C-390/06

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JÁNA MAZÁKA przedstawiona w dniu 27 listopada 2007 r.(1) Sprawa C‑390/06 Nuova Agricast Srl przeciwko Ministero delle Attività Produttive [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunale ordinario di Roma (Włochy)] Ważność decyzji Komisji stwierdzającej zgodność z traktatem systemu pomocy przewidzianego przez ustawodawstwo włoskie w postaci pomocy dla inwestycji w mniej uprzywilejowanych obszarach Włoch 1.        Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy ważności decyzji Komisji SG(2000)D/105754 z dnia 12 lipca 2000 r. stwierdzającej zgodność z traktatem systemu pomocy dla inwestowania w mniej uprzywilejowanych obszarach Włoch(2) (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”). 2.        Wniosek został złożony w toku postępowania o odszkodowanie wszczętego przez włoską spółkę Nuova Agricast przeciwko państwu włoskiemu. Nuova Agricast w istocie twierdzi, że poniosła szkodę wskutek tego, że nie może korzystać z państwowego programu pomocy, na który Komisja wyraziła zgodę w zaskarżonej decyzji, oraz dąży do ustalenia zakresu odpowiedzialności władz włoskich z powyższego tytułu. I –    Właściwe przepisy krajowe A –    Dawny system pomocy 3.        Ustawą (legge) nr 488 z dnia 19 grudnia 1992 r.(3) (zwaną dalej „ustawą nr 488/92”) parlament włoski przeznaczył środki finansowe na zachęcanie przedsiębiorców do rozwijania określonych rodzajów działalności produkcyjnych w mniej uprzywilejowanych obszarach kraju. 4.        Decyzją z dnia 21 maja 1997 r. (4) (zwaną dalej „decyzją z 1997 r.”) Komisja postanowiła do dnia 31 grudnia 1999 r. nie wnosić zastrzeżeń wobec państwowego systemu pomocy(5) ustanowionego na mocy ustawy nr 488/92 i szeregu przepisów wykonawczych do tej ustawy. 5.        Na system pomocy zatwierdzony decyzją z 1997 r. (zwany dalej „dawnym systemem pomocy”) składały się następujące główne elementy: a)      Środki finansowe na każdy rok zostały podzielone na dwie równe części, a następnie były przydzielane w drodze dwóch ogłoszeń wzywających do składania wniosków. W oparciu o fundusze dostępne na rok, którego środki dotyczą, zasady dystrybucji funduszy mogły ulec zmianie w trybie dekretu ministerialnego (decreto leggislativo), w szczególności poprzez umożliwienie przydzielenia przedmiotowych funduszy na podstawie jednego ogłoszenia wzywającego do składania wniosków. b)      Wnioski złożone w związku z ogłoszeniem wzywającym do ich składania były badane przez właściwe instytucje kredytowe, które przydzielały punkty na podstawie kryteriów regulacyjnych („indicatori” w języku włoskim; zwanych dalej „wskaźnikami”). c)      Następnie właściwe ministerstwo ustalało listy regionalne wniosków na podstawie punktów uzyskanych w toku przedmiotowego badania, po czym wydawało dekret w sprawie przydziału pomocy wnioskodawcom w kolejności malejącej, począwszy od pierwszego, aż do wyczerpania funduszy dostępnych dla każdej listy. d)      Wydatkami kwalifikowalnymi były wydatki poniesione od dnia następującego po dniu zamknięcia ogłoszenia poprzedzającego ogłoszenie, którego wniosek dotyczy(6). e)      Przedsiębiorcy, których wnioski zostały umieszczone na liście regionalnej, lecz którzy nie mogli skorzystać ze środków wsparcia ze względu na niewystarczające fundusze dostępne na pokrycie wszystkich wnioskowanych środków pomocy, mogli albo jedynie raz ponownie złożyć ten sam projekt przy pierwszym kolejnym odpowiednim ogłoszeniu bez zmiany istotnych wskaźników oceny (tzw. „wpis automatyczny”), albo zrzec się automatycznego wpisu i złożyć ten sam projekt z jednoczesnym dokonaniem zmian niektórych wskaźników oceny w celu uczynienia wniosku bardziej konkurencyjnym, wpisując się na listę następnego „odpowiedniego ogłoszenia”(7) (tzw. „ponowne sformułowanie” wniosku). W obu przypadkach utrzymywano w mocy wymogi określone dla pierwotnych wniosków dla celów badania możliwości uwzględnienia wydatków, co oznaczało, że środki wsparcia miały być również przydzielane na wydatki poniesione od dnia złożenia pierwszego wniosku. B –    Nowy system pomocy 6.        W dniu 18 listopada 1999 r. władze włoskie zgłosiły Komisji(8) państwowy system pomocy przyjęty przez władze włoskie na podstawie ustawy nr 488/92. System ten był w istocie przedłużeniem obowiązywania dawnego systemu pomocy ze zmianami począwszy od dnia 1 stycznia 2000 r. 7.        Po wprowadzeniu przez władze włoskie zmian do systemu Komisja wydała w dniu 12 lipca 2000 r. zaskarżoną decyzję, w której stwierdziła, że nie zamierza wnosić zastrzeżeń wobec zgłoszonego systemu obowiązującego do dnia 31 grudnia 2006 r. 8.        Zaskarżona decyzja zawiera przepisy przejściowe, które stanowią: „Jedynie w przypadku pierwszego zastosowania rzeczonego systemu, tj. przy okazji pierwszego ogłoszenia wydanego na podstawie tego systemu – przy czym wnioski o przyznanie pomocy muszą w każdym razie być złożone przed rozpoczęciem wdrażania projektu inwestycji – zostaną dopuszczone w drodze wyjątku wnioski złożone przy okazji ostatniego ogłoszenia, dokonanego na podstawie poprzedniego systemu pomocy i zatwierdzonego przez Komisję do dnia 31 grudnia 1999 r., które zostały uznane za kwalifikujące się do pomocy, lecz nie zostały załatwione ze względu na niewystarczające środki finansowe przeznaczone na owe ogłoszenie”. 9.        W następstwie zaskarżonej decyzji wydano we Włoszech rozporządzenie (decreto) Ministerstwa Przemysłu, Handlu i Rzemiosła (Ministero dell’Industria, Commercio e d’Artigianato, zwanego dalej „MICA”) z dnia 14 lipca 2000 r.(9) oraz okólnik (circolare) nr 900315 z dnia 14 lipca 2000 r.(10), które to akty określały tryb wdrażania systemu pomocy zatwierdzonego zaskarżoną decyzją (zwanego dalej „nowym systemem pomocy”). 10.      Wspomniane przepisy krajowe stanowią, że środki wsparcia mogą być przyznawane na podstawie „wydatków uznanych za kwalifikujące się w ramach pozytywnie rozpatrzonych programów odnoszących się do ostatniego odpowiedniego ogłoszenia, które nie zostały dofinansowane ze względu na niewystarczające środki finansowe”. II – Stan faktyczny 11.      Nuova Agricast złożyła na podstawie dawnego systemu pomocy wniosek o pomoc państwa w odpowiedzi na trzecie odpowiednie ogłoszenie, które dotyczyło pierwszego półrocza 1998 r. Jej wniosek został wpisany na listę regionu Apulii, zatwierdzoną rozporządzeniem MICA w dniu 14 sierpnia 1998 r. 12.      Biorąc pod uwagę jej pozycję na liście regionalnej i brak wystarczających funduszy, nie otrzymała ona funduszy, o które się ubiegała. 