C-388/05

Sprawa C‑388/05 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Włoskiej Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Ochrona siedlisk przyrodniczych – Dzika fauna i flora – Obszar specjalnej ochrony „Valloni e steppe pedegarganiche” Streszczenie wyroku 1.        Środowisko naturalne – Ochrona dzikiego ptactwa – Dyrektywa 79/409 (dyrektywa Rady 79/409, art. 4 ust. 4) 2.        Środowisko naturalne – Ochrona dzikiego ptactwa – Dyrektywa 79/409 (dyrektywa Rady 79/409, art. 4) 3.        Środowisko naturalne – Ochrona dzikiego ptactwa – Dyrektywa 79/409 (dyrektywy Rady: 79/409, art. 4 ust. 4; 92/43, art. 6 ust. 2, art. 7) 1.        Artykuł 4 ust. 4 dyrektywy 79/409 w sprawie ochrony dzikiego ptactwa wymaga od państw członkowskich podjęcia odpowiednich działań w celu uniknięcia powstawania na obszarze specjalnej ochrony zanieczyszczenia lub pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych lub jakiegokolwiek niepokojenia ptactwa, o ile mają one znaczenie w kontekście celów tego przepisu. Państwa członkowskie winny realizować obowiązki wynikające w szczególności z tego przepisu, nawet jeśli dany obszar nie został sklasyfikowany jako obszar specjalnej ochrony, o ile powinien być tak sklasyfikowany. (por. pkt 17, 18) 2.        Inwentarz obszarów mających znaczenie dla ochrony dzikiego ptactwa (Inventory of Important Bird Areas), mimo że nie jest dla zainteresowanych państw członkowskich dokumentem prawnie wiążącym, zawiera dowody naukowe pozwalające na ocenę stopnia realizacji przez dane państwo członkowskie obowiązku zaklasyfikowania do obszarów specjalnej ochrony najbardziej odpowiednich obszarów pod względem liczby i powierzchni dla zachowania chronionych gatunków. (por. pkt 19) 3.        Ponieważ obszar „Valloni e steppe pedegarganiche” został sklasyfikowany jako obszar specjalnej ochrony w dniu 28 grudnia 1998 r., to art. 6 ust. 2 dyrektywy 92/43 w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory, nie zaś art. 4 ust. 4 zdanie pierwsze dyrektywy 79/409 w sprawie ochrony dzikiego ptactwa, znajduje od tej daty zastosowanie do tego obszaru. W istocie w odniesieniu do obszarów zaklasyfikowanych jako obszary specjalnej ochrony art. 7 dyrektywy 92/43 przewiduje, że obowiązki wynikające z art. 4 ust. 4 dyrektywy 79/409 są zastępowane, od daty wykonania dyrektywy 92/43 albo od daty klasyfikacji na mocy dyrektywy 79/409, gdy ta ostatnia data jest późniejsza, przez obowiązki wynikające w szczególności z art. 6 ust. 2 dyrektywy 92/43. (por. pkt 24, 25) WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) z dnia 20 września 2007 r.(*) Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Ochrona siedlisk przyrodniczych – Dzika fauna i flora – Obszar specjalnej ochrony „Valloni e steppe pedegarganiche” W sprawie C‑388/05 mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 24 października 2005 r., Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez A. Aresę oraz D. Recchia, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu, strona skarżąca, przeciwko Republice Włoskiej, reprezentowanej przez I. M. Braguglię, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez G. Fiengo, avvocato dello Stato, z adresem do doręczeń w Luksemburgu, strona pozwana, TRYBUNAŁ (druga izba), w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, K. Schiemann, J. Makarczyk, L. Bay Larsen (sprawozdawca) i C. Toader, sędziowie, rzecznik generalny: E. Sharpston, sekretarz: R. Grass, uwzględniając procedurę pisemną, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 3 maja 2007 r., wydaje następujący Wyrok 1        W skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że Republika Włoska: –        przed dniem 28 grudnia 1998 r. – datą wyznaczenia obszaru specjalnej ochrony (zwanego dalej „OSO”) „Valloni e steppe pedegarganiche” – uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 4 