C-391/07

Sprawa C‑391/07 Glencore Grain Rotterdam BV przeciwko Hauptzollamt Hamburg-Jonas (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Finanzgericht Hamburg) Rozporządzenie (WE) nr 800/1999 – Refundacje wywozowe do produktów rolnych – Artykuł 16 – Refundacja zróżnicowana – Dowód dokonania przywozowych formalności celnych – Przedstawienie kopii lub fotokopii dokumentu przewozowego – Rozporządzenie (WE) nr 1501/95 – Przyznanie refundacji wywozowych na rynku zbóż – Artykuł 13 – Odstępstwo od przepisów art. 16 rozporządzenia nr 800/1999 Streszczenie wyroku Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Refundacje wywozowe – Refundacja zróżnicowana (rozporządzenia Komisji: nr 1501/95, zmienione rozporządzeniem nr 1259/97, art. 13; nr 800/1999, art. 16 ust. 3) Artykuł 13 rozporządzenia nr 1501/95 ustanawiającego niektóre szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia nr 1766/92 w sprawie przyznawania refundacji wywozowych do zbóż oraz środków podejmowanych w przypadku występowania zakłóceń na rynku zbóż, zmienionego rozporządzeniem nr 1259/97, który zwalnia przedsiębiorcę z przedstawienia dowodu dokonania formalności celnych w zakresie wprowadzenia do obrotu w przypadku refundacji ustalonej w zamówieniu pod warunkiem przedstawienia dowodu, że ilość co najmniej 1500 ton produktów zbożowych opuściła obszar celny Wspólnoty na statku nadającym się do transportu morskiego, należy interpretować w ten sposób, że fakt przedstawienia przez owego przedsiębiorcę takiego dowodu nie zwalnia go z przewidzianego w art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 800/1999 ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych obowiązku przedstawienia kopii lub fotokopii dokumentu przewozowego. (por. pkt 50; sentencja) WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba) z dnia 4 grudnia 2008 r.(*) Rozporządzenie (WE) nr 800/1999 – Refundacje wywozowe do produktów rolnych – Artykuł 16 – Refundacja zróżnicowana – Dowód dokonania przywozowych formalności celnych – Przedstawienie kopii lub fotokopii dokumentu przewozowego – Rozporządzenie (WE) nr 1501/95 – Przyznanie refundacji wywozowych na rynku zbóż – Artykuł 13 – Odstępstwo od przepisów art. 16 rozporządzenia nr 800/1999 W sprawie C‑391/07 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Finanzgericht Hamburg (Niemcy) postanowieniem z dnia 30 lipca 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 sierpnia 2007 r., w postępowaniu: Glencore Grain Rotterdam BV przeciwko Hauptzollamt Hamburg-Jonas, TRYBUNAŁ (pierwsza izba), w składzie: P. Jann, prezes izby, M. Ilešič (sprawozdawca), A. Tizzano, E. Levits i J.J. Kasel, sędziowie, rzecznik generalny: E. Sharpston, sekretarz: K. Sztranc-Sławiczek, administrator, uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 12 czerwca 2008 r., rozważywszy uwagi przedstawione: –        w imieniu Glencore Grain Rotterdam BV przez L. Haringsa i C. Bittnera, Rechtsanwälte, –        w imieniu Hauptzollamt Hamburg-Jonas przez G. Seber, działającą w charakterze pełnomocnika, –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez J. Schieferera oraz F. Erlbachera, działających w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 18 września 2008 r., wydaje następujący Wyrok 1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 13 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1501/95 z dnia 29 czerwca 1995 r. ustanawiającego niektóre szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 1766/92 w sprawie przyznawania refundacji wywozowych do zbóż oraz środków podejmowanych w przypadku występowania zakłóceń na rynku zbóż (Dz.U. L 147, s. 7), zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1259/97 z dnia 1 lipca 1997 r. (Dz.U. L 174, s. 10) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1501/95”). 2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Glencore Grain Rotterdam BV (zwaną dalej „Glencore”) a Hauptzollamt Hamburg-Jonas (zwanym dalej „Hauptzollamt”) w przedmiocie uprawnienia do refundacji w odniesieniu do partii 3 041 886 kg żyta wywiezionej do Rosji.  Ramy prawne  Rozporządzenie (EWG) nr 3665/87 3        Motywy trzeci i dwunasty rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3665/87 z dnia 27 listopada 1987 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz.U. L 351, s. 1) miały brzmienie następujące: „ogólne zasady ustanowione przez Radę przewidują wypłatę refundacji po przedstawieniu dowodu, że produkty zostały wywiezione ze Wspólnoty; w celu osiągnięcia jednolitej wykładni pojęcia wywozu ze Wspólnoty należy przyjąć opuszczenie przez produkt obszaru celnego Wspólnoty; […] w przypadku gdy stawka refundacji jest zróżnicowana ze względu na miejsce przeznaczenia produktów, należy zapewnić przywóz produktu do państwa trzeciego lub do jednego z tych państw, dla którego przewidziana jest refundacja […]” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego rozporządzenia poniżej]. 4        Zgodnie ze swym art. 1 tiret siódme rozporządzenie nr 3665/87 ustanawiało „bez uszczerbku dla odmiennych przepisów przewidzianych w szczególnych przepisach wspólnotowych dla niektórych produktów” wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych w odniesieniu do zbóż. 5        Przepisy dotyczące zróżnicowanych refundacji wywozowych zawarte były w art. 16–21 tego rozporządzenia. 6        Artykuł 18 rozporządzenia nr 3665/87, w brzmieniu wynikającym z rozporządzenia Komisji (WE) nr 2955/94 z dnia 5 grudnia 1994 r. (Dz.U. L 312, s. 5, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 3665/87”), stanowił: „1.      Dowód dokonania formalności celnych w zakresie wprowadzenia do obrotu jest przedstawiany zgodnie z wyborem eksportera w postaci jednego z następujących dokumentów: a)      dokumentu celnego lub jego kopii lub fotokopii; zgodność takiej kopii lub fotokopii z oryginałem zostaje poświadczona przez organ, który zatwierdził oryginał dokumentu, bądź przez oficjalne służby danego państwa trzeciego, bądź przez oficjalne służby jednego z państw członkowskich w danym państwie trzecim, bądź przez organ zobowiązany do wypłaty refundacji; b)      świadectwa rozładunku i wprowadzenia do obrotu sporządzonego przez spółkę wyspecjalizowaną w płaszczyźnie międzynarodowej w dziedzinie kontroli i nadzoru zatwierdzoną przez państwo członkowskie. Data i numer przywozowego dokumentu celnego muszą być umieszczone