C-363/22

OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ LAILI MEDINY przedstawiona w dniu 13 lipca 2023 r. ( ) Sprawa C‑363/22 P Planistat Europe, Hervé-Patrick Charlot przeciwko Komisji Europejskiej Odwołanie – Odpowiedzialność pozaumowna – Dochodzenie zewnętrzne OLAF‑u – Przekazanie krajowym organom wymiaru sprawiedliwości informacji o faktach mogących być przedmiotem postępowania karnego przed zakończeniem dochodzenia – Złożenie przez Komisję przed zakończeniem dochodzenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – Krajowe postępowanie karne – Prawomocne umorzenie – Pojęcie „wystarczająco istotnego naruszenia” normy prawa Unii – Krzywda i szkoda majątkowa, jakie mieli ponieść wnoszący odwołanie 1. W niniejszym odwołaniu spółka Planistat Europe oraz Hervé‑Patrick Charlot (zwani dalej łącznie „wnoszącymi odwołanie”) wnoszą o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 6 kwietnia 2022 r., Planistat Europe i Charlot/Komisja ( ), w którym Sąd oddalił skargę wnoszących odwołanie (skarżących w pierwszej instancji) o, po pierwsze, zadośćuczynienie za krzywdę, jakiej miał doznać H.‑P. Charlot w związku z przekazaniem organom krajowym przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) informacji o okolicznościach faktycznych, którym może być nadana kwalifikacja karna, oraz w związku z zawiadomieniem o podejrzeniu popełnienia przestępstwa złożonym przez Komisję Europejską do tych organów, a po drugie, odszkodowanie za szkodę majątkową, jaką wnoszący odwołanie mieli ponieść w związku z rozwiązaniem umów zawartych między Planistat Europe a Komisją. 2. Na poparcie odwołania wnoszący odwołanie podnoszą trzy zarzuty, dotyczące zasadniczo naruszeń prawa, jakie miał popełnić Sąd, po pierwsze, przy ustalaniu zdarzenia powodującego powstanie podnoszonych szkód i krzywd, po drugie, zaprzeczając istnieniu pomówienia ze strony OLAF‑u i Komisji, i po trzecie, oddalając argumenty wnoszących odwołanie (skarżących w pierwszej instancji) dotyczące istnienia krzywdy i szkody majątkowej. Zgodnie z wnioskiem Trybunału niniejsza opinia ograniczy się do analizy zarzutu drugiego odwołania. 3. Zarzut ten daje Trybunałowi sposobność wypowiedzenia się w przedmiocie kontroli sądowej, jaką powinien przeprowadzić Sąd, gdy rozpatruje skargę o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej w sytuacji, w której, po pierwsze, OLAF przekazuje informacje krajowym organom wymiaru sprawiedliwości i dopuszcza się potencjalnie pomówienia, podczas gdy później sądy krajowe umarzają postępowanie wobec zainteresowanych, a po drugie, Komisja złożyła zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa wraz z wniesieniem powództwa adhezyjnego w danej sprawie. I. Rozporządzenie (WE) nr 1073/1999 4. Rozporządzenie (WE) nr 1073/1999 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r. dotyczące dochodzeń prowadzonych przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) ( ) regulowało inspekcje, kontrole i środki podejmowane przez wykonujących swoje obowiązki pracowników OLAF‑u ( ). Dochodzenia przeprowadzane przez OLAF mogą być dochodzeniami „zewnętrznymi”, czyli prowadzonymi na zewnątrz instytucji Unii, lub dochodzeniami „wewnętrznymi”, czyli prowadzonymi wewnątrz tych instytucji. 5. Artykuł 9 rozporządzenia nr 1073/1999, zatytułowany „Raport z dochodzenia i działania podejmowane w jego następstwie”, dotyczy raportów sporządzanych po zakończeniu dochodzenia przez OLAF. 6. Zgodnie z art. 10 rozporządzenia nr 1073/1999, zatytułowanym „Przekazywanie informacji przez Urząd”: „1.   Nie naruszając przepisów art. 8, art. 9 i art. 11 niniejszego rozporządzenia i przepisów rozporządzenia Rady (Euratom, WE) nr 2185/96 [w sprawie kontroli na miejscu oraz inspekcji przeprowadzanych przez Komisję w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przed nadużyciami finansowymi i innymi nieprawidłowościami], Urząd może w każdej chwili przesłać właściwym władzom danych państw członkowskich informacje uzyskane w trakcie dochodzeń zewnętrznych. 2.   Nie naruszając przepisów art. 8, art. 9 i art. 11 niniejszego rozporządzenia, dyrektor Urzędu przesyła organom sądowym danego państwa członkowskiego informacje uzyskane przez Urząd w trakcie dochodzeń wewnętrznych dotyczące faktów, które mogą stać się przedmiotem postępowania karnego. Z zastrzeżeniem wymagań dochodzenia równocześnie informuje on o tym dane państwo członkowskie. […]”. II. Okoliczności powstania sporu 7. Okoliczności powstania sporu, tak jak zostały one przedstawione w pkt 2–18 zaskarżonego wyroku, można streścić w podany niżej sposób. 8. W 1996 r. Eurostat stworzył sieć punktów sprzedaży informacji statystycznych („datashopów”). W państwach członkowskich te datashopy, niemające osobowości prawnej, były co do zasady połączone z krajowymi urzędami statystycznymi (zwanymi dalej „KUS”), z wyjątkiem Belgii, Hiszpanii i Luksemburga, gdzie zarządzały nimi spółki handlowe. W związku z tym zawierano trójstronne umowy między Eurostatem, Urzędem Publikacji Unii Europejskiej (UP) i podmiotem, w strukturze którego znajdował się datashop. 9. W latach 1996–1999 Planistat Europe, kierowany przez H.‑P. Charlota, miał podpisane z Eurostatem umowy ramowe na świadczenie różnych usług, w tym między innymi na zapewnienie personelu obsługującego datashopy. 10. Począwszy od dnia 1 stycznia 2000 r. Planistatowi Europe powierzono zarządzanie datashopami w Brukseli (Belgia), Madrycie (Hiszpania) i Luksemburgu, przy czym był on zobowiązany do zapłaty Komisji całości obrotu osiągniętego w tych trzech datashopach. 11. We wrześniu 1999 r. służba audytu wewnętrznego Eurostatu sporządziła sprawozdanie wskazujące na nieprawidłowości w zarządzaniu datashopami przez Planistat Europe. 12. W dniu 17 marca 2000 r. Dyrekcja Generalna ds. Kontroli Finansowej Komisji przekazała ów raport OLAF‑owi. 13. W dniu 18 marca 2003 r., w następstwie dochodzenia wewnętrznego mającego na celu zbadanie okoliczności utworzenia sieci datashopów, obiegu faktur, wykorzystania puli środków finansowych i ewentualnego udziału urzędników Unii, OLAF podjął decyzję o wszczęciu dochodzenia zewnętrznego OF/2002/0510 dotyczącego Planistat Europe. 14. W dniu 19 marca 2003 r. OLAF przekazał francuskim organom sądowym informację dotyczącą okoliczności faktycznych, którym, jego zdaniem, może być nadana kwalifikacja karna w ramach prowadzonego dochodzenia (zwaną dalej „notą z dnia 19 marca 2003 r.”). Na tej podstawie w dniu 4 kwietnia 2003 r. procureur de la République de Paris (prokurator Republiki w Paryżu, Francja) wszczął przed sędzią śledczym tribunal de grande instance de Paris (sądu wielkiej instancji w Paryżu, Francja) postępowanie przygotowawcze w sprawie paserstwa i współudziału w sprzeniewierzeniu. 15. W dniu 16 maja 2003 r. prasa doniosła o przekazaniu tych informacji, który to fakt stał się następnie przedmiotem pytań pisemnych skierowanych do Komisji przez posłów do Parlamentu Europejskiego. 16. Komisja i OLAF opublikowały szereg komunikatów prasowych, przy czym tylko dwa z nich wymieniały Planistat Europe. I tak po raz pierwszy wspomniano o Planistat Europe w komunikacie prasowym Komisji z dnia 9 lipca 2003 r., podczas gdy w komunikacie prasowym z dnia 23 lipca 2003 r. Komisja potwierdziła swoją decyzję o rozwiązaniu umów zawartych z tym przedsiębiorstwem. 17. W dniu 10 lipca 2003 r. Komisja złożyła do procureur de la République de Paris (prokuratora Republiki w Paryżu) zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez X wraz z powództwem adhezyjnym w przedmiocie przestępstwa sprzeniewierzenia oraz ewentualnych innych przestępstw, które można by wywieść z faktów wskazanych w zawiadomieniu. 18. W dniu 10 września 2003 r. H.‑P. Charlotowi postawiono zarzuty sprzeniewierzenia i współudziału w sprzeniewierzeniu. 19. W dniu 25 września 2003 r. OLAF zakończył zarówno dochodzenie wewnętrzne IO/2000/4097, jak i dochodzenie zewnętrzne OF/2002/0510. 20. W dniu 9 września 2013 r. sędzia śledczy tribunal de grande instance de Paris (sądu wielkiej instancji w Paryżu) wydał wobec wszystkich podejrzanych w postępowaniu karnym postanowienie o umorzeniu postępowania, na które Komisja wniosła zażalenie. 21. Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2014 r. cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu, Francja) oddalił zażalenie Komisji, utrzymując w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania. 22. Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2016 r. Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) oddalił kasację wniesioną przez Komisję, kończąc tym samym postępowanie sądowe. 23. W dniu 10 września 2020 r. wnoszący odwołanie skierowali do Komisji wezwanie do działania, żądając od niej zapłaty kwoty 11,6 mln EUR tytułem naprawienia szkód i krzywd, jakie mieli ponieść między innymi z powodu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa i opublikowanych na ten temat komunikatów prasowych. 24. W dniu 15 października 2020 r. Komisja odrzuciła żądania wnoszących odwołanie, uznając, że przesłanki powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii Europejskiej nie zostały spełnione. III. Żądania stron i postępowanie przed Trybunałem 25. Wnoszący odwołanie zasadniczo wnoszą do Trybunału o: – uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim Sąd stwierdził w nim przedawnienie części roszczenia wnoszących odwołanie i oddalił skargę o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Komisji; – uwzględnienie żądań przedstawionych w pierwszej instancji; – nakazanie Komisji publicznego uznania, że popełniła ona błąd w ocenie w odniesieniu do spółki Planistat Europe i jej dyrektora; – obciążenie Komisji kosztami postępowania przed Trybunałem i Sądem. 26. Komisja wnosi do Trybunału o: – oddalenie odwołania; oraz – obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania. 27. Zgodnie z art. 76 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem Trybunał podjął decyzję o pominięciu rozprawy. IV. Analiza 28. W podniesionym posiłkowo zarzucie drugim, będącym przedmiotem niniejszej opinii, wnoszący odwołanie twierdzą, że Sąd naruszył prawo w odniesieniu do powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii. Zarzut ów dzieli się na trzy części. Część pierwsza dotyczy zasadniczo popełnionego przez Sąd błędu dotyczącego bezprawności zachowania o charakterze zniesławiającym OLAF‑u i Komisji wobec wnoszących odwołanie, część druga odnosi się do błędu dotyczącego bezprawności zachowania OLAF‑u, a trzecia – błędu w kwestii bezprawności zachowania Komisji. 29. Proponuję odwrócić kolejność analizy poszczególnych części zarzutu. W ramach badania części drugiej i trzeciej zarzutu należy przeanalizować obowiązki, jakie spoczywają na OLAF‑ie w sytuacji, gdy ujawnia okoliczności faktyczne, którym może być nadana kwalifikacja karna, oraz obowiązki Komisji przyłączającej się do postępowania krajowego. Wydaje mi się zatem, że warto rozpocząć moją analizę od tych właśnie części, a następnie zająć się kwestią zarzucanego im zniesławiającego i fałszywego charakteru tego zawiadomienia, który jest przedmiotem części pierwszej zarzutu drugiego. A. W przedmiocie części drugiej zarzutu drugiego 30. W części drugiej, która dzieli się na dwa zarzuty szczegółowe, wnoszący odwołanie utrzymują, że Sąd naruszył prawo, orzekając w pkt 84–104 zaskarżonego wyroku, iż zachowanie OLAF‑u, a w szczególności przekazanie organom francuskim informacji dotyczących okoliczności faktycznych, którym może być nadana kwalifikacja karna, nie naruszyło zasad dobrej administracji i poufności. 1.   W przedmiocie pierwszego zarzutu szczegółowego 31. Wnoszący odwołanie podnoszą, że w pkt 88 zaskarżonego wyroku Sąd dopuścił się naruszenia prawa, ponieważ uznał, że OLAF już w dniu 19 marca 2003 r. dysponował informacjami lub materiałami pozwalającymi uznać, że rozpatrywanym okolicznościom faktycznym może być nadana kwalifikacja karna. Zdaniem wnoszących odwołanie OLAF doskonale wiedział, że nieprawidłowości stwierdzone w sprawozdaniu z audytu wewnętrznego Eurostatu nie doprowadziły do żadnego sprzeniewierzenia środków finansowych. Ponieważ sądy francuskie stwierdziły brak szkody dla budżetu Unii, stwierdzenie zawarte w pkt 88 zaskarżonego wyroku jest ewidentnie błędne. Informacje, które OLAF przekazał władzom francuskim, były nieprawdziwe, a zatem nie podjął on wystarczających środków ostrożności, co stanowi naruszenie ciążącego na nim obowiązku weryfikacji danych i, co za tym idzie, zasady dobrej administracji. 32. Zdaniem Komisji wnoszący odwołanie poprzez swoje argumenty dążą do ponownego zbadania okoliczności faktycznych, chociaż nie twierdzą przy tym, że zostały one przeinaczone, i nie wskazują naruszenia prawa, jakiego miał dopuścić się Sąd. 33. Według Komisji argumenty te są w każdym wypadku bezzasadne co do istoty. W tym względzie, jeśli chodzi o przekazanie noty przez OLAF, Sąd słusznie wskazał w pkt 87 i 89 zaskarżonego wyroku, że wziął pod uwagę, po pierwsze, okoliczność, iż informacje zawarte w tej nocie pochodziły z dochodzenia, które rozpoczęło się w 1999 r. na podstawie sprawozdania z audytu przeprowadzonego przez Eurostat, a po drugie, okoliczność, że dochodzenie OF/2002/0510 stanowiło część zewnętrzną dochodzenia wewnętrznego IO/2000/4097. Jeśli chodzi o twierdzenie, że OLAF doskonale wiedział, iż nieprawidłowości stwierdzone w sprawozdaniu z audytu wewnętrznego Eurostatu nie doprowadziły do żadnego sprzeniewierzenia środków finansowych, twierdzenie to jest niedopuszczalne, ponieważ nie podniesiono go w pierwszej instancji ( ). Ponadto, zdaniem Komisji, okoliczność, że sądy francuskie doszły do innego wniosku niż OLAF co do istnienia ewentualnej szkody dla budżetu Unii, nie podważa ustaleń dochodzenia OLAF‑u. Stwierdzenie przez sądy francuskie braku szkody dla budżetu Unii nie pozwala samo w sobie na wykazanie, że OLAF dopuścił się wobec wnoszących odwołanie nieprawidłowości, które naruszyły zasadę dobrej administracji. 34. Przed rozpoczęciem analizy dopuszczalności pierwszego zarzutu szczegółowego muszę zauważyć, że w zakresie, w jakim wnoszący odwołanie twierdzą, iż OLAF dopuścił się pomówienia i zniesławienia, powtarzają oni argument, który przedstawili również w ramach części pierwszej zarzutu drugiego i który zbadam w ramach tej właśnie części zarzutu ( ). Tymczasem z pkt 60–66 odwołania jasno wynika, że w części drugiej tego zarzutu wnoszący odwołanie mają na celu wykazanie naruszenia zasady dobrej administracji ze względu na brak staranności ze strony OLAF‑u, wyrażającej się, po pierwsze, przekazaniem informacji organom krajowym w sposób przedwczesny, a po drugie, ujawnieniem informacji prasie. a)   W przedmiocie dopuszczalności 35. W pierwszym zarzucie szczegółowym wnoszący odwołanie podnoszą, że OLAF wysłał notę z dnia 19 marca 2003 r. bez wystarczających wskazówek co do niewłaściwego zachowania wnoszących odwołanie, co stanowi naruszenie zasady dobrej administracji. Biorąc pod uwagę argumenty Komisji, pragnę zauważyć w kwestii dopuszczalności tego zarzutu szczegółowego, że w skardze w pierwszej instancji wnoszący odwołanie (skarżący w pierwszej instancji) podnieśli już naruszenie zasady dobrej administracji i naruszenie domniemania niewinności ze względu na podnoszony nieprawidłowy przekaz medialny ze strony OLAF‑u ( ). 36. Ponadto wydaje mi się, że argumentacja zawarta w pkt 60–66 odwołania, skierowana przeciwko pkt 87 i 88 zaskarżonego wyroku, nie jest tylko powtórzeniem argumentów w pierwszej instancji, lecz ma na celu wykazanie naruszeń, którymi te punkty zaskarżonego wyroku miałyby być obarczone. Wnoszący odwołanie zmierzają bowiem oczywiście do wykazania, że uznając we wspomnianych punktach zaskarżonego wyroku, iż OLAF już w dniu 19 marca 2003 r. dysponował informacjami lub materiałami pozwalającymi uznać, że rozpatrywanym okolicznościom faktycznym może być nadana kwalifikacja karna, Sąd błędnie zastosował zasadę dobrej administracji. 