equality Act 2010 Zjednoczonego Królestwa. Sąd ten uznał także, że nie wykazano istnienia dyskryminującego mobbingu w rozumieniu art. 26 i szykan w rozumieniu art. 27 tej ustawy. 16.      HJ wniosła od tego wyroku skargę kasacyjną do Cour de cassation (sądu kasacyjnego, Francja). 17.      Uczestnicy postępowania spierają się między innymi o to, czy pomimo tego, że Zjednoczone Królestwo wystąpiło już z Unii Europejskiej, istnieje oparty na prawie Unii obowiązek dokonywania wykładni Equality Act 2010 – a w szczególności zawartego w art. 136 uregulowania dotyczącego ciężaru dowodu – zgodnie z prawem Unii, a więc przede wszystkim zgodnie z art. 19 dyrektywy w sprawie równego traktowania. 18.      Cour de cassation (sąd kasacyjny) kieruje zatem do Trybunału następujące pytania prejudycjalne: „1)      Czy [umowę o wystąpieniu] należy interpretować w ten sposób, że sąd wydający orzeczenie po zakończeniu okresu przejściowego powinien uznać przepisy Zjednoczonego Królestwa transponujące art. 19 dyrektywy 2006/54/WE [w sprawie równego traktowania] za przepisy państwa członkowskiego dokonujące transpozycji dyrektywy, jeżeli okoliczności faktyczne sprawy zaistniały lub postępowanie zostało wszczęte przed datą upływu okresu przejściowego? 2)      Czy art. 288 TFUE należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy, przed którym zawisł spór między jednostkami i który jest zobowiązany do stosowania prawa innego państwa członkowskiego, powinien, bez uszczerbku dla zasady wzajemnego zaufania, dokonywać wykładni przepisów tego prawa zgodnie z dyrektywą? 3)      W razie gdy sąd krajowy stwierdzi, że nie jest możliwe dokonanie takiej wykładni zgodnej, to czy powinien on, tak jak w przypadku własnego prawa krajowego, odstąpić od stosowania tego prawa w sytuacji, gdy chodzi o ogólną zasadę prawa Unii lub postanowienie prawa pierwotnego, które zostały ujęte w dyrektywie?”. 19.      Uwagi na piśmie złożyły HJ, Crédit Agricole Corporate & Investment Bank, Republika Francuska, Rzeczpospolita Polska, Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz Komisja Europejska. Poza Polską powyższe podmioty wzięły także udział w rozprawie w dniu 24 czerwca 2025 r. IV.    Ocena prawna 20.      Zanim Zjednoczone Królestwo wystąpiło z Unii Europejskiej, prawo Unii zobowiązywało sądy tego państwa do tego, by w miarę możliwości dokonywały wykładni krajowych przepisów transponujących dyrektywę w sprawie równego traktowania zgodnie z tą dyrektywą(17). W zakresie, w jakim miałoby to być niemożliwe, nasuwałoby się pytanie o bezpośrednie zastosowanie odnośnego przepisu dyrektywy(18) lub bezpośrednie zastosowanie przewidzianego w ramach praw podstawowych zakazu dyskryminacji w świetle dyrektywy(19). 21.      Obowiązki te bez wątpienia istniały w czasie, kiedy miały miejsce zdarzenia stanowiące przedmiot postępowania głównego, ponieważ musiało do nich dojść przed wniesieniem do Conseil de prud’hommes Nanterre (sądu pracy w Nanterre) powództwa z dnia 23 września 2013 r. Obowiązywały one także jeszcze w momencie oddalenia powództwa w dniu 26 czerwca 2019 r. 22.      W chwili wydania przez Cour d’appel de Versailles (sąd apelacyjny w Wersalu) rozstrzygnięcia w przedmiocie apelacji w dniu 27 maja 2021 r. Zjednoczone Królestwo nie było już jednak członkiem Unii, a ponadto w dniu 31 grudnia 2020 r. zakończył się też już okres przejściowy, w którym nadal w dużym zakresie obowiązywało tam prawo Unii. 23.      Z powyższego wynika kluczowe pytanie przedstawione we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym skierowanym przez Cour de cassation (sąd kasacyjny), dotyczące tego, czy w wypadku takiego „starego stanu faktycznego” nadal są wiążące wspomniane obowiązki wynikające z prawa Unii pomimo wystąpienia z niej Zjednoczonego Królestwa (zob. w tej kwestii sekcja B). Od odpowiedzi na to pytanie zależy to, czy mogą w tym zakresie mieć zastosowanie przewidziane w prawie Unii obowiązki dotyczące dokonywania wykładni przepisów Zjednoczonego Królestwa zgodnie z dyrektywą (zob. w tej kwestii sekcja C). Najpierw należy jednak poczynić kilka uwag w przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, które skutkują w szczególności stwierdzeniem niedopuszczalności trzeciego pytania prejudycjalnego (zob. w tej kwestii sekcja A). A.      W przedmiocie dopuszczalności 24.      Komisja i CACIB mają wątpliwości co do znaczenia wszystkich lub przynajmniej niektórych pytań prejudycjalnych dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. 25.      Komisja nie widzi sprzeczności między art. 136 Equality Act 2010 a art. 19 dyrektywy w sprawie równego traktowania. Nie dostrzega także, by Cour d’appel de Versailles (sąd apelacyjny w Wersalu) odstąpił od art. 19 w ramach wykładni i zastosowania art. 136. W związku z tym uważa, że pytanie o to, czy dzisiaj nadal istnieje jeszcze oparty na prawie Unii obowiązek dokonywania wykładni przepisów Zjednoczonego Królestwa zgodnie z dyrektywą, nie powstaje, nie wspominając już o pytaniu o bezpośrednie zastosowanie art. 19. 