13.      Czwarte opublikowane ogłoszenie obejmowało drugie półrocze 1998 r. Nuova Agricast postanowiła nie korzystać ze swojego prawa do automatycznego wpisu, lecz zaczekać do następnego odpowiedniego ogłoszenia w celu złożenia ponownie sformułowanego wniosku. 14.      Żadne ogłoszenie nie zostało opublikowane przed dniem 31 grudnia 1999 r., to znaczny dniem, w którym wygasało zatwierdzenie Komisji obejmujące dawny system pomocy. Następne odpowiednie ogłoszenie, w odpowiedzi na które Nuova Agricast mogła wreszcie złożyć ponownie sformułowany wniosek, zostało opublikowane w dniu 14 lipca 2000 r., a więc już po wejściu w życie nowego systemu pomocy. 15.      Nowy system pomocy zatwierdzony zaskarżoną decyzją nie utrzymał w mocy wymogów, jakie miały zastosowanie względem pierwotnego wniosku Nuova Agricast dla celów określenia wydatków kwalifikowalnych. Jej ponownie sformułowany wniosek został odrzucony, a w konsekwencji nie znalazł się na odpowiedniej liście regionalnej. III – Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne 16.      Nuova Agricast wniosła powództwo do Tribunale ordinario (sądu powszechnego) di Roma (Włochy) przeciwko właściwemu włoskiemu ministerstwu (Ministero delle Attività Produttive, które przejęło kompetencje MICA) z tytułu poniesionej przez nią w jej mniemaniu szkody wskutek niewypłacenia pomocy państwa, o którą się ubiegała. 17.      W tym względzie Nuova Agricast stoi na stanowisku, że przyjmując nowy system pomocy, władze włoskie nie ochroniły należycie interesów takich przedsiębiorców jak Nuova Agricast, którzy zrezygnowali z prawa do automatycznego wpisu przy czwartym ogłoszeniu, aby móc ponownie złożyć zasadniczo ten sam projekt ze zmianą niektórych „wskaźników oceny” na podstawie kolejnego odpowiedniego ogłoszenia, lecz nie mogli tego uczynić, ponieważ czwarte ogłoszenie było ostatnim odpowiednim ogłoszeniem dla właściwego sektora gospodarki na podstawie dawnego systemu pomocy. 18.      Według postanowienia odsyłającego, po wygaśnięciu zatwierdzenia dla dawnego systemu pomocy, istniały trzy kategorie przedsiębiorców: i) przedsiębiorcy tacy jak Nuova Agricast, których wnioski zostały wpisane na jedną z list regionalnych utworzonych przy okazji trzeciego ogłoszenia, a którzy zrzekli się swego prawa do automatycznego ponownego wpisu ich wniosku przy czwartym ogłoszeniu po to, aby móc złożyć ponownie sformułowany wniosek przy następnym odpowiednim ogłoszeniu („przedsiębiorcy kategorii pierwszej”); ii) przedsiębiorcy, których pierwszy wniosek został złożony przy okazji czwartego ogłoszenia i których wnioski zostały umieszczone na listach regionalnych związanych z tym ogłoszeniem, lecz którzy nie uzyskali pomocy, o którą się ubiegali, z powodu braku funduszy; ci przedsiębiorcy objęci są przepisami przejściowymi zawartymi w zaskarżonej decyzji („przedsiębiorcy kategorii drugiej”); oraz iii) przedsiębiorcy, którzy jeszcze nie złożyli wniosku, choć już rozpoczęto wdrażanie ich projektów inwestycyjnych („przedsiębiorcy kategorii trzeciej”). 19.      Według sądu krajowego, wydaje się, że państwo włoskie nie zwróciło Komisji uwagi na okoliczność, że przedsiębiorcy kategorii pierwszej nabyli prawa na podstawie dawnego systemu pomocy. W ramach nowego systemu pomocy jedynie wydatki poniesione po złożeniu wniosku o pomoc mogły zostać pokryte na podstawie nowego systemu pomocy. Tymczasowy i nadzwyczajny wyjątek miał zastosowanie jedynie do wniosków złożonych przy okazji czwartego i ostatniego ogłoszenia w ramach dawnego systemu pomocy. Sąd odsyłający twierdzi, że nadając temu wyjątkowi tak wąski zakres, zaskarżona decyzja zawiodła uzasadnione oczekiwania przedsiębiorców kategorii pierwszej. 20.      Sąd odsyłający uważa, iż aby dokonać oceny odpowiedzialności władz włoskich, musi on najpierw ustalić, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zarzucanym niewłaściwym zachowaniem państwa włoskiego a podnoszoną w zarzucie szkodą poniesioną przez Nuova Agricast. 21.      Według sądu odsyłającego, zaskarżona decyzja wywiera wpływ na tenże związek przyczynowy, gdyż znajduje się ona pomiędzy zachowaniem, za które Nuova Agricast obwinia państwo włoskie, a poniesioną przez Nuova Agricast szkodą. W konsekwencji sąd odsyłający uważa, że musi ustalić, jaki wpływ wywarło zachowanie władz włoskich na decyzję Komisji. Dlatego też sąd odsyłający uważa, że konieczne jest ustalenie, czy przepisy przejściowe zawarte w zaskarżonej decyzji mogą być nieważne, ponieważ naruszają one reguły i zasady wspólnotowego porządku prawnego. 22.      Biorąc pod uwagę, że przedsiębiorcy kategorii drugiej i trzeciej znajdują się w podobnym położeniu prawnym, natomiast są odmiennie traktowani w kwestii ich ewentualnego zakwalifikowania się do nowego systemu pomocy z powodu przepisu przejściowego, sąd odsyłający zastanawia się po pierwsze, czy przepisy przejściowe stanowią naruszenie zasady równego traktowania. 23.      Po drugie, sąd odsyłający ma również wątpliwości w kwestii ważności przepisów przejściowych w zakresie, w jakim uchybiają one obowiązkowi przedstawienia należytego uzasadnienia w przedmiocie wyłączenia przedsiębiorców kategorii pierwszej. 24.      W tych okolicznościach Tribunale ordinario di Roma postanowił zawiesić postępowanie w dniu 14 czerwca 2006 r. i zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie następującego pytania: „Czy ważna jest decyzja Komisji z dnia 12 lipca 2000 r., doręczona rządowi włoskiemu w dniu 2 sierpnia 2000 r. listem poleconym SG(2000) D/105754 w zakresie dotyczącym przepisów przejściowych, które ustanawiają wyjątkowe odstępstwo od zasady »konieczności pomocy« – w przypadku pierwszego zastosowania rzeczonego systemu – jedynie w odniesieniu do wniosków »złożonych przy okazji ostatniego ogłoszenia, dokonanego na podstawie poprzedniego systemu pomocy i zatwierdzonego przez Komisję do dnia 31 grudnia 1999 r., które zostały uznane za kwalifikujące się do pomocy, lecz nie zostały załatwione ze względu na niewystarczające środki finansowe przeznaczone na owe ogłoszenie«, z wynikającym stąd nieuzasadnionym pominięciem – z naruszeniem zasady równości traktowania i obowiązku uzasadnienia w trybie art. 253 traktatu – wniosków złożonych w związku z poprzednimi ogłoszeniami, nieuwzględnionych z powodu braku funduszy i oczekujących na automatyczny wpis w ramach kolejnego ogłoszenia lub na ponowne sformułowanie i złożenie w ramach pierwszego »odpowiedniego« ogłoszenia dokonanego na podstawie nowego systemu pomocy?”. IV – Postępowania przed sądami wspólnotowymi powiązane z niniejszym 25.      