37. Ponadto argumentację wnoszących odwołanie należy rozumieć w ten sposób, że z wyroku Komisja/De Esteban Alonso, C‑591/19 ( ) wynika, iż ponieważ przekazanie informacji organom krajowym ma charakter opcjonalny, w celu przestrzegania zasady dobrej administracji OLAF był zobowiązany do działania w sposób ostrożny. Innymi słowy, zdaniem wnoszących odwołanie, brak obowiązku przekazania raportu OLAF‑u organom krajowym pociąga za sobą obowiązek weryfikacji wyników dochodzenia, co Sąd powinien był uczynić. 38. W konsekwencji proponuję, aby Trybunał uznał pierwszy zarzut szczegółowy za dopuszczalny. b)   Co do istoty 39. Pierwszy zarzut szczegółowy części drugiej zarzutu drugiego jest skierowany przeciwko pkt 82–92 zaskarżonego wyroku. W punktach tych Sąd uznał, że z art. 10 i z motywu 13 rozporządzenia nr 1073/1999 wynika, iż OLAF ma prawo zwrócić się do organu sądowego, również przed zakończeniem dochodzenia zewnętrznego, jeżeli uzna, że dysponuje informacjami lub materiałami uzasadniającymi wszczęcie dochodzenia sądowego lub stanowiącymi materiał dowodowy przydatny dla takiego dochodzenia ( ). Sąd zauważył, że ponieważ nota z dnia 19 marca 2003 r. opierała się na sprawozdaniu z audytu wewnętrznego Eurostatu z września 1999 r. i opisywała istotne okoliczności i fakty, OLAF już w dniu 19 marca 2003 r. dysponował informacjami lub materiałami pozwalającymi uznać, iż rozpatrywanym okolicznościom faktycznym może być nadana kwalifikacja karna. Sąd doszedł do wniosku, że nie było żadnej wskazówki świadczącej o naruszeniu zasady dobrej administracji lub zasady rozsądnego terminu ( ). 40. Zdaniem wnoszących odwołanie ponieważ sądy francuskie miały podstawy ku temu, aby stwierdzić brak szkody dla budżetu Unii, wniosek taki jest ewidentnie błędny, co stanowi naruszenie zasady dobrej administracji. W tym względzie wydaje mi się, że warto byłoby zbadać w pierwszej kolejności zagadnienie, czy norma prawna, na którą powołują się wnoszący odwołanie, ma na celu przyznanie uprawnień jednostkom, w drugiej kolejności zawiadomienie o faktach złożone przez OLAF i ciążący na OLAF‑ie obowiązek staranności, a w trzeciej kolejności kontrolę sądową sprawowaną w stosunku do tegoż zawiadomienia o faktach. 1) W przedmiocie wystarczająco istotnego naruszenia normy prawnej 41. Należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż uznanie prawa do odszkodowania uzależnione jest od spełnienia łącznie trzech przesłanek, a mianowicie że naruszona norma prawna jest dla jednostek źródłem uprawnień, że naruszenie jest wystarczająco istotne, i wreszcie że istnieje bezpośredni związek przyczynowy między naruszeniem obowiązku spoczywającego na autorze aktu a poniesioną przez poszkodowanego szkodą. Jeśli chodzi o drugą przesłankę, Trybunał przypomniał też, że decydującym kryterium dla stwierdzenia, czy naruszenie prawa Unii jest wystarczająco istotne, jest oczywiste i poważne przekroczenie przez daną instytucję lub organ Unii granic przysługującego im zakresu uznania ( ). Takie naruszenie jest wykazane, gdy obejmuje oczywiste i poważne naruszenie przez daną instytucję granic przysługujących jej uprawnień dyskrecjonalnych, a elementami, jakie należy wziąć w tym względzie pod uwagę, są w szczególności stopień jasności i precyzji naruszonej normy, a także zakres uznania, jaki naruszona norma pozostawia organowi Unii ( ). 42. Co się tyczy zasady, której naruszenie jest zarzucane, wnoszący odwołanie powołują się na obowiązek staranności ( ). W tym względzie z orzecznictwa wynika, że obowiązek ten, nierozerwalnie związany z prawem do dobrej administracji ustanowionym w art. 41 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”), wymaga, aby administracja Unii działała starannie i ostrożnie ( ), a przy tym stanowi normę prawną przyznającą uprawnienia jednostkom ( ). Uważam zatem, że wnoszący odwołanie powołują się na naruszenie normy mającej na celu przyznanie uprawnień jednostkom ( ). 2) W przedmiocie zawiadomienia o faktach złożonego przez OLAF oraz obowiązku staranności 43. Z motywu 1 rozporządzenia nr 1073/1999 wynika, że dochodzenia OLAF‑u służą ochronie interesów finansowych Unii, zwalczaniu nadużyć finansowych i wszelkiej innej nielegalnej działalności szkodliwej dla interesów finansowych Unii ( ). Zgodnie z motywem 5 tego rozporządzenia odpowiedzialność OLAF‑u rozciąga się poza ochronę interesów finansowych, włączając wszystkie działania dotyczące ochrony interesów Unii przed nieprawidłowymi zachowaniami, przeciw którym może być prowadzone postępowanie administracyjne lub karne. Zatem OLAF prowadzi dochodzenia wewnętrzne i zewnętrzne, których wyniki są przedstawiane w raporcie z dochodzenia zgodnie z art. 9 rozporządzenia nr 1073/1999, i przekazuje informacje władzom krajowym i instytucjom zgodnie z art. 10 tego rozporządzenia właśnie dla osiągnięcia tych celów. 44. Po pierwsze, należy stwierdzić, że w niniejszym przypadku wydaje się, że OLAF przekazał informacje w trakcie dochodzenia zewnętrznego ( ) na podstawie art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1073/1999 ( ). Zgodnie z tym przepisem „Urząd może w każdej chwili przesłać właściwym władzom danych państw członkowskich informacje uzyskane w trakcie dochodzeń zewnętrznych” ( ), co sprawia, że w ramach dochodzeń zewnętrznych zawiadomienie rzeczonych władz o faktach stanowi jedynie pewną możliwość ( ). Możliwość tę OLAF realizuje w świetle ciążącego na nim obowiązku skutecznej ochrony interesów finansowych Unii zgodnie z art. 280 WE (obecnie art. 325 TFUE) ( ). Na pierwszy rzut oka jest to zatem moim zdaniem normalne wykonywanie kompetencji OLAF‑u w zakresie ochrony interesów finansowych Unii ( ). Stąd wniosek, że akt przekazania informacji organom krajowym nie może sam w sobie stanowić zachowania bezprawnego. 45. Po drugie, należy zauważyć, że z motywu 13 rozporządzenia nr 1073/1999 wynika, iż wnioski OLAF‑u zawarte w raporcie końcowym nie mogą automatycznie prowadzić do wszczęcia postępowania sądowego, ponieważ właściwe organy mają swobodę decydowania o dalszym postępowaniu w sprawie raportu końcowego, a zatem są jedynymi organami, które mogą wydawać decyzje mogące wpłynąć na sytuację prawną osób, wobec których raport zalecił wszczęcie takich postępowań ( ). Materiały przedstawione przez OLAF mogą bowiem być uzupełnione i sprawdzone przez organy krajowe, które dysponują szerszym zakresem uprawnień dochodzeniowych niż ów urząd. 46. W tym względzie należy podkreślić, że Trybunał orzekł już, iż żaden przepis nie zakazuje „wyraźnie danej instytucji zwrócenia się do organu sądowego przed zakończeniem dochodzenia prowadzonego przez OLAF, jeżeli uzna ona, że dysponuje informacjami lub materiałami mogącymi uzasadniać wszczęcie dochodzenia sądowego lub stanowić dowody przydatne dla takiego dochodzenia” ( ). Ponieważ organy krajowe mogą swobodnie podjąć decyzję o ewentualnym wszczęciu dochodzenia sądowego, proponuję rozumieć ten warunek w ten sposób, że OLAF musi dysponować informacjami lub materiałami pozwalającymi uznać, iż rozpatrywanym okolicznościom faktycznym może być nadana kwalifikacja karna. 47. Jednakże przyznane w ten sposób OLAF‑owi uprawnienie do zwrócenia się do organów krajowych powinno podlegać ograniczeniu, po pierwsze, na podstawie przepisów art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 1073/1999, z którego wynika, że raporty sporządzone przez OLAF stanowią dopuszczalny dowód w postępowaniu administracyjnym lub sądowym państwa członkowskiego, w którym istnieje potrzeba ich wykorzystania, w taki sam sposób i na takich samych warunkach jak administracyjne raporty sporządzone przez krajowych kontrolerów administracyjnych. Moim zdaniem wynika z tego mutatis mutandis, że informacje zebrane przez OLAF w ramach dochodzenia powinny posiadać określony stopień wiarygodności. Ogólnie rzecz biorąc, jestem zdania, że konieczne jest zachowanie ostrożności, ponieważ przekazując informację organom krajowym, OLAF nie działa jako sygnalista, lecz jako urząd posiadający uprawnienia dochodzeniowe, a przekazanie informacji następuje między dwoma organami posiadającymi takie uprawnienia ( ). Po drugie zaś, należy wziąć pod uwagę, że informacje przekazane organom krajowym mogą stanowić podstawę wszczęcia postępowań sądowych – zarówno cywilnych, jak i karnych. Tymczasem Trybunał orzekł już, że w dziedzinie prawa karnego państwa członkowskie muszą przestrzegać praw podstawowych zagwarantowanych w karcie nie tylko w toku postępowania karnego, lecz również na etapie postępowania przygotowawczego, od chwili postawienia zarzutów zainteresowanej osobie ( ). Oczywiste jest, że instytucje i organy Unii są związane tymi samymi wymogami co państwa członkowskie przy stosowaniu prawa Unii. Płynie stąd wniosek o konieczności wykazania, że przy przekazywaniu informacji organom krajowym OLAF działał z wymaganą ostrożnością i rozwagą, tak aby nie naruszyć obowiązku staranności i przestrzegać granic przysługujących mu uprawnień dyskrecjonalnych, co pozwoli ustalić, czy te informacje i materiały stanowiły wystarczające uzasadnienie zawiadomienia o rozpatrywanych faktach. 