26.      CACIB wyjaśnia, że w postępowaniu głównym chodzi o uregulowanie dotyczące postępowania dowodowego, które nie wynika z prawa Unii, lecz z orzecznictwa sądów francuskich. Ma to być przewidziane w prawie francuskim – dozwolone – rozwiązanie korzystniejsze dla osób twierdzących, że są dyskryminowane, którego nie można odnieść do transpozycji dyrektywy w sprawie równego traktowania przez Zjednoczone Królestwo. 27.      Ponadto CACIB podkreśla, że istota sporu dotyczy oceny dowodów dokonanej przez Cour d’appel de Versailles (sąd apelacyjny w Wersalu), której Cour de cassation (sąd kasacyjny) nie może jednak kontrolować. 28.      W związku z tym Cour de cassation (sąd kasacyjny) miał nie wyjaśnić w wystarczającym stopniu, dlaczego wniosek ma znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W rzeczywistości zadane pytania mają mieć charakter hipotetyczny. 29.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się sąd krajowy w ramach stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny i którego prawidłowość nie podlega ocenie Trybunału, korzystają jednak z domniemania, iż mają znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie złożonego przez sąd krajowy wniosku jest możliwa tylko wtedy, gdy oczywiste jest, iż wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego lub prawnego, które są niezbędne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na przedstawione mu pytania(20). 30.      Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym pokazuje wyraźnie, dlaczego Trybunał domniemywa, że pytania prejudycjalne mają znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie, a dla podważenia tego domniemania wymaga, by istniały ku temu oczywiste przyczyny. 31.      Znaczenie pytań dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie zależy bowiem od uprawnień kontrolnych, jakie przysługują Cour de cassation (sądowi kasacyjnemu) w postępowaniu głównym wobec Cour d’appel de Versailles (sądu apelacyjnego w Wersalu). Zakres tych uprawnień jest kwestią prawa francuskiego, której Trybunał nie może oceniać. Należy to do samego Cour de cassation (sądu kasacyjnego). 32.      Rzeczywiście wydaje się, że Cour de cassation (sąd kasacyjny) orzekający jako Assemblée plénière (w pełnym składzie) wystąpił do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, aby przygotować orzeczenie w przedmiocie ewentualnego rozwinięcia tych uprawnień kontrolnych. 33.      W świetle wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zgodnie z prawem francuskim sądy orzekające co do istoty są co do zasady niezależne w zakresie stosowania i wykładni prawa obcego(21). W dużej mierze nie podlegają one zatem kontroli Cour de cassation (sądu kasacyjnego) jako instancji rewizyjnej. 34.      Cour de cassation (sąd kasacyjny) uważa jednak, że w celu zapewnienia przestrzegania pierwszeństwa prawa Unii przez państwo francuskie konieczna mogłaby być zmiana charakteru dokonywania przez niego kontroli stosowania i wykładni prawa obcego, gdyby sąd francuski był zobowiązany do oceny zgodności z prawem Unii przepisów prawa innego państwa członkowskiego(22). 35.      A. Berriat, była pierwsza rzeczniczka generalna izby spraw społecznych Cour de cassation (sądu kasacyjnego), idąc w tym samym kierunku, zaproponowała w swoim stanowisku w przedmiocie stanu faktycznego będącego przedmiotem postępowania głównego surowszą kontrolę, jeżeli prawo obce miałoby podlegać wykładni zgodnej z prawem Unii. Dlatego też zaproponowała Cour de cassation (sądowi kasacyjnemu) skierowanie do Trybunału dwóch pierwszych pytań prejudycjalnych(23). 36.      Pierwsze dwa pytania prejudycjalne mają zatem znaczenie dla wydania przez Cour de cassation (sąd kasacyjny) rozstrzygnięcia w przedmiocie własnych uprawnień w odniesieniu do zawisłej sprawy. 37.      Wbrew twierdzeniom Komisji niedozwolone jest poza tym spekulowanie co do tego, gdzie Cour de cassation (sąd kasacyjny) może dostrzegać potencjalne naruszenie przez Cour d’appel de Versailles (sąd apelacyjny w Wersalu) ewentualnego obowiązku dokonywania wykładni zgodnej z dyrektywą, które mogłoby wymagać kontroli w postępowaniu kasacyjnym. Obecnie Cour de cassation (sąd kasacyjny) bada jeszcze, czy jest w ogóle uprawniony do przeprowadzenia tej kontroli. Wynik takiej kontroli nie jest zatem jeszcze przesądzony. 38.      Natomiast w świetle zawartych we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym informacji na temat treści art. 136 Equality Act 2010 rzeczywiście nie sposób dostrzec, dlaczego konieczne miałoby być wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego. Przy zastosowaniu zwykłych metod wykładni nie powinno być żadnego problemu z interpretacją tego przepisu w taki sposób, by uniknąć wszelkiej sprzeczności z art. 19 dyrektywy w sprawie równego traktowania. 39.      