ust. 4 dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. L 103, str. 1, zwanej dalej „dyrektywą ptasią”), gdyż nie podjęła ona stosownych działań w celu uniknięcia zanieczyszczania oraz pogorszenia warunków siedlisk, jak również zakłóceń wpływających na ptactwo, które miały istotne skutki w związku z planem zwanym „układem obszarowym”, i przewidzianymi w jego ramach przedsięwzięciami, które mogły oddziaływać na siedliska przyrodnicze i gatunki istotne dla ochrony ptactwa występujące na tym obszarze, zwanym również Important Bird Area (zwanym dalej „IBA”), umieszczonym pod numerem 94 w inwentarzu IBA z 1989 r. jako „Promontorio del Gargano” oraz pod numerem 129 w inwentarzu IBA z 1998 r. jako „Promontorio del Gargano”, a które faktycznie spowodowały pogorszenie stanu siedlisk przyrodniczych i niepokojenie dzikiego ptactwa występującego na wspomnianym obszarze; –        po dniu 28 grudnia 1998 r. – dacie wyznaczenia OSO „Valloni e steppe pedegarganiche” – uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 6 ust. 2?4 i art. 7 dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. L 206, str. 7, zwanej dalej „dyrektywa siedliskową”), gdyż: –        z naruszeniem art. 6 ust. 2 tej dyrektywy nie podjęła ona odpowiednich działań w celu uniknięcia na terytorium OSO „Valloni e steppe pedegarganiche” pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, jak również niepokojenia gatunków, dla ochrony których ten OSO został wyznaczony, wynikających z przedsięwzięć przewidzianych w ramach „układu obszarowego”, które zostały już zrealizowane, powodując pogorszenie stanu siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, jak również niepokojenia gatunków w obrębie wymienionego obszaru; –        z naruszeniem art. 6 ust. 3 wymienionej dyrektywy nie dokonała ona, stosowanie do wymogów tego przepisu, oceny ex ante skutków przewidzianych w ramach „układu obszarowego” i zrealizowanych już przedsięwzięć, które mogły wywrzeć znaczące skutki na OSO; –        z naruszeniem art. 6 ust. 4 wymienionej dyrektywy nie zastosowała ona procedury pozwalającej na realizację przedsięwzięć, które mimo negatywnej oceny ich skutków dla przywołanego terenu oraz braku rozwiązań alternatywnych, z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, w tym interesów mających charakter społeczny lub gospodarczy lub ze względów odnoszących się do zdrowia ludzkiego, lub bezpieczeństwa publicznego czy korzystnych skutków o podstawowym znaczeniu dla środowiska lub, po wyrażeniu opinii przez Komisję, z innych powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego ani nie poinformowała Komisji o środkach kompensujących przyjętych w celu zapewnienia ochrony ogólnej spójności programu Natura 2000 w odniesieniu do przedsięwzięć przewidzianych w ramach „układu obszarowego”, które zostały zatwierdzone mimo negatywnej oceny ich skutków dla OSO „Valloni e steppe pedegarganiche” – w celu walki z kryzysem społeczno-gospodarczym i bezrobociem dotyczącym regionu Manfredonii.  Ramy prawne  Uregulowania wspólnotowe 2        Artykuł 4 dyrektywy ptasiej przewiduje: „1.      Gatunki wymienione w załączniku I podlegają specjalnym środkom ochrony dotyczącym ich naturalnego siedliska w celu zapewnienia im przetrwania oraz reprodukcji na obszarze ich występowania. […] Państwa członkowskie dokonują klasyfikacji przede wszystkim najbardziej odpowiednich obszarów pod względem liczby i powierzchni jako obszarów specjalnej ochrony dla zachowania tych gatunków, z uwzględnieniem wymogów ich ochrony w ramach morskiego i lądowego obszaru geograficznego, do którego niniejsza dyrektywa ma zastosowanie. 2.      