C-369/24
WyrokTSUE2025-10-02CELEX: 62024CJ0369ECLI:EU:C:2025:743
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy art. 35 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2017/460, w świetle zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań, należy interpretować w ten sposób, że wyłączenie z jego zakresu stosowania obejmuje również długoterminowe umowy rezerwacji zdolności przesyłowych gazu zawarte przed 2017 r., w których klauzule cenowe przewidują zmiany taryf przesyłowych nie tylko na podstawie indeksacji, ale także z uwzględnieniem niższej taryfy regulowanej, która sama w sobie uwzględnia inne czynniki niż indeksacja?Ratio decidendi
Trybunał orzekł, że wyjątek przewidziany w art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/460 ma zastosowanie wyłącznie do umów, w których zmiany poziomów taryf przesyłowych wynikają jedynie z indeksacji. Wykładnia ta wynika z konieczności jednolitego stosowania prawa UE (wobec rozbieżności wersji językowych) oraz z kontekstu i celów rozporządzeń 715/2009 i 2017/460, które dążą do liberalizacji i harmonizacji rynków gazu oraz zapewnienia niedyskryminacyjnych taryf. Art. 35 ust. 1 stanowi odstępstwo od zasady harmonizacji i dlatego podlega ścisłej wykładni. Jeśli taryfy zmieniają się w zależności od innych czynników niż indeksacja (np. taryfy regulowane uwzględniające dodatkowe elementy), wyjątek ten nie ma zastosowania, nawet jeśli uwzględniane są zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań, gdyż przedsiębiorcy nie mogą oczekiwać utrzymania sytuacji, która może zostać zmieniona w ramach uprawnień dyskrecjonalnych instytucji UE.Stan faktyczny
Spór dotyczy zgodności z prawem decyzji węgierskiego organu regulacyjnego (MEKH) ustalającej metodę wyznaczania ceny referencyjnej dla przesyłu gazu. MET Magyarország Energiakereskedő Zrt. i Global NRG ROM SRL zawarły w 2008 r. długoterminowe umowy (HOT) z FGSZ Földgázszállító Zrt. na rezerwację zdolności przesyłowych gazu. Umowy te przewidywały coroczną indeksację taryf, ale także możliwość stosowania niższej taryfy regulowanej przez MEKH, która uwzględniała inne czynniki niż indeksacja. Po wejściu w życie rozporządzenia (UE) 2017/460, MEKH wdrożył nowe, zharmonizowane metody taryfowe, które skarżące spółki zakwestionowały, twierdząc, że ich umowy powinny być wyłączone na podstawie art. 35 ust. 1 tego rozporządzenia.Rozstrzygnięcie
Artykuł 35 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) 2017/460 z dnia 16 marca 2017 r. ustanawiającego kodeks sieci dotyczący zharmonizowanych struktur taryf przesyłowych dla gazu w związku z zasadami pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań należy interpretować w ten sposób, że przewidziany w nim wyjątek ma zastosowanie wyłącznie do długoterminowych umów rezerwacji zdolności przesyłowych dla gazu zawartych przed dniem 6 kwietnia 2017 r., w których nie przewidziano żadnej zmiany w poziomach taryf przesyłowych ustalonych według zdolności lub wolumenów przesyłanego gazu dokonywanej w sposób inny niż na podstawie indeksacji, w szczególności opartej na wskaźniku cen detalicznych. Wyjątek ten nie ma zastosowania do umów, w których zmiany poziomów taryf wynikają z innych czynników, w tym z porozumienia umawiających się stron dotyczącego tych zmian lub z zastosowania taryfy regulowanej.Pełny tekst orzeczenia
WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
z dnia 2 października 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Rynek wewnętrzny gazu ziemnego – Rozporządzenie (UE) 2017/460 – System przesyłowy gazu ziemnego – Metoda wyznaczania ceny referencyjnej – Artykuł 35 ust. 1 – Wyłączenie umów zawartych przed dniem 6 kwietnia 2017 r. nieprzewidujących żadnych zmian w poziomach taryf przesyłowych, z wyjątkiem indeksacji – Pojęcie „indeksacji”