Gdyby mimo to z wykładni art. 136 dokonywanej przez sądy Zjednoczonego Królestwa miało wynikać, że wykładnia zgodna z dyrektywą jest wykluczona, w świetle brzmienia tego przepisu musiałoby to zostać przedstawione we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym po to, by utrzymać domniemanie znaczenia dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. 40.      Cour de cassation (sąd kasacyjny) uzasadnia to pytanie jednak jedynie stwierdzeniem, że odpowiedź na nie mogłaby być pomocna w sprawie. 41.      Trzecie pytanie prejudycjalne – w świetle informacji przedstawionych w wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – ma zatem charakter hipotetyczny, a tym samym jest niedopuszczalne. B.      W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego – czy nadal chodzi o prawo Unii? 42.      Należy zatem zbadać pierwsze pytanie dotyczące tego, czy przepis taki jak art. 136 Equality Act 2010 z perspektywy prawa Unii pomimo wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii powinno się jeszcze uważać za przepis transponujący prawo Unii przynajmniej w odniesieniu do starych stanów faktycznych, w związku z czym istnieje obowiązek dokonywania wykładni zgodnej z dyrektywą. 43.      Zdaniem Zjednoczonego Królestwa sądy brytyjskie rzeczywiście nadal dokonują wykładni tego przepisu zgodnie z dyrektywą. Mają uwzględniać także orzecznictwo Trybunału wydane do zakończeniu okresu przejściowego. 44.      Zjednoczone Królestwo kwestionuje jednak, by praktyka ta miała opierać się na obowiązku wynikającym z prawa Unii. Wynika ona jego zdaniem z przepisów krajowych dotyczących wystąpienia z Unii Europejskiej – ustawy Withdrawal Act(24), która między innymi transponowała do krajowego porządku prawnego niemal całe prawo Unii obowiązujące w Zjednoczonym Królestwie przed wystąpieniem z Unii(25). 45.      W szczególności w świetle art. 70 konwencji wiedeńskiej tego stanowiska nie można jednak oprzeć ani na art. 50 ust. 3 TUE (zob. w tej kwestii pkt 1), ani na umowie o wystąpieniu (zob. w tej kwestii pkt 2). Jeżeli jednak w drodze wyjątku sądy państw członkowskich w odniesieniu do takich starych stanów faktycznych ze Zjednoczonego Królestwa stosują prawo Unii, nie mogą one – podobnie jak sądy Zjednoczonego Królestwa – występować do Trybunału z wnioskami o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni tego prawa w odniesieniu do stanów faktycznych będących przedmiotem postępowań głównych (zob. w tej kwestii pkt 3). 1.      Artykuł 50 ust. 3 TUE 46.      Stanowisko Zjednoczonego Królestwa na pierwszy rzut oka jest zgodne z art. 50 ust. 3 TUE. W myśl tego przepisu traktaty przestają mieć zastosowanie do państwa występującego z Unii od dnia wejścia w życie umowy o wystąpieniu lub, w przypadku jej braku, dwa lata po notyfikacji zamiaru wystąpienia z Unii, chyba że Rada Europejska w porozumieniu z danym państwem członkowskim podejmie jednomyślnie decyzję o przedłużeniu tego okresu. 47.      Od zakończenia okresu przejściowego prawo Unii nie ma już wprawdzie zastosowania do Zjednoczonego Królestwa i na jego terytorium [zob. w tej kwestii lit. a)], ale nie oznacza to, że prawo Unii przestaje znajdować zastosowanie do starych stanów faktycznych [zob. w tej kwestii lit. b)]. a)      Brak obowiązywania od zakończenia okresu przejściowego 48.      Trybunał słusznie rozumie art. 50 ust. 3 TUE w ten sposób, że traktaty przestały mieć zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa w dniu wejścia w życie 1 lutego 2020 r. umowy o wystąpieniu, co oznacza, że od tego też dnia wspomniane państwo utraciło status państwa członkowskiego(26). 49.      W art. 126–131 umowy o wystąpieniu przedłużono obowiązywanie prawa Unii w Zjednoczonym Królestwie – z kilkoma wyjątkami – do dnia 31 grudnia 2020 r., a więc do zakończenia okresu przejściowego. 50.      Jak przewidziano w art. 50 ust. 2 zdanie drugie TUE, umowa o wystąpieniu zawierała w odniesieniu do niektórych kwestii postanowienia szczególne, które obowiązują również po zakończeniu okresu przejściowego. Prawo Unii w postaci umowy o wystąpieniu zobowiązuje zatem Zjednoczone Królestwo do rozstrzygania tych kwestii zgodnie z tymi postanowieniami umowy o wystąpieniu. 51.      Dyrektywa w sprawie równego traktowania nie jest jednak przedmiotem tych szczególnych postanowień umowy o wystąpieniu. W świetle umowy o wystąpieniu od zakończenia okresu przejściowego ani Zjednoczone Królestwo, ani jego sądy nie mają zatem obowiązku przestrzegania dyrektywy w sprawie równego traktowania. b)      Dalsze obowiązywanie w odniesieniu do starych stanów faktycznych 52.      Co wynika z tego jednak w odniesieniu do starych stanów faktycznych, a więc okoliczności, które miały miejsce wcześniej? 53.      Można by w tej kwestii pomyśleć, że w świetle art. 50 ust. 3 TUE z prawa Unii nie mogą już dzisiaj wynikać żadne obowiązki spoczywające na Zjednoczonym Królestwie również w odniesieniu do starych stanów faktycznych, ponieważ „traktaty przestają mieć zastosowanie do tego państwa”. Z czego miałby zatem wówczas wynikać przepis prawa Unii, zgodnie z którym Zjednoczone Królestwo miałoby obowiązek nadal stosować prawo Unii do starych stanów faktycznych? Nie przewiduje tego żaden z nielicznych przepisów prawa Unii, które wciąż są wiążące wobec tego państwa. Takie jest też zresztą stanowisko Zjednoczonego Królestwa w niniejszym postępowaniu(27). 