Oprócz powództwa w postępowaniu głównym wniesionego do Tribunale ordinario di Roma, Nuova Agricast wniosła również dwie skargi do Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich. 26.      W dniu 15 marca 2004 r. Nuova Agricast Srl i in. wnieśli do Sądu Pierwszej Instancji skargę o stwierdzenie nieważności. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2005 r., niepublikowanym w Zbiorze Orzecznictwa, Sąd Pierwszej Instancji (piąta izba) odrzucił skargę jako niedopuszczalną ze względu na to, iż została ona wniesiona po terminie(11). 27.      Ponadto Nuova Agricast wniosła skargę o odszkodowanie do Sądu Pierwszej Instancji(12). Domaga się ona naprawienia szkody, którą jej zdaniem poniosła wskutek wydania zaskarżonej decyzji. Skarga ta, w dalszym ciągu zawisła, dotyczy w pewnym stopniu tej samej szkody, która jest przedmiotem postępowania głównego przed sądem odsyłającym. V –    Postępowanie przed Trybunałem 28.      Do Trybunału wpłynęły uwagi Nuova Agricast, Komisji i rządu włoskiego. W dniu 11 września 2007 r. odbyła się rozprawa. VI – Argumenty stron A –    Nuova Agricast 29.      Nuova Agricast podkreśla, że pytania sądu odsyłającego dotyczące ważności zaskarżonej decyzji w świetle zasady równości opierają się na założeniu, że przedsiębiorcy pierwszej kategorii żywili uzasadnione oczekiwania co do tego, że ich ponownie sformułowane wnioski zostaną wpisane na listę związaną z kolejnym odpowiednim ogłoszeniem, które było pierwszym ogłoszeniem w ramach nowego systemu pomocy. 30.      W konsekwencji uważa ona, że konieczne jest, aby w celu ustalenia prawdziwości tego założenia Trybunał najpierw rozstrzygnął, czy dawny system pomocy, zatwierdzony decyzją z 1997 r., przyznał przedsiębiorcom kategorii pierwszej chronione przez wspólnotowy porządek prawny prawo do otrzymania pomocy pomimo upływu okresu, na jaki został zatwierdzony dawny system pomocy. W tym względzie Nuova Agricast uważa, iż zatwierdzając dawny system pomocy, Komisja uznała, że przedsiębiorcy kategorii pierwszej mieli prawnie chronione uprawnienie do ponownego sformułowania swoich wniosków na podstawie następnego odpowiedniego ogłoszenia, z jednoczesnym zachowaniem wymogów kwalifikowania już poniesionych wydatków, mających zastosowanie na podstawie ogłoszenia, w odpowiedzi na które złożyli oni swoje pierwotne wnioski. Prawo to nie znikło tak po prostu wraz z wygaśnięciem zatwierdzenia dawnego systemu pomocy. 31.      Co się tyczy ewentualnego naruszenia zasady równego traktowania, Nuova Agricast stoi na stanowisku, że przedsiębiorcy kategorii pierwszej i drugiej znajdowali się w podobnym położeniu, ponieważ wszyscy oni nabyli prawo do wpisu na podstawie pierwszego odpowiedniego ogłoszenia wydanego w ramach nowego systemu pomocy. W konsekwencji powinni oni zostać objęci na równej stopie przepisami przejściowymi zawartymi w zaskarżonej decyzji. 32.      Co się tyczy obowiązku uzasadnienia zgodnie z art. 253 WE, Nuova Agricast twierdzi, że zaskarżona decyzja nie podaje przyczyn pozbawienia przedsiębiorców kategorii pierwszej ochrony prawnej nabytej na podstawie dawnego systemu pomocy. Przepis, który wyrządza tak dużą szkodę znacznej liczbie przedsiębiorców, wymaga konkretnego uzasadnienia. B –    Rząd włoski 33.      Po pierwsze, rząd włoski stoi na stanowisku, że zaskarżona decyzja nie narusza zasady równego traktowania, ponieważ przedsiębiorcy kategorii pierwszej i drugiej bynajmniej nie znajdują się w tym samym położeniu. Włoskie sądy administracyjne potwierdziły, że przedsiębiorcy kategorii pierwszej nie mogą powoływać się na uzasadnione oczekiwania w odniesieniu do możliwości ubiegania się o pomoc w ramach nowego systemu pomocy na warunkach, jakie miały zastosowanie względem ogłoszeń wzywających do składania wniosków w ramach dawnego systemu pomocy. 34.      Po drugie, zaskarżona decyzja została wystarczająco uzasadniona, biorąc pod uwagę wymianę pism pomiędzy Włochami a Komisją na etapie wstępnego badania zgłoszonego systemu pomocy, w których wskazane zostały powody konieczności zamieszczenia przepisów przejściowych. Ponadto, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, gdy chodzi o akt powszechnie obowiązujący mający zastosowanie do ogromnej liczby sytuacji, uzasadnienie może się ograniczać do wskazania ogólnej sytuacji, która doprowadziła do jego wydania oraz ogólnych celów, jakim ma on służyć. C –    Komisja 35.      Po pierwsze, Komisja kwestionuje dopuszczalność pytania prejudycjalnego. Uważa ona, że wniosek dotyczący ważności zaskarżonej decyzji nie pozostaje w żadnym związku z powództwem przeciwko państwu włoskiemu dotyczącym jego odpowiedzialności, a w konsekwencji w sposób oczywisty nie jest niezbędny do rozstrzygnięcia sporu toczącego się przed sądem odsyłającym. 36.      Co się tyczy istoty sprawy, Komisja po pierwsze twierdzi, że decyzja, w drodze której zatwierdza ona system pomocy na dany okres, nie może stanowić podstawy jakichkolwiek oczekiwań bądź jakichkolwiek prawnie chronionych uprawnień w zakresie możliwości przyznawania i otrzymywania pomocy po wygaśnięciu zatwierdzenia systemu pomocy. Dlatego Komisja, badając zgłoszony system pomocy, który faktycznie jest przedłużeniem poprzednio zatwierdzonego systemu pomocy, nie ma obowiązku ustanawiania w zatwierdzeniu nowego systemu przejściowego reżimu prawnego umożliwiającego niektórym przedsiębiorcom, którzy podobno nabyli prawa na podstawie poprzedniego systemu, dalsze otrzymywanie pomocy na podstawie dawnego systemu już po wejściu w życie nowego. 37.      Komisja podkreśla, że to państwo członkowskie zgłasza system pomocy, natomiast Komisja nie jest władna zmieniać tego systemu. Komisja może nałożyć pewne wymogi po wszczęciu formalnej procedury dochodzenia, lecz nawet wówczas państwo członkowskie ma prawo podjęcia decyzji, że nie wdroży tych wymogów, wycofując się z tego systemu pomocy. Jeżeli Komisja dojdzie do wniosku, że kryteria przyznania pomocy naruszają inne postanowienia traktatu, w związku z czym system pomocy byłby niezgodny ze wspólnym rynkiem, może ona jedynie stwierdzić tę niezgodność, lecz nie może jej naprawić, np. zmieniając krąg beneficjentów systemu. 38.      Co się tyczy zarzucanego naruszenia zasady równego traktowania, Komisja po pierwsze podnosi, ze władze włoskie mogły swobodnie podjąć decyzję o przyjęciu spornych przepisów przejściowych. Wobec powyższego zaskarżona decyzja nie narusza zasady równego traktowania poszczególnych kategorii przedsiębiorców, ponieważ Komisja ograniczyła się jedynie do przyjęcia do wiadomości wyboru dokonanego przez państwo włoskie oraz do zatwierdzenia zgłoszonego systemu jako całości. 