W sprawie C‑369/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt, Węgry) postanowieniem z dnia 13 maja 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 24 maja 2024 r., w postępowaniu:
MET Magyarország Energiakereskedő Zrt.,
Global NRG ROM SRL
przeciwko
Magyar Energetikai és Közmű-szabályozási Hivatal,
przy udziale:
FGSZ Földgázszállító Zrt.,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: M. Gavalec, prezes izby, Z. Csehi i F. Schalin (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: T. Ćapeta,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu MET Magyarország Energiakereskedő Zrt. – M. Czesznak i G. Stanka, ügyvédek,
–
w imieniu Global NRG ROM SRL – B. Világi, ügyvéd,
–
w imieniu Magyar Energetikai és Közmű-szabályozási Hivatal – L. Hoschek, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu FGSZ Földgázszállító Zrt. – P. Németh, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu rządu węgierskiego – D. Csoknyai i Z. Fehér, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu bułgarskiego – T. Mitova i R. Stoyanov, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – O. Beynet, T. Scharf i A. Tokár, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy art. 35 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) 2017/460 z dnia 16 marca 2017 r. ustanawiającego kodeks sieci dotyczący zharmonizowanych struktur taryf przesyłowych dla gazu (Dz.U. 2017, L 72, s. 29).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy MET Magyarország Energiakereskedő Zrt. (zwaną dalej „MET”), spółką węgierską, i Global NRG ROM SRL (zwaną dalej „Global NRG”), spółką rumuńską, a Magyar Energetikai és Közmmű-szabályozási Hivatal (węgierskim organem regulacyjnym sektora energetycznego i usług użyteczności publicznej, zwanym dalej „MEKH”) w przedmiocie zgodności z prawem decyzji tego organu ustalającej metodę wyznaczania ceny referencyjnej dla przesyłu gazu i uznającej za mający zastosowanie do umów zawartych przed dniem 6 kwietnia 2017 r. między FGSZ Földgázszállító Zrt. (zwaną dalej „FGSZ”), operatorem węgierskiego systemu przesyłowego gazu, a tymi dwoma spółkami, będącymi użytkownikami tego systemu.
Ramy prawne
Prawo Unii
Rozporządzenie nr 715/2009
Motyw 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1775/2005 (Dz.U. 2009, L 211, s. 36) wskazywał:
„Należy określić kryteria, według których ustalane są taryfy za dostęp do sieci[,] w celu zapewnienia, aby kryteria te były w pełni zgodne z zasadą niedyskryminacji oraz potrzebami dobrze funkcjonującego rynku wewnętrznego […]”.
Zgodnie z motywem 19 tego rozporządzenia:
„Aby doprowadzić do wzmocnienia konkurencji poprzez płynne rynki hurtowe gazu ważne jest, aby handel gazem mógł przebiegać niezależnie od jego umiejscowienia w systemie. Cel ten może zostać osiągnięty jedynie w drodze zapewnienia użytkownikom sieci swobody niezależnego rezerwowania zdolności na wejściu i wyjściu z systemu, w następstwie czego przesył gazu następuje w ramach stref, a nie ścieżek kontraktowych. […] Taryfy nie powinny być uzależnione od trasy transportu. Z tego względu taryfa określona dla jednego punktu wejścia lub większej ich liczby nie powinna być związana z taryfą określoną dla jednego punktu wyjścia lub większej ich liczby i odwrotnie”.
Artykuł 13 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Taryfy za dostęp do sieci”, przewidywał w ust. 1 akapit czwarty:
„Taryfy dla użytkowników sieci są niedyskryminacyjne i są ustalane oddzielnie dla poszczególnych punktów wejścia do systemu przesyłowego lub wyjścia z niego. Mechanizmy alokacji kosztów oraz metody ustalania stawek w odniesieniu do punktów wejścia i punktów wyjścia są zatwierdzane przez krajowe organy regulacyjne. Państwa członkowskie zapewniają, aby po upływie okresu przejściowego, do dnia 3 września 2011 r., opłaty sieciowe nie były obliczane na podstawie ścieżek kontraktowych”.