54.      Jeśli przyjrzeć się temu bliżej, taka wykładnia art. 50 ust. 3 TUE nie jest jednak bezwzględnie wiążąca, ponieważ przepis ten nie mówi też wyraźnie o tym, że prawo Unii nie znajduje już zastosowania do starych stanów faktycznych w odnośnym państwie po wystąpieniu z Unii. Taki wyraźny przepis byłby jednak konieczny, by założyć, że państwa członkowskie chciały, by art. 50 ust. 3 TUE obowiązywał z mocą wsteczną (ex tunc). Przepisy prawa zwykle obowiązują bowiem dopiero od chwili publikacji (ex nunc), gdyż działanie wstecz dawałoby się pogodzić z podstawową zasadą pewności prawa jedynie w rzadkich, wyjątkowych przypadkach(28). 55.      Zjednoczone Królestwo próbuje wprawdzie argumentować, że nie jest już dzisiaj związane prawem Unii, a w szczególności obowiązującą w prawie Unii zasadą pewności prawa. Nie oznacza to jednak mimo to, że można rozumieć art. 50 ust. 3 TUE jako odstępstwo od tej zasady. 56.      Zasada pewności prawa nie jest bowiem szczególną cechą prawa Unii, lecz zasadą wspólną systemom prawnym państw członkowskich, której korzenie sięgają prawa rzymskiego(29). W szczególności stanowi ona integralną część porządku prawnego Zjednoczonego Królestwa(30). Nie należy zatem zakładać, że państwa członkowskie na wypadek wystąpienia z Unii chcą pogodzić się z tak poważnym ograniczeniem pewności prawa, które mogłoby uderzyć również w ich własnych obywateli i ich własne przedsiębiorstwa. 57.      Ponadto społeczność międzynarodowa jest świadoma znaczenia pewności prawa właśnie w związku z wygaśnięciem traktatów, którego następstwa uregulowano w art. 70 konwencji wiedeńskiej. Podobnie jak art. 50 ust. 3 TUE również art. 70 ust. 1 lit. a) konwencji wiedeńskiej przewiduje, że wygaśnięcie traktatu zwalnia strony z obowiązku dalszego wypełniania traktatu. Zgodnie z art. 70 ust. 1 lit. b) wygaśnięcie nie wpływa jednak na żadne prawa lub obowiązki ani na sytuację prawną stron, powstałe wskutek wykonywania traktatu przed jego wygaśnięciem. 58.      Jakkolwiek konwencja wiedeńska nie wiąże ani Unii, ani wszystkich państw członkowskich, to szereg jej postanowień odzwierciedla zasady zwyczajowego prawa międzynarodowego, które jako takie wiążą instytucje Unii i wchodzą w zakres unijnego porządku prawnego(31). O ile wiadomo, bezsporne jest to, że również art. 70 kodyfikuje zwyczajowe prawo międzynarodowe(32), które opiera się z kolei na powszechnie uznanych zasadach prawa takich jak zasada pewności prawa i zakaz działania prawa wstecz(33). 59.      W art. 70 konwencji wiedeńskiej dopuszczono wprawdzie wprowadzenie w traktacie odmiennych postanowień, jednak wobec braku wyraźnego uregulowania w art. 50 TUE uważam, że rozumienie tego przepisu jako takiego postanowienia jest wykluczone. 2.      Umowa o wystąpieniu 60.      Do wyjaśnienia pozostaje zatem jeszcze to, czy umowa o wystąpieniu zawiera szczególne ustalenie, stanowiące odstępstwo od art. 70 ust. 1 lit. b) konwencji wiedeńskiej, które wyklucza dalsze stosowanie dyrektywy w sprawie równego traktowania do stanu faktycznego będącego przedmiotem postępowania głównego. 61.      W tym zakresie należy najpierw stwierdzić, że umowa o wystąpieniu nie zawiera postanowienia wyraźnie dotyczącego stosowania dyrektywy w sprawie równego traktowania lub prawa Unii w całości do starych stanów faktycznych. 62.      W odniesieniu do określonych przepisów w umowie o wystąpieniu przewidziano jednak wyraźnie, że nadal znajdują one zastosowanie do starych stanów faktycznych. Dotyczy to przede wszystkim art. 66 i 67 umowy o wystąpieniu. 63.      W myśl art. 66 umowy o wystąpieniu rozporządzenia dotyczące prawa właściwego dla zobowiązań umownych i pozaumownych mają nadal zastosowanie również w Zjednoczonym Królestwie do umów zawartych przed zakończeniem okresu przejściowego oraz do zdarzeń powodujących szkodę, które miały miejsce przed zakończeniem okresu przejściowego(34). W państwach członkowskich, jak na przykład w przypadku postępowania głównego we Francji, rozporządzenia te znajdują już natomiast zastosowanie – jak wyjaśnia Komisja – niezależnie od umowy o wystąpieniu. 64.      Ponadto art. 67 umowy o wystąpieniu przewiduje, że określone przepisy prawa Unii dotyczące jurysdykcji i wykonywania orzeczeń sądowych nadal znajdują zastosowanie w odniesieniu do postępowań sądowych wszczętych – tak jak postępowanie główne – przed zakończeniem okresu przejściowego. Sądy w Unii w pewnych okolicznościach muszą zatem uznawać właściwość sądów Zjednoczonego Królestwa, a państwa członkowskie co do zasady muszą wykonywać określone wyroki tych sądów. 65.      