48. Następnie należy rozważyć, jakiego rodzaju kontrolę Sąd powinien przeprowadzić w toku badania, czy rzeczone informacje lub materiały stanowią takie przekazanie. 3) Kontrola przekazanych przez OLAF informacji i materiałów dokonywana przez Sąd 49. Ponieważ Sąd powinien sprawdzić, czy przekazując informacje organom krajowym, OLAF mógł zgodnie z prawem dysponować informacjami lub materiałami, którym mogła być nadana kwalifikacja karna ( ), powinien on moim zdaniem ustalić, czy urząd ten przekazał organom krajowym informacje, które miały pozór wiarygodności ( ). Pojęcie wiarygodności oznacza bowiem, że sąd pierwszej instancji sprawdza, czy OLAF dysponował w chwili przekazania informacji organom krajowym materiałami wykraczającymi poza zwykłą wątpliwość, chociaż nie żąda przy tym konkretnych dowodów, które nie wymagałyby już żadnych dalszych czynności dochodzeniowych ( ). Ponieważ w niniejszej sprawie nie można było domniemywać, jaki charakter miały te informacje ( ), Sąd powinien był zbadać treść noty z dnia 19 marca 2003 r. 50. Pragnę zauważyć, że w pierwszej instancji wnoszący odwołanie (skarżący) podnieśli w tym względzie dwa argumenty. Po pierwsze, stwierdzili oni, że zasada dobrej administracji została naruszona z powodu przekazania informacji w sposób przedwczesny ( ). W tym względzie w zakresie, w jakim wnoszący odwołanie zarzucają Komisji niedochowanie należytej staranności ze względu na krótki czas, jaki upłynął pomiędzy audytem Eurostatu w 1999 r. a notą z dnia 19 marca 2003 r., to jak już wskazałam, w ramach obowiązku staranności rozpatrywanego łącznie z zasadą dobrej administracji ustanowioną w art. 41 ust. 1 karty administracja powinna zbadać wszystkie istotne okoliczności danego przypadku w sposób staranny i bezstronny. Tymczasem oczywiste jest, że rozpatrywany okres czasu nie pozwala stwierdzić ani szczególnej staranności, ani braku staranności, w związku z czym Sąd nie naruszył prawa w tym względzie. 51. Po drugie, w zakresie, w jakim wnoszący odwołanie podnieśli w pierwszej instancji, że na Komisji ciążył „obowiązek weryfikacji danych, które mogą mieć wpływ na wnioski, ponieważ sporny dokument zarzucał [wnoszącym odwołanie] poważne nieprawidłowości i mógł spowodować dla nich poważne konsekwencje ekonomiczne”, ich argumentację należy rozumieć w ten sposób, że OLAF nie wywiązał się ze spoczywającego na nim obowiązku sprawdzenia danych mogących mieć wpływ na wnioski, do jakich dojdą organy krajowe ( ). Wnoszący odwołanie podnieśli zasadniczo, że rozpatrywana niezgodność z prawem była konsekwencją naruszenia obowiązku staranności i że OLAF (lub Komisja) miał obowiązek sprawdzenia informacji przekazywanych przez siebie organom krajowym ( ). 52. W tym względzie, jak już wskazałam ( ), uważam, że w ramach skargi na podstawie art. 340 TFUE nie można domniemywać wiarygodności informacji przekazanych przez OLAF ( ), w związku z czym Sąd miał obowiązek zbadania treści noty z dnia 19 marca 2003 r. i sprawdzenia, czy przekazane informacje miały pozór wiarygodności ( ). W związku z tym do Sądu należało ustalenie, czy OLAF dysponował wystarczająco precyzyjnymi poszlakami, stanowiącymi wiarygodne podstawy, aby uznać, że przekazane informacje opisują fakty, które mogły zostać zakwalifikowane jako przestępstwa. Dodałabym, że swoboda organów krajowych w zakresie wszczęcia postępowania krajowego w niczym nie umniejsza ani obowiązku przekazania przez OLAF wiarygodnych informacji, ani obowiązku sprawdzenia przez Sąd, czy przekazane informacje spełniały ten wymóg. Okoliczność, że istnieje ewentualny rozdźwięk między informacjami przekazanymi organom krajowym przez OLAF a ustaleniami sądów krajowych, nie świadczy o naruszeniu prawa do dobrej administracji, ponieważ organy krajowe, które w żaden sposób nie są związane wnioskami OLAF‑u, badają fakty i zagadnienia prawne w sposób niezależny i bezstronny. 53. W niniejszej sprawie muszę zauważyć, że w pkt 87 zaskarżonego wyroku Sąd, po pierwsze, ograniczył się do stwierdzenia, iż z noty z dnia 19 marca 2003 r. wynika, że zawarte w niej informacje były wynikiem dochodzenia, które rozpoczęło się na podstawie sprawozdania z audytu wewnętrznego Eurostatu z września 1999 r., czyli sprzed prawie trzech i pół roku, a po drugie, stwierdził, że we wspomnianej nocie opisano kontekst instytucjonalny, przedstawiono historię faktów objętych dochodzeniem, począwszy od utworzenia sieci datashopów w latach 1995 i 1996, wyjaśniono stosunki finansowe w ramach tej sieci i szczegółowo opisano ustalenia poczynione w toku dochodzenia. W pkt 88 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że OLAF już w dniu 19 marca 2003 r. dysponował informacjami lub materiałami pozwalającymi uznać, że rozpatrywanym okolicznościom faktycznym może być nadana kwalifikacja karna. 54. Wydaje mi się, że w ten sposób Sąd nie wykazał, iż zweryfikował wiarygodność informacji przekazanych organom krajowym. Zaskarżony wyrok opisuje bowiem pokrótce postępowanie, które doprowadziło do podjęcia decyzji o przekazaniu informacji organom krajowym, oraz treść noty z dnia 19 marca 2003 r., a zatem wyjaśnia, że sam OLAF mógł uznać, iż rozpatrywanym okolicznościom faktycznym może być nadana kwalifikacja karna. Uważam jednak, że Sąd powinien był sprawdzić informacje i materiały dotyczące okoliczności faktycznych w celu ustalenia, czy było prawdopodobne, że rozpatrywanym okolicznościom faktycznym może być nadana kwalifikacja karna. 55. Uważam zatem, że Sąd naruszył prawo poprzez to, że nie sprawdził wiarygodności informacji i okoliczności faktycznych przekazanych przez OLAF organom krajowym. Proponuję zatem, aby w tym zakresie Trybunał uchylił zaskarżony wyrok i orzekł, że Sąd, orzekając w pierwszej instancji, powinien był zbadać, czy informacje przekazane przez OLAF organom francuskim w nocie z dnia 19 marca 2003 r. pozwalały uznać, że istniało prawdopodobieństwo, iż rozpatrywanym okolicznościom faktycznym może być nadana kwalifikacja karna. 2.   W przedmiocie drugiego zarzutu szczegółowego 56. Wnoszący odwołanie powołują się na naruszenie dobrego imienia H.‑P. Charlota z powodu przecieków do prasy, których źródłem był OLAF. Wnoszący odwołanie odwołują się do artykułów, które ukazały się w maju i czerwcu 2003 r. w niektórych dziennikach niemieckojęzycznych, gdzie padła nazwa Planistatu Europe. Z uwagi na te rzekome przecieki OLAF naruszył obowiązek zachowania poufności z art. 8 rozporządzenia nr 1073/1999 i zasadę dobrej administracji. 