39.      Po drugie, Komisja przypomina, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zgodność z prawem decyzji dotyczącej pomocy państwa należy oceniać na podstawie informacji, jakimi Komisja dysponowała w czasie jej podejmowania. W niniejszej sprawie władze włoskie nie wspominają o specyficznym przypadku przedsiębiorców kategorii pierwszej, wobec czego fakt, że przepisy przejściowe nie przewidują wprost objęcia tych przedsiębiorców ich zakresem obowiązywania, nie może prowadzić do nieważności zaskarżonej decyzji. 40.      Po trzecie, Komisja stoi na stanowisku, że w żadnym wypadku nie doszło do naruszenia zasady równego traktowania, ponieważ przedsiębiorcy kategorii pierwszej i drugiej nie znajdują się w takim samym położeniu. 41.      Co się tyczy zarzucanego obowiązku wystarczającego uzasadnienia zgodnie z art. 253 WE, Komisja stwierdza, że takie uzasadnienie dotyczące sytuacji przedsiębiorców kategorii pierwszej nie było konieczne, ponieważ władze krajowe nie wspomniały nic na temat owej sytuacji. Ponadto przepisy przejściowe wynikają ze swobodnego wyboru państwa włoskiego, które jest adresatem zaskarżonej decyzji. VII – Ocena A –    W przedmiocie dopuszczalności 42.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w ramach współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami krajowymi ustanowionej na mocy art. 234 WE, do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i na którym spoczywa odpowiedzialność za przyszły wyrok, należy, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy, zarówno ocena, czy dla wydania wyroku jest niezbędne uzyskanie orzeczenia prejudycjalnego, jak również ocena znaczenia pytań, z którymi zwraca się do Trybunału. W konsekwencji, jeśli postawione pytania dotyczą wykładni prawa wspólnotowego, Trybunał jest, co do zasady, zobowiązany do wydania orzeczenia(13). 43.      Jednakże Trybunał wskazał równocześnie, iż w wyjątkowych okolicznościach może on zbadać okoliczności, w jakich sprawa została mu przekazana przez sąd krajowy celem ustalenia, czy jest on właściwy do orzekania w sprawie. Odmowa wydania orzeczenia w przedmiocie pytania prejudycjalnego skierowanego przez sąd krajowy jest dopuszczalna jedynie wówczas, gdy wykładnia prawa wspólnotowego, o którą zwraca się sąd krajowy, pozostaje w sposób oczywisty bez związku ze stanem faktycznym czy przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym lub też gdy problem ma charakter hipotetyczny, a Trybunał nie dysponuje informacjami co do okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione(14). 44.      W postępowaniu głównym sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zarzucanym niewłaściwym zachowaniem państwa włoskiego w toku wstępnego badania przez Komisję nowego systemu pomocy a podnoszoną w zarzucie szkodą poniesioną przez Nuova Agricast, to jest niewypłaceniem pomocy będącym konsekwencją przyjętego zakresu stosowania przepisów przejściowych zawartych w zaskarżonej decyzji. 45.      Zwracając się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, sąd odsyłający zasadniczo zwraca się z pytaniem, czy zaskarżona decyzja jest aż tak wadliwa, że tym samym staje się nieważna z tego powodu, iż nie uwzględnia sytuacji przedsiębiorców kategorii pierwszej, nawet jeśli pominięcie to wynika z braku ścisłych informacji od władz włoskich. Rozstrzygnięcie tej kwestii przyczyniłoby się do zakreślenia zakresu odpowiedzialności władz włoskich w odniesieniu do przyjęcia zaskarżonej decyzji. 46.      Wobec powyższego pytanie sądu krajowego związane z ważnością zaskarżonej decyzji Komisji nie pozostaje w sposób oczywisty bez związku z przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym, a w konsekwencji zarzut niedopuszczalności musi zostać oddalony. 47.      Drugie zagadnienie związane z niedopuszczalnością powstaje w związku z okolicznością, że Nuova Agricast już wniosła skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji do Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich. Jak już wspomniano, Sąd Pierwszej Instancji (piąta izba) odrzucił skargę o stwierdzenie nieważności postanowieniem w sprawie Nuova Agricast i in. jako niedopuszczalną, ze względu na przekroczenie terminu do jej wniesienia(15). W świetle wyroku Trybunału w sprawie TWD Textilwerke Deggendorf(16) należy ustalić, czy orzeczenie o niedopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności Nuova Agricast nastąpiło jedynie wskutek wniesienia jej po upływie terminu do jej wniesienia, bowiem wówczas niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie ważności zaskarżonej decyzji Komisji byłby niedopuszczalny przed Trybunałem. 48.      W okolicznościach faktycznych, które legły u podstaw wydania wyroku w sprawie TWD Textilwerke Deggendorf, było dosyć oczywiste, że wniesiona skarga o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w terminie określonym w art. 230 WE byłaby dopuszczalna(17). Tymczasem w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja, której adresatem jest Republika Włoska, dotyczy systemu pomocy przeznaczonego dla kategorii osób określonych w sposób ogólny, a nie dla wyraźnie wskazanych odbiorców. Ponadto Sąd Pierwszej Instancji stwierdził, że decyzja zatwierdzająca system pomocy nie mogła dotyczyć skarżących indywidualnie, skoro byli oni jedynie osobami trzecimi w trakcie wstępnego badania(18). Wobec powyższego wydaje się wątpliwe, aby Nuova Agricast miała legitymację procesową do wniesienia skargi na zaskarżoną decyzję w trybie art. 230 WE. 49.      Wobec powyższego, w odróżnieniu od okoliczności leżących u podstaw wyroku w sprawie TWD Textilwerke Deggendorf, nie jest bynajmniej oczywiste, że skarga Nuova Agricast o stwierdzenie nieważności byłaby dopuszczalna, gdyby została wniesiona w terminie określonym w art. 230 WE. 50.      W konsekwencji uważam, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny. B –    Co do istoty sprawy 51.      W świetle informacji dostarczonych przez sąd odsyłający, sąd ten w istocie zwraca się z pytaniem, czy decyzja Komisji może być nieważna z tego powodu, iż nie uwzględnia sytuacji przedsiębiorców kategorii pierwszej, ponieważ stanowi naruszenie zasady równego traktowania oraz obowiązku przedstawienia przez Komisję należytego uzasadnienia zgodnie z art. 253 WE. 52.      W celu rozstrzygnięcia tej kwestii należy pokrótce rozważyć rodzaj pomocy i decyzji będących przedmiotem sporu w niniejszej sprawie oraz zakres kontroli sądowej, jaką Trybunał może sprawować w tym kontekście. 