CACIB wywodzi z tego a contrario, że w wypadku kwestii nieuregulowanych w art. 66 i 67 czy też w innych przepisach prawo Unii nie obowiązuje już również w odniesieniu do starych stanów faktycznych. Do tego wniosku dochodzi również Zjednoczone Królestwo, ponieważ umowa o wystąpieniu stanowi szczegółową, kompleksową i pełną kodyfikację, która przewiduje stosowanie prawa Unii do określonych, wyraźnie uregulowanych starych stanów faktycznych, ale właśnie nie do stanu faktycznego będącego przedmiotem postępowania głównego. W przeciwnym razie Trybunał nadal byłby uprawniony do oceny prawa Zjednoczonego Królestwo pomimo jego wystąpienia z Unii. 66.      HJ i Komisja odrzucają natomiast to rozumowanie a contrario. Za ich wykładnią umowy o wystąpieniu przemawia cel związany z zapewnieniem pewności prawa, wyrażony w akapicie siódmym preambuły umowy o wystąpieniu. Zmiana sytuacji prawnej z mocą wsteczną co do zasady nie daje się z tym pogodzić. Jest tak w niniejszym wypadku tym bardziej, że wynik zawisłych spraw mógłby zależeć od przypadkowej okoliczności – od tego, czy dana sprawa została zakończona przed upływem okresu przejściowego, czy też – jak w postępowaniu głównym – dopiero po jego upływie(35). 67.      To prawda, że właśnie w celu zagwarantowania pewności prawa Zjednoczone Królestwo, występując z Unii, transponowało do krajowego porządku prawnego niemal całe prawo Unii(36) oraz że brytyjskie sądy nadal dokonują wykładni tych przepisów w świetle prawa Unii i orzecznictwa Trybunału(37). 68.      Nie zmienia to jednak nic w rozumowaniu, na którym opiera się przedstawiona już tutaj wykładnia art. 50 ust. 3 TUE: W związku z podstawowym znaczeniem zasady pewności prawa wobec braku wyraźnego przepisu nie można założyć, że Unia i Zjednoczone Królestwo ustaliły w umowie o wystąpieniu jako akcie prawnym prawa Unii brak zastosowania z mocą wsteczną niemal całego prawa Unii do starych stanów faktycznych(38). 3.      Ograniczenie postępowania prejudycjalnego 69.      Należy jednak zgodzić się ze Zjednoczonym Królestwem, że Trybunał nie powinien już być uprawniony do oceny zgodności – ewentualnie nadal obowiązującego – prawa Zjednoczonego Królestwa transponującego prawo Unii z owym prawem w związku ze starymi stanami faktycznymi, które są przedmiotem postępowań przed sądami państw członkowskich. W tej kwestii w umowie o wystąpieniu rzeczywiście zawarto postanowienia, które nie obejmują wprawdzie wyraźnie stanu faktycznego będącego przedmiotem postępowania głównego, ale pokazują, jak należy go potraktować. 70.      W myśl art. 4 ust. 4 umowy o wystąpieniu przy wdrażaniu i stosowaniu postanowień tej umowy, które odnoszą się do prawa Unii lub do jego pojęć lub przepisów, stosuje się wykładnię zgodną z odpowiednim orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydanym przed zakończeniem okresu przejściowego. Artykuł 4 ust. 5 przewiduje ponadto, że dokonując wykładni tej umowy oraz stosując ją, organy sądowe i administracyjne Zjednoczonego Królestwa należycie uwzględniają odpowiednie orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydane po zakończeniu okresu przejściowego. Z wyjątkiem niewielkiej liczby przypadków określonych wyraźnie w umowie o wystąpieniu(39) nie wiąże się z tym już jednak prawo sądów Zjednoczonego Królestwa do występowania do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. 71.      Na tej podstawie wnioskuję, że od zakończenia okresu przejściowego Trybunał nie może wydawać nowych, wiążących orzeczeń w przedmiocie wykładni prawa Unii w odniesieniu do stanów faktycznych, które podlegają prawu Zjednoczonego Królestwa. Wyklucza to w szczególności możliwość występowania do Trybunału przez sądy państw członkowskich, które – jak w niniejszej sprawie – rozpatrują stare stany faktyczne ze Zjednoczonego Królestwa, z wnioskami o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni przepisów mających zastosowanie do tych przypadków. Wyrok wydany przez Trybunał w trybie prejudycjalnym wiąże bowiem sąd krajowy przy rozstrzyganiu sporu w postępowaniu głównym(40) i nie służy formułowaniu opinii doradczych w przedmiocie zagadnień ogólnych lub hipotetycznych(41). W świetle tych kryteriów nie byłoby wystarczające jedynie należyte uwzględnienie orzeczenia Trybunału w rozumieniu art. 4 ust. 5 umowy o wystąpieniu. 72.      W związku z powyższym sądy państw członkowskich muszą rozstrzygać w przedmiocie starych stanów faktycznych, które podlegają prawu Zjednoczonego Królestwa, dokładnie tak samo, jak sądy Zjednoczonego Królestwa – przestrzegając odpowiedniego orzecznictwa Trybunału wydanego przed zakończeniem okresu przejściowego oraz odpowiednio uwzględniając orzecznictwo wydane po zakończeniu tego okresu, przy czym jednak nie mogą wystąpić do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. 4.      Wniosek częściowy 73.      