Rozporządzenie 2017/460
Zgodnie z motywem 3 rozporządzenia 2017/460:
„Po wprowadzeniu koncepcji systemu wejścia–wyjścia rozporządzeniem (WE) nr 715/2009 koszty przesyłania przestały być bezpośrednio związane z jedną określoną trasą, ponieważ zdolność w punktach wejścia i wyjścia z systemu może być kontraktowana oddzielnie, a gaz można przesyłać na potrzeby użytkowników sieci z dowolnego punktu wejścia do dowolnego punktu wyjścia. Zgodnie z tymi zasadami operator systemu przesyłowego wybiera najbardziej efektywny sposób przepływu gazu przez system […]”.
Artykuł 3 pkt 1 rozporządzenia 2017/406 definiuje „cenę referencyjną” jako „cenę za produkt z zakresu zdolności ciągłej o czasie trwania wynoszącym jeden rok, która obowiązuje w punktach wejścia i punktach wyjścia oraz którą stosuje się do określenia taryf przesyłowych opartych na zdolności”.
Artykuł 6 tego rozporządzenia, zatytułowany „Stosowanie metody wyznaczania ceny referencyjnej”, stanowi w ust. 3:
„Tę samą metodę wyznaczania ceny referencyjnej stosuje się do wszystkich punktów wejścia i punktów wyjścia w danym systemie wejścia–wyjścia, z zastrzeżeniem wyjątków określonych w art. 10 i 11”.
Artykuł 35 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Istniejące umowy”, w ust. 1 i 2 przewiduje:
„1. Jeżeli w umowach lub rezerwacjach zdolności zawartych przed dniem 6 kwietnia 2017 r. nie przewidziano żadnych zmian w poziomach taryf przesyłowych opartych na zdolności lub taryf przesyłowych opartych na wolumenach przesyłanego paliwa gazowego, z wyjątkiem ewentualnych indeksacji, niniejsze rozporządzenie nie ma wpływu na poziomy taryf przesyłowych wynikające ze wspomnianych wyżej umów lub rezerwacji zdolności.
2. Postanowienia umowy dotyczące taryf przesyłowych i rezerwacji zdolności, o których mowa w ust. 1, nie podlegają odnowieniu, przedłużeniu ani nie mogą być ponownie negocjowane po dacie ich wygaśnięcia”.
Prawo węgierskie
Artykuł 104 § 7 földgázellátásról szóló 2008. évi XL. törvény (ustawy nr XL z 2008 r. o dostawach gazu ziemnego), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi:
„Umowa nie może skutecznie określać ceny wyższej niż taryfa urzędowa. Jeżeli cena nie została uzgodniona między stronami, a towar lub usługa podlegają taryfie urzędowej, zastosowanie ma ta ostatnia. Taryfa urzędowa jest również decydująca, w przypadku gdy strony uzgodniły inną cenę z naruszeniem prawa lub decyzji ustalającej taryfę urzędową”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
W dniu 20 października 2008 r. MET i Global NRG zawarły z FGSZ umowę długoterminową na rezerwację zdolności przesyłowych, przesył gazu ziemnego i zarządzanie siecią (zwaną dalej „umową HOT”) w odniesieniu do gazociągu łączącego Węgry i Rumunię na lata 2010–2030. Do 2018 r. umowy te były przedmiotem corocznych zmian w zakresie obowiązujących taryf w drodze aneksów do umowy zawartych między stronami.
Jeśli chodzi o taryfę przesyłową w odniesieniu do granicznego punktu wyjścia między Węgrami a Rumunią, wzór zawarty w klauzuli 3 umów długoterminowych przewiduje coroczną indeksację opartą na wskaźniku cen detalicznych ustalonym przez centralny urząd statystyczny.