1.      Określenie rodzaju pomocy i decyzji będących przedmiotem sporu 53.      Zgodnie z art. 87 ust. 1 WE pomoc państwa jest co do zasady zabroniona we Wspólnocie. Wyjątki od tej zasady zostały przewidziane w art. 87 ust. 2 WE, zgodnie z którym niektóre rodzaje pomocy uważane są za zgodne ze wspólnym rynkiem, i w art. 87 ust. 3 WE, zgodnie z którym inne ograniczone kategorie pomocy mogą zostać uznane za zgodne ze wspólnym rynkiem. 54.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, ocena zgodności ze wspólnym rynkiem środków pomocowych bądź systemów pomocy należy do wyłącznej kompetencji Komisji i podlega kontroli Trybunału(19). 55.      Aby móc kontrolować zgodność pomocy państwa ze wspólnym rynkiem, Komisja musi, zgodnie z art. 88 ust. 3 zdanie pierwsze WE, otrzymać zawiadomienie o „nowej pomocy”, zanim takie plany zostaną wprowadzone w życie. „Nową pomocą” są wszelkie akty zmierzające do przyznania pomocy lub wprowadzenia do niej zmian, jeżeli wprowadzane zmiany mogą być związane z istniejącą pomocą bądź z pierwotnymi planami zgłoszonymi Komisji(20). Niniejsza sprawa dotyczy nowej pomocy, ponieważ pomoc ta stanowi wprowadzenie zmiany do poprzedniego systemu, którego zatwierdzenie wygasło w dniu 31 grudnia 1999 r. 56.      Należy również podkreślić, że środek będący przedmiotem zaskarżonej decyzji jest systemem pomocy, w odróżnieniu od pomocy indywidualnej. Korzystanie z systemów pomocy umożliwia państwom członkowskim uzyskanie pojedynczego zatwierdzenia od Komisji na podstawie ogólnych elementów systemu(21). 57.      Zaskarżona decyzja jest „decyzją o niewnoszeniu zastrzeżeń”(22), która została zatem podjęta przez Komisję bez wszczynania formalnej procedury dochodzenia(23). 2.      Sprawowana przez Trybunał kontrola sądowa decyzji o przyznaniu pomocy państwa 58.      Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, przy stosowaniu art. 87 ust. 3 WE Komisji przysługuje szeroki zakres swobodnego uznania, który obejmuje ocenę natury gospodarczej i społecznej, która musi być dokonana w kontekście wspólnotowym(24). 59.      Dlatego sprawując kontrolę nad zgodnością z prawem decyzji Komisji w sprawie pomocy państwa, Trybunał musi więc ograniczyć się do ustalenia, czy Komisja nie przekroczyła przysługującego jej zakresu swobodnego uznania, zniekształcając stan faktyczny lub popełniając oczywisty błąd w jego ocenie, lub też nadużywając władzy lub dopuszczając się nadużyć proceduralnych(25). Oznacza to również, że Trybunał nie może zastąpić oceny Komisji w przedmiocie zgodności pomocy swoją własną oceną(26). 3.      Zarzucane naruszenie zasady równego traktowania 60.      W związku z pierwszym zarzutem dotyczącym nieważności powstaje zagadnienie, czy decyzja Komisji może być nieważna z tego powodu, iż stanowi naruszenie zasady równego traktowania przedsiębiorców kategorii pierwszej i drugiej w zakresie zawartych w niej przepisów przejściowych. 61.      Kompetencje Komisji w zakresie pomocy państwa ograniczają się do zbadania, czy pomoc ta jest zgodna ze wspólnym rynkiem. Co się tyczy zakresu takiego badania, Trybunał konsekwentnie orzekał, że art. 87 WE nie może służyć do zakłócania skuteczności innych postanowień traktatu(27). Dlatego przy rozpatrywaniu zgodności państwowego systemu pomocy ze wspólnym rynkiem Komisja jest uprawniona do brania pod uwagę ewentualnych naruszeń pozostałych postanowień i podstawowych zasad traktatu(28). Zasady te obejmują m.in. zasadę równego traktowania(29). 62.      O ile Komisja jest uprawniona do weryfikowania zgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem, o tyle ani nie inicjuje ona bądź opracowuje systemów pomocy, ani też nie przydziela pomocy. Ponadto Komisja nie może zmusić państwa członkowskiego do wypłacenia pomocy państwa. Jest ona jedynie władna nakazać państwu członkowskiemu, aby nie wypłacało pomocy uznanej za niezgodną ze wspólnym rynkiem. To państwo członkowskie dostarcza funduszy na pomoc, opracowuje systemy oraz zgłasza je Komisji. Państwo członkowskie zachowuje prawo do wycofania zgłoszenia systemu pomocy i do niewprowadzania go w życie. 63.      Z powyższego wynika, że ewentualne przepisy przejściowe zawarte w zgłoszonym państwowym systemie pomocy są przedstawiane przez państwo członkowskie jako część systemu pomocy zgłaszanego przez nie Komisji do zatwierdzenia. Są one zatem oceniane przez Komisję jako część systemu pomocy pod kątem weryfikacji zgodności ze wspólnym rynkiem systemu jako całości. 64.      Z ustaleń Sądu Pierwszej Instancji (piąta izba) w sprawie powiązanej z niniejszą sprawą wynika, że sformułowanie przepisów przejściowych w zaskarżonej decyzji jest wynikiem swobodnego wyboru dokonanego przez władze włoskie(30). Przed wszczęciem formalnej procedury dochodzenia Komisja nie jest władna zobowiązać państwa członkowskiego do zmodyfikowania systemu pomocy. W toku nieformalnej procedury Komisja może albo przyjąć decyzję o niewnoszeniu zastrzeżeń, albo może podjąć decyzję o wszczęciu formalnej procedury dochodzenia(31). 65.      Pozostaje zatem do ustalenia, czy w niniejszym przypadku Komisja przekroczyła granice swobodnego uznania przez to, iż po wstępnym badaniu uznała nowy system pomocy za zgodny ze wspólnym rynkiem pomimo wykluczenia przedsiębiorców kategorii pierwszej z zakresu obowiązywania przepisów przejściowych w zaskarżonej decyzji, wskutek czego nie wszczęła formalnej procedury dochodzenia. 66.      Po pierwsze, istnieje moim zdaniem formalny powód wskazujący na to, że tak nie jest. Faktycznie brak jest dowodów na okoliczność, że Komisja posiadała jakąkolwiek świadomość istnienia bądź co najmniej szczególnej sytuacji przedsiębiorców kategorii pierwszej, do której należy Nuova Agricast. 67.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, ważność decyzji Komisji w sprawie pomocy państwa musi być jednak oceniana na podstawie informacji dostępnych Komisji w chwili, gdy podejmowała ona decyzję(32). Oznacza to w niniejszym przypadku, że nie można było wymagać od Komisji, aby brała pod uwagę sytuację Nuova Agricast i innych przedsiębiorców należących do kategorii pierwszej. 68.      