Na pierwsze pytanie prejudycjalne należy zatem odpowiedzieć, że sąd państwa członkowskiego wydający orzeczenie po zakończeniu okresu przejściowego powinien uznać przepisy Zjednoczonego Królestwa transponujące art. 19 dyrektywy w sprawie równego traktowania za przepisy dokonujące transpozycji prawa Unii, jeżeli przedmiotem orzeczenia są okoliczności faktyczne, które zaistniały w Zjednoczonym Królestwie przed datą upływu okresu przejściowego. Sąd ten – podobnie jak sąd Zjednoczonego Królestwa – musi przy tym stosować się do odpowiedniego orzecznictwa Trybunału wydanego przed zakończeniem okresu przejściowego i odpowiednio uwzględniać orzecznictwo wydane po zakończeniu tego okresu, nie może jednak wystąpić do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. C.      W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego – obowiązek wykładni zgodnej z dyrektywą 74.      W ramach drugiego pytania prejudycjalnego Cour de cassation (sąd kasacyjny) zmierza do ustalenia, czy sądy państw członkowskich, które stosują prawo innych państw członkowskich, mają obowiązek dokonywać wykładni tego prawa – dokładnie tak, jak prawa krajowego – zgodnie z prawem Unii. 75.      Odpowiedź na to pytanie jest oczywista. Jak Trybunał orzekł już w dwóch wyrokach, które wskazano również we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, sądy państw członkowskich muszą stosować zgodnie z prawem Unii także prawo innych państw członkowskich(42). Nawet sąd Unii w określonych przypadkach ma obowiązek dokonywać wykładni prawa krajowego w sposób zgodny z prawem Unii(43). 76.      Wniosek ten jest logiczny, ponieważ we wszystkich państwach członkowskich Unii istnieje obowiązek dokonywania wykładni prawa krajowego zgodnie z prawem Unii. Obowiązek ten jest nierozłącznie związany z systemem TFUE, gdyż pozwala sądom krajowym na zapewnienie, w ramach ich właściwości, pełnej skuteczności prawa Unii przy rozpoznawaniu zawisłych przed nimi sporów(44). 77.      Wątpliwości co do tego wniosku – w świetle wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, a jeszcze wyraźniej w świetle stanowiska rzeczniczki generalnej A. Berriat – biorą się stąd, że wykładnię prawa innego państwa członkowskiego zgodnie z prawem Unii można by postrzegać jako ingerencję w jego suwerenne prawa(45). Obawy te zostały wyrażone w pytaniu prejudycjalnym również w odniesieniu do wzajemnego zaufania. 78.      Jeżeli sądy państwa członkowskiego stosują prawo innego państwa członkowskiego, sądy te jako organy państwa członkowskiego nieuchronnie wpływają jednak na suwerenne prawa innego państwa członkowskiego(46). Zawsze istnieje ryzyko zastosowania odnośnych przepisów w sposób, w który nie dokonałyby tego pierwotnie właściwe sądy innego państwa członkowskiego. W przepisach prawa Unii dotyczących prawa właściwego, na przykład we wspomnianych w art. 66 umowy o wystąpieniu rozporządzeniach Rzym I i Rzym II, co do zasady akceptuje się jednak taki wpływ na suwerenne prawa. Nie ma zatem mowy o naruszeniu w ten sposób tych praw. 79.      Cour de cassation (sąd kasacyjny) i rzeczniczka generalna A. Berriat wspominają poza tym, że Trybunał w jednej ze spraw odmówił udzielenia odpowiedzi na pytanie o zgodną z prawem Unii wykładnię prawa innych państw członkowskich(47). Orzeczenie to wynika jednak wyłącznie stąd, że udzielenie odpowiedzi na wspomniane pytanie nie miało znaczenia dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Nie można go rozumieć w ten sposób, że sądom krajowym stosującym prawo innych państw członkowskich nie wolno dokonywać wykładni tego prawa zgodnie z prawem Unii. 80.      Od kwestii obowiązku dokonywania wykładni zgodnej z prawem Unii należy jednak odróżnić kwestię tego, jaki można osiągnąć rezultat. W świetle prawa Unii wykładnia jest ograniczona przez ogólne zasady prawa Unii, a w szczególności przez zasadę pewności prawa i zasadę niedziałania prawa wstecz, a także nie może służyć jako podstawa dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem(48). Innymi słowy, obowiązek wykładni zgodnej ustaje w chwili, gdy prawo krajowe nie może być zastosowane w sposób, który doprowadziłby do rezultatu zgodnego z celem wyznaczonym przez daną dyrektywę(49). 81.      Poza tym wykładni zgodnej prawa krajowego można dokonywać wyłącznie przy zastosowaniu uznanych tam metod wykładni(50). W zakresie, w jakim w poszczególnych państwach członkowskich uznane są różne metody wykładni, można sobie zatem wyobrazić, że rezultat zgodnej z prawem Unii wykładni podobnie sformułowanych przepisów transponujących, które obowiązują w różnych państwach członkowskich, będzie się różnić. 82.      Sąd krajowy, przed którym zawisł spór między jednostkami i który jest zobowiązany do stosowania prawa innego państwa członkowskiego, powinien zatem dokonywać wykładni przepisów tego prawa przy zastosowaniu metod wykładni uznanych w tym innym państwie członkowskim i przy poszanowaniu ogólnych zasad prawa zgodnie z prawem Unii. V.      Wnioski 83.      