57. Zdaniem Komisji, jeśli chodzi o rzekomy wyciek treści noty z dnia 19 marca 2003 r. ze strony OLAF‑u, są to twierdzenia dotyczące okoliczności faktycznych, które – o ile nie zostały przeinaczone – nie są związane z przedmiotem odwołania. W każdym razie artykuły prasowe przedstawione na poparcie twierdzenia wnoszących odwołanie nie pozwalają na wykazanie naruszenia obowiązku zachowania poufności, ponieważ w artykułach tych widnieją jedynie odniesienia do informacji, które zostały podane do wiadomości publicznej po tym, jak niemiecka posłanka do Parlamentu Europejskiego zadała pytanie na piśmie w dniu 13 maja 2003 r., czyli jeszcze przed publikacją omawianych artykułów ( ). W związku z tym zarzuty dotyczące przecieków nie dowodzą naruszenia, a tym bardziej wystarczająco istotnego naruszenia obowiązku zachowania poufności przez OLAF. 58. W tym względzie, w zakresie, w jakim w drugim zarzucie szczegółowym wnoszący odwołanie zarzucają OLAF‑owi, że ujawnił informacje prasie ( ), należy przypomnieć, iż z art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE oraz art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak również z art. 168 § 1 lit. d) i art. 169 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem wynika, że odwołanie powinno precyzyjnie wskazywać zakwestionowane części wyroku, o którego uchylenie się wnosi, oraz zawierać argumenty prawne, które szczegółowo uzasadniają to żądanie, pod rygorem niedopuszczalności odwołania lub danego zarzutu ( ). Stwierdzam zaś, że w niniejszej sprawie wnoszący odwołanie nie powołują się na żadne naruszenie prawa ani na żaden punkt zaskarżonego wyroku, w związku z czym proponuję, aby Trybunał odrzucił ten zarzut szczegółowy jako oczywiście niedopuszczalny. B. W przedmiocie części trzeciej zarzutu drugiego 59. W części trzeciej zarzutu drugiego, która dzieli się na trzy zarzuty szczegółowe, wnoszący odwołanie zarzucają Sądowi, że w pkt 114 zaskarżonego wyroku naruszył prawo, stwierdzając, że Komisja nie popełniła błędu, składając zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez X do sądów francuskich wraz z wniesieniem do nich powództwa adhezyjnego. 1.   W przedmiocie pierwszego zarzutu szczegółowego 60. Wnoszący odwołanie utrzymują, że Komisja dopuściła się pomówienia wobec Planistatu Europe i jego dyrektora. Komisja kwestionuje natomiast dopuszczalność tego zarzutu szczegółowego. 61. W tym względzie pragnę zauważyć, że wnoszący odwołanie nie wskazali naruszenia prawa, jakim miałoby być dotknięte rozumowanie Sądu. Jak wskazano wyżej, z art. 168 § 1 lit. d) regulaminu postępowania przed Trybunałem wynika, że odwołanie powinno precyzyjnie wskazywać zakwestionowane części wyroku, o którego uchylenie się wnosi, oraz zawierać argumenty prawne, które szczegółowo uzasadniają to żądanie, pod rygorem niedopuszczalności odwołania lub danego zarzutu ( ). Nie spełnia wymogów sformułowanych w tych przepisach odwołanie, które ogranicza się jedynie do powtórzenia czy też dosłownego odtworzenia zarzutów i argumentów podniesionych już przed Sądem i nie zawiera nawet argumentacji mającej na celu wskazanie konkretnego naruszenia prawa, którym miałoby być dotknięte zaskarżone rozstrzygnięcie. Wreszcie jeśli chodzi o pojęcie pomówienia, odsyłam do mojej analizy części pierwszej zarzutu drugiego ( ). 2.   W przedmiocie drugiego zarzutu szczegółowego 62. Zdaniem wnoszących odwołanie Sąd naruszył prawo poprzez stwierdzenie, że Komisja nie popełniła błędu, składając zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez X do sądów francuskich wraz z wniesieniem do nich powództwa adhezyjnego. W szczególności wnoszący odwołanie zasadniczo zarzucają Komisji, że przy składaniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa działała w sposób przedwczesny, jako że nie poczekała na zakończenie dochodzenia OLAF‑u. Sąd popełnił ich zdaniem błąd, uznając w pkt 111 zaskarżonego wyroku, że Komisja miała prawo złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, chociaż skorzystanie z takiego prawa było w okolicznościach niniejszej sprawy „nadużyciem”. Komisja powinna była najpierw upewnić się co do prawdziwości informacji będących przedmiotem zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. 63. Na wstępie należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie, jak już wskazałam, OLAF przekazał informacje władzom francuskim na podstawie art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1073/1999 ( ), a ich przekazanie stanowiło wykonywanie jego uprawnień służących ochronie interesów finansowych Unii na podstawie art. 280 WE (obecnie art. 325 TFUE) ( ). Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że żaden przepis tego rozporządzenia nie zakazuje wyraźnie Komisji zwrócenia się do organu sądowego przed zakończeniem dochodzenia prowadzonego przez OLAF, jeżeli uzna ona, że dysponuje informacjami lub materiałami, którym może być nadana kwalifikacja karna ( ). W związku z tym, jak podnosi Komisja, oczekiwanie na formalne zakończenie dochodzenia OLAF‑u byłoby sprzeczne z celem art. 280 WE, ponieważ po trzech latach dochodzenia OLAF mógł już zebrać informacje, które przekazał właściwym organom w toku dochodzenia na podstawie art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1073/1999 ( ). 64. Jeśli chodzi o argument wnoszących odwołanie dotyczący naruszenia zasady dochowania rozsądnego terminu ze względu na to, że Komisja wniosła powództwo adhezyjne przedwcześnie, naruszenie tej zasady, jak słusznie podkreślił Sąd w pkt 108 zaskarżonego wyroku, nawet gdyby zostało wykazane, może prowadzić do powstania odpowiedzialności pozaumownej Komisji jedynie wtedy, kiedy jest przyczyną szkody ze względu na zbytnią przewlekłość ( ). Ponadto należałoby wykazać, że ewentualne naruszenie tej zasady wpływa na zdolność wnoszących odwołanie do skutecznej obrony, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ mogli oni bronić się przed sądami krajowymi. W konsekwencji Sąd nie naruszył prawa, uznając, że Komisja nie złamała tej zasady przez wystąpienie z powództwem adhezyjnym przed otrzymaniem raportu końcowego z dochodzenia zewnętrznego. 65. W odniesieniu do argumentu wnoszących odwołanie, zgodnie z którym na Komisji spoczywał obowiązek dokonania przeglądu pracy wykonanej przez OLAF, należy zauważyć, że urząd ten działa w sposób całkowicie niezależny ( ). Tak więc na podstawie art. 2 ust. 1 decyzji 1999/352 i art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1073/1999 OLAF‑owi bezpośrednio przyznano kompetencje Komisji w zakresie prowadzenia zewnętrznych dochodzeń w trybie administracyjnym celem wzmocnienia zwalczania nadużyć finansowych, korupcji i innego rodzaju nielegalnej działalności mającej negatywny wpływ na interesy finansowe Unii, jak również wszelkich innych działań lub działalności podmiotów gospodarczych prowadzonych z naruszeniem prawa unijnego. W związku z tym Komisja nie może być zobowiązana do weryfikacji informacji przekazanych przez OLAF, gdyż oznaczałoby to wkroczenie w kompetencje OLAF‑u. 66. Wreszcie wnoszący odwołanie podnoszą, że Komisja nie powinna była składać zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, ponieważ istniały „zupełnie wyjątkowe okoliczności” stojące temu na przeszkodzie. Z uwagi na to, że tego ostatniego argumentu nie podniesiono w skardze, jest on moim zdaniem niedopuszczalny. 3.   W przedmiocie trzeciego zarzutu szczegółowego 67. W trzecim zarzucie szczegółowym wnoszący odwołanie podnoszą, że Komisja spowodowała nagłośnienie w mediach zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, naruszając w ten sposób zasadę dobrej administracji. Komisja podnosi niedopuszczalność tego zarzutu szczegółowego. 68. Należy stwierdzić, że w jego ramach wnoszący odwołanie nie wskazują naruszenia prawa, jakim miałoby być dotknięte rozumowanie Sądu w zaskarżonym wyroku. Ów zarzut szczegółowy jest zatem niedopuszczalny. 69. W konsekwencji proponuję, aby Trybunał w części odrzucił część trzecią zarzutu drugiego jako niedopuszczalną, a w części oddalił ją jako bezzasadną. C. W przedmiocie części pierwszej zarzutu drugiego 70. W części pierwszej zarzutu drugiego wnoszący odwołanie utrzymują, że Sąd powinien był uznać okoliczność dokonania pomówienia przez OLAF i Komisję, które wchodzi w zakres pojęcia zniesławienia i stanowi w 25 z 27 państw Unii zarówno przestępstwo, jak i prawnocywilny czyn niedozwolony. Sąd naruszył prawo, uznając w pkt 74 i 76 zaskarżonego wyroku, że podnosząc istnienie pomówienia, wnoszący odwołanie (skarżący w pierwszej instancji) oparli się na przepisach francuskiego prawa karnego, na orzecznictwie sądów francuskich oraz na doktrynie francuskiej. 