Nim zostanie wyciągnięty taki wniosek, należy jednak podkreślić, że orzecznictwo to zostało wypracowane oraz było stosowane w sprawach, w których zaskarżona decyzja została podjęta przez Komisję po przeprowadzeniu formalnej procedury dochodzenia. Takie podejście wydaje się uzasadnione przy takich decyzjach, ponieważ „zainteresowane strony” w rozumieniu art. 88 ust. 2 mają sposobność przedstawienia Komisji wszystkich istotnych informacji, nawet jeżeli niektóre z nich nie skorzystały z tej możliwości(33). Wobec powyższego strony te w dużym stopniu ponoszą odpowiedzialność za to, jakie informacje były dostępne Komisji w chwili podejmowania przez nią decyzji. Jeżeli takie „zainteresowane strony” na późniejszym etapie twierdzą, że decyzja Komisji jest nieważna, logiczne jest, że mogą wówczas kwestionować ważność decyzji Komisji wyłącznie w oparciu o informacje dostępne Komisji w chwili wydawania decyzji. 69.      Nie można przenosić powyższego rozumowania na decyzję o niewnoszeniu zastrzeżeń wobec systemu pomocy, zamykającą jednocześnie wstępny etap badania pomocy, jeżeli nigdy nie została wszczęta formalna procedura dochodzenia. Taka decyzja jest co do zasady(34) podejmowana na podstawie informacji dostarczonych przez zgłaszające państwo członkowskie. Procedura ta nie stwarza osobom trzecim formalnych możliwości interwencji i przedłożenia Komisji informacji, które mogłyby zostać wzięte pod uwagę przy dokonywaniu oceny zgodności zgłoszonej pomocy ze wspólnym rynkiem. Przedsiębiorcy jako potencjalni beneficjenci pomocy bądź ich konkurenci nie muszą nawet być świadomi zgłoszenia potencjalnie interesującego ich systemu pomocy, ponieważ Komisja zobowiązania jest do opublikowania zawiadomienia o zgłoszeniu pomocy jedynie w przypadku wszczęcia formalnej procedury dochodzenia(35). Stąd jeżeli Komisja wydaje decyzję o niewnoszeniu zastrzeżeń, komunikat o tejże decyzji będzie pierwszym aktem, który podlega publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. 70.      Uważam jednak, że Komisja powinna być uprawniona do opierania się na informacjach dostępnych w chwili wydawania decyzji, nawet jeżeli osoba, która nie uczestniczyła w badaniu wstępnym, taka jak Nuova Agricast w niniejszej sprawie, zaskarży decyzję o niewnoszeniu zastrzeżeń. 71.      Z pierwotnego i wtórnego prawodawstwa, w tym w szczególności z rozporządzenia nr 659/1999, wynika w oczywisty sposób, że badanie wstępne toczy się zasadniczo pomiędzy Komisją a danym państwem członkowskim(36). Wskutek powyższego Komisja nie jest uprawniona do dokonywania ustaleń faktycznych w poszukiwaniu informacji wykraczających poza te, które zostały jej dostarczone głównie przez zainteresowane państwo członkowskie w toku wstępnego badania. Takie ograniczenie uprawnień Komisji siłą rzeczy oznacza, że zgodność jej decyzji z prawem nie może być zaskarżana na podstawie innych informacji niż te, które były jej dostępne w chwili przyjmowania decyzji. Ponadto, gdyby osoby trzecie miały możliwość zaskarżania ważności decyzji Komisji na podstawie innych informacji niż te, które były dostępne Komisji w chwili wydawania przez nią decyzji, wówczas Komisja najprawdopodobniej unikałaby takiego ryzyka, systematycznie wszczynając formalną procedurę dochodzenia i umożliwiając tym sposobem wszystkim „zainteresowanym stronom” w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE przedłożenie istotnych informacji. Trudno jednak pogodzić taki skutek z obecną dwuetapową procedurą kontroli pomocy państwa, przewidzianą w traktacie WE i w rozporządzeniu nr 659/1999. 72.      Wobec powyższego ważność przyjętej przez Komisję decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń należy oceniać na podstawie informacji, jakie były dostępne Komisji w chwili wydawania decyzji. 73.      Z uwagi na fakt, iż nie zostały przedstawione w niniejszej sprawie dowody na to, że Komisja została poinformowana o specyficznej sytuacji przedsiębiorców kategorii pierwszej, zaskarżonej decyzji nie można uznać za nieważną na tej podstawie, że podobno narusza ona zasadę równego traktowania w odniesieniu do praw podobno nabytych przez tych przedsiębiorców. 74.      W każdym bądź razie należy przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, Komisja, badając zgodność systemu pomocy ze wspólnym rynkiem, może ograniczyć się do zbadania ogólnych cech przedmiotowego systemu i nie jest zobowiązana do badania każdego konkretnego przypadku, do którego system ten ma zastosowanie(37). 75.      Trzeba ponadto podkreślić, że niniejszy przypadek nie należy do tych wyjątkowych przypadków, w których Komisja może być zobowiązana do ustanowienia w swej decyzji dotyczącej pomocy państwa przepisów przejściowych i zapewnienia tego, by przepisy takie były zgodne z zasadą równego traktowania. Taki obowiązek może powstać jedynie w bardzo specyficznych okolicznościach, gdy m.in. postępowanie instytucji wspólnotowej w przeszłości kreuje uzasadnione oczekiwania, które podlegają ochronie(38). 76.      Jednakże w niniejszym przypadku Komisja nigdy nie zachowywała się w sposób, który stwarzałby uzasadnione oczekiwanie, że dawny system pomocy, który wygasł dnia 31 grudnia 1999 r., pozostanie po tej dacie w mocy. 77.      Zatwierdzenie dawnego systemu pomocy, które miało ograniczoną w czasie ważność i wygasło w dniu 31 grudnia 1999 r., ze swej natury nie może być aktem, który kreuje uzasadnione oczekiwania. Reguła ścisłego interpretowania wyjątków od ogólnej zasady zabraniającej pomocy państwa nie pozwala na rozszerzenie zakresu obowiązywania zatwierdzonego systemu pomocy w czasie(39). Ponadto, gdyby istniała możliwość powoływania się na prawa podobno nabyte na podstawie poprzednio istniejącego systemu pomocy po wygaśnięciu zatwierdzenia, postawiłaby ona pod znakiem zapytania sam cel ograniczonego w czasie zakresu obowiązywania takich zatwierdzeń, które umożliwiają przystosowywanie oceny pomocy państwa do zmieniających się warunków gospodarczych. 78.      Nie można powoływać się na uzasadnione oczekiwania wobec Komisji z powodu stosowania przez nią zasady „konieczności pomocy”, która między innymi zakłada, że wniosek o otrzymanie pomocy musi zazwyczaj zostać złożony przed podjęciem działań będących przedmiotem pomocy. Zasada ta była stosowana jako ogólnie obowiązująca norma przy dokonywanej przez Komisję ocenie zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem(40). Wbrew temu, co wydaje się sugerować sąd odsyłający w swoim wniosku, zasada ta nie zaczęła być stosowana dopiero od momentu jej włączenia w 1998 r. do wytycznych Komisji w sprawie krajowej pomocy regionalnej(41). To wystarcza do wykluczenia wszelkich zasadności wszelkich twierdzeń, że rzekomo „nagłe” zastosowanie tej zasady mogło stanowić naruszenie uzasadnionych oczekiwań wywołanych przez Wspólnotę w odniesieniu do możliwości ubiegania się o pomoc w ramach nowego systemu pomocy na warunkach, jakie miały zastosowanie do ogłoszeń wzywających do składania wniosków w ramach dawnego systemu pomocy. 