W związku z powyższym proponuję, aby Trybunał odpowiedział na wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w następujący sposób: 1)      Sąd państwa członkowskiego wydający orzeczenie po zakończeniu okresu przejściowego powinien uznać przepisy Zjednoczonego Królestwa transponujące art. 19 dyrektywy 2006/54/WE w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy za przepisy dokonujące transpozycji prawa Unii, jeżeli przedmiotem orzeczenia są okoliczności faktyczne, które zaistniały w Zjednoczonym Królestwie przed datą upływu okresu przejściowego. Sąd ten – podobnie jak sąd Zjednoczonego Królestwa – musi przy tym stosować się do odpowiedniego orzecznictwa Trybunału wydanego przed zakończeniem okresu przejściowego i odpowiednio uwzględniać orzecznictwo wydane po zakończeniu tego okresu, nie może jednak wystąpić do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. 2)      Sąd państwa członkowskiego, przed którym zawisł spór między jednostkami i który jest zobowiązany do stosowania prawa innego państwa członkowskiego, powinien dokonywać wykładni przepisów tego prawa przy zastosowaniu metod wykładni uznanych w tym innym państwie członkowskim i przy poszanowaniu ogólnych zasad prawa zgodnie z prawem Unii. 1      Język oryginału: niemiecki. 2      Theresa May w dniu 11 lipca 2016 r., https://www.youtube.com/watch?v=zV6n6zNVw_I. 3      Dyrektywa 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (Dz.U. 2006, L 204, s. 23). 4      Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom) (Dz.U. 2020, L 29, s. 7), zatwierdzona przez Radę Unii Europejskiej decyzją (UE) 2020/135 z dnia 30 stycznia 2020 r. (Dz.U. 2020, L 29, s. 1), ostatnio zmieniona decyzją nr 2/2024 Wspólnego Komitetu ustanowionego umową o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej z dnia 16 maja 2024 r. w sprawie dodania nowo przyjętego aktu Unii do załącznika 2 do ram windsorskich (Dz.U. L, 2024/2134). 5      United Nations Treaty Series, Vol. 1155, s. 331. 6      Rozporządzenie z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (Dz.U. 2008, L 177, s. 6). 7      Rozporządzenie z dnia 11 lipca 2007 r. dotyczące prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II) (Dz.U. 2007, L 199, s. 40). 8      Rozporządzenie z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1). 9      Rozporządzenie Rady z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz.U. 2003, L 338, s. 1). 10      Rozporządzenie z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz.U. 2009, L 7, s. 1). 11      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. 2017, L 154, s. 1). 12      Rozporządzenie Rady z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz.U. 2002, L 3, s. 1). 13      Rozporządzenie Rady z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (Dz.U. 1994, L 227, s. 1). 14      Rozporządzenie z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1). 15      Dyrektywa z dnia 16 grudnia 1996 r. dotycząca delegowania pracowników w ramach świadczenia usług (Dz.U. 1997, L 18, s. 1). 16      Rozporządzenie z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych (Dz.U. 2004, L 143, s. 15). 17      Zobacz wyroki: z dnia 10 kwietnia 1984 r., von Colson i Kamann (14/83, EU:C:1984:153, pkt 26); z dnia 5 października 2004 r., Pfeiffer i in. (od C‑397/01 do C‑403/01, EU:C:2004:584, pkt 114); z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 61). 18      Zobacz wyroki: z dnia 26 lutego 1986 r., Marshall (152/84, EU:C:1986:84, pkt 49); z dnia 12 lipca 1990 r., Foster i in. (C‑188/89, EU:C:1990:313, pkt 17). 19      Zobacz wyrok z dnia 19 stycznia 2010 r., Kücükdeveci (C‑555/07, EU:C:2010:21, pkt 27). 20      Wyroki: z dnia 24 czerwca 2008 r., Commune de Mesquer (C‑188/07, EU:C:2008:359, pkt 30); z dnia 24 października 2018 r., XC i in. (C‑234/17, EU:C:2018:853, pkt 16); z dnia 8 kwietnia 2025 r., Prokuratura Europejska (Kontrola sądowa aktów proceduralnych) (C‑292/23, EU:C:2025:255, pkt 36). 21      Punkt 24 wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. 22      Punkt 40 wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. 23      Stanowisko z dnia 5 kwietnia 2024 r. (Pourvoi no D 21–21.615, s. 24, 25). 24      Wyjaśniono to w wyroku Supreme Court (sądu najwyższego, Zjednoczone Królestwo) z dnia 10 lipca 2024 r., Lipton and another/BA Cityflyer Ltd [(2024) UKSC 24, pkt 81–132]. 25      Przedstawiono to w wyroku Supreme Court (sądu najwyższego) z dnia 10 lipca 2024 r., Lipton and another/BA Cityflyer Ltd [(2024) UKSC 24, pkt 51–57]. 26      Wyrok z dnia 9 czerwca 2022 r., Préfet du Gers i Institut national de la statistique et des études économiques (C‑673/20, EU:C:2022:449, pkt 55); postanowienie z dnia 16 czerwca 2021 r., Sharpston/Rada i przedstawiciele rządów państw członkowskich (C‑685/20 P, EU:C:2021:485, pkt 53). 27      Tak rozumiem też dokument European Union Committee w House of Lords Zjednoczonego Królestwa, Brexit and the EU budget, 15. Sprawozdanie z posiedzenia 2016/17 z dnia 4 marca 2017 r. (HL Paper 125, pkt 133, 135). 28      Zobacz wyroki: z dnia 12 października 1978 r., Belbouab (10/78, EU:C:1978:181, pkt 7); z dnia 6 lipca 2006 r., Kersbergen-Lap i Dams-Schipper (C‑154/05, EU:C:2006:449, pkt 42); z dnia 10 września 2024 r., Neves 77 Solutions (C‑351/22, EU:C:2024:723, pkt 102). 