C-377/02

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO ANTONIA TIZZANA przedstawiona w dniu 18 listopada 2004 r.(1) Sprawa C‑377/02 Léon Van Parys NV przeciwko Belgisch Interventie- en Restitutiebureau [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Raad van State (Belgia)] Wspólna organizacja rynku bananów – Umowa EWG–Pakt Andyjski – WTO – GATT 1994 – Artykuły I i XIII – Bezpośredni skutek – Organ Rozstrzygania Sporów (DSB) – Zalecenia i decyzje – Skutki prawne – Wyjątek tzw. szczególnego zobowiązania – Warunki Spis treści I –   Ramy prawne A –   Umowy międzynarodowe B –   Uregulowania wspólnotowe II – Stan faktyczny i przebieg postępowania III – Analiza prawna A –   W przedmiocie pierwszego, trzeciego i czwartego pytania prejudycjalnego 1.     Wstęp 2.     Orzecznictwo wspólnotowe dotyczące skutków przepisów WTO a)     Wyrok w sprawie Portugalia przeciwko Radzie b)     Wyrok w sprawie Niderlandy przeciwko Parlamentowi i Radzie 3.     Skutki decyzji DSB a)     System ustanowiony przez Uzgodnienie w sprawie zasad i procedur regulujących rozstrzyganie sporów b)     Sprawa Biret International przeciwko Radzie – wstęp c)     Opinia rzecznika generalnego S. Albera d)     Wyrok Trybunału e)     Zastosowanie w niniejszej sprawie 4.     Występowanie „szczególnych okoliczności” – „wyjątek szczególnego zobowiązania” a)     Wstęp b)     Precedensy c)     Postanowienie w sprawie OGT Fruchthandelsgesellschaft d)     Uwagi krytyczne e)     Uwagi końcowe B –   W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego IV – Wnioski 1.     W niniejszej sprawie Raad van State (rada stanu, Belgia) zwróciła się do Trybunału o ponowne zajęcie się kwestią zgodności wspólnotowych uregulowań dotyczących przywozu bananów ze zobowiązaniami Wspólnoty wynikającymi z jej członkostwa w Światowej Organizacji Handlu (zwanej dalej „WTO”). Szczególny charakter niniejszej sprawy wynika z faktu, że leżące u podstaw postępowania uregulowania wspólnotowe, wprowadzone po tym jak Organ Rozstrzygania Sporów WTO (Dispute Settlement Body, zwany dalej „DSB”) stwierdził niezgodność poprzednich uregulowań z przepisami WTO, również zostały uznane przez DSB za niezgodne z tymi przepisami. I –    Ramy prawne A –    Umowy międzynarodowe 2.     Podstawowym aktem prawnym, który należy zbadać dla celów niniejszej sprawy, jest Układ ogólny w sprawie taryf celnych i handlu (zwany dalej „GATT”). Układ ten stanowi załącznik 1A do porozumienia ustanawiającego WTO, które zostało przyjęte w imieniu Wspólnoty w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r.(2). 3.     Artykuł I ust. 1 GATT ustanawia tzw. klauzulę najwyższego uprzywilejowania. Przepis ten przewiduje w szczególności, że „[w] odniesieniu do wszelkiego rodzaju ceł i opłat nakładanych na lub w związku z importem lub eksportem […], wszelkie korzyści, ulgi, przywileje lub zwolnienia, przyznawane przez jakąkolwiek układającą się stronę jakiemukolwiek produktowi pochodzącemu z jakiegokolwiek innego kraju lub przeznaczonemu do niego, będą niezwłocznie i bezwarunkowo rozciągnięte na podobny produkt pochodzący z terytoriów lub przeznaczony do terytoriów wszystkich innych układających się stron”(3). 4.     Artykuł XIII, dotyczący niedyskryminacyjnego stosowania ograniczeń ilościowych stanowi: „1.   Żadne zakazy lub ograniczenia nie będą stosowane przez jedną układającą się stronę przy imporcie produktu pochodzącego z terytorium jakiejkolwiek innej układającej się strony […], chyba że takie zakazy lub ograniczenia są stosowane przy imporcie podobnego produktu ze wszystkich trzecich krajów […]. 2.      Przy stosowaniu ograniczeń dotyczących importu jakiegokolwiek produktu układające się strony będą starały się tak rozdzielić handel tym produktem, aby udział w nim różnych układających się stron odpowiadał możliwie ściśle udziałowi, jakiego mogłyby się one spodziewać przy braku tych ograniczeń; w tym celu będą one przestrzegać następujących postanowień: a)      każdorazowo, gdy będzie to wykonalne, będą ustalone kontyngenty, odpowiadające całkowitej wysokości dopuszczalnego importu (w podziale na kraje dostarczające lub bez takiego podziału) […]; b)      w przypadku gdy ustalenie kontyngentów nie jest wykonalne, ograniczenia mogą być stosowane w postaci licencji lub pozwoleń importowych bez kontyngentu; c)      z wyjątkiem [sytuacji], gdy chodzi o stosowanie kontyngentów rozdzielonych stosownie do punktu [lit.] d) niniejszego ustępu, układające się strony nie będą wymagały, ażeby licencje lub pozwolenia importowe były udzielane przy imporcie określonego produktu z określonego kraju lub źródła pochodzenia; d)      w przypadkach gdy kontyngent będzie rozdzielony między kraje dostarczające, układająca się strona stosująca ograniczenia będzie mogła uzgodnić rozdział kontyngentu w porozumieniu ze wszystkimi innymi układającymi się stronami istotnie zainteresowanymi w dostawie danego produktu. W przypadku gdy metoda ta okaże się w praktyce niemożliwa do zrealizowania, to odnośna układająca się strona przyzna układającym się stronom mającym istotny interes w dostawie danego towaru udziały w proporcji odpowiadającej ilościom dostaw, dokonywanych przez te układające się strony w ramach całkowitej ilości lub wartości importu danego produktu w ciągu ubiegłego reprezentatywnego okresu, z należytym uwzględnieniem wszystkich specjalnych czynników, które mogły wpływać lub będą mogły wpływać na handel danym produktem […]. […] 5.      Postanowienia niniejszego Artykułu będą miały zastosowanie do wszelkich kontyngentów taryfowych ustanowionych lub utrzymanych w mocy przez jakąkolwiek układającą się stronę […]”(4). 5.     W niniejszej sprawie oprócz GATT, istotna jest także umowa ramowa o współpracy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Umową z Kartageny i jej państwami członkowskimi(5), podpisana w dniu 23 kwietnia 1993 r. w Kopenhadze (zwana dalej „umową EWG–Pakt Andyjski”) i przyjęta w imieniu wspólnoty decyzją Rady 98/278/WE z dnia 7 kwietnia 1998 r.(6). 6.     W omawianym kontekście istotny jest art. 4 rzeczonej umowy, w rozumieniu którego: „Umawiające się Strony niniejszym przyznają sobie wzajemnie klauzulę największego uprzywilejowania w handlu, zgodnie z Układem Ogólnym w sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT). Obie Strony potwierdzają wolę prowadzenia ze sobą handlu zgodnie z niniejszą Umową”. 7.     Jak wykażę poniżej, w niniejszej sprawie istotne jest również Uzgodnienie w sprawie zasad i procedur regulujących rozstrzyganie sporów(7) (zwane dalej „uzgodnieniem”), do którego powrócę w dalszej części rozważań (zob. poniżej pkt 46 i następne). B –    Uregulowania wspólnotowe 8.     W odniesieniu do uregulowań wspólnotowych chciałbym przede wszystkim przypomnieć, że rozporządzeniem Rady (EWG) nr 404/93 z dnia 13 lutego 1993 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku bananów(8) Wspólnota ustanowiła wspólny system wymiany handlowej z państwami trzecimi, który zastąpił różne wcześniejsze uregulowania krajowe. W następstwie skarg złożonych przez niektóre państwa trzecie system ten był przedmiotem procedury regulującej rozstrzyganie sporów w ramach WTO. Decyzją z dnia 25 września 1997 r. DSB przyjął raport Stałego Organu Apelacyjnego WTO, stwierdzający niezgodność systemu z art. I ust. 1 i art. XIII GATT(9). 9.     W następstwie tej decyzji Rada przyjęła rozporządzenie (WE) nr 1637/98 z dnia 20 lipca 1998 r. zmieniające rozporządzenie nr 404/93 (zwane dalej „rozporządzeniem nr 1637/98)(10). Zgodnie z art. 2 tego rozporządzenia, nowy system (zwany dalej „rozporządzeniem nr 404/93 ze zm.”) obowiązywał od dnia 1 stycznia 1999 r. 10.   Występujące w poprzednim systemie rozróżnienie między trzema różnymi kategoriami bananów przeznaczonymi do przywozu zostało utrzymane w rozporządzeniu nr 404/93 ze zm. W szczególności art. 16 stanowi, że: „Dla celów niniejszego tytułu: 1) »tradycyjny przywóz z krajów AKP« oznacza przywóz do Wspólnoty bananów pochodzących z państw wymienionych w Załączniku do niniejszego rozporządzenia(11) do granicy 857 700 ton (waga netto) rocznie; banany te określane są jako »tradycyjne banany z krajów AKP«; 2) »nietradycyjny przywóz z krajów AKP« oznacza przywóz do Wspólnoty bananów pochodzących z krajów AKP, ale nieobjętych definicją 1; banany te określane są jako »nietradycyjne banany z krajów AKP«; 3) »przywóz z państw trzecich poza krajami AKP« oznacza banany przywożone do Wspólnoty pochodzące z państw trzecich innych niż kraje AKP; banany te określane są jako »banany z państw trzecich«”. 11.   W rozumieniu art. 17 „[w] stosunku do całego przywozu bananów do Wspólnoty należy przedłożyć pozwolenie na przywóz wydawane przez państwa członkowskie każdej zainteresowanej stronie […], bez uszczerbku dla szczególnych przepisów przyjętych dla celów stosowania art. 18 i 19”. 12.   Artykuł 18 ust. 1 i 3 przewidują otwarcie kontyngentów taryfowych w wysokości 2 200 000 ton (waga netto), do którego należy dodać dodatkowy kontyngent taryfowy w wysokości 353 000 ton (waga netto) na przywóz bananów z państw trzecich oraz nietradycyjnych bananów z krajów AKP. W ramach tych kontyngentów przywóz bananów z państw trzecich podlega opłacie celnej w wysokości 75 ECU za tonę, a przywóz nietradycyjnych bananów z krajów AKP jest wolny od opłat celnych. Przywóz tradycyjnych bananów z krajów AKP jest również wolny od opłat celnych. 13.   Artykuł 18 ust. 4 dodaje, że w przypadku braku rozsądnej możliwości zagwarantowania porozumienia między wszystkimi umawiającymi się stronami WTO, które mają istotny interes w dostawach bananów, Komisja może dokonać rozdziału wspomnianych kontyngentów oraz tradycyjnej ilości z krajów AKP między te państwa, które mają istotny interes w dostawach bananów do Wspólnoty. 