71. Zdaniem wnoszących odwołanie Sąd powinien był zbadać te argumenty w świetle prawa do życia prywatnego oraz prawa do dobrej administracji, ustanowionych, odpowiednio, w art. 7 i 41 karty. Wnoszący odwołanie przytoczyli zaś orzecznictwo krajowe dotyczące pomówienia jedynie tytułem przykładu, aby wykazać, że takie uchybienie narusza ogólne zasady wspólne dla systemów prawnych państw członkowskich. 72. Komisja uważa, że argumenty te są niedopuszczalne, ponieważ nie podniesiono ich w pierwszej instancji. Jej zdaniem w skardze do Sądu wnoszący odwołanie (skarżący w pierwszej instancji) podnieśli dokonanie pomówienia i wyraźnie odnieśli się do francuskiego kodeksu karnego i dotyczącego go orzecznictwa krajowego. Wnoszący odwołanie (skarżący w pierwszej instancji) wyraźnie powołali się przed Sądem na niezgodność z prawem zachowania OLAF‑u i Komisji z powodu pomówienia ( ). 73. Jeśli chodzi o dopuszczalność części pierwszej, Komisja utrzymuje zasadniczo, w pierwszej kolejności, że zgodnie z treścią części pierwszej zarzutu pierwszego do Trybunału zwrócono się ze sporem o zakresie szerszym niż spór rozpoznawany przez Sąd, ponieważ wnoszący odwołanie powołali się na zniesławienie po raz pierwszy w odwołaniu. 74. W tym względzie, co się tyczy kwestii tego, czy argumentacja wnoszących odwołanie dotyczyła pojęcia pomówienia, czy pojęcia zniesławienia, pragnę zauważyć, że w skardze w pierwszej instancji podnieśli oni, iż pomówieniu, a mianowicie przekazaniu informacji francuskim organom sądowym, towarzyszyło zniesławienie, a mianowicie przecieki do prasy związane z przekazaniem tych informacji ( ). Po pierwsze, w zakresie, w jakim skrytykowali oni przekazanie noty z dnia 19 marca 2003 r. oraz złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, a także powództwo adhezyjne, które Komisja wniosła przeciwko nim w dniu 10 lipca 2003 r., powołali się oni na pomówienie ( ). Po drugie, w zakresie, w jakim skrytykowali wskazywane przecieki medialne, których źródłem miały być OLAF i Komisja, pragnę zauważyć, że odwoływali się, choć lakonicznie, do „zniesławiających” komunikatów prasowych, naruszających prawo do domniemania niewinności danej osoby ( ). 75. W związku z tym proponuję, aby Trybunał stwierdził, że wnoszący odwołanie przedstawili już w pierwszej instancji argumentację dotyczącą zarówno pomówienia, jak i zniesławienia. Jednakże wydaje się, że argumentacja odnosząca się do zniesławienia dotyczy wyłącznie twierdzenia o przeciekach informacji do prasy ( ), a nie przekazania informacji przez OLAF i Komisję organom krajowym. Ponadto w odniesieniu do kwestii tego, czy pomówienie stanowi pojęcie zbliżone do zniesławienia, czy też bezpośrednio się w nim zawiera, oraz czy stanowi naruszenie art. 7 i 41 karty, uważam, że kwestie te dotyczą istoty sprawy i zbadam je poniżej ( ). 76. W drugiej kolejności Komisja utrzymuje zasadniczo, że skarga w pierwszej instancji nie pozwala na zidentyfikowanie żadnej argumentacji dotyczącej istnienia zniesławienia z naruszeniem przepisu lub ogólnej zasady prawa Unii. 77. W tym względzie wystarczy zauważyć, po pierwsze, że petitum skargi wszczynającej postępowanie odnosi się do wystarczająco istotnego naruszenia obowiązku staranności i zasady dobrej administracji, prawa do obrony, prawa do domniemania niewinności i obowiązku zachowania poufności. Moim zdaniem oczywiste jest, że wnoszący odwołanie odnieśli się do ogólnych zasad prawa Unii skonkretyzowanych w karcie ( ). Po drugie, lektura argumentacji znajdującej się w skardze w pierwszej instancji jedynie potwierdza tę ocenę, ponieważ w szczególności w odniesieniu do twierdzeń dotyczących pomówienia wnoszący odwołanie powołali się na naruszenie dobrego imienia lub czci, a zatem naruszenie życia prywatnego osoby w rozumieniu wolności wypowiedzi ustanowionej w art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. ( ). Ponadto w replice w pierwszej instancji stwierdzili oni naruszenie dobrego imienia osoby, które wchodzi w zakres poszanowania życia prywatnego ( ), a także prawa do dobrej administracji ustanowionego w art. 41 karty ( ). Wnioskuję z tego, że Komisja nie może zasadnie twierdzić, iż naruszenie prawa Unii jest nowym argumentem, przedstawionym dopiero na etapie odwołania. 78. W trzeciej kolejności, co się tyczy kwestii tego, czy część pierwsza zarzutu drugiego oparta na zniesławieniu uległa przedawnieniu, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej roszczenia wynikające z odpowiedzialności pozaumownej Unii ulegają przedawnieniu z upływem pięciu lat od zdarzenia stanowiącego podstawę tej odpowiedzialności. W niniejszej sprawie wydaje się, że zarzut oparty na zniesławieniu z powodu przecieków do prasy uległ przedawnieniu, ponieważ krzywda ta powstała natychmiast. 79. Jeśli bowiem dochodzenie OLAF‑u i przekazanie raportu z tego dochodzenia są objęte zasadą poufności ustanowioną w art. 8 rozporządzenia nr 1073/1999, krzywda spowodowana naruszeniem tej zasady powstaje z chwilą ujawnienia informacji poufnych. W związku z tym należy dokonać rozróżnienia w zależności od tego, czy szkoda powstaje w wyniku pomówienia, czy z powodu zniesławienia, przy czym w przypadku zniesławienia wypełnienie znamion czynu zabronionego jest niezależne od wydania wyroku przez Cour de cassation (sądu kasacyjnego). Zatem Sąd słusznie orzekł w pkt 60 zaskarżonego wyroku, że ewentualne wyniki krajowych postępowań sądowych nie mogą warunkować wniesienia skargi o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej, tak że wypełnienie znamion zniesławienia zachodzi niezależnie od ogłoszenia wyroku Cour de cassation (sądu kasacyjnego). 80. Płynie stąd wniosek, że wnoszący odwołanie powinni byli żądać naprawienia tej krzywdy w terminie pięciu lat od publikacji wskazywanych zniesławiających wypowiedzi, która miała miejsce między majem a lipcem 2003 r. Proponuję zatem, aby Trybunał uwzględnił zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję. 81. Co się tyczy części pierwszej zarzutu drugiego co do istoty, wnoszący odwołanie kwestionują dokonaną przez Sąd ocenę argumentacji dotyczącej pomówienia. 82. W pkt 74–76 zaskarżonego wyroku, znajdujących się w część wyroku dotyczącej badania bezprawności zachowania OLAF‑u i Komisji w kontekście pomówienia, Sąd stwierdził, że wnoszący odwołanie oparli się na przepisach francuskiego prawa karnego, na orzecznictwie sądów francuskich oraz na doktrynie francuskiej w tej dziedzinie. Wskazuje on, że o ile prawdą jest, iż do orzekania w przedmiocie skarg o odszkodowanie za szkody wyrządzone przez instytucje Unii wyłącznie właściwe są sądy Unii, o tyle wykładnia francuskiego prawa karnego i kwalifikacja czynów podnoszonych przez wnoszących odwołanie na gruncie tego prawa nie należą już do właściwości sądu Unii. W tych okolicznościach Sąd oddalił jako bezskuteczne argumenty wnoszących odwołanie dotyczące istnienia pomówienia. 83. Należy zauważyć, że rozumowanie Sądu znajdujące się w pkt 74–76 zaskarżonego wyroku wynika z interpretacji skargi, zgodnie z którą na poparcie swoich żądań wnoszący odwołanie wysunęli jedynie argumenty oparte na prawie krajowym. Tymczasem, jak już wskazałam w części dotyczącej niedopuszczalności, wydaje mi się bezsporne, że wnoszący odwołanie powołali się na prawo Unii, a w szczególności na jego zasady ogólne ( ). Zgodnie z treścią skargi wniesionej w pierwszej instancji pomówienie dokonane przez OLAF i Komisję jest sprzeczne z obowiązkiem staranności ( ) i prawem do dobrej administracji zapisanymi w art. 41 karty ( ). 84. W każdym wypadku jestem zdania, że nawet w braku wyraźnych odniesień do ogólnych zasad prawa Unii na Sądzie spoczywa zadanie zbadania tych zasad zgodnie z zasadą iura novit curia ( ). Wreszcie, ponieważ pomówienie jest pojęciem mało, a nawet w ogóle nierozwiniętym w prawie Unii, jest całkiem zrozumiałe, że w celu określenia jego zakresu strony ilustrują swoje stanowisko krajowym orzecznictwem i krajową doktryną, tym bardziej że ogólne zasady prawa, które zostały potwierdzone w karcie, wynikają w części ze wspólnych tradycji państw członkowskich ( ). 85. Uważam zatem, że orzekając, iż wnoszący odwołanie odnieśli się do naruszenia norm prawa krajowego, Sąd dokonał zbyt formalnej i zawężającej interpretacji skargi i repliki w pierwszej instancji, które zawierają wyraźne odniesienia do ogólnych zasad prawa Unii i postanowień karty. Proponuję zatem, aby Trybunał uwzględnił część pierwszą zarzutu drugiego i stwierdził, że Sąd naruszył prawo, uznając w pkt 74 i 76 zaskarżonego wyroku, iż podnosząc istnienie pomówienia, wnoszący odwołanie oparli się na przepisach francuskiego prawa karnego, na orzecznictwie sądów francuskich oraz na doktrynie francuskiej. 86. Wreszcie, w trosce o kompletność wywodu, przedstawię kilka uwag dotyczących tego, czy pomówienie może ewentualnie stanowić wystarczająco istotne naruszenie normy prawnej mającej na celu przyznanie uprawnień jednostkom. 87. Należy zauważyć, że nie wydaje się, aby instytucja pomówienia miała bezpośrednie źródło normatywne w przepisach prawa wtórnego Unii. Aby określić znamiona czynu przestępnego na potrzeby ewentualnego ustalenia naruszenia normy prawnej mającej na celu przyznanie uprawnień jednostkom, należy zbadać wspólne tradycje państw członkowskich. 88. W tym względzie pomówienie stanowi czyn zabroniony zagrożony karą na gruncie kodeksów karnych szeregu państw członkowskich ( ), w związku z czym można uznać, że w grę wchodzi wspólna tradycja państw członkowskich. Polega ono na powiadomieniu organu władzy o nieistniejącym czynie przestępnym podlegającym karze ( ). Jednakże nie wszystkie takie pomówienia muszą być oszczercze. Pomówienie charakteryzuje się bowiem tradycyjnie nieprawdziwym charakterem zgłaszanych czynów i oszczerczym zamiarem zgłaszającego ( ). Innymi słowy, do wypełnienia podmiotowych znamion czynu zabronionego nie wystarcza nieumyślność lub niedbalstwo. W związku z tym jeżeli wnoszący odwołanie zdołaliby udowodnić w pierwszej instancji, że OLAF rzeczywiście przekazał organom krajowym fałszywe informacje w sposób umyślny, wówczas można by wykazać popełnienie czynu w postaci pomówienia. W rezultacie takie zachowanie mogłoby naruszać prawa podstawowe osoby pomówionej, a w celu ustalenia, czy w grę wchodzi wystarczająco istotne naruszenie normy prawnej przyznającej uprawnienia jednostkom, do Sądu należałoby zbadanie, czy owo pomówienie mogłoby ewentualnie stanowić naruszenie praw podstawowych ustanowionych w karcie, które to naruszenie zgodnie z art. 52 ust. 3 karty należy interpretować zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. 89. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał częściowo uwzględnił część pierwszą zarzutu drugiego w zakresie, w jakim Sąd odmówił zbadania argumentacji wnoszących odwołanie (skarżących w pierwszej instancji) dotyczącej pomówienia. V. W przedmiocie skargi przed Sądem 90. Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przypadku uchylenia orzeczenia Sądu Trybunał może wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala. Sytuacja taka jednak w niniejszej sprawie nie zachodzi, ponieważ Sąd nie zbadał ani wiarygodności informacji i okoliczności faktycznych, przekazanych przez OLAF organom krajowym, ani ich treści, ani też zamiaru towarzyszącemu ich przekazaniu. VI. W przedmiocie kosztów 91. Ponieważ w następstwie mojej analizy zaproponowałam przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd, rozstrzygnięcie o kosztach będzie musiało nastąpić w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, na podstawie art. 137 regulaminu postępowania, mającego zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu. VII. Wnioski 92. W świetle powyższych rozważań proponuję, nie przesądzając o zasadności innych zarzutów odwołania, aby Trybunał uchylił częściowo wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 6 kwietnia 2022 r., Planistat Europe i Charlot/Komisja (T‑735/20, EU:T:2022:220) w zakresie, w jakim Sąd naruszył prawo poprzez to, że po pierwsze, nie zweryfikował wiarygodności informacji i okoliczności faktycznych przekazanych przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych organom krajowym, a po drugie, nie zbadał argumentacji wnoszących odwołanie (skarżących w pierwszej instancji) dotyczącej ewentualnego pomówienia. Proponuję, aby Trybunał orzekł, że rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) T‑735/20, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2022:220. ( ) Dz.U. 1999, L 136, s. 1. ( ) Rozporządzenie to, mające zastosowanie ratione temporis do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013 z dnia 11 września 2013 r. dotyczącym dochodzeń prowadzonych przez [OLAF] (Dz.U. 2013, L 248, s. 1). ( ) W każdym wypadku Komisja utrzymuje, że wspomnianemu twierdzeniu przeczy sama treść końcowego raportu z dochodzenia, w którym mowa jest o kwocie wypłaconej niezgodnie z prawem spółce Planistat Europe, ponieważ dochodzenie wykazało, iż spółka ta brała czynny udział w stworzeniu tajnej rezerwy, która umożliwiła jej, poprzez system fałszywych faktur, korzystanie między innymi ze środków finansowych nieprzewidzianych w warunkach zamówienia. Ustalenie to potwierdza zresztą ustalenie znajdujące się w sprawozdaniu z audytu Eurostatu (zob. załączniki: A. 11, s. 550–552 i A. 13, s. 569). ( ) Zobacz pkt 88 niniejszej opinii. ( ) Punkt 57 i nast. skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. ( ) Wyrok z dnia 10 czerwca 2021 r. (EU:C:2021:468, pkt 61). ( ) Zobacz pkt 82–86 zaskarżonego wyroku. ( ) Zobacz pkt 87–92 zaskarżonego wyroku. ( ) Wyrok z dnia 23 marca 2004 r., Rzecznik/Lamberts (C‑234/02 P, EU:C:2004:174, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 4 kwietnia 2017 r., Rzecznik/Staelen (C‑337/15 P, EU:C:2017:256, pkt 37); z dnia 30 maja 2017 r., Safa Nicu Sepahan/Rada (C‑45/15 P, EU:C:2017:402, pkt 30). Przykładowo jeżeli instytucji takiej przysługuje wyłącznie bardzo ograniczony zakres uprawnień dyskrecjonalnych lub w ogóle nie przysługuje jej żaden zakres uprawnień, jakiekolwiek naruszenie prawa Unii może wystarczyć do wykazania, iż nastąpiło wystarczająco istotne naruszenie prawa (zob. podobnie wyrok z dnia 10 grudnia 2002 r., Komisja/Camar i Tico, C‑312/00 P, EU:C:2002:736, pkt 54). ( ) Co się tyczy kontroli sądowej sprawowanej w zakresie zarzucanych OLAF‑owi naruszeń prawa zob. J.F.H. Inghelram, Legal and Institutional Aspects of the European Anti‑fraud Office (OLAF) – An Analysis with a Look Forward to a European Public Prosecutor’s Office, Europa Law Publishing, Zupthen, 2011, s. 203; X. Groussot, Z. Popov, „What’s wrong with OLAF? Accountability, due process and criminal justice in European anti‑fraud policy”, Common Market Law Review, vol. 47, 2010, s. 605–643. W przedmiocie skargi o odszkodowanie zob. J.F.H. Inghelram, „Judicial review of investigative acts of the European Anti‑Fraud Office (OLAF): a search for balance”, Common Market Law Review, vol. 49, 2012, s. 616–617. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r., Masdar (UK)/Komisja, C‑47/07 P (EU:C:2008:726, pkt 92, 93). ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 września 2013 r., ATC i in./Komisja (T‑333/10, EU:T:2013:451, pkt 93). ( ) Zobacz analogicznie, w odniesieniu do zasady bezstronności, wyrok z dnia 6 kwietnia 2006 r., Camós Grau/Komisja, T‑309/03 (EU:T:2006:110, pkt 102, 103). ( ) Zobacz podobnie J.F.H. Inghelram, Legal and Institutional Aspects of the European Anti‑Fraud Office (OLAF), Europa Law Publishing, Amsterdam, 2011, zwłaszcza s. 107. ( ) W przedmiocie prowadzenia dochodzenia zewnętrznego zob. J.F.H. Inghelram, Legal and Institutional Aspects of the European Anti‑Fraud Office (OLAF). An Analysis with a Look Forward to a European Public Prosecutor’s Office, cytowany w przypisie 13 do niniejszej opinii, s. 65 i nast. ( ) Zobacz pkt 84 zaskarżonego wyroku. ( ) Podkreślenie moje. ( ) Zobacz w tym względzie art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1073/1999, zgodnie z którym OLAF musi przesłać organom wymiaru sprawiedliwości danego państwa członkowskiego informacje uzyskane w toku dochodzeń wewnętrznych dotyczące faktów, które mogą stać się przedmiotem postępowania karnego. ( ) Zobacz również motyw 1 rozporządzenia nr 1073/1999. ( ) Zobacz także uprawnienia przyznane OLAF‑owi, zdefiniowane wyraźnie i szczegółowo w decyzji Komisji 1999/352/WE, EWWiS, Euratom z dnia 28 kwietnia 1999 r. ustanawiającej [OLAF] (Dz.U. 1999, L 136, s. 20). ( ) Zobacz podobnie postanowienia: z dnia 13 lipca 2004 r., Comunidad Autónoma de Andalucía/Komisja (T‑29/03, EU:T:2004:235, pkt 37); z dnia 21 czerwca 2017 r., Inox Mare/Komisja (T‑289/16, EU:T:2017:414, pkt 22); z dnia 22 stycznia 2018 r., Ostvesta/Komisja (T‑175/17, EU:T:2018:49, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz wyrok z dnia 10 czerwca 2021 r., Komisja/De Esteban Alonso (C‑591/19 P, EU:C:2021:468, pkt 57). ( ) W tym względzie pragnę przypomnieć, że w świetle zasady lojalnej współpracy ustanowionej w art. 4 ust. 3 TUE współpraca między OLAF‑em a organami krajowymi opiera się na pewnym stopniu zaufania, a zatem ma dużą moc dowodową. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 17 stycznia 2019 r., Dzivev i in. (C‑310/16, EU:C:2019:30, pkt 33). ( ) Uważam, że – jak już wskazałam w pkt 46 powyżej – o ile wyrok z dnia 10 czerwca 2021 r., Komisja/De Esteban Alonso (C‑591/19 P, EU:C:2021:468, pkt 57) odnosi się wyłącznie do kryterium „wszczęcia dochodzenia sądowego lub stanowi[enia] dowodów przydatnych dla takiego dochodzenia”, o tyle jestem jednak zdania, że właściwym kryterium powinno być dysponowanie informacjami o okolicznościach niezgodnych z prawem, ponieważ decyzja o konieczności wszczęcia postępowania sądowego należy do organów krajowych. ( ) Zobacz analogicznie brzmienie art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1073/1999. ( ) Zobacz podobnie i analogicznie C. Mascala, „La fonction de l’apparence vraisemblable dans l’enquête pénale”, w: Juge et Apparence(s) [on‑line], Presses de l’Université Toulouse Capitole, Toulouse, 2010, http://books.openedition.org/putc/293. Zdaniem autora pojęcie pozorów wiarygodności odnosi się do stanu, który sytuuje się między zwykłą wątpliwością, która jest niewystarczająca do wszczęcia dochodzenia karnego lub przeprowadzenia określonych czynności w jego toku, a konkretnym dowodem, który nie wymaga już dalszych czynności dochodzeniowych. ( ) Zobacz X. Groussot, Z. Popov, „What’s wrong with OLAF? Accountability, due process and criminal justice in European anti‑fraud policy”, Common Market Law Review, vol. 47, s. 605–643. ( ) Zobacz w szczególności pkt 86 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. ( ) Zobacz także pkt 74 odpowiedzi Komisji w pierwszej instancji. ( ) W tych okolicznościach uważam, że zapisane w art. 41 karty prawo do dobrej administracji, na które powołują się wnoszący odwołanie, stanowi wyraz konkretnych praw w rozumieniu tego postanowienia, a mianowicie prawa do tego, by sprawy wnoszących odwołanie były rozpatrywane bezstronnie i rzetelnie, a zatem obowiązku, by właściwa instytucja badała starannie i bezstronnie wszystkie istotne elementy danego przypadku. W związku z tym prawo to należy zakwalifikować w niniejszej sprawie jako normę mającą na celu przyznanie uprawnień jednostkom. ( ) Zobacz pkt 51 powyżej. ( ) Zobacz X. Groussot, Z. Popov, „What’s wrong with OLAF? Accountability, due process and criminal justice in European anti-fraud policy”, Common Market Law Review, vol. 47, s. 605–643. ( ) Zobacz pkt 88 zaskarżonego wyroku. ( ) Załącznik A.18, s. 669–675. ( ) Zobacz pkt 67–69 odwołania. ( ) Wyroki: z dnia 26 stycznia 2017 r., Mamoli Robinetteria/Komisja (C‑619/13 P, EU:C:2017:50, pkt 42); z dnia 8 czerwca 2017 r., Dextro Energy/Komisja (C‑296/16 P, EU:C:2017:437, pkt 60). ( ) Zobacz pkt 58 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 81 i 90 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 84 zaskarżonego wyroku. ( ) Należy dodać, że sporne przekazanie informacji różni się od przypadku przedstawienia dowodów, o którym mowa w art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 1073/1999. ( ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 10 czerwca 2021 r., Komisja/De Esteban Alonso (C‑591/19 P, EU:C:2021:468, pkt 56, 57). ( ) W tym względzie należy zauważyć, iż Komisja powołuje się na sześcioletni termin przedawnienia przewidziany w ustawodawstwie francuskim w odniesieniu do wszczęcia postępowania i wyjaśnia, że była zobowiązana złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa możliwie najszybciej, gdy tylko OLAF ustalił okoliczności faktyczne, aby nie narażać się na ryzyko, że ściganie karne we Francji przynajmniej w części uległoby przedawnieniu. Zdaniem Komisji art. 113‑8 francuskiego kodeksu karnego wymaga w odniesieniu do przestępstw popełnionych poza terytorium francuskim, aby postępowanie prowadzone na wniosek prokuratora było poprzedzone złożeniem przez pokrzywdzonego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W niniejszej sprawie bieg sześcioletniego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 8 francuskiego kodeksu postępowania karnego w odniesieniu do wszczęcia postępowania karnego już się rozpoczął, ponieważ rozpatrywane fakty miały miejsce w latach 1996–1999. ( ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 9 czerwca 2016 r., CEPSA/Komisja (C‑608/13 P, EU:C:2016:414, pkt 61). ( ) Zobacz podobnie i analogicznie wyrok z dnia 8 lipca 2008 r., Franchet i Byk/Komisja (T‑48/05, EU:T:2008:257, pkt 299). ( ) Komisja opiera się ponadto na fragmencie sprawozdania na rozprawę przed Sądem, który odnosi się do pomówienia, a nie do oszczerstwa lub zniesławienia. ( ) Zobacz pkt 37–40 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. Zobacz także rozróżnienie w pkt 62 i 63 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. ( ) Zobacz w szczególności pkt 37, 43, 44 i 56 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. ( ) Zobacz w szczególności pkt 59 i 69 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji, w których mowa jest o przeciekach prasowych. ( ) Zobacz w szczególności kontekst pkt 110 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. ( ) Zobacz punkty 81–90 niniejszej opinii. ( ) W szczególności odniesienie do obowiązku staranności i do zasady dobrej administracji, które prima facie wiążą administrację Unii, wskazuje na to, że wnoszący odwołanie mieli zamiar oprzeć się na ogólnych zasadach Unii. ( ) Zobacz w szczególności pkt 110 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. ( ) Punkt 27 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. ( ) Punkt 29 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. ( ) Zobacz pkt 74 i 75 niniejszej opinii. ( ) Punkt 56 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. ( ) Punkt 58 skargi w postępowaniu w pierwszej instancji. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 20 stycznia 2021 r., Komisja/Printeos (C‑301/19 P, EU:C:2021:39, pkt 54). Ponadto sam Sąd uznał, że zgodnie z orzecznictwem dopuszczalność zarzutu nie zależy od użycia konkretnej terminologii ani od powołania się na konkretne normy czy zasady prawne. Wskazał on, że sąd Unii powinien ustalić, jakie przepisy są istotne, i zastosować je do stanu faktycznego przedstawionego przez strony, choćby nawet strony nie odwołały się do danych przepisów lub wręcz powołały się na inne przepisy (zob. podobnie wyrok z dnia 24 września 2015 r., Włochy i Hiszpania/Komisja, T‑124/13 i T‑191/13, EU:T:2015:690). ( ) Zobacz punkty 87–91 niniejszej opinii. ( ) Tytułem przykładu zob. w prawie niemieckim § 164 Strafgesetzbuch (kodeksu karnego); w prawie francuskim art. 226‑10 kodeksu karnego; w prawie łotewskim art. 290 i 298 Krimināllikums (ustawy karnej); w prawie słowackim § 345 zákon 300/2005 Z.z., Trestný zákon (kodeksu karnego). Zobacz także wyrok z dnia 6 września 2011 r., Patriciello (C‑163/10, EU:C:2011:543), dotyczący pomówienia. ( ) Zobacz na przykład art. 226‑10 francuskiego kodeksu karnego. ( ) Zobacz przepisy przytoczone w przypisie 64 do niniejszej opinii. Zobacz także S. Ceccaldi, „Sur la nature conjecturale de l’élément moral: l’exemple de la dénonciation calomnieuse”, Revue de science criminelle et de droit pénal comparé, vol. 2, nr 3, s. 587–598.