Państwa członkowskie podejmują podobne środki w odniesieniu do regularnie występujących gatunków wędrownych niewymienionych w załączniku I, mając na uwadze potrzebę ich ochrony w ramach morskiego i lądowego obszaru geograficznego, do którego niniejsza dyrektywa ma zastosowanie, w odniesieniu do obszarów ich wylęgu, pierzenia i zimowania oraz miejsc postoju wzdłuż ich tras migracji. W tym celu państwa członkowskie zwracają szczególną uwagę na ochronę terenów podmokłych, w szczególności tych o znaczeniu międzynarodowym. […] 4.      W odniesieniu do obszarów ochrony, określonych w ust. 1 i 2, państwa członkowskie podejmują właściwe kroki w celu uniknięcia powstawania zanieczyszczenia lub pogorszenia warunków naturalnych siedlisk lub jakichkolwiek zakłóceń wpływających na ptactwo, o ile będą mieć one znaczenie w odniesieniu do celów niniejszego artykułu. Państwa członkowskie dążą również do uniknięcia powstawania zanieczyszczenia lub pogorszenia warunków naturalnych siedlisk poza tymi obszarami ochrony”. 3        Artykuł 6 ust. 2 dyrektywy siedliskowej stanowi, że: „Państwa członkowskie podejmują odpowiednie działania w celu uniknięcia na specjalnych obszarach ochrony pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, jak również w celu uniknięcia niepokojenia gatunków, dla których zostały wyznaczone takie obszary, o ile to niepokojenie może mieć znaczenie w stosunku do celów niniejszej dyrektywy”. 4        Artykuł 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej ustanawia procedurę oceny skutków planów lub przedsięwzięć, które mogą oddziaływać w istotny sposób na dany obszar chroniony, podczas gdy art. 6 ust. 4 tej dyrektywy przewiduje przyjęcie, przy spełnieniu określonych warunków, środków kompensujących, w przypadku gdy plan lub przedsięwzięcie musi zostać zrealizowane pomimo negatywnej oceny ich skutków dla danego terenu. 5        Artykuł 7 dyrektywy siedliskowej stanowi, że obowiązki wynikające z art. 6 ust. 2–4 tej dyrektywy „zastępują wszelkie obowiązki wynikające z art. 4 ust. 4 zdanie pierwsze dyrektywy [ptasiej] w odniesieniu do obszarów sklasyfikowanych zgodnie z art. 4 ust. 1 tej dyrektywy lub uznanych w podobny sposób na mocy art. 4 ust. 2, poczynając od daty wykonania niniejszej dyrektywy albo od daty klasyfikacji lub uznania przez państwo członkowskie na mocy dyrektywy [ptasiej], gdy ta ostatnia data jest późniejsza”.  Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu i postępowanie poprzedzające wniesienie skargi 6        W lutym 2001 r. Lega Italiana Protezione Uccelli (włoska liga na rzecz ochrony ptactwa) skierowała do Komisji skargę, z treści której wynikało, że na obszarze zwanym „Valloni e steppe pedegarganiche”, sklasyfikowanym jako OSO w dniu 28 grudnia 1998 r., prowadzi się szereg prac o charakterze przemysłowym i budowlanym, spośród których wiele już ukończonych bądź wciąż w stadium realizacji zagraża siedliskom przyrodniczym i ochronie wielu gatunków dzikiego ptactwa zamieszkujących ten obszar lub dla których obszar ten jest etapem na trasie migracji. 7        Pismem z dnia 22 sierpnia 2001 r. Komisja zwróciła się do Republiki Włoskiej o informacje w zakresie prac prowadzonych i planowanych w obrębie wspomnianego OSO, w szczególności informacje dotyczące „układu obszarowego” na rzecz rozwoju przemysłowego regionu Manfredonii, zawartego pomiędzy regionem Apulii a gminą Manfredonia. 8        Władze włoskie udzieliły odpowiedzi w pismach stałego przedstawicielstwa Republiki Włoskiej przy Unii Europejskiej z dnia 6 grudnia 2001 r. oraz z dnia 15 lutego 2002 r., jak również w piśmie wystosowanym przez region Apulii z dnia 13 lutego 2003 r. 9        W piśmie z dnia 19 grudnia 2003 r. Komisja wezwała Republikę Włoską do usunięcia uchybień i przedstawienia uwag w terminie dwóch miesięcy od jego doręczenia. 10      Zainteresowane państwo członkowskie nie odniosło się do powyższego pisma, wobec czego Komisja w dniu 9 lipca 2004 r. wystosowała uzasadnioną opinię. 11      Republika Włoska ustosunkowała się do uzasadnionej opinii w piśmie z dnia 9 listopada 2004 r., w którym wyjaśniła, że wkrótce zajmie stanowisko w przedmiocie zarzutów Komisji. 