14.   Artykuł 19 przewiduje natomiast, że przywóz zarządzany jest zgodnie z „metodą opartą na uwzględnianiu tradycyjnych przepływów handlowych (»tradycyjni/nowi«)”. 15.   Komisja, zobowiązana na podstawie art. 20 rozporządzenia nr 404/93 ze zm. do wdrożenia nowego systemu, przyjęła rozporządzenie (WE) nr 2362/98 z dnia 28 października 1998 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia nr 404/93 w odniesieniu do uregulowań dotyczących przywozu bananów do Wspólnoty (zwane dalej „rozporządzeniem nr 2362/98”)(12). 16.   Na podstawie art. 19 rozporządzenia nr 404/93 ze zm., rozporządzenie nr 2362/98 ustanawia podział dostawców na „tradycyjne podmioty gospodarcze” i „nowe podmioty gospodarcze”, w zależności między innymi od tego, czy w okresie referencyjnym dokonali oni przywozu minimalnej ilości bananów do Wspólnoty. 17.   Artykuł 4 stanowi w szczególności, że każdy tradycyjny podmiot gospodarczy uzyskuje „na każdy rok i dla wszystkich krajów pochodzenia wskazanych w załączniku I, indywidualną ilość referencyjną, w zależności od ilości bananów, których przywozu rzeczywiście dokonał w okresie referencyjnym” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego rozporządzenia poniżej], jaki stanowią „[d]la przywozu dokonywanego w roku 1999 w ramach kontyngentów taryfowych lub przywozu tradycyjnych bananów AKP […] lata 1994, 1995 i 1996”. 18.   Artykuł 5 ust. 2 dodaje, że „w celu ustalenia odpowiadającej mu ilości referencyjnej, każdy [tradycyjny] podmiot gospodarczy co roku przed dniem 1 lipca przekazuje właściwemu organowi informację dotyczącą ilości bananów z kraju pochodzenia wskazanego w załączniku I, których przywozu rzeczywiście dokonał w każdym roku okresu referencyjnego”, jak też niektóre dokumenty uzupełniające. 19.   W przedmiocie szczegółowych zasad wydawania pozwoleń na przywóz, art. 17 stanowi, że: „Jeżeli dla danego kwartału i dla jednego lub kilku krajów pochodzenia wskazanych w załączniku I ilości będące przedmiotem wniosków o pozwolenie przekraczają znacznie orientacyjną ilość ustaloną odpowiednio na podstawie art. 14 lub przekraczają ilości dostępne, ustalany jest procent redukcji mający zastosowanie do wniosków”. 20.   Artykuł 18 ust. 1 stanowi natomiast, że „[j]eżeli dla jednego bądź kilku wskazanych krajów pochodzenia zostanie ustalony procent redukcji na podstawie art. 17, podmiot gospodarczy, który przedstawił wniosek o pozwolenie na przywóz z tego kraju lub krajów pochodzenia”, może „przedstawić nowy wniosek lub kilka nowych wniosków o pozwolenie dotyczących krajów pochodzenia, dla których dostępne ilości zostały opublikowane przez Komisję, do wysokości równej lub niższej od tej, której nie przyznano na podstawie pierwotnego wniosku”. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu Komisja określa „bezzwłocznie ilości, na które pozwolenia mogą zostać wydane, dla danego kraju lub krajów pochodzenia”. 21.   Artykuł 29 dodaje, że „[j]eżeli dla jednego lub kilku krajów pochodzenia wskazanych w załączniku I ilości będące przedmiotem wniosków o pozwolenie na przywóz w pierwszym kwartale roku 1999 przekraczają 26% przewidzianych ilości, Komisja ustala procent redukcji mający zastosowanie do każdego wniosku dotyczącego tego kraju lub krajów pochodzenia”. 22.   W wykonaniu tego przepisu rozporządzenie Komisji (WE) nr 2806/98 z dnia 23 grudnia 1998 r. w sprawie wydawania pozwoleń na przywóz bananów w ramach kontyngentu taryfowego i tradycyjnych bananów AKP w pierwszym kwartale roku 1999 oraz w sprawie składania nowych wniosków(13) ustala w art. 1 współczynnik redukcji dla wniosków dotyczących bananów pochodzących z Kolumbii, Kostaryki i Ekwadoru. 23.   Na podstawie art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 2362/98 rozporządzenie nr 2806/98 ustaliło również ilości, na które mogą zostać jeszcze przedstawione wnioski o pozwolenie na przywóz bananów w pierwszym kwartale roku 1999. Te nowe wnioski stanowią przedmiot rozporządzenia Komisji (WE) nr 102/1999 z dnia 15 stycznia 1999 r. w sprawie wydawania pozwoleń na przywóz bananów w ramach kontyngentu taryfowego i tradycyjnych bananów AKP, w pierwszym kwartale roku 1999 (drugi okres)(14), które ustala procent redukcji w zależności od kraju pochodzenia. 24.   Wnioski o pozwolenie na drugi kwartał roku 1999 uregulowane zostały w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 608/1999 z dnia 19 marca 1999 r. w sprawie wydawania pozwoleń na przywóz bananów w ramach kontyngentu taryfowego i tradycyjnych bananów AKP w drugim kwartale roku 1999 oraz w sprawie składania nowych wniosków(15), które ustala procent redukcji w zależności od kraju pochodzenia. 25.   Republika Ekwadoru, niezadowolona z wprowadzonych zmian, ponownie wniosła odwołanie do WTO, która w ramach własnego systemu rozstrzygania sporów powołała zespół orzekający mający zbadać sprawę. 26.   Zespół orzekający stwierdził w wyniku przeprowadzonych prac, że nowy system wymiany wynikający z rozporządzenia nr 1637/98 w dalszym ciągu narusza art. I ust. 1 i art. XIII GATT 1994(16). DSB przyjął ten raport w dniu 6 maja 1999 r. W następstwie tego system wspólnotowy był przedmiotem nowych zmian, wprowadzonych rozporządzeniem Rady (WE) nr 216/2001 z dnia 29 stycznia 2001 r. zmieniającym rozporządzenie (EWG) nr 404/93(17). Chciałbym dodać, że rozporządzenie to rationae temporis nie znajduje zastosowania w niniejszym przypadku. II – Stan faktyczny i przebieg postępowania 27.   Spółka Léon Van Parys NV (zwana dalej „Van Parys”), z siedzibą w Belgii, od ponad 20 lat dokonuje przywozu do Wspólnoty Europejskiej bananów pochodzących z Ekwadoru. 28.   W dniu 14 grudnia 1998 r. Van Parys zwróciła się do właściwego belgijskiego organu administracyjnego, tj. Belgisch Interventie- en Restitutiebureau (belgijskiego biura ds. interwencji i zwrotów, zwanego dalej „BIRB”) z wnioskiem o udzielenie pozwolenia na przywóz w pierwszym kwartale roku 1999 26 685 935 kg bananów pochodzących z Ekwadoru. BIRB przyznała pozwolenia na wspomniane powyżej ilości, skorygowane o współczynnik redukcji 0,7080, ustalony rozporządzeniem nr 2806/98. 29.   W dniu 8 stycznia 1999 r. Van Parys, zgodnie z art. 18 rozporządzenia 2362/98 (zob. powyżej, pkt 20), przedstawiła trzy nowe wnioski o pozwolenia na przywóz bananów pochodzących z Panamy i innych krajów, w ilości nieprzekraczającej w sumie różnicy między ilością, co do której zgłoszono już wnioski, a ilością rzeczywiście przyznaną po uwzględnieniu zastosowanej redukcji. Również do tych wniosków zastosowano procent redukcji, określony we wspomnianych rozporządzeniach wspólnotowych, a w szczególności w rozporządzeniu nr 102/1999. 30.   W dniu 5 marca 1999 r. Van Parys przedstawiła wreszcie kolejny wniosek w celu uzyskania pozwoleń na przywóz 35 224 757 kg bananów pochodzących z Ekwadoru. BIRB zastosował względem tego wniosku współczynnik redukcji 0,5934, określony w rozporządzeniu nr 608/1999, przyznając pozwolenia wyłącznie na obliczone zgodnie z nim ilości. 31.   Odpowiednio w dniu 23 lutego i 21 maja 1999 r. Van Parys wniosła do Raad van State dwie skargi na decyzje BIRB odmawiające udzielenia jej pozwoleń na przywóz w ilościach, których dotyczył jej wniosek. W swych skargach wskazała ona, że zaskarżone decyzje były wadliwe z powodu bezprawności – w świetle przepisów WTO – rozporządzeń regulujących przywóz bananów do Wspólnoty Europejskiej, na podstawie których rzeczone decyzje zostały wydane. 32.   Uznając, że spór porusza kwestię ważności aktów wspólnotowych, Raad van State postanowieniem z dnia 7 października 2002 r. postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z czterema następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „Czy rozporządzenie Rady (EWG) nr 404/93 z dnia 13 lutego 1993 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku bananów, zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 1637/98 z dnia 20 lipca 1998 r., rozporządzenie Komisji (WE) nr 2362/98 z dnia 28 października 1998 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 404/93 w odniesieniu do uregulowań dotyczących przywozu bananów do Wspólnoty, rozporządzenie Komisji (WE) nr 2806/98 z dnia 23 grudnia 1998 r. w sprawie wydawania pozwoleń na przywóz bananów w ramach kontyngentu taryfowego i tradycyjnych bananów AKP w pierwszym kwartale roku 1999 oraz w sprawie składania nowych wniosków, rozporządzenie Komisji (WE) nr 102/99 z dnia 15 stycznia 1999 r. w sprawie wydawania pozwoleń na przywóz bananów w ramach kontyngentu taryfowego i tradycyjnych bananów AKP w pierwszym kwartale roku 1999 (drugi okres) oraz rozporządzenie Komisji (WE) nr 608/99 z dnia 19 marca 1999 r. w sprawie składania pozwoleń na przywóz bananów w ramach kontyngentu taryfowego i tradycyjnych bananów AKP w drugim kwartale roku 1999 oraz w sprawie składania nowych wniosków, rozpatrywane odrębnie bądź łącznie, naruszają art. I, art. XIII ust. 1 i art. XIII ust. 2 lit. d) GATT 1994, w zakresie w jakim: –       ustanawiają ogólny kontyngent w maksymalnej wysokości 857 700 kg bananów na rzecz dwunastu państw wymienionych w załączniku do rozporządzenia nr 1637/98 (»tradycyjne banany AKP«), a ponadto w zakresie w jakim kontyngent ten nie jest zgodny z rozdziałem zbliżonym do wymiany handlowej bez ograniczeń, w zakresie w jakim stanowi element systemu wprowadzonego rozporządzeniem nr 1637/98 regulującym przywóz bananów wyłącznie na podstawie kontyngentu taryfowego; –       ustanawiają kontyngent taryfowy w ogólnej ilości 2 535 000 ton dla państw trzecich i nietradycyjnych bananów AKP, a następnie dokonują rozdziału tego kontyngentu taryfowego proporcjonalnie, przy zastosowaniu wskaźnika obliczonego w zależności od okresu, który nie jest reprezentatywny, jako że w latach 1994–1996 przywóz bananów był już poddany ograniczeniom? 