Przy corocznym ustalaniu opłaty przesyłowej umawiające się strony uwzględniły również taryfy regulowane za korzystanie z sieci określone przez MEKH w okresowo aktualizowanych zarządzeniach taryfowych. Owe taryfy, stosowane obligatoryjnie na podstawie art. 104 ust. 7 ustawy o dostawach gazu ziemnego, stanowiły górną granicę ceny płaconej przez skarżące w postępowaniu głównym. Skarżące w postępowaniu głównym były zatem zobowiązane do uiszczania co roku opłat za korzystanie z sieci, począwszy od wejścia w życie umów HOT do dnia 30 września 2019 r., na podstawie niższej z dwóch taryf za rozpatrywany okres, tj. taryfy indeksowanej przewidzianej w umowie HOT lub taryfy regulowanej.
Do dnia 30 września 2019 r. MEKH ustalał taryfy regulowane za korzystanie z sieci w stosunku do granicznego punktu wyjścia między Węgrami a Rumunią, przy czym stosował metodę inną niż metoda stosowana w przypadku innych punktów węgierskiego systemu przesyłowego gazu ziemnego, a mianowicie model aktualizowanych przepływów pieniężnych, którego celem było zapewnienie zwrotu z inwestycji w budowę gazociągu. Organ ten uwzględniał, poza indeksacją, inne elementy, takie jak rezerwacje nowych zdolności przesyłowych i generowane przez nie przychody, a także wewnętrzną stopę zwrotu.
W dniu 6 kwietnia 2017 r. weszło w życie rozporządzenie 2017/460. Jego art. 6 ust. 3 stanowi, że tę samą metodę wyznaczania ceny referencyjnej stosuje się do wszystkich punktów wejścia i punktów wyjścia w danym systemie wejścia–wyjścia. Wejście w życie tego rozporządzenia skutkowało obowiązkowym stosowaniem tej metody w odniesieniu do całej węgierskiej sieci gazociągów, uznawanej obecnie za jeden system wejścia–wyjścia.
MEKH wdrożył te nowe uregulowania po raz pierwszy ze skutkiem od dnia 1 października 2019 r. i w związku z tym taryfę dla punktu wyjścia dla granicy węgiersko-rumuńskiej, którą skarżące w postępowaniu głównym powinny zapłacić z tytułu umów HOT, ustalił w taki sam sposób jak taryfy wszystkich pozostałych punktów wyjścia z systemu całej sieci węgierskiej.
Skarżące w postępowaniu głównym, nie zgadzając się z tą zmianą, nie podpisały nowych aneksów do tych umów, przy czym ostatni aneks pochodzi z dnia 1 października 2018 r. Od dnia 1 października 2019 r. dokonują one płatności na rzecz operatora sieci FGSZ z zastrzeżeniem przysługujących im praw.
W decyzji z dnia 25 października 2022 r. MEKH określił metodę wyznaczania ceny referencyjnej dla cyklu regulacyjnego taryf od dnia 1 października 2021 r. do dnia 30 września 2025 r. Wskazał on w niej, że wyłączenie przewidziane w art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/460, zgodnie z którym rozporządzenie to nie ma wpływu na poziomy taryf przesyłowych wynikających z umów lub rezerwacji zdolności przesyłowych zawartych przed dniem 6 kwietnia 2017 r., nie ma zastosowania do umów HOT. Jego zdaniem przepis ten ma bowiem zastosowanie do umów, na mocy których roczna aktualizacja taryf wynika wyłącznie z wdrożenia klauzuli indeksacyjnej. Natomiast według MEKH taryfy ustalone w umowach HOT nie zmieniały się wyłącznie w wyniku zastosowania indeksacji, lecz uwzględniały również poziom taryfy regulowanej.
MET i Global NRG wniosły skargę o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 25 października 2022 r. do Fővárosi Törvényszék (sądu dla miasta stołecznego Budapeszt, Węgry), który jest sądem odsyłającym, podnosząc, że umowy HOT są objęte zakresem stosowania art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/460. Ich zdaniem przepis ten wdraża zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań, ponieważ jego celem jest zapewnienie, by wejście w życie tego rozporządzenia nie naruszało praw umawiających się stron umów długoterminowych zawartych przed wejściem w życie tego rozporządzenia.