79.      Ewentualne uzasadnione oczekiwania stworzone przez władze krajowe co do możliwości przedłużenia określonych skutków wygasłego państwowego systemu pomocy nie mogą również stanowić podstawy do zobowiązania Komisji do ustanowienia przepisów przejściowych. Artykuły 87 WE i 88 WE straciłyby wiele ze swej skuteczności, gdyby strona mogła powoływać się na uzasadnione oczekiwania stwarzane przez państwa członkowskie w celu żądania stwierdzenia nieważności aktu wspólnotowego(42). 80.      Z powyższego wynika, że w okolicznościach niniejszej sprawy Komisja nie miała obowiązku upewniania się, że zaskarżona decyzja zawiera przepisy przejściowe, które obejmują przedsiębiorców kategorii pierwszej. Nie przekroczyła ona zatem granic swobodnego uznania, nie wnosząc zastrzeżeń wobec zgłoszonego środka z tego powodu, iż zakres zawartych w nim przepisów przejściowych potencjalnie naruszał zasadę równego traktowania. Stąd nie można uznać zaskarżonej decyzji za nieważną na tej podstawie. 4.      Zarzucany brak odpowiedniego uzasadnienia 81.      Sąd odsyłający również zastanawia się, czy Komisja przedstawiła, zgodnie z art. 253 WE, wystarczające uzasadnienie w zaskarżonej decyzji w kwestii wykluczenia przedsiębiorców kategorii pierwszej z zakresu obowiązywania przepisów przejściowych. 82.      Trybunał konsekwentnie orzekał, że wymóg uzasadnienia powinien być dostosowany do charakteru aktu oraz gdy chodzi o akt powszechnie obowiązujący – jak ma to miejsce w przypadku systemu pomocy – preambuła może się ograniczać do wskazania, po pierwsze całościowej sytuacji, która doprowadziła do jego wydania, a po drugie generalnych celów, jakim ma on służyć(43). Dlatego nierozsądne byłoby wymaganie od Komisji, aby ta przedstawiała szczegółowe uzasadnienie dokładnego zakresu przepisów przejściowych zawartych w decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń wobec systemu pomocy. Ma to w szczególności miejsce, gdy Komisja ogranicza się w swej decyzji do przyjęcia do wiadomości decyzji podjętej przez władze włoskie w kwestii odpowiedniego zakresu przepisów przejściowych, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. 83.      Moim zdaniem z powyższego wynika, że Komisja nie uchybiła ciążącemu na niej obowiązkowi przedstawienia odpowiedniego uzasadnienia poprzez to, że nie uzasadniła wykluczenia przedsiębiorców kategorii pierwszej z zakresu obowiązywania przepisów przejściowych zawartych w zaskarżonej decyzji. VIII – Wnioski 84.      W świetle powyższego uważam, że na pytanie prejudycjalne należy udzielić następującej odpowiedzi: Badanie nadesłanego pytania nie ujawniło niczego, co mogłoby wpływać na ważność decyzji Komisji SG(2000)D/105754 z dnia 12 lipca 2000 r. stwierdzającej zgodność z traktatem systemu pomocy przewidzianego przez ustawodawstwo włoskie w postaci pomocy dla inwestycji w mniej uprzywilejowanych obszarach Włoch. 1 – Język oryginału: angielski. 2 – Dz.U. 2000, C 278, s. 26. 3 – GURI nr 299 z dnia 21 grudnia 1992 r., s. 3. 4 – Dz.U. 1997, C 242, s. 4. 5 – Oznacza to, że po przeprowadzeniu badania wstępnego Komisja uznała, że nie ma podstaw do wnoszenia zastrzeżeń wobec systemu pomocy zgłoszonego przez państwo członkowskie. 6 –      Z wyjątkiem wydatków na projekty inżynieryjne i inne badania oraz zakup i zagospodarowanie terenu przemysłowego, które to wydatki są kwalifikowane na dwanaście miesięcy przed dniem złożenia wniosku. 7 –      „Odpowiednie” ogłoszenie oznacza ogłoszenie związane ze środkami wsparcia w tym samym sektorze gospodarki. 8 – System ten został zarejestrowany przez Komisję pod numerem N715/99. 9 – GURI nr 166 z dnia 18 lipca 2000 r. 10 – GURI nr 175 z dnia 28 lipca 2000 r. 11 – Postanowienie Sądu Pierwszej Instancji (piąta izba) z dnia 15 czerwca 2005 r. w sprawie T‑98/04 Nuova Agricast i in., niepublikowane w Zbiorze; komunikat opublikowany w Dz.U. 2005, C 229, s. 22. 12 – Sprawa T‑362/05, zawisła przed Sądem Pierwszej Instancji. 13 – Zobacz m.in. wyrok z dnia 15 grudnia 1995 r. w sprawie C‑415/93 Bosman, Rec. s. I‑4921, pkt 59; wyrok z dnia 13 marca 2001 r. w sprawie C‑379/98 PreussenElektra, Rec. s. I‑2099, pkt 38; oraz wyrok z dnia 17 maja 2001 r. w sprawie C‑340/99 TNT Traco i in., Rec. s. I‑4109, pkt 30. 14 – Zobacz m.in. ww. w przypisie 13 wyrok w sprawie Bosman, pkt 61, oraz ww. w przypisie 13 wyrok w sprawie PreussenElektra, pkt 39. 15 – Wyżej wspomnianym w przypisie 11. 16 – Wyrok z dnia 9 marca 1994 r. w sprawie C‑188/92, Rec. s. I‑833, pkt 17 i 18. Z wyroku tego wynika, że we wspólnotowym systemie prawnych środków odwoławczych dopuszczalność pośredniego zaskarżenia aktu instytucji wspólnotowej przez osobę fizyczną lub prawną w drodze wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zależy od tego, czy istnieje możliwość bądź czy istniałaby możliwość zaskarżenia tego aktu bezpośrednio na podstawie art. 230 WE akapit czwarty przed Sądem Pierwszej Instancji. 17 – Decyzja Komisji, której adresatem było zainteresowane państwo członkowskie, wyraźnie wspominała o odbiorcy przedmiotowej pomocy indywidualnej, natomiast państwo to zakomunikowało decyzję odbiorcy, jednocześnie informując, że może on wnieść skargę o stwierdzenie jej nieważności. 18 – Zobacz podobnie wyrok z dnia 5 czerwca 1996 r. w sprawie T‑398/94 Kahn Scheppvaart, Rec. s. II‑477, pkt 39. W tej sprawie, która dotyczyła decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń względem systemu pomocy polegającego na sektorowych środkach podatkowych, Sąd Pierwszej Instancji orzekł, że zaskarżona decyzja była wobec potencjalnych beneficjentów tego aktu aktem powszechnie obowiązującym, obejmującym sytuacje określane w sposób obiektywny, a zatem powodowała skutki prawne dla kategorii osób określonych w sposób ogólny i abstrakcyjny. Wyżej wymienieni beneficjenci nie mieli zatem legitymacji procesowej do wniesienia skargi na podstawie art. 230 WE. Orzecznictwo to należy odróżnić od orzecznictwa w sprawie decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń względem pomocy indywidualnej, przyjętej bez wszczynania formalnej procedury dochodzenia, przy których Trybunał Sprawiedliwości złagodził wymogi dotyczące legitymacji procesowej dla osób trzecich (zob. wyroki z dnia 15 czerwca 1993 r. w sprawie C‑225/91 Matra przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3203, oraz z dnia 19 maja 1993 r. w sprawie C‑198/91 Cook przeciwko Komisji, Rec. s. I‑2487). 