2) Czy rozporządzenia wskazane powyżej w pkt 1 naruszają art. 4 umowy ramowej z dnia 23 kwietnia 1993 r. między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Umową z Kartageny i jej państwami członkowskimi w zakresie w jakim Wspólnota Europejska zobowiązała się dokonywać swojej wymiany handlowej z Ekwadorem zgodnie z postanowieniami GATT i traktować państwa trzecie zgodnie z klauzulą najwyższego uprzywilejowania? 3) Czy rozporządzenia wskazane powyżej w pkt 1 naruszają zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań i zasadę dobrej wiary, obecne w prawie i zwyczaju międzynarodowym, w zakresie w jakim Komisja nie przestrzega zobowiązań ciążących na Wspólnocie na mocy GATT 1994, w jakim nadużyła procedury sądowej i nie stosuje się do wyniku międzynarodowego postępowania w zakresie rozstrzygania sporów oraz w jakim, pomimo deklaracji składanych podczas przyjmowania rozporządzenia nr 1637/98, nie wypracowała ona systemu w ramach którego pozwolenia na przywóz byłyby wydawane »prawdziwym importerom«? 4) Czy Komisja przekroczyła kompetencje przyznane jej rozporządzeniem Rady nr 404/93, zmienionym rozporządzeniem nr 1637/98, ustalając kontyngent taryfowy dla przywozu bananów z naruszeniem zobowiązań, które ciążą na niej na mocy porozumień GATT 1994 i GATS [Układu ogólnego w sprawie handlu usługami] lub, odpowiednio, które powinny zostać wprowadzone do prawa wspólnotowego jako postanowienia prawa pozytywnego ze względu na wyrażenie zamiaru dostosowania uregulowań dotyczących przywozu bananów do Wspólnoty do obowiązujących porozumień WTO?”. 33.   We wszczętym w następstwie tego postępowaniu uwagi na piśmie przedstawiły powódka i pozwana w postępowaniu przed sądem krajowym, Rada oraz Komisja. W dniu 21 września 2004 r. strony te, z wyjątkiem BIRB, wzięły udział w rozprawie w charakterze interwenientów. III – Analiza prawna A –    W przedmiocie pierwszego, trzeciego i czwartego pytania prejudycjalnego 1.      Wstęp 34.   Uważam, że pierwsze, trzecie i czwarte pytanie prejudycjalne należy rozważyć łącznie, ponieważ ze względu na okoliczności niniejszego przypadku są one ze sobą ściśle powiązane. Nie można bowiem ocenić kwestii naruszenia przepisów WTO bez uwzględnienia faktu, że właściwe organy tej organizacji wydały w tym zakresie dwie decyzje, a prawodawca wspólnotowy podjął działania w następstwie pierwszej z nich. Ponadto w omawianym zakresie istotną pozostaje kwestia zgodności całości wspólnotowych uregulowań dotyczących przywozu bananów, niezależnie od tego, która instytucja jest w danym przypadku odpowiedzialna za niezgodność przepisów tych uregulowań. 35.   Proponuję zatem połączyć pierwsze, trzecie i czwarte pytanie, redagując je w następujący sposób: Czy uregulowania przyjęte na podstawie odpowiednich kompetencji przez Radę i Komisję należy w świetle prawa wspólnotowego uznać za bezprawne, w sytuacji gdy w decyzji DSB uprzednie wspólnotowe uregulowania dotyczące przywozu bananów uznane zostały za niezgodne z przepisami WTO, Wspólnota w celu podporządkowania się decyzji DSB przyjęła nowe przepisy, a DSB stwierdził ponownie niezgodność nowego systemu z porozumieniami WTO? 2.      Orzecznictwo wspólnotowe dotyczące skutków przepisów WTO 36.   Jak wiadomo Trybunał wielokrotnie wypowiadał się w przedmiocie skutków, jakie należy przypisać przepisom WTO/GATT we wspólnotowym porządku prawnym. Zdaniem Komisji, Rady i BIRB z orzecznictwa tego jasno wynika, że na rozważane pytania należy odpowiedzieć przecząco. Van Parys zajął stanowisko odmienne, uznając, że ze względu na okoliczności tego przypadku na zadane pytania należy odpowiedzieć twierdząco. 37.   Uważam, że powinienem najpierw przypomnieć w skrócie wspomniane orzecznictwo i wynikające z niego następstwa, przed dokonaniem oceny tego, jaki wpływ w tym zakresie wywierają niewątpliwie szczególne okoliczności niniejszej sprawy. a)      Wyrok w sprawie Portugalia przeciwko Radzie 38.   Pomijając orzecznictwo poprzedzające powstanie WTO, chciałbym zacząć od przypomnienia dobrze znanego wyroku w sprawie Portugalia przeciwko Radzie(18), w którym Trybunał zajął stanowisko w kwestii skutków prawa WTO we wspólnotowym porządku prawnym. 39.   W sprawie tej Republika Portugalska zwróciła się do Trybunału o stwierdzenie nieważności decyzji Rady dotyczącej zawarcia protokołów ustaleń między Wspólnotą Europejską a Islamską Republiką Pakistanu oraz między Wspólnotą Europejską a Republiką Indii w sprawie uzgodnień w dziedzinie dostępu do rynku wyrobów włókienniczych(19). Pośród zarzutów podniesionych przez rząd portugalski znajdował się, istotny w tym kontekście, zarzut niezgodności decyzji z przepisami WTO. Trybunał został zatem wezwany do ocenienia legalności aktu wtórnego prawa wspólnotowego w świetle przepisów WTO. 40.   W wyroku tym Trybunał podkreślił następujące kwestie: –      „zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego”, o ile kwestia ta nie jest uregulowana w samym porozumieniu, do sądów umawiających się stron, „a w szczególności do Trybunału, w ramach właściwości przyznanej mu w traktacie WE”, należy określenie skutków, jakie przepisy porozumienia wywierają w wewnętrznym porządku prawnym(20); –      zgodnie z wymogami prawa międzynarodowego „strony wykonują każde porozumienie zgodnie z zasadami dobrej wiary”, każda ze stron „określa środki prawne właściwe dla osiągnięcia tego celu we własnym porządku prawnym, o ile porozumienie, interpretowane w świetle swojego przedmiotu i celu tego nie czyni”(21); –      porozumienia WTO nie określają rzeczonych środków(22), ponieważ mimo wzmocnienia instrumentów rozstrzygania sporów w stosunku do uprzedniego systemu GATT z 1947 r., przypisują one „szczególne znaczenie negocjacjom między stronami”(23). Uzgodnienie (zob. powyżej, pkt 7), stanowiąc, że podstawowym celem systemu jest doprowadzenie do usunięcia przepisów niezgodnych z przepisami WTO (art. 3 ust. 7 uzgodnienia), uznaje przy tym możliwość odwołania się tymczasowo do przepisów o wyrównaniu będących alternatywą wobec usunięcia niezgodnych z porozumieniami WTO przepisów(24); –      „narzucenie organom sądowym obowiązku wyłączenia stosowania przepisów prawa wewnętrznego niezgodnych z porozumieniami WTO prowadziłoby do pozbawienia organów ustawodawczych lub wykonawczych umawiających się stron przewidzianej w art. 22 rzeczonego uzgodnienia możliwości znalezienia, choćby tymczasowego, rozwiązania w drodze negocjacji”(25); –      porozumienia WTO oparte są, podobnie jak GATT z 1947 r., „na zasadzie negocjacji podjętych na »bazie wzajemności i wspólnych korzyści« i różnią się, w odniesieniu do Wspólnoty, od porozumień zawieranych przez nią z państwami trzecimi, wprowadzającymi pewną asymetrię zobowiązań”(26); –      z drugiej strony, najważniejsi partnerzy handlowi Wspólnoty nie uznają porozumień WTO za kryterium legalności aktów własnego prawa wewnętrznego(27). Wspólnotowy porządek prawny powinien przyjąć to samo rozwiązanie, ponieważ „brak wzajemności w tym zakresie […] w stosunku do porozumień WTO [mógłby] spowodować nierównowagę w stosowaniu przepisów WTO”. Pozbawiłoby to „wspólnotowe organy ustawodawcze i wykonawcze swobody działania, jaką posiadają podobne organy handlowych partnerów Wspólnoty”(28); –      wynika z tego, że „porozumienia WTO nie wchodzą, co do zasady, ze względu na ich charakter i strukturę, w zakres norm, w świetle których Trybunał dokonuje kontroli legalności aktów instytucji Wspólnoty”(29); –      ponadto pewne szczególne sytuacje, określone już w związku z GATT z 1947 r., stanowią wyjątek od wspomnianej właśnie zasady. Chodzi o „sytuację, w której Wspólnota chciała wykonać szczególne zobowiązanie podjęte w ramach WTO lub gdy akt wspólnotowy odsyła wyraźnie do określonych przepisów porozumień WTO”(30). b)      Wyrok w sprawie Niderlandy przeciwko Parlamentowi i Radzie 41.   Wyrok w sprawie Portugalia przeciwko Radzie wywołał, jak wiadomo, bardzo różne reakcje w doktrynie, w tym również głęboki sprzeciw niektórych jej przedstawicieli, którzy zdecydowanie opowiadali się za tezą uznającą przepisy WTO za kryterium legalności aktów wspólnotowych(31). 42.   Bez odnoszenia się do krytyki wyrażonej w stosunku do tego wyroku, chciałbym jedynie przypomnieć, że Trybunał nie dokonał pod jej wpływem zmiany orzecznictwa. Wręcz przeciwnie, orzecznictwo to zostało stanowczo potwierdzone w wyroku w sprawie Niderlandy przeciwko Parlamentowi i Radzie(32). 43.   Skarżący w tej sprawie rząd twierdził w odniesieniu do rozważanej kwestii, że dyrektywa 98/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 lipca 1998 r. w sprawie ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych(33) nakłada na państwa członkowskie obowiązki niezgodne z ich zobowiązaniami międzynarodowymi wynikającymi w szczególności z porozumień WTO i konwencji o różnorodności biologicznej (zwanej dalej „konwencją”)(34). 44.   Trybunał w swoim wyroku wyraźnie potwierdził, że „legalność aktu wspólnotowego […] nie może być oceniana w świetle [porozumień WTO], biorąc pod uwagę ich charakter i strukturę”. Trybunał dodał jednak, dla podkreślenia i uzasadnienia przyjętego stanowiska, że „podobny wniosek nie obejmuje konwencji, która w przeciwieństwie do porozumień WTO nie jest oparta w ścisłym znaczeniu na zasadzie wzajemności i wspólnych korzyści […]. Zakładając nawet, że […] przepisy konwencji pozbawione są bezpośredniego skutku, w tym znaczeniu, że nie przyznają one praw, na które podmioty mogą bezpośrednio powoływać się przed sądem, okoliczność ta nie stanowi przeszkody dla dokonania przez sąd kontroli przestrzegania zobowiązań nałożonych na Wspólnotę, będącej stroną tego porozumienia (zob. wyrok z dnia 16 czerwca 1998 r. w sprawie C‑162/96 Racke, Rec. str. I‑3655, pkt 45, 47 i 51)”(35). 