Sąd odsyłający wskazuje, że zgodnie z węgierską wersją językową art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/460 przewidziane w nim wyłączenie ma zastosowanie do umów, które nie przewidują zmian taryfowych przekraczających ewentualną indeksację poziomów taryf przesyłowych opartych na zdolności lub na wolumenach przesyłanego gazu. Wskazuje on, że warunek ten może być spełniony przez umowy będące przedmiotem postępowania głównego. Jednakże z wersji niemieckiej, angielskiej i francuskiej art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/460 wynika, że kryterium wyłączenia jest oparte nie na poziomie zmienności taryfowej, lecz na wyłącznym związku przyczynowym z samym tylko mechanizmem indeksacji. Zdaniem zaś sądu odsyłającego nie jest jasne, w odniesieniu do tych umów, czy można uznać, że taryfy zmieniają się jedynie w wyniku zastosowania indeksacji. Po pierwsze, pod uwagę brana jest bowiem taryfa regulowana, która znajduje zastosowanie, gdy jest niższa niż taryfa umowna. Po drugie, indeksacje wynikające z zastosowania taryfy regulowanej są dokonywane nie w odniesieniu do pierwotnej taryfy umownej, lecz do poziomu taryfy uwzględniającej to zastosowanie. Po trzecie, uwzględnienie taryfy regulowanej stanowi dla umawiających się stron zobowiązanie prawne. Po czwarte, przy ustalaniu taryfy regulowanej MEKH uwzględnił, przed wejściem w życie rozporządzenia 2017/460, inne kryteria oprócz indeksacji.
W tych okolicznościach Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy w świetle zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/460 należy interpretować w ten sposób, że z zakresu stosowania tego rozporządzenia są wyłączone również zawarte przed 2017 r. długoterminowe umowy rezerwacji zdolności, w których klauzulach cenowych nie przewidziano, że określona w chwili zawarcia umowy taryfa przesyłowa oparta na zdolności lub wolumenach przesyłanego gazu zmienia się wyłącznie zgodnie z wcześniej określonym wzorem opartym na wskaźniku cen detalicznych ustalonym przez krajowy urząd statystyczny, lecz – na mocy bezwzględnie obowiązującego przepisu prawa krajowego – zastosowano w nich taryfę regulowaną za korzystanie z sieci zamiast taryfy wyznaczonej, pod warunkiem że ta pierwsza będzie niższa, przy czym taryfa regulowana jest taryfą, którą strony indeksują w następnym okresie i przy ustalaniu której organ bierze pod uwagę, oprócz indeksacji, nowe krótkoterminowe umowy rezerwacji zdolności zawarte w odniesieniu do danego gazociągu międzysystemowego sieci i wynikające z nich dochody, a także wewnętrzną stopę zwrotu?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/460 w związku z zasadami pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań należy interpretować w ten sposób, że przewidziany w nim wyjątek ma zastosowanie do długoterminowych umów rezerwacji zdolności przesyłowych dla gazu zawartych przed dniem 6 kwietnia 2017 r., przewidujących zmianę w poziomach taryf przesyłowych określonych według zdolności lub wolumenów przesyłanego gazu, na podstawie nie tylko indeksacji, w danym przypadku opartej na wskaźniku cen detalicznych, lecz również z uwzględnieniem taryfy regulowanej, która sama obejmuje indeksację oraz inne czynniki i może mieć zastosowanie zamiast taryfy umownej.