12      Wobec braku jakiejkolwiek innej odpowiedzi Komisja wniosła niniejszą skargę. 13      Jako że Komisja wycofała zarzuty dotyczące naruszenia art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej, ich badanie nie jest konieczne.  W przedmiocie skargi  Argumentacja stron 14      Komisja twierdzi, że „układ obszarowy” na rzecz rozwoju przemysłowego regionu Manfredonii został zawarty w marcu 1998 r. oraz że niezwłocznie przystąpiono do realizacji planowanych w jego ramach przedsięwzięć, szkodzących ochronie licznych gatunków chronionego ptactwa zamieszkujących obszar geograficzny zwany „Valloni e steppe pedegarganiche” (sklasyfikowany jako OSO w dniu 28 grudnia 1998 r.) lub gatunków, dla których obszar ten stanowi etap na trasie migracji. Co więcej, przedsięwzięcia te są wciąż realizowane. 15      Wspomniany „układ obszarowy” został zawarty bez podjęcia działań pozwalających na uniknięcie zanieczyszczeń i pogarszania stanu siedlisk przyrodniczych jak i niepokojenia ptactwa w obrębie obszaru „Valloni e steppe pedegarganiche” oraz bez przeprowadzenia wcześniejszej oceny jego skutków dla tego obszaru. 16      Republika Włoska przyznaje, że „układ obszarowy” został zawarty w marcu 1998 r. bez przeprowadzenia jakiejkolwiek wstępnej procedury oceny jego skutków dla obszaru „Valloni e steppe pedegarganiche”. Potwierdza ona, iż lokalizacja przemysłu na tym obszarze wywarła bezpośredni skutek na zanik siedlisk przyrodniczych ważnych dla Wspólnoty.  Ocena Trybunału  W przedmiocie sytuacji poprzedzającej sklasyfikowanie obszaru geograficznego zwanego „Valloni e steppe pedegarganiche” jako OSO 17      Artykuł 4 ust. 4 dyrektywy ptasiej wymaga od państw członkowskich podjęcia odpowiednich działań w celu uniknięcia powstawania zanieczyszczenia lub pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych lub jakiegokolwiek niepokojenia ptactwa, o ile mają one znaczenie w kontekście celów tego przepisu. 18      Zgodnie z orzecznictwem Trybunału państwa członkowskie winny realizować obowiązki wynikające w szczególności z art. 4 ust.  4 dyrektywy ptasiej, nawet jeśli dany obszar nie został sklasyfikowany jako OSO, o ile powinien być tak sklasyfikowany (zob. wyrok z dnia 18 marca 1999 r. w sprawie C‑166/97 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I‑1719, pkt 38). 19      Trybunał uznał w tym względzie, że inwentarz IBA, mimo że nie jest dla zainteresowanych państw członkowskich dokumentem prawnie wiążącym, zawiera dowody naukowe pozwalające na ocenę stopnia realizacji przez dane państwo członkowskie obowiązku zaklasyfikowania do obszarów specjalnej ochrony dla zachowania chronionych gatunków najbardziej odpowiednich obszarów pod względem liczby i powierzchni jako (zob. w szczególności wyrok z dnia 7 grudnia 2000 r. w sprawie C‑374/98 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I‑10799, pkt 25). 20      Bezsporne jest, że obszar geograficzny zwany „Valloni e steppe pedegarganiche” położony w regionie Apulii, a dokładnie na terytorium gminy Manfredonia, jest schronieniem dla rzadkich gatunków dzikiego ptactwa, wobec czego został sklasyfikowany przez BirdLife Internatinal w 1989 r. jako IBA pod nazwą „Promontorio del Gargano”. Obszar ten został sklasyfikowany jako IBA również w inwentarzu IBA z 1998 r. 21      Wynika z tego, że obszar ten powinien był zostać sklasyfikowany jako OSO przed dniem 28 grudnia 1998 r. 22      Ponadto bezsprzeczny jest również fakt, że lokalizacja w ramach „układu obszarowego” przemysłu na obszarze „Valloni e steppe pedegarganiche” spowodowała zniszczenie tej jego części, która była dotychczas dobrze chroniona, narażając na szkodę system ochrony wielu gatunków chronionego ptactwa występujących na tym obszarze. 23      Należy stwierdzić zatem, że przed dniem 28 grudnia 1998 r. Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom państwa członkowskiego, które na niej ciążą na mocy art. 4 ust. 4 dyrektywy ptasiej, oraz że skarga Komisji jest w tym zakresie zasadna.  W przedmiocie sytuacji po sklasyfikowaniu jako OSO obszaru geograficznego zwanego „Valloni e steppe pedegarganiche” 24      Należy w tym miejscu podkreślić, że art. 7 dyrektywy siedliskowej przewiduje, że obowiązki wynikające z art. 4 ust. 4 dyrektywy 79/409 są zastępowane, od daty wykonania dyrektywy 92/43 albo od daty klasyfikacji na mocy dyrektywy 79/409 gdy ta ostatnia data jest późniejsza,przez obowiązki wynikające w szczególności z art. 6 ust. 2 dyrektywy 92/43 (zob. wyrok z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie C‑117/00 Komisja przeciwko Irlandii, Rec. str. I‑5335, pkt 25). 25      Jako że obszar „Valloni e steppe pedegarganiche” został sklasyfikowany jako OSO w dniu 28 grudnia 1998 r., art. 6 ust. 2 dyrektywy siedliskowej znajduje od tej daty zastosowanie do tego obszaru. 26      Należy przypomnieć w tym względzie, że art. 6 ust. 2 dyrektywy siedliskowej, tak samo jak art. 4 ust. 4 zdanie pierwsze dyrektywy ptasiej, zobowiązuje państwa członkowskie do podjęcia odpowiednich działań w celu uniknięcia na terenie OSO sklasyfikowanych zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy ptasiej pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych jak również uniknięcia znaczącego niepokojenia gatunków, dla których zostały wyznaczone takie obszary (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Irlandii, pkt 26). 27      Z akt sprawy wynika, że sytuacja przedstawiona w pkt 22 niniejszego wyroku trwała również po dniu 28 grudnia 1998 r. Należy zwrócić uwagę w tym względzie, że region Apulii w celu zajęcia stanowiska w przedmiocie zarzutów podniesionych przez Komisję wskazał w nocie z dnia 7 lipca 2004 r., że uwzględniał konieczność zastosowania odpowiednich środków kompensujących polegających na rozszerzeniu terytorium przedmiotowego OSO lub wyznaczenia nowego OSO chroniącego faunę i florę podobną do zniszczonych siedlisk. 28      W konsekwencji zarzut, że Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom państwa członkowskiego, które na niej ciążą na mocy art. 6 ust. 2 dyrektywy siedliskowej, jest zasadny. Tym samym należy uznać skargę Komisji za zasadą w tym zakresie. 29      Należy zatem stwierdzić, że nie podejmując odpowiednich działań w celu uniknięcia na terenie OSO „Valloni e steppe pedegarganiche” pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków, jak również niepokojenia gatunków, dla których obszar ten został wyznaczony, Republika Włoska uchybiła w okresie przed dniem 28 grudnia 1998 r. zobowiązaniom państwa członkowskiego, które na niej ciążą na mocy art. 4 ust. 4 dyrektywy ptasiej, a w odniesieniu do okresu następującego po tej dacie zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 6 ust. 2 dyrektywy siedliskowej.  W przedmiocie kosztów 30      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Włoskiej kosztami postępowania, a przegrała ona sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania. Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje: 1)      Nie podejmując odpowiednich działań w celu uniknięcia na obszarze specjalnej ochrony „Valloni e steppe pedegarganiche” pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków, jak również niepokojenia gatunków, dla których obszar ten został wyznaczony, Republika Włoska uchybiła w okresie przed dniem 28 grudnia 1998 r. zobowiązaniom państwa członkowskiego, które na niej ciążą na mocy art. 4 ust. 4 dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa, a w odniesieniu do okresu następującego po tej dacie zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 6 ust. 2 dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory. 2)      Republika Włoska zostaje obciążona kosztami postępowania. Podpisy * Język postępowania: włoski.