45.   Zdaniem Trybunału przepisy zawarte w porozumieniach, które nie są oparte na zasadzie wzajemności i wspólnych korzyści, mogą stanowić kryterium legalności, niezależnie od tego, czy przyznają one prawa jednostkom. Przepisy zawarte natomiast w porozumieniach, które tak jak porozumienia WTO, oparte są na zasadzie wzajemności i wspólnych korzyści, nie tylko są pozbawione bezpośredniego skutku, ale nie mogą być również stosowane jako kryterium legalności przepisów wspólnotowych(36). 3.      Skutki decyzji DSB a)      System ustanowiony przez Uzgodnienie w sprawie zasad i procedur regulujących rozstrzyganie sporów 46.   Po przedstawieniu powyższych uwag w kwestii samych przepisów WTO należy obecnie zastanowić się, czy zachowują one ważność także w sytuacji, gdy tak jak w niniejszym przypadku, DSB stwierdził w decyzji lub zaleceniu niezgodność pewnych aktów wspólnotowych z rzeczonymi przepisami. 47.   Przed rozważeniem tej kwestii należy jednak przypomnieć w skrócie, istotne w omawianym kontekście, podstawowe elementy charakteryzujące system rozstrzygania sporów w obrębie WTO, który ustanowiony został w uzgodnieniu. 48.   Chciałbym zacząć od przypomnienia, że wspomniany system, jak stwierdził Trybunał w wyroku w sprawie Portugalia przeciwko Radzie, zawiera w stosunku do przepisów GATT „wzmocnienie systemu ochrony i instrumentów rozstrzygania sporów” (pkt 36) w celu „zapewnienia bezpieczeństwa i przewidywalności w wielostronnym systemie handlu” (art. 3 ust. 2 uzgodnienia). 49.   Osiągnięcie tego celu jest co do zasady możliwe, ponieważ: system ten został stworzony jako wyłączny mechanizm rozstrzygania sporów i jest on wiążący dla stron [strony zrzekają się bowiem jednostronnych reakcji wobec działań podjętych przez inne państwa członkowskie, które uznają za niezgodne z porozumieniami WTO, jak też „będą odwoływać się do zasad i procedur niniejszego Uzgodnienia” (art. 23 ust. 1 uzgodnienia)]; lub jest on lepiej ukształtowany i bardziej skuteczny [wystarczy zauważyć, że decyzje zespołu orzekającego nie są przyjmowane, tak jak w GATT, poprzez jednomyślność wszystkich umawiających się stron, ale zgodnie z tzw. systemem „negatywnego consensusu”, zgodnie z którym jedynie jednomyślny sprzeciw wszystkich członków WTO, łącznie ze stroną skarżącą, może przeszkodzić w przyjęciu decyzji DSB, zatwierdzającej raport zespołu orzekającego lub Organu Apelacyjnego (art. 16 ust. 4 i art. 17 ust. 14 uzgodnienia)]; lub też ponieważ procedury są bardziej szczegółowe, a skutki decyzji lepiej określone. 50.   W odniesieniu do tej ostatniej kwestii należy przypomnieć, że członek, który uznaje, że przysługująca mu na mocy porozumień WTO korzyść została naruszona w wyniku działań podjętych przez innego członka, musi najpierw, wykorzystując wszystkie możliwe sposoby, bezpośrednio lub za pośrednictwem dyrektora generalnego WTO, podjąć próbę znalezienia akceptowalnego dla obu stron rozwiązania (art. 3–5 uzgodnienia). W braku takiego rozwiązania dany członek może zwrócić się do DSB o przedstawienie tej kwestii zespołowi orzekającemu. Zespół orzekający przedstawia DSB raport, który może zostać przyjęty przez DSB, pod warunkiem że żadna ze stron nie żądała interwencji Stałego Organu Apelacyjnego, ustanowionego w ramach WTO (art. 16 ust. 4 uzgodnienia). W tej sytuacji Organ Apelacyjny także przedstawia DSB swój raport. 51.   Jeżeli raport (zespołu orzekającego lub Organu Apelacyjnego) zostanie przyjęty, odpowiednia decyzja DSB wiąże strony, które muszą ją „bezwarunkowo” przyjąć (art. 17 ust. 14 uzgodnienia), ponieważ zgodnie z uzgodnieniem, dla zapewnienia skutecznego rozstrzygania sporów „zasadnicze znaczenie” ma „szybkie” wykonanie decyzji DSB (art. 21 ust. 1 uzgodnienia). Jedynie w sytuacji gdy nie jest możliwe „natychmiastowe” ich wykonanie, może zostać przyznany zainteresowanemu członkowi WTO „rozsądny termin” na dokonanie zmian w prawodawstwie. Propozycję terminu, który nie może przekraczać 15 miesięcy, przedstawia zainteresowany członek, a jest on zatwierdzany przez DSB lub wspólnie ustalany przez strony, lub w braku porozumienia określany w wyniku „wiążącego” arbitrażu (art. 21 ust. 3 uzgodnienia). 52.   W przypadku rozbieżności co do adekwatności działań podjętych przez adresata decyzji i ich zgodności z porozumieniami WTO uzgodnienie przewiduje możliwość ponownego odwołania się do przedstawionej powyżej procedury rozstrzygania sporów poprzez zwrócenie się z daną kwestią, jeśli jest to możliwe, do pierwotnego „zespołu orzekającego” (art. 21 ust. 5 uzgodnienia). 53.   Jeżeli adresat decyzji nie wykona jej we wspomnianym „rozsądnym terminie”, można wówczas odwołać się do mechanizmu wyrównania i środków przeciwdziałających, jednakże nie są one „uważane za lepsze od pełnego wykonania zalecenia” (art. 22 ust. 1 uzgodnienia). 54.   Takie środki są zresztą tymczasowe i mogą obowiązywać jedynie do czasu gdy: i) zostaną zaniechane działania uznane za niezgodne z porozumieniami WTO lub ii) członek zobowiązany do wykonania orzeczenia przedstawi rozwiązanie pozwalające na usunięcie szkody poniesionej przez stronę przeciwną, lub iii) zostanie osiągnięte wzajemnie zadowalające rozwiązanie (art. 22 ust. 8 uzgodnienia). 55.   W każdym razie DSB nadzoruje wykonanie przyjętych decyzji (art. 22 ust. 8 uzgodnienia), bowiem wypracowane rozwiązanie ma być zawsze zgodne z tymi decyzjami i z przepisami WTO w ogólności(37). 56.   Prawdą jest, że jak zauważył Trybunał w ww. wyroku w sprawie Portugalia przeciwko Radzie, nowy system przypisuje „szczególne znaczenie negocjacjom między stronami” (pkt 36) oraz że negocjacje te mogą trwać po przyjęciu decyzji przez DSB w celu ewentualnego ustalenia wzajemnie zadowalającego wyrównania (pkt 39). Chciałbym dodać, że prawdą jest również, że w takiej sytuacji (która nie zachodzi w niniejszym przypadku) możliwe jest – przynajmniej teoretycznie – znalezienie rozwiązania przywracającego poszanowanie przepisów WTO bez uchylania zaskarżonych środków. 57.   Pozostaje to sposobem wykonania decyzji DSB, który nawet jeśli jest szczególny, to mimo wszystko zgodny z prawem. Oznacza to, że również w takim przypadku dana decyzja wywołuje skutki, nawet jeśli są to skutki w postaci ograniczenia swobody stron w znalezieniu alternatywnych rozwiązań, ponieważ, jak przypominam, rozwiązania te muszą mieścić się w ramach przepisów WTO, a zatem także decyzji DSB. W tym znaczeniu rację ma rzecznik generalny Alber twierdząc, że „nie istnieje inne rozwiązanie niż wykonanie zaleceń i decyzji DSB” i że „nie można ich obejść […] poprzez negocjacje między stronami”(38). b)      Sprawa Biret International przeciwko Radzie – wstęp 58.   Należy wobec tego przypomnieć, że Trybunał zajął stanowisko również w kwestii skutków decyzji DSB, jakkolwiek nie jest ono tak jednoznaczne i rozstrzygające, jak w przypadku przedstawionej powyżej kwestii skutków przepisów WTO. 59.   W związku z tym należy w szczególności przypomnieć sprawę Biret International przeciwko Radzie(39), w której leżąca u podstaw niniejszego postępowania kwestia wyraźnie została poddana ocenie Trybunału. 60.   Jak wiadomo, mimo wejścia w życie porozumień WTO, w szczególności porozumienia o zastosowaniu środków sanitarnych i ochrony roślin(40) (zwanego dalej „porozumieniem SPS”), prawo wspólnotowe nie tylko podtrzymało wcześniejszy zakaz przywozu mięsa i produktów na bazie mięsa, do których użyto niektórych związków o działaniu hormonalnym(41), ale dodatkowo ograniczyło ono ten przywóz poprzez przyjęcie dyrektywy 96/22/WE(42). DSB, do którego zwrócono się w tej kwestii, uznał w dniu 13 lutego 1998 r., że zakaz ten jest niezgodny z porozumieniem SPS(43), przyznając Wspólnocie termin do 13 maja 1999 r. na podporządkowanie się jego zaleceniom. 61.   Spółka Biret International SA (zwana dalej „Biret”) uznając, że zaskarżone działania naraziły ją na szkodę, wniosła do Sądu Pierwszej Instancji, na podstawie art. 235 WE i 288 WE skargę, domagając się zasądzenia od Wspólnoty odszkodowania za poniesioną szkodę. Skarżąca podniosła w szczególności zarzut bezprawności rzeczonych działań wspólnotowych w związku z naruszeniem wskazanej wyżej decyzji DSB. 62.   Sąd oddalił skargę, uznając, że „decyzja [była] w sposób konieczny i bezpośredni związana z zarzutem opartym na naruszeniu porozumienia SPS i że [można by] ją uwzględnić jedynie w sytuacji, gdyby sąd wspólnotowy, w ramach zarzutu opartego na nieważności przywołanych dyrektyw, przyznał temu porozumieniu bezpośredni skutek”(44). Tymczasem Sąd, odwołując się wyraźnie do wspomnianych powyżej precedensów uznał, że „jednoznacznie utrwalone orzecznictwo”(45) wyklucza, aby porozumienia WTO miały taki skutek, co oznacza, że skarżąca nie mogła powołać się na naruszenie porozumienia SPS. c)      Opinia rzecznika generalnego S. Albera 63.   W ramach odwołania od wyroku Sądu rzecznik generalny S. Alber zajął całkowicie odmienne stanowisko, przedstawiając w tej kwestii liczne argumenty, spośród których chciałbym przypomnieć jedynie najważniejsze fragmenty. 64.   