Co się tyczy kontekstu interpretowanego przepisu, należy zauważyć, że rozporządzenie nr 715/2009 stanowi część „trzeciego pakietu energetycznego”, przyjętego w dniu 13 lipca 2009 r., którego celem jest w szczególności dalsza liberalizacja i zwiększenie przejrzystości rynków gazu. Rozporządzenie nr 715/2009 wprowadziło pojęcie „systemu wejścia–wyjścia”, które polega, jak wynika z motywu 19 i art. 13 tego rozporządzenia, na umożliwieniu użytkownikom systemu przesyłowego gazu prowadzenia handlu gazem niezależnie od jego konkretnego fizycznego przepływu, czyniąc w ten sposób taryfy za korzystanie z systemu przesyłowego niezależnymi od konkretnych tras przesyłu gazu.
Rozporządzenie 2017/460, którego podstawę prawną stanowi rozporządzenie nr 715/2009, ma na celu ustanowienie kodeksu sieci dotyczącego zharmonizowanych struktur taryf przesyłowych dla gazu zgodnie z systemem wejścia–wyjścia wprowadzonym rozporządzeniem nr 715/2009. I tak art. 6 ust. 3 rozporządzenia 2017/460 stanowi, że – co do zasady – tę samą metodę wyznaczania ceny referencyjnej stosuje się do wszystkich punktów wejścia i punktów wyjścia w danym systemie wejścia–wyjścia.
Bezsporne jest, że umowy rozpatrywane w postępowaniu głównym ustalają taryfy przesyłowe dla konkretnej trasy gazu, a zatem nie są zgodne z art. 6 ust. 3 rozporządzenia 2017/460.
W celu zapewnienia poszanowania zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań art. 35 rozporządzenia 2017/460 przewiduje jednak wyjątek od stosowania tego rozporządzenia w odniesieniu do istniejących umów. I tak, zgodnie z tym art. 35 ust. 1, „jeżeli w umowach lub rezerwacjach zdolności zawartych przed dniem 6 kwietnia 2017 r. nie przewidziano żadnych zmian w poziomach taryf przesyłowych opartych na zdolności lub taryf przesyłowych opartych na wolumenach przesyłanego paliwa gazowego, z wyjątkiem ewentualnych indeksacji, rozporządzenie to nie ma wpływu na poziomy taryf przesyłowych wynikające ze wspomnianych wyżej umów lub rezerwacji zdolności”.
Co się tyczy, w pierwszej kolejności, brzmienia tego przepisu, wymagane są dwie kumulatywne przesłanki, aby wyjątek ten znalazł zastosowanie. Zgodnie z pierwszą przesłanką musi chodzić o umowę zawartą przed dniem 6 kwietnia 2017 r., czyli przed datą wejścia w życie rozporządzenia 2017/460. Drugą przesłankę stanowi to, że owa umowa nie przewiduje zmiany w poziomach taryf przesyłowych opartych na zdolności lub taryf przesyłowych opartych na wolumenach przesyłanego paliwa gazowego, z wyjątkiem ewentualnej indeksacji.
Co się tyczy pierwszej przesłanki, z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że umowy HOT zostały zawarte w dniu 20 października 2008 r., w związku z czym przesłanka ta jest spełniona.
Co się tyczy drugiej przesłanki, z różnych wersji językowych art. 35 rozporządzenia 2017/460, z wyjątkiem wersji węgierskiej, wynika, że wyjątek ma zastosowanie wyłącznie do długoterminowych umów rezerwacji zdolności przesyłowych dla gazu zawartych przed dniem 6 kwietnia 2017 r., na mocy których poziom taryf przesyłowych może ulec zmianie wyłącznie na skutek indeksacji. Podczas gdy wersje niemiecka, angielska i francuska tego przepisu oraz inne wersje językowe badane przez Trybunał zawierają wzmiankę „żadnych zmian […] z wyjątkiem […] indeksacji”, wersja węgierska posługuje się wyrażeniem „żadnych zmian […] powyżej indeksacji”. Wyrażenie to można interpretować w taki sposób, że poziom taryf może również ulec zmianie w zależności od czynników innych niż indeksacja, pod warunkiem że ta aktualizacja taryf nie doprowadzi do wyższego poziomu niż poziom wynikający z ewentualnej indeksacji.