19 – Wyrok z dnia 21 listopada 1991 r. w sprawie C‑354/90 Fédération Nationale du Commerce Extérieur des Produits Alimentaires i Syndicat National des Négociants et Transformateurs de Saumon zwanej „FNCE”, Rec. s. I‑5505, pkt 14; wyrok z dnia 11 lipca 1996 r. w sprawie C‑39/94 SFEI i in., Rec. s. I‑3547, pkt 42; oraz wyrok z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie C‑295/97 Piaggio, Rec. s. I‑3735, pkt 31. 20 – Zobacz przykładowo ww. w przypisie 19 wyrok w sprawie Piaggio, pkt 48. Artykuł 1 lit. c) rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 traktatu WE (Dz.U. 1999, L 83, s. 1) (zwanego „rozporządzeniem proceduralnym”) stanowi, że „»nowa pomoc« oznacza każdą pomoc, czyli programy pomocowe i pomoc indywidualną, która nie jest pomocą istniejącą, włącznie ze zmianami istniejącej pomocy”. 21– Indywidualne przydziały pomocy są jedynie środkami wdrażania ogólnego systemu pomocy. Zważywszy, że wszystkie czynniki, które powinny być brane pod uwagę przez Komisję przy dokonywaniu oceny pomocy, są takie same, jak przy badaniu ogólnego systemu, nie ma konieczności poddawania badaniu przez Komisję indywidualnych przydziałów pomocy. 22 – Zobacz art. 4 ust. 3 rozporządzenia proceduralnego. 23 – Formalna procedura dochodzenia musi zostać wszczęta, jeżeli Komisja ma wątpliwości co do zgodności zgłoszonej pomocy ze wspólnym rynkiem (zob. art. 4 ust. 4 rozporządzenia proceduralnego). 24 – Zobacz m.in. wyrok z dnia 21 marca 1991 r. w sprawie C‑303/88 Włochy przeciwko Komisji, Rec. s. I‑1433, pkt 34. 25 – Zobacz ww. w przypisie 18 wyrok w sprawie Matra przeciwko Komisji, pkt 25. 26 – Zobacz przykładowo postanowienie Trybunału (piąta izba) z dnia 24 lipca 2003 r. w sprawie C‑297/01 Sicilcassa, Rec. s. I‑7849, pkt 47. 27 – Zobacz podobnie wyrok z dnia 21 maja 1980 r. w sprawie 73/79 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. 1533, pkt 11; ww. w przypisie 18 wyrok w sprawie Matra przeciwko Komisji, pkt 41; oraz wyrok z dnia 19 września 2000 r. w sprawie C‑156/98 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. I‑6857, pkt 78. 28 – Zobacz opinię rzecznika generalnego Fennelly’ego z dnia 13 kwietnia 2000 r. w sprawach połączonych C‑15/98 i C‑105/99 Włochy i Sardegna Lines przeciwko Komisji, Rec. s. I‑8855, pkt 78. 29 – Należy przypomnieć, że Trybunał w przeszłości stwierdził nieważność decyzji przyjętej na podstawie art. 88 WE, ponieważ jej przepisy przejściowe stanowiły naruszenie zasady uzasadnionych oczekiwań oraz zasady równego traktowania (zob. wyrok z dnia 22 czerwca 2006 r. w sprawach połączonych C‑182/03 i C‑217/03 Belgia i Forum 187 ASBL przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑5479, pkt 168–174). 30 – Postanowienie Sądu Pierwszej Instancji (piąta izba) z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie T‑426/04 Tramarin, Zb.Orz. s. II‑4765. 31 – Oprócz oczywiście możliwości stwierdzenia, że środek będący przedmiotem zgłoszenia nie stanowi pomocy. 32 – Wyrok z dnia 24 września 2002 r. w sprawach połączonych C‑74/00 P i C‑75/00 P Falck i Acciaierie di Bolzano, Rec. s. I‑7869, pkt 168–171; wyrok z dnia 26 września 1996 r. w sprawie C‑241/94 Francja przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4551, pkt 33; oraz wyrok z dnia 10 lipca 1986 r. w sprawie 234/84 Belgia przeciwko Komisji zwany „Meura”, Rec. s. 2263, pkt 16. – Zobacz podobnie przykładowo ww. w przypisie 32 wyrok w sprawie Falck i Acciaierie di Bolzano, pkt 169. 34 – Nic nie stoi bowiem na przeszkodzie, aby potencjalnie zainteresowane osoby przedłożyły Komisji informacje w toku wstępnego badania, w którym to przypadku Komisja musi wziąć takie elementy pod uwagę (zob. podobnie wyrok z dnia 3 maja 2001 r. w sprawie C‑204/97 Portugalia przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3175, pkt 35). 35 – Zobacz podobnie wyrok z dnia 20 marca 1984 r. w sprawie 84/82 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. 1451, pkt 13, wyrok z dnia 9 października 1984 r. w sprawach połączonych 91/83 i 127/83 Heineken, Rec. s. 3435, pkt 15. 36 – Zobacz podobnie wyrok z dnia 6 października 2005 r. w sprawie C‑276/03 P Scott przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑8437, pkt 33. 37 – Zobacz podobnie ww. w przypisie 28 wyrok w sprawie Włochy i Sardegna Lines przeciwko Komisji; wyrok z dnia 14 października 1987 r. w sprawie 248/84 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. 4013, pkt 18; oraz wyrok z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie C‑75/97 Belgia przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3671, pkt 48. 38 – Tak było w sprawie Belgia i Forum 187 ASBL przeciwko Komisji, ww. w przypisie 29, pkt 168–174. W tej sprawie Komisja wydała nieprzychylną decyzję w przedmiocie systemu istniejącej pomocy dotyczącego ośrodków koordynacyjnych utworzonych na podstawie ustawodawstwa belgijskiego. Jeśli chodzi o stosowanie tego samego rozumowania w ostatnim czasie, zob. wyrok z dnia 12 września 2007 r. w sprawie T‑348/03 Koninklijke Frieslands Food przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. I‑II-101*. 39 – Zobacz podobnie wyrok z dnia 14 stycznia 2004 r. w sprawie T‑109/01 Fleuren Compost przeciwko Komisji, Rec. s. II‑127, pkt 75. 40 – Trybunał konsekwentnie orzekał, iż aby pomoc mogła zostać objęta jednym z odstępstw przewidzianych w art. 87 ust. 3 WE, musi ona nie tylko być zgodna z celami wymienionymi w art. 87 ust. 3 lit. a), b), c) lub d) WE, ale również musi być ona konieczna do osiągania tych celów (zob. wyrok z dnia 17 września 1980 r. w sprawie 730/79 Philip Morris przeciwko Komisji, Rec. s. 2671, pkt 17). 41 – Dz.U. 1998, C 74, s. 9. Punkt 4.2 akapit trzeci wytycznych stanowi, że „systemy pomocy muszą zawierać warunek, że wniosek o przyznanie pomocy musi zostać złożony przed rozpoczęciem prac nad danym projektem”. 42 – Zobacz w drodze analogii orzecznictwo, zgodnie z którym art. 87 WE i 88 WE straciłyby wiele ze swojej skuteczności, gdyby państwa członkowskie mogły powoływać się na własne nieprawidłowe zachowanie, które mogło stworzyć uzasadnione oczekiwania w świadomości potencjalnych beneficjentów pomocy, w celu pozbawienia skuteczności decyzji przyjmowanych przez Komisję na podstawie postanowień traktatu (zob. np. wyrok z dnia 20 września 1990 r. w sprawie C‑5/89 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. s. I‑3437, pkt 17). 43 – Od czasu wydania wyroku w dniu 13 marca 1968 r. w sprawie 5/67 Beus przeciwko Hauptzollamt München, Rec. s. 83, 95. Zobacz przykładowo wyrok z dnia 19 listopada 1998 r. w sprawie C‑284/94 Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. s. I‑7309, pkt 28.