Rzecznik generalny po dokonaniu, w przedstawiony powyżej sposób (zob. pkt 48 i następne), streszczenia systemu rozstrzygania sporów w obrębie WTO, położył nacisk na obowiązującą moc decyzji DSB, co najmniej w tym znaczeniu, że jak już powiedziałem, nie można obejść ich treści w wyniku negocjacji między stronami. Może się zdarzyć, że decyzje te nie zostaną wykonane w następstwie dokonanego wyboru polityki handlowej. Ale w ostateczności wynika to jedynie z niemożności przymusowego wykonania tych decyzji, ponieważ podlegają one prawu międzynarodowemu, które nie uznaje środków przymusowych. Brak przymusu w wykonaniu decyzji DSB nie oznacza jednak, że Trybunał może ich nie przestrzegać, ponieważ niewykonanie ich „nie stanowi przewidzianej w prawie opcji”(46). 65.   Trybunał, zamiast potwierdzać wybór polityki handlowej, faktycznie możliwy, ale niezgodny z prawem, powinien zastosować zasadę legalności, uznając obowiązującą moc decyzji DSB, najpóźniej w dniu upływu terminu wyznaczonego do podporządkowania się im(47). 66.   Rzecznik generalny S. Alber jest świadomy, że takie rozwiązanie może być krytykowane ze względu na zasadę „wzajemności i wspólnych korzyści”, jeżeli weźmie się pod uwagę, że jedna ze stron (w tym przypadku Wspólnota) przyznałaby przepisom WTO skuteczność, jakiej przepisy te nie mogłyby mieć w porządkach prawnych pozostałych stron, co osłabiłoby pozycję tej strony w negocjacjach w obrębie WTO. Przypomina on jednak, że w wyroku w sprawie Kupferberg Trybunał orzekł, że okoliczność, iż sąd jednej ze stron uznaje, że postanowienie umowy międzynarodowej jest bezpośrednio stosowane, nie oznacza samo z siebie, że wzajemność między stronami nie jest dłużej zachowana(48). 67.   Z drugiej strony, jak twierdzi dalej rzecznik generalny, przedstawione powyżej twierdzenie „stanowi raczej argument z zakresu polityki handlowej, wyrażony w prawnej formie za pomocą zasady »wzajemności«”, a wręcz, jak można by dodać w bardziej bezwzględny sposób, zwyczajny pretekst dla uniknięcia podporządkowania się obowiązkowi, które właściwy organ ustalił w formalny sposób. 68.   Zaproponowane stanowisko nie osłabia w rzeczywistości pozycji negocjacyjnej Wspólnoty, ponieważ w przypadku naruszenia porozumień WTO przez innych członków, Wspólnota mogłaby wszcząć procedurę rozstrzygania sporów i zażądać wykonania decyzji DSB. Tym samym brak równowagi, jaki mógłby wyniknąć z podporządkowania się takiej decyzji, w przypadku gdyby druga strona nie postąpiła tak samo, mógłby zostać zrównoważony przez odwołanie się do działań wyrównawczych i odwetowych przewidzianych w prawie międzynarodowym i przede wszystkim w przepisach WTO. 69.   Podobnie, jak zauważa rzecznik generalny, proponowane rozwiązanie nie ogranicza możliwości manewru instytucji wspólnotowych jeśli chodzi o zasady wykonania decyzji DSB, ponieważ zasady te pozostawione są zawsze ich uznaniu, o ile oczywiście prowadzą one do działań zgodnych z obowiązkami wynikającymi z przepisów WTO. 70.   Ostatecznie „osłabienie pozycji negocjacyjnej może nastąpić wyłącznie przy założeniu, że strony sporu mogą porozumieć się w kwestii utrzymania systemu niezgodnego z porozumieniami WTO. Jednak jak wskazałem powyżej, nie zachodzi to w niniejszym przypadku”(49). 71.   Wynika z tego – jak twierdzi rzecznik generalny – że Trybunał wprowadza w życie zasadę legalności wyłącznie jeśli uzna, że zalecenia i decyzje DSB, po upływie terminu wyznaczonego do ich wykonania, mogą stanowić kryterium legalności działań Wspólnoty(50). 72.   Jak widać, rzecznik generalny, w przeciwieństwie do Sądu Pierwszej Instancji nie wyciąga na podstawie przedstawionego powyżej stanowiska Trybunału w odniesieniu do przepisów WTO bezwarunkowego wniosku, zgodnie z którym nawet w przypadku wydania decyzji przez DSB przepisy te nie mogą stanowić kryterium legalności przepisów wspólnotowych. Wręcz przeciwnie, jego zdaniem rozstrzygający dla przyjęcia odmiennego stanowiska jest fakt, że w podobnych przypadkach użyte zostają instrumenty ustalania obowiązków członków WTO, z odpowiadającymi temu następstwami jeśli chodzi o określenie tych obowiązków w danym przypadku i jeśli chodzi o obowiązek stron polegający na podporządkowaniu się decyzjom DSB, nawet jeśli następuje to w przedstawiony powyżej, pośredni sposób. 73.   Nie uważam, aby można było coś dodać do szczegółowych wyjaśnień przedstawionych przez rzecznika generalnego, mogę jedynie zgodzić się z zajmowanym przez niego stanowiskiem. Sądzę również, że we „Wspólnocie prawa” decyzje DSB nie mogą nie stanowić kryterium legalności przepisów wspólnotowych i że w rezultacie Trybunał nie powinien, w imię wątpliwego z prawnego punktu widzenia uzasadnienia, zgadzać się na wyraźne naruszenie praworządności, wynikające z przyjęcia odmiennego rozwiązania. d)      Wyrok Trybunału 74.   Sadzę, że wniosek ten znajduje pośrednio potwierdzenie w wyroku Trybunału w sprawie Biret International przeciwko Radzie, który dostarcza wartościowych i wręcz zachęcających argumentów na poparcie bronionego przeze mnie stanowiska, a przynajmniej odwołując się do tego wyroku nie można go zasadniczo wykluczyć(51). 75.   Prawdą jest, że Trybunał ostatecznie oddalił skargę Biret z powodów dotyczących tego przypadku, które można by określić jako dotyczące chronologii i że z tego względu nie wypowiedział się on wyraźnie w przedmiocie skutków decyzji DSB(52). Znaczące jest jednak, że w zasadniczym fragmencie uzasadnienia Trybunał krytycznie odniósł się do faktu, że Sąd Pierwszej Instancji, do którego wyraźnie zwrócono się o zajęcie w tej kwestii stanowiska, nie uczynił tego, ograniczając się jedynie do automatycznego zastosowania do decyzji DSB zasad wyrażonych w wyroku w sprawie Portugalia przeciwko Radzie, odnoszących się do przepisów WTO. 76.   Trybunał uznał tę argumentację za niewystarczającą dla odrzucenia zarzutu opartego na naruszeniu porozumienia SPS. Zdaniem Trybunału „Sąd Pierwszej Instancji powinien był zająć stanowisko wobec argumentu, zgodnie z którym skutki prawne, jakie wywołuje decyzja DSB z dnia 13 lutego 1998 r. względem Wspólnoty Europejskiej, podważają ocenę Sądu dotyczącą braku bezpośredniego skutku przepisów WTO i uzasadniają dokonanie przez sąd wspólnotowy kontroli legalności dyrektywy 81/602, 88/146 i 96/22 w świetle tych przepisów”(53). 77.   Innymi słowy Trybunał zarzuca Sądowi, że nie wyodrębnił on kwestii skutków decyzji DSB i zgodności rozważanych przepisów wspólnotowych z tymi decyzjami jako odrębnego i niezależnego zagadnienia i że nie przeprowadził on w związku z tym jej szczegółowej analizy. 78.   Nie wdając się w przypuszczenia dotyczące motywów działania Trybunału, chciałbym zauważyć, że gdyby w zamyśle sądu wspólnotowego orzecznictwo dotyczące przepisów WTO miało bezwarunkowo znajdować zastosowanie w odniesieniu do decyzji DSB, krytyka dotycząca takiego właśnie zastosowania orzecznictwa przez Sąd byłaby bezpodstawna. Jednocześnie jeżeli te dwa przypadki nie są identyczne, jak wskazuje na to w pośredni sposób wspomniana krytyka, można w uzasadniony sposób przypuszczać, że różnica ta wynika z chęci przyznania decyzjom DSB skutków, jakich wcześniejsze orzecznictwo odmówiło przepisom WTO. e)      Zastosowanie w niniejszej sprawie 79.   Niezależnie od tego, czy motywy działania Trybunału zostaną odczytane w taki sposób, w niniejszej sprawie istotne jest, że wyrok w sprawie Biret International przeciwko Radzie nie odrzucił mimo wszystko tezy rzecznika generalnego S. Albera. Ponieważ uważam, że należy tę tezę przyjąć, chciałbym ją rozwinąć i posłużyć się nią także w niniejszym przypadku. 80.   Oznacza to w szczególności, że należy ustalić, czy w omawianym przypadku została wydana decyzja DSB i czy rozsądny termin wyznaczony stronie, do której była ona skierowana (w tym przypadku Wspólnocie) na dostosowanie swojego prawodawstwa do przepisów WTO upłynął bez podjęcia jakichkolwiek działań, przy założeniu, że w tej sytuacji decyzja DSB stanowić będzie kryterium legalności rzeczonych przepisów wspólnotowych. 81.   W niniejszej sprawie, jak zostało to kilkakrotnie wskazane, DSB w decyzji wydanej w dniu 25 września 1997 r. stwierdził niezgodność wprowadzonych rozporządzeniem nr 404/93 wspólnotowych uregulowań z przepisami WTO i wyznaczył Wspólnocie termin wynoszący piętnaście miesięcy i jeden tydzień(54) na zastosowanie się do tej decyzji (termin ten upłynął w dniu 1 stycznia 1999 r.). W tym okresie Rada dokonała zmiany rozporządzenia nr 404/93, przyjmując rozporządzenie nr 1637/98, a Komisja rozporządzeniem nr 2362/98 oraz serią późniejszych rozporządzeń wprowadziła odpowiednie zmiany dotyczące zasad wykonania. W ramach WTO Republika Ekwadoru podała jednak w wątpliwość założenie, że środki te są w stanie zapewnić poszanowanie decyzji DSB i zwróciła się do zespołu orzekającego o zbadanie również nowych uregulowań dotyczących przywozu bananów. Wszczęte w następstwie tego postępowanie doprowadziło do wydania przez DSB w dniu 6 maja 1999 r. decyzji stwierdzającej utrzymującą się niezgodność prawodawstwa wspólnotowego z przepisami WTO. 82.   Wynika z tego, że pomimo wprowadzonych zmian, uregulowania dotyczące przywozu bananów w dniu upływu terminu wyznaczonego Wspólnocie były w dalszym ciągu niezgodne z przepisami WTO, jak zostało to w niniejszym przypadku stwierdzone w pierwszej decyzji DSB. W związku z tym, uwzględniając przedstawione powyżej argumenty, należy uznać wszystkie omawiane rozporządzenia za niezgodne z prawem. 83.   W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na pytania pierwsze, trzecie i czwarte w zmienionym sformułowaniu Trybunał odpowiedział, że wspólnotowy system przywozu bananów, którego podstawę stanowią rozporządzenie nr 404/93 ze zm. i rozporządzenia przyjęte w celu jego wykonania jest nieważny w zakresie, w jakim jest niezgodny z przepisami WTO, zgodnie z tym co stwierdził DSB w dniu 25 września 1997 r. i co zostało przez organ ten potwierdzone w dniu 6 maja 1999 r. 4.      