29      Wyroki: z dnia 25 lutego 1969 r., Klomp (23/68, EU:C:1969:6, pkt 13); z dnia 29 marca 2011 r., ArcelorMittal Luxembourg/Komisja i Komisja/ArcelorMittal Luxembourg i in. (C‑201/09 P i C‑216/09 P, EU:C:2011:190, pkt 63). Zobacz poza tym wyroki ETPC: z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie Stran Griechische Raffinerien i Stratis Andreadis przeciwko Grecji (CE:ECHR:1994:1209JUD001342787, § 49); a także z dnia 28 października 1999 r. w sprawie Zielinski, Pradal, Gonzales i in. przeciwko Francji (CE:ECHR:1999:1028JUD002484694, § 57). 30      Zobacz wyrok Supreme Court (sądu najwyższego) z dnia 10 lipca 2024 r., Lipton and another/BA Cityflyer Ltd [(2024) UKSC 24, pkt 66, 67] oraz zgodna opinia Lorda D. Lloyda-Jonesa w przedmiocie tego wyroku (pkt 196). 31      Wyroki: z dnia 16 czerwca 1998 r., Racke (C‑162/96, EU:C:1998:293, pkt 24, 45, 46); z dnia 25 lutego 2010 r., Brita (C‑386/08, EU:C:2010:91, pkt 42); z dnia 27 lutego 2018 r., Western Sahara Campaign UK (C‑266/16, EU:C:2018:118, pkt 58). 32      Wyrok arbitrażowy z dnia 30 kwietnia 1990 r., Nowa Zelandia/Francja (Rainbow Warrior) (United Nations Reports of International Arbitration Awards, vol. XX, pkt 75); M.E. Villiger, Commentary on the 1969 Vienna Convention on the Law of Treaties, Brill 2009, art. 70, pkt 14; H. Ascensio, w: O. Corten, P. Klein (eds.), The Vienna Conventions on the Law of Treaties: a commentary, Oxford 2011, Vol. 2, art. 70, pkt 8; S. Wittich, w: O. Dörr, K. Schmalenbach, Vienna convention on the law of treaties, Springer 2018, art. 70, pkt 40, 41. 33      M.E. Villiger, Commentary on the 1969 Vienna Convention on the Law of Treaties, Brill 2009, art. 70, pkt 14; H. Ascensio, w: O. Corten, P. Klein (eds.), The Vienna Conventions on the Law of Treaties: a commentary, Oxford 2011, Vol. 2, art. 70, pkt 8, 9. 34      Podobnie wyrok z dnia 14 września 2023 r., Diamond Resorts Europe i in. (C‑632/21, EU:C:2023:671, pkt 66). 35      Zobacz wyrok Supreme Court (sądu najwyższego) z dnia 10 lipca 2024 r., Lipton and another/BA Cityflyer Ltd [(2024) UKSC 24, pkt 66]. Przykładowo ze strony Unii przedstawione w wyroku Sądu z dnia 16 marca 2022 r., Nowhere/EUIPO – Ye (APE TEES) (T‑281/21, EU:T:2022:139, pkt 15), stanowisko Izby Odwoławczej Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO). 36      Zobacz pkt 44 powyżej. 37      Zobacz art. 6 Withdrawal Act. 38      Zobacz pkt 56 powyżej. 39      Artykuły 158 i 160 umowy o wystąpieniu z Unii. 40      Wyroki: z dnia 3 lutego 1977 r., Benedetti (52/76, EU:C:1977:16, pkt 26, 27); z dnia 16 czerwca 2015 r., Gauweiler i in. (C‑62/14, EU:C:2015:400, pkt 16). 41      Wyroki: z dnia 16 grudnia 1981 r., Foglia (244/80, EU:C:1981:302, pkt 18); z dnia 16 lipca 1992 r., Meilicke (C‑83/91, EU:C:1992:332, pkt 25); z dnia 1 sierpnia 2025 r., Voore Mets i Lemeks Põlva (C‑784/23, EU:C:2025:609, pkt 64). 42      Wyroki: z dnia 18 listopada 2020 r., DelayFix (C‑519/19, EU:C:2020:933, pkt 51); z dnia 8 grudnia 2022 r., Luxury Trust Automobil (C‑247/21, EU:C:2022:966, pkt 67). 43      Wyrok z dnia 15 lipca 2025 r., EBC i Komisja /Corneli (C‑777/22 P i C‑789/22 P, EU:C:2025:580, pkt 137). 44      Wyroki: z dnia 5 października 2004 r., Pfeiffer i in. (od C‑397/01 do C‑403/01, EU:C:2004:584, pkt 114); z dnia 24 stycznia 2012 r., Dominguez (C‑282/10, EU:C:2012:33, pkt 24); z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 61). 45      Zobacz też opinia rzecznika generalnego N. Emiliou w sprawie European Lotto and Betting i Deutsche Lotto- und Sportwetten (C‑440/23, EU:C:2025:668, pkt 54). 46      Zobacz opinia rzecznika generalnego N. Emiliou w sprawie European Lotto and Betting i Deutsche Lotto- und Sportwetten (C‑440/23, EU:C:2025:668, pkt 48, 49, 56) w kwestii jeszcze dalej idącego pytania o uprawnienie do odrzucenia powództwa w wypadku stosowania prawa obcego. 47      Wyrok z dnia 15 grudnia 2022 r., HUK-COBURG-Allgemeine Versicherung (C‑577/21, EU:C:2022:992, pkt 52). 48      Wyroki: z dnia 4 lipca 2006 r., Adeneler i in. (C‑212/04, EU:C:2006:443, pkt 110); z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 63); z dnia 5 czerwca 2025 r., Nuratau (C‑349/24, EU:C:2025:397, pkt 45). 49      Wyroki: z dnia 8 listopada 2016 r., Ognyanov (C‑554/14, EU:C:2016:835, pkt 66); z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski (C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 76); z dnia 15 lipca 2025 r., EBC i Komisja/Corneli (C‑777/22 P i C‑789/22 P, EU:C:2025:580, pkt 140). 50      Wyroki: z dnia 5 października 2004 r., Pfeiffer i in. (od C‑397/01 do C‑403/01, EU:C:2004:584, pkt 116); z dnia 4 lipca 2006 r., Adeneler i in. (C‑212/04, EU:C:2006:443, pkt 111); z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem) (C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 62); z dnia 5 czerwca 2025 r., Nuratau (C‑349/24, EU:C:2025:397, pkt 46).