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że sformułowania użytego w jednej z wersji językowych przepisu prawa Unii nie można traktować jako wyłącznej podstawy jego wykładni ani też przypisywać mu w tym względzie pierwszeństwa wobec innych wersji językowych. Takie podejście byłoby bowiem niezgodne z wymogiem jednolitego stosowania prawa Unii. W wypadku rozbieżności między różnymi wersjami językowymi dany przepis należy zatem interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego jest on częścią (zob. wyroki: z dnia 27 października 1977 r., Bouchereau, 30/77, EU:C:1977:172, pkt 14; z dnia 9 lipca 2020 r., Naturschutzbund Deutschland – Landesverband Schleswig-Holstein, C‑297/19, EU:C:2020:533, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
Rozporządzenie 2017/460 nie definiuje pojęcia „indeksacji” zawartego w jego art. 35 ust. 1. W związku z tym ustalenie znaczenia i zakresu tego pojęcia powinno być dokonywane zgodnie w szczególności z jego zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym (zob. podobnie wyrok z dnia 1 października 2020 r., Entoma, C‑526/19, EU:C:2020:769, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie indeksację rozumie się ogólnie jako mechanizm umowny lub prawny mający na celu automatyczne dokonywanie zmian, wraz z upływem czasu, pierwotnie ustalonej kwoty wartości finansowej w zależności od zmiany określonego wskaźnika referencyjnego.
W niniejszym przypadku umowy rozpatrywane w postępowaniu głównym zawierają mechanizm indeksacji, zgodnie z którym taryfa przesyłowa mająca zastosowanie w danym okresie jest wyznaczana za pomocą wzoru określonego z góry i opartego na zmianie wskaźnika cen detalicznych ustalonego przez centralny urząd statystyczny.
Jednakże z postanowienia odsyłającego wynika, że umowy te przewidują również, na mocy bezwzględnie obowiązującego przepisu prawa krajowego, stosowanie taryfy regulowanej za korzystanie z sieci zamiast taryfy pierwotnie uzgodnionej i indeksowanej, gdy ta pierwsza taryfa jest niższa od tej drugiej. W rzeczywistości taryfa regulowana była wielokrotnie stosowana, a następnie stanowiła podstawę indeksacji umownej dla danego okresu. Z decyzji tej wynika również, że przy ustalaniu tej taryfy regulowanej MEKH uwzględnił, oprócz indeksacji, inne elementy, takie jak nowe krótkoterminowe umowy rezerwacji zdolności przesyłowych zawarte dla danego gazociągu, generowane przez nie przychody oraz wewnętrzna stopa zwrotu. Okazuje się zatem, że poziom umownej taryfy przesyłowej zmieniał się w czasie w zależności od elementów innych niż indeksacja uzgodniona w umowie.
Co się tyczy w drugiej kolejności kontekstu, w jaki wpisuje się art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/460, należy zauważyć, że – jak wynika z pkt 23 i 24 niniejszego wyroku – przepis ten stanowi odstępstwo od zasady tej samej metody wyznaczania cen referencyjnych stosowanej do wszystkich punktów wejścia i wyjścia w danym systemie wejścia-wyjścia, przewidzianej w art. 6 ust. 3 tego rozporządzenia, i w związku z tym podlega ścisłej wykładni.
Potwierdza to art. 35 ust. 2, zgodnie z którym postanowienia umowy dotyczące taryf przesyłowych i rezerwacji zdolności, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, nie podlegają odnowieniu, przedłużeniu ani nie mogą być ponownie negocjowane po dacie ich wygaśnięcia.
Co się tyczy w trzeciej kolejności celów realizowanych przez rozporządzenie nr 715/2009 i rozporządzenie 2017/460, rozporządzenia te zmierzają, zgodnie z motywami 7 i 19 rozporządzenia nr 715/2009, do zapewnienia, aby taryfy za dostęp do sieci były w pełni zgodne z zasadą niedyskryminacji oraz potrzebami dobrze funkcjonującego rynku wewnętrznego, i do wzmocnienia konkurencji poprzez płynne rynki hurtowe gazu. Motyw 19 tego rozporządzenia i motyw 3 rozporządzenia 2017/460 uściślają, że w tym celu ważne jest, aby handel mógł przebiegać niezależnie umiejscowienia gazu w systemie oraz że cel ten może zostać osiągnięty jedynie w drodze zapewnienia użytkownikom sieci swobody niezależnego rezerwowania zdolności na wejściu i wyjściu z systemu, w następstwie czego przesył gazu następuje w ramach stref, a nie ścieżek kontraktowych. Niedyskryminacyjny charakter taryf lub metod ich wyznaczania został również podkreślony w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 715/2009.
W związku z tym ścisła wykładnia wyjątku zawartego w art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/460 oznacza, przy uwzględnieniu kontekstu i celu tego rozporządzenia, które zostały wskazane w pkt 23 i 35–37 niniejszego wyroku, że nie może on znaleźć zastosowania, jeżeli w okresie obowiązywania umowy przewidziana w niej taryfa jest przedmiotem dostosowań uwzględniających czynniki inne niż indeksacja oparta na wskaźniku cen detalicznych.
W odniesieniu do zasad pewności prawa i uzasadnionych oczekiwań zgodnie z utrwalonym orzecznictwem każdy przedsiębiorca, u którego instytucja wywoła uzasadnione oczekiwania, ma prawo powołać się na zasadę ich ochrony. Jednakże, mimo że zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań należy do zasad ogólnych prawa Unii Europejskiej, przedsiębiorcy nie mogą w sposób uzasadniony oczekiwać, że zostanie utrzymana istniejąca sytuacja, która może zostać zmieniona w ramach uprawnień dyskrecjonalnych przyznanych instytucjom Unii Europejskiej (wyrok z dnia 26 czerwca 2012 r., Polska/Komisja, C‑335/09 P, EU:C:2012:385, pkt 180 i przytoczone tam orzecznictwo).
W świetle powyższego odpowiedź na postawione pytanie powinna brzmieć: art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/460 w związku z zasadami pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań należy interpretować w ten sposób, że przewidziany w nim wyjątek ma zastosowanie wyłącznie do długoterminowych umów rezerwacji zdolności przesyłowych dla gazu zawartych przed dniem 6 kwietnia 2017 r., w których nie przewidziano żadnej zmiany w poziomach taryf przesyłowych ustalonych według zdolności lub wolumenów przesyłanego gazu dokonywanej w sposób inny niż na podstawie indeksacji, w szczególności opartej na wskaźniku cen detalicznych. Wyjątek ten nie ma zastosowania do umów, w których zmiany poziomów taryf wynikają z innych czynników, w tym z porozumienia umawiających się stron dotyczącego tych zmian lub z zastosowania taryfy regulowanej.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 35 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) 2017/460 z dnia 16 marca 2017 r. ustanawiającego kodeks sieci dotyczący zharmonizowanych struktur taryf przesyłowych dla gazu w związku z zasadami pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań
należy interpretować w ten sposób, że:
przewidziany w nim wyjątek ma zastosowanie wyłącznie do długoterminowych umów rezerwacji zdolności przesyłowych dla gazu zawartych przed dniem 6 kwietnia 2017 r., w których nie przewidziano żadnej zmiany w poziomach taryf przesyłowych ustalonych według zdolności lub wolumenów przesyłanego gazu dokonywanej w sposób inny niż na podstawie indeksacji, w szczególności opartej na wskaźniku cen detalicznych. Wyjątek ten nie ma zastosowania do umów, w których zmiany poziomów taryf wynikają z innych czynników, w tym z porozumienia umawiających się stron dotyczącego tych zmian lub z zastosowania taryfy regulowanej.
Podpisy
(
*1
) Język postępowania: węgierski.
© Unia Europejska, źródło: EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), pozyskano 13.07.2026. Autentyczne są wyłącznie wersje opublikowane w Dz. Urz. UE. · Źródło