Występowanie „szczególnych okoliczności” – „wyjątek szczególnego zobowiązania” a)      Wstęp 84.   W przypadku gdyby Trybunał nie zgodził się z tą opinią, należałoby jeszcze zastanowić się, czy w niniejszej sprawie pewne jej szczególne elementy nie powodują, że kwestia ważności istotnych w tym kontekście rozporządzeń wspólnotowych powinna być z innych względów poddana dyskusji. 85.   Oznacza to, że można ewentualnie rozważyć, czy ze względu na te szczególne elementy nie mamy w tym przypadku do czynienia z jedną z dwóch szczególnych sytuacji, w których Trybunał uznaje, że na zasadzie odstępstwa od ogólnej zasady można dokonać oceny legalności aktu wspólnotowego w świetle przepisów GATT lub WTO. Jak wskazałem powyżej (zob. pkt 40), takie szczególne sytuacje zachodzą – odwołam się przy tym do sformułowania użytego w wyroku w sprawie Portugalia przeciwko Radzie – „w przypadku gdy Wspólnota zamierzała wykonać szczególne zobowiązanie podjęte w ramach WTO (tzw. wyjątek szczególnego zobowiązania) lub w przypadk[ach] gdy akt wspólnotowy wyraźnie odsyła do określonych przepisów porozumień WTO”(55). 86.   W szczególności należy rozważyć, czy wspólnotowy system przywozu bananów, którego ważność stanowi przedmiot oceny Trybunału w niniejszej sprawie, nie podlega pod pierwszym z tych wyjątków, w tym znaczeniu, że stanowi on właśnie wykonanie szczególnego zobowiązania. b)      Precedensy 87.   Sądzę, że przed bardziej szczegółowym zbadaniem tej kwestii należałoby przypomnieć sposób, w jaki Trybunał określił granice tego wyjątku, analizując linię orzecznictwa zapoczątkowaną w ww. wyroku w sprawie Nakajima przeciwko Radzie. 88.   W sprawie tej Trybunał miał ocenić legalność rozporządzenia Rady (EWG) nr 2423/88 z dnia 11 lipca 1988 r. w sprawie ochrony przed dumpingowym i subsydiowanym przywozem z krajów niebędących członkami Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej(56). Zdaniem skarżącej, jeden z przepisów rozporządzenia nie mógł znaleźć zastosowania, ponieważ był sprzeczny z przepisem kodeksu antydumpingowego, przyjętego w ramach systemu GATT z 1947 r.(57). 89.   Trybunał w swoim wyroku, po dokonaniu przypomnienia, że przepisy kodeksu antydumpingowego, podobnie jak przepisy GATT, wiążą Wspólnotę, uznał się za właściwy do dokonania oceny zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą, ponieważ „zgodnie z motywami drugim i trzecim [rzeczonego rozporządzenia], zostało ono przyjęte w zgodności z obowiązującymi zobowiązaniami międzynarodowymi […]. Wynika z tego, że zakwestionowane przez stronę skarżącą rozporządzenie podstawowe zostało przyjęte w celu wypełnienia międzynarodowych zobowiązań Wspólnoty, która zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zobowiązana jest zapewnić poszanowanie przepisów Układu ogólnego i przepisów wykonawczych”(58). 90.    Tę samą zasadę Trybunał powtórzył ostatnio w wyroku z dnia 12 listopada 1998 r. w sprawie Włochy przeciwko Radzie(59), badając legalność niektórych przepisów rozporządzenia wspólnotowego w sprawie kontyngentów taryfowych na przywóz ryżu(60), przyjętego w wykonaniu porozumień zawartych między Wspólnotą, Australią i Królestwem Tajlandii w wyniku negocjacji prowadzonych na podstawie art. XXIV ust. 6 GATT, w celu uzgodnienia z tymi krajami potrzeby dokonania pewnych zmian wynikających z przystąpienia Republiki Austrii, Republiki Finlandii i Królestwa Szwecji do Wspólnoty. 91.   W motywach zaskarżonego w tej sprawie rozporządzenia znajduje się wyraźne odwołanie do tego, że decyzja o otwarciu kontyngentów została podjęta w ramach negocjacji prowadzonych na podstawie wspomnianego przepisu GATT (motyw pierwszy) oraz zostało potwierdzone, że Rada uznaje „swoje zobowiązania wynikające z porozumień międzynarodowych” (motyw ósmy). 92.   Trybunał powtórzył w swoim wyroku, wbrew zajętemu przez Radę stanowisku, że „jeżeli Wspólnota zamierzała wykonać szczególne zobowiązanie podjęte w ramach GATT […], Trybunał ma obowiązek dokonania kontroli legalności tego aktu w świetle wspomnianych przepisów”. W tym szczególnym przypadku należało uznać właśnie, że przyjmując rzeczone rozporządzenie w wykonaniu wymienionych porozumień, „Wspólnota zamierzała wykonać szczególne zobowiązanie podjęte w ramach GATT”, z czego wynikało, że Trybunał miał „obowiązek dokonania kontroli legalności rzeczonego rozporządzenia w świetle przepisów GATT, których naruszenie zarzuciła skarżąca”(61). c)      Postanowienie w sprawie OGT Fruchthandelsgesellschaft 93.   Występowanie przedstawionych dopiero co przesłanek zostało natomiast przez Trybunał wykluczone w wydanym w ostatnim czasie postanowieniu w sprawie OGT Fruchthandelsgesellschaft(62), w którym Trybunał, do którego zwrócono się o dokonanie w trybie prejudycjalnym oceny ważności rozważanego w niniejszej sprawie systemu przywozu bananów, nie tylko nie uwzględnił faktu, że DSB wydał w tym zakresie decyzję, ale wykluczył również możliwość zastosowania omawianego tutaj wyjątku szczególnego zobowiązania. 94.   Przypominam, że w tej sprawie tradycyjny importer bananów z krajów trzecich zarzucił niemieckim organom celnym, że na podstawie art. 18 rozporządzenia 404/93 ze zm. zażądały one zapłaty cła za przywóz bananów z Ekwadoru. Sąd krajowy, do którego wpłynęła sprawa, przypominając, że w decyzji DSB stwierdzona została niezgodność nowych uregulowań wspólnotowych z przepisami WTO, zwrócił się do Trybunału z pytaniem, czy art. I i XIII GATT przyznają jednostkom prawa, na które mogą się one powołać bezpośrednio przed sądem w celu sprzeciwienia się stosowaniu art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 404/93 ze zm. 95.   Stwierdzając, że odpowiedź na to pytanie może zostać w sposób jednoznaczny wyprowadzona z orzecznictwa w sprawie Portugalia przeciwko Radzie, Trybunał postanowił, na podstawie art. 104 § 3 regulaminu Trybunału, orzec nie wyrokiem, ale postanowieniem z uzasadnieniem. Trybunał wykluczył z jednej strony, aby istniały w tym przypadku powody uzasadniające odejście od wspomnianego orzecznictwa i z drugiej strony, aby okoliczności rozpatrywanej sprawy uzasadniały jedną ze „szczególnych sytuacji”, o których mowa w wyroku w sprawie Portugalia przeciwko Radzie, a które zostały wskazane przez skarżącą w postępowaniu przed sądem krajowym. W związku z tym Trybunał ograniczył się do stwierdzenia, w sposób co prawda dosyć apodyktyczny, że „wspólna organizacja rynku w sektorze bananów, w formie wprowadzonej rozporządzeniem nr 404/93 i z przyjętymi następnie zmianami, nie ma na celu zapewnienia wykonania we wspólnotowym porządku prawnym szczególnego zobowiązania podjętego w ramach GATT, jak też nie odsyła wyraźnie do określonych jego przepisów”(63). d)      Uwagi krytyczne 96.   Po dogłębnym rozważeniu pytania nie sądzę, abym mógł przychylić się do odpowiedzi udzielonej przez Trybunał(64). Uważam bowiem, że szczególne elementy tej sprawy zasługiwały, po pierwsze, na bardziej szczegółową analizę niż na bezwarunkowe odesłanie do orzecznictwa wydanego w odmiennym kontekście (w braku decyzji DSB) i po drugie, na bardziej dogłębne rozważenie w tym przypadku motywów działania prawodawcy wspólnotowego i podjętych przez niego działań w celu podporządkowania się ciążącym na nim zobowiązaniom międzynarodowym. 97.   Co się tyczy pierwszego aspektu, mój punkt widzenia potwierdza fakt, że jak wskazałem powyżej, w późniejszym wyroku w sprawie Biret International przeciwko Radzie przyjęto całkowicie odmienne stanowisko wobec próby bezwarunkowego zastosowania orzecznictwa w sprawie Portugalia przeciwko Radzie do decyzji DSB (zob. powyżej, pkt 74 i następne). 98.   Podobnie jeśli chodzi o występowanie przesłanek zastosowania wyjątku „szczególnego zobowiązania” uważam, że terminy i zasady dokonania zmian we wspólnotowym systemie przywozu bananów powinny skłonić Trybunał do przyjęcia w niniejszej sprawie takiego rozwiązania, jakie zawarł on we wspomnianych wyżej precedensach (zob. powyżej, pkt 87 i następne). Przemawiają za tym bowiem liczne wskazówki uzasadniające wniosek, zgodnie z którym prawodawca wspólnotowy przyjmując nowe uregulowania zamierzał „wykonać szczególne zobowiązanie podjęte w ramach WTO”. 99.   Chciałbym przede wszystkim przypomnieć, że rzeczony system został zmieniony z końcem upływu wyznaczonego Wspólnocie terminu na podporządkowanie się decyzji DSB z dnia 25 września 1997 r. Jest poza tym znaczące, że art. 2 rozporządzenia nr 1637/98 stanowi, iż znajduje ono zastosowanie od dnia 1 stycznia 1999 r., co dokładnie odpowiada dniowi upływu terminu piętnastu miesięcy i jednego tygodnia, jaki miała Wspólnota na podporządkowanie się wspomnianej decyzji DSB(65). Chciałbym dodać, że zgodnie z orzeczeniem arbitrażowym, które wydane zostało w tym przedmiocie, Wspólnota, w deklaracji złożonej w toku postępowania, wskazała że potrzebny jest jej rozsądny termin na „wykonanie wszystkich zaleceń i decyzji” przyjętych przez DSB(66). 100. W omawianych przepisach wspólnotowych można ponadto odnaleźć jeszcze wyraźniejsze wskazówki niż te, które skłoniły Trybunał do uznania we wspomnianych powyżej precedensach (zob. np. twierdzenie przytoczone w pkt 91), że Wspólnota miała zamiar wykonać nałożone na nią zobowiązania. W szczególności, jak przypomina również Van Parys, motyw drugi rozporządzenia nr 1637/98 wyraźnie stanowi, że „[n]ależy spełnić międzynarodowe zobowiązania Wspólnoty w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO)”. Co więcej, to samo rozporządzenie, dokonując zmiany art. 20 rozporządzenia nr 404/93, wprowadziło do niego przepis, zgodnie z którym Komisja „przyjmuje […] środki niezbędne dla zapewnienia poszanowania zobowiązań wynikających z umów zawartych przez Wspólnotę na mocy art. 228 [t]raktatu” [art. 20 lit. e)]. 101. Chciałbym wreszcie zaznaczyć, tak jak Van Parys na rozprawie, że komisarz Brittan w odpowiedzi udzielonej na pytanie parlamentarne przyznał wyraźnie, że przyjmując rozporządzenia nr 1637/98 i nr 2362/98 „Wspólnota wykonała zalecenia Organu Rozstrzygania Sporów światowej Organizacji Handlu WTO z dnia 25 września 1997 r. dotyczące sektora bananów, podejmując odpowiednie działania w celu zapewnienia zgodności wspólnotowego systemu bananów z przepisami WTO”(67). 102. W oczywisty sposób ani deklaracje przedstawione przez Wspólnotę w obrębie WTO (zob. powyżej, pkt 99), ani odpowiedź komisarza Brittana nie są rozstrzygające jeśli chodzi o ustalenie, czy omawiane uregulowania wspólnotowe zmierzały do wykonania „szczególnego zobowiązania” podjętego w ramach WTO. Sądzę jednak, że stanowią one jednoznaczną wskazówkę co do tego, co wynikało już wyraźnie z następujących po sobie zdarzeń i wspomnianych wyżej przepisów, a mianowicie że celem, do którego dążył prawodawca wspólnotowy dokonując zmian w systemie przywozu bananów, było zapewnienie zgodności tego systemu z przepisami WTO, w interpretacji podanej przez DSB. 103. Fakt, że zamiar Wspólnoty został wyrażony jedynie w rozporządzeniu Rady, a nie w rozporządzeniach Komisji, nie jest, moim zdaniem, rozstrzygający dla niniejszej sprawy, skoro decydujący w tym względzie jest z pewnością podstawowy akt prawny rozważanego systemu wspólnotowego oraz to, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „Komisja może przyjąć, w szczególności w zakresie rolnictwa, wszelkie przepisy wykonawcze, konieczne lub przydatne dla wykonania podstawowego rozporządzenia, pod warunkiem że nie są one sprzeczne z tym rozporządzeniem lub rozporządzeniem wykonawczym Rady(68). 104. Chciałbym w każdym razie zauważyć, że powierzając Komisji zadanie ustalenia warunków wykonania rzeczonego systemu, Rada podkreśliła, że warunki te mają umożliwić „wypełnienie zobowiązań wynikających z umów zawartych przez Wspólnotę na mocy art. 228 traktatu”(69). e)      Uwagi końcowe 105. Z przedstawionych dotychczas uwag można wywnioskować, że dokonując zmian w omawianym systemie przywozu bananów, prawodawca wspólnotowy zamierzał wykonać szczególne zobowiązanie podjęte w ramach WTO. 106. Skłania mnie to do uznania, że w sprawie OGT Fruchthandelsgesellschaft, a zwłaszcza w niniejszej sprawie, spełnione zostały ustalone przez Trybunał przesłanki dokonania oceny legalności wspomnianego systemu, jeśli chodzi o jego zgodność z przepisami WTO. Tymczasem skoro decyzja DSB z dnia 6 maja 1999 r. wykluczyła taką zgodność, ocena, o dokonanie której zwrócono się do Trybunału, może prowadzić wyłącznie do zaprzeczenia powyższemu, tj. stwierdzenia nieważności aktów, będących podstawą tego systemu. 107. W świetle powyższych rozważań proponuję tytułem ewentualnym, aby Trybunał na pierwsze, trzecie i czwarte pytanie prejudycjalne w zmienionym sformułowaniu udzielił odpowiedzi, zgodnie z którą wspólnotowy system przywozu bananów, którego podstawę stanowią rozporządzenie nr 404/93 ze zm. i rozporządzenia przyjęte w celu jego wykonania, mają na celu wykonanie szczególnego zobowiązania, podjętego przez Wspólnotę w ramach WTO. Tymczasem, jak stwierdził DSB w decyzji z dnia 6 maja 1999 r., system ten nie doprowadził do usunięcia stwierdzonej w decyzji DSB z dnia 25 września 1997 r. niezgodności z przepisami WTO i w związku z tym jest on nieważny w części, w jakiej utrzymuje się ta niezgodność. B –    W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego 108. W pytaniu drugim sąd krajowy chce w istocie ustalić, czy wspólnotowy system przywozu bananów narusza art. 4 umowy EWG–Pakt Andyjski, na mocy którego umawiające się strony przyznają sobie klauzulę najwyższego uprzywilejowania, o której mowa w art. I GATT (zob. powyżej, pkt 5). 109. Chciałbym jednak zauważyć, że w rzeczywistości nie istnieje żaden powód wyodrębnienia tej kwestii jako odrębnego pytania, skoro przepis, do którego pytanie to się odwołuje, nie uzupełnia w niczym – jak wkrótce to wykażę – zobowiązań, które nałożone są na strony na mocy przepisów WTO/GATT. W rezultacie rozstrzygnięcie, jakie przyjmie Trybunał w stosunku do dotychczas rozważanych pytań, będzie odnosiło się również do pytania drugiego, zważywszy że niezależnie od tego, czy Trybunał uzna rozważany wspólnotowy system za bezprawny ze względu na niezgodność ze wspomnianymi przepisami, powtarzanie tej samej analizy w odniesieniu do umowy EWG–Pakt Andyjski nie jest konieczne, bowiem nie różni się ona od tychże przepisów. 110. Przypominam w związku z tym, podobnie jak Komisja, że art. 4 wspomnianej umowy został wprowadzony, aby umożliwić zastosowanie klauzuli najwyższego uprzywilejowania także w stosunku do państw członkowskich Paktu Andyjskiego, które wówczas nie były jeszcze członkami systemu GATT. Przepis ten ograniczył się wyłącznie do rozszerzenia zakresu rationae personae sytemu GATT, nie zmienił natomiast charakteru wynikających z niego obowiązków. 111. Jak podkreślają zarówno Komisja, jak i Rada, strony umowy EWG-Pakt Andyjski nie zamierzały podejmować dodatkowych zobowiązań w stosunku do tych zawartych w GATT. Wręcz przeciwnie, w preambule umowy wyraziły one „przekonanie co do znaczenia zasad GATT”, a w art. 4 potwierdziły „wolę prowadzenia wymiany handlowej zgodnie z tą umową”. 112. Z powyższych względów sądzę, że przepis ten nie stanowi odrębnego kryterium legalności aktów wspólnotowych, a rozwiązanie przyjęte przez Trybunał w stosunku do uprzednio rozważanych pytań będzie odnosiło się również do tego przepisu. IV – Wnioski W świetle powyższych rozważań, proponuję, aby Trybunał na pytanie Raad van State odpowiedział w następujący sposób: „1.   Wspólnotowy system przywozu bananów, którego podstawę stanowią rozporządzenie Rady (EWG) nr 404/93 z dnia 13 lutego 1993 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku bananów, zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 1637/98 z dnia 20 lipca 1998 r. i rozporządzenia przyjęte w celu jego wykonania, jest nieważny w zakresie, w jakim jest niezgodny z przepisami Światowej Organizacji Handlu (WTO), zgodnie z tym, co stwierdził Organ Rozstrzygania Sporów WTO (DSB) w dniu 25 września 1997 r. i co zostało przez organ ten potwierdzone w dniu 6 maja 1999 r. Ewentualnie: 1.      Wspólnotowy system przywozu bananów, którego podstawę stanowią rozporządzenie nr 404/93 zmienione rozporządzeniem nr 1637/98 i rozporządzenia przyjęte w celu jego wykonania mają na celu wykonanie szczególnego zobowiązania podjętego przez Wspólnotę w ramach WTO. Tymczasem, jak stwierdził DSB w decyzji z dnia 6 maja 1999 r., system ten nie doprowadził do usunięcia stwierdzonej w decyzji DSB z dnia 25 września 1997 r. niezgodności z przepisami WTO i w związku z tym jest on nieważny w części, w jakiej utrzymuje się ta niezgodność. 2.      To samo odnosi się do kwestii zgodności tego systemu z art. 4 ramowej umowy o współpracy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Umową z Kartageny i jej państwami członkowskimi, podpisanej w dniu 23 kwietnia 1993 r. w Kopenhadze. – Język oryginału: włoski. 2 – Dz.U. L 336, str. 1. 3 – Przypis nie dotyczy polskiej wersji językowej. 4 –      Przypis nie dotyczy polskiej wersji językowej. 5 – Chodzi o następujące państwa: Republikę Boliwii, Republikę Kolumbii, Republikę Ekwadoru, Republikę Peru oraz Republikę Wenezueli. 6 – Dz.U. L 127, str. 10. Tekst umowy został załączony do decyzji, str. 11 i nast. 7 – Załącznik 2 do porozumienia ustanawiającego WTO (Dz.U. 1994, L 336, str. 234). 8 – Dz.U. L 47, str. 1. 9 – Raport WT/DS27/AB/R „European Communities – Regime for the Importation, Sale and distribution of Banans” z dnia 9 września 1997 r., dostępny na stronie internetowej WTO, www.wto.org. 10 – Dz.U. L 210, str. 28. 11 –      Rzeczony załącznik zawiera wykaz dwunastu państw – dostawców tradycyjnych bananów z państw AKP, którym przysługuje roczny kontyngent w wysokości 857 700 ton, bez określania limitów dla poszczególnych państw. 12 – Dz.U. L 293, str. 32. 13 – Dz.U. L 349, str. 32. 14 – Dz.U. L 11, str. 16. 15 – Dz.U. L 75, str. 18. 16 – Raport WT/DS27/RW/ECU – European Communities – Regime for the Importation, Sale and distribution of Banans, z dnia 12 kwietnia 1999 r., dostępny na stronie internetowej WTO, www.wto.org. 17 – Dz.U. L 31, str. 2. 18– Wyrok z dnia 23 listopada 1999 r. w sprawie C‑149/96 Portugalia przeciwko Radzie, Rec. str. I‑8395. 19 – Decyzja Rady 96/386/WE z dnia 26 lutego 1996 r. dotycząca zawarcia protokołów ustaleń między Wspólnotą Europejską a Islamską Republiką Pakistanu oraz między Wspólnotą Europejską a Republiką Indii w sprawie uzgodnień w dziedzinie dostępu do rynku wyrobów włókienniczych (Dz.U. L 153, str. 47). 20–      Wskazany powyżej wyrok w sprawie Portugalia przeciwko Radzie, pkt 34. Zobacz również wyrok z dnia 26 października 1982 r. w sprawie 104/81 Kupferberg, Rec. str. 3641, pkt 17. 21–      Wskazany powyżej wyrok w sprawie Portugalia przeciwko Radzie, pkt 35. 22–      Ibidem, pkt 41. 23–      Ibidem, pkt 36. 24–      Ibidem, pkt 37. Podkreślenie moje. 25–      Ibidem, pkt 40. Podkreślenie moje. 26–      Ibidem, pkt 42. 27–      Ibidem, pkt 43. 28–      Ibidem, pkt 45 i 46. 29–      Ibidem, pkt 47. 30–      Ibidem, pkt 49. Te dwa „wyjątki” zostały po raz pierwszy przywołane przez Trybunał odpowiednio w wyrokach z dnia 7 maja 1991 r. w sprawie C‑69/89 Nakajima przeciwko Radzie, Rec. str. I‑2069, pkt 31, oraz z dnia 22 czerwca 1989 r. w sprawie 70/87 Fediol przeciwko Komisji, Rec. str. 1781, pkt 19–22. 31– Chciałbym przypomnieć, że rzecznik generalny Saggio po przeprowadzeniu rozległej analizy w opinii przedstawionej w tej sprawie zajął podobne stanowisko. Jego zdaniem przepisy WTO z uwagi na to, że mają „charakter umowy międzynarodowej, wiążą wszystkie instytucje [na mocy art. 300 ust. 7 WE] i stanowią w związku z tym źródło prawa wspólnotowego, co powoduje, że Trybunał Sprawiedliwości ma zapewnić, że będą one przestrzegane przez instytucje wspólnotowe […]” (pkt 20), zwłaszcza że „liczne przepisy porozumień [WTO] kreują bezwarunkowe obowiązki i zakazy oraz powodują powstanie ścisłych zobowiązań umawiających się stron w ich wzajemnych stosunkach” (pkt 19). W celu rozwiania obaw, jakie z punktu widzenia interesów Wspólnoty mogły wywołać przedstawione przez niego wnioski, rzecznik generalny zadbał o „oddzielenie” kwestii skutków przepisów WTO we wspólnotowym porządku prawnym od kwestii bezpośredniego stosowania rzeczonych przepisów i co za tym idzie, tego że mogą one przyznawać „podmiotom prawa zdolność sądową”. Jego zdaniem, przyznanie takich skutków przepisom WTO nie powoduje koniecznie, że podmioty prawa mogą się na nie powoływać przed sądem. „Dla wywołania takiego skutku […] z ogólnego kontekstu porozumienia musi wynikać, że podmioty mogą powołać się na przepisy porozumienia przed sądem”. Wynika z tego, „że przepis międzynarodowej konwencji może nie być bezpośrednio stosowany, co nie uzasadnia odmawiania mu jakiegokolwiek wiążącego skutku względem instytucji wspólnotowych i tego, że w rezultacie może on stanowić kryterium (wspólnotowe) legalności” (pkt 18). 32– Wyrok z dnia 9 października 2001 r. w sprawie C‑377/98 Niderlandy przeciwko Parlamentowi i Radzie, Rec. str. I‑7079. 33– Dz.U. L 213, str. 13. 34– Konwencja z Rio de Janeiro z dnia 5 czerwca 1992 r. o różnorodności biologicznej, zatwierdzona w imieniu Wspólnoty decyzją Rady 93/626/EWG z dnia 25 października 1993 r. (Dz.U. L 309, str. 1). 35– Przywołany wyżej wyrok w sprawie Niderlandy przeciwko Parlamentowi i Radzie, pkt 52–54. Podkreślenie moje. 36– Przypominam, że to samo stanowisko przyjęto w postanowieniu z dnia 2 maja 2001 r. w sprawie C‑307/99 OGT Fruchthandelsgesellschaft, Rec. str. I‑3159. Powrócę do tej kwestii w sposób szczegółowy w dalszej części opinii. 37– Zgodnie z art. 3 ust. 5 uzgodnienia „[w]szystkie rozwiązania w sprawach wniesionych formalnie na podstawie zasad i procedur porozumień [WTO] w sprawie konsultacji i rozstrzygania sporów […] będą zgodne z tymi porozumieniami i nie spowodują zniweczenia lub naruszenia korzyści przysługujących jakiemukolwiek Członkowi na podstawie tych porozumień ani nie przeszkodzą osiągnięciu któregokolwiek z celów tych porozumień” (podkreślenie moje). 38– Opinia rzecznika generalnego S. Albera, przedstawiona w dniu 15 maja 2003 r. w sprawie C‑93/02 P Biret International przeciwko Radzie, zakończonej wyrokiem z dniu 30 września 2003 r., Rec. str. I‑10497, pkt 81. 39– Przywołany wyżej wyrok w sprawie Biret International przeciwko Radzie. Ta sama sytuacja była przedmiotem sprawy C‑94/02 P Biret i Cie przeciwko Radzie, w której Trybunał orzekał tego samego dnia, Rec. str. I‑10565. W dalszej części opinii odwołuję się wyłącznie do wyroku w sprawie Biret International przeciwko Radzie. 40– Dz.U. 1994, L 336, str. 40. 41– Dyrektywa Rady 81/602/EWG z dnia 31 lipca 1981 r. dotycząca zakazu stosowania niektórych związków o działaniu hormonalnym i tyreostatycznym (Dz.U. L 222, str. 32) oraz dyrektywa Rady 88/146/EWG z dnia 7 marca 1988 r. dotycząca zakazu stosowania w gospodarstwach hodowlanych niektórych związków o działaniu hormonalnym (Dz.U. L 70, str. 16). 42– Dyrektywa Rady 96/22/WE z dnia 29 kwietnia 1996 r. dotycząca zakazu stosowania w gospodarstwach hodowlanych niektórych związków o działaniu hormonalnym, tyreostatycznym i ß-agonistycznym i uchylająca dyrektywy 81/602/EWG, 88/146/EWG oraz 88/299/EWG (Dz.U. L 125, str. 3). 43– Zobacz raport Organu Apelacyjnego WT/DS26/AB/R, WT/DS48/AB/R, „European Communities – Measures Concerning Meat and Meat Products” z dnia 16 stycznia 1998 r., przyjęty przez DSB w dniu 13 lutego 1998 r., dostępny na stronie www.wto.org. 44– Wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 11 stycznia 2002 r. w sprawie T‑174/00 Biret International przeciwko Radzie, Rec. str. II‑17, pkt 67. 45–                                                                                          Ibidem, pkt 61. 46– Przywołana wyżej opinia w sprawie Biret International przeciwko Radzie, pkt 86. 47– Ibidem, pkt 85–88. 48– Przywołany wyżej wyrok w sprawie Kupferberg, pkt 18. 49– Opinia w ww. sprawie Biret International przeciwko Radzie, pkt 97–102 (cytowany fragment znajduje się w pkt 102). 50– Ibidem, pkt 103. W tym przypadku wniosek ten umożliwił rzecznikowi generalnemu poparcie dopuszczalności skargi o odszkodowanie wniesionej przez Biret przeciwko Wspólnocie właśnie ze względu na bezprawność zachowania Wspólnoty, naruszającego przepisy WTO. 51– Podobnie jak wyrok z dnia 14 października 1999 r. w sprawie C‑104/97 P Atlanta i in. przeciwko Wspólnocie Europejskiej, Rec. str. I‑6983, w szczególności pkt 19–22. Natomiast całkowicie odmienne wskazówki wynikają z postanowienia Trybunału w sprawie OGT Fruchthandelsgesellschaft, do czego szczegółowo powrócę w dalszej części opinii (zob. poniżej, pkt 93 i następne). 52– Trybunał stwierdził bowiem, że ponieważ Wspólnota uznała przed WTO, że zamierza się wywiązać ze swoich zobowiązań, wnosząc przy tym o wyznaczenie jej, zgodnie z art. 21 ust. 3 uzgodnienia, rozsądnego terminu, przyznano jej 15-miesięczny termin, który upłynął w dniu 13 maja 1999 r. Trybunał wywnioskował z tego, że „w każdym razie w odniesieniu do okresu poprzedzającego 13 maja 1999 r. sąd wspólnotowy nie mógł, bez uczynienia bezskutecznym przyznanego [terminu], dokonać kontroli legalności rozważanych aktów wspólnotowych” (pkt 62, podkreślenie moje). 53– Punkt 57, podkreślenie moje. 54– Zobacz orzeczenie arbitra WT/DS27/15 „European Communities – Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas” z dnia 23 grudnia 1997 r., przyjęte przez DSB w dniu 7 stycznia 1998 r., dostępne na stronie internetowej WTO www.wto.org, pkt 12. – Przywołany wyżej wyrok w sprawie Portugalia przeciwko Radzie, pkt 49. Zobacz również ww. wyrok w sprawie Nakajima przeciwko Radzie, pkt 31. 56 – Dz.U. L 209, str. 1. 57 – Porozumienie o stosowaniu art. VI Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu, zatwierdzone w imieniu Wspólnoty decyzją Rady 80/271/EWG o zawarciu porozumień wielostronnych będących efektem negocjacji handlowych w latach 1973–1979 (Dz.U. L 71, str. 1). Przypominam, że zgodnie z motywem drugim rozporządzenia nr 2423/88 wspólny system anydumpingowy „został ustanowiony w zgodzie z istniejącymi zobowiązaniami międzynarodowymi, w szczególności tymi, które wynikają z art. VI [GATT], [kodeksu antydumpingowego] i porozumienia w sprawie wykładni i stosowania art. VI, XVI i XXIII Układu ogólnego (kodeksu subwencji i opłat wyrównawczych)”. W motywie trzecim dodano, że „w zastosowaniu tych przepisów, istotne jest w celu zachowania równowagi praw i obowiązków ustanowionych w tych porozumieniach, aby Wspólnota uwzględniła ich wykładnię dokonaną przez jej głównych partnerów handlowych, która wynika z ustawodawstwa lub utrwalonych praktyk”. 58– Przywołany wyżej wyrok w sprawie Nakajima przeciwko Radzie, pkt 29–31. 59– Sprawa C‑352/96 Włochy przeciwko Radzie, Rec. str. I‑6937. 60– Rozporządzenie Rady (WE) nr 1522/96 z dnia 24 lipca 1996 r. w sprawie otwarcia i sposobu zarządzania kontyngentami taryfowymi na przywóz ryżu i ryżu łamanego (Dz.U. L 190, str. 1). 61– Przywołany wyżej wyrok w sprawie Włoch przeciwko Radzie, pkt 19–21. 62– Przywołane wyżej postanowienie w sprawie OGT Fruchthandelsgesellschaft. 63–                                                                                          Ibidem, pkt 28. 64– Znacząca część doktryny również wyraziła krytyczne stanowisko wobec tej odpowiedzi. Zobacz m. in. S. Peers „WTO dispute settlement and Community law” [w:] European Law Review, 2001, str. 605 i następne („If the 1998 Regulations are not an exemple of the Community’s intention to implement a WTO obligation, it is hard to see what is”, str. 615), oraz P. Eeckhout „Judicial Enforcement of WTO Law in the European Union” [w:] Journal of International Economic Law, 2002, str. 91 i następne („That statement, with respect, is difficult to understand and accept”, str. 107). 65– Zobacz orzeczenie arbitra WT/DS27/15 „European Communities – Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas” z dnia 23 grudnia 1997 r., przyjęte przez DSB w dniu 7 stycznia 1998 r., dostępne na stronie internetowej WTO, www.wto.org, pkt 12. 66– Ibidem, pkt 12. Podkreślenie moje. 67– Zapytanie na piśmie nr 4069/98, przedłożone Komisji przez Yvonne Sandberg-Fries, dotyczące następstw sporu handlowego między Stanami Zjednoczonymi a Unią Europejską (Dz.U. 1999, C 182, str. 137). 68– Wyrok z dnia 13 grudnia 2001 r. w sprawie C‑317/99 Kloosterboer Rotterdam, Rec. str. I‑9863, pkt 28; zob. również wyroki z dnia 4 lutego 1997 r. w sprawach połączonych C‑9/95, C‑23/95 i C‑156/95 Belgia i Niemcy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑645, pkt 37, oraz z dnia 11 listopada 1999 r. w sprawie C‑48/98 Söhl & Söhlke, Rec. str. I‑7877, pkt 36. 69– Artykuł 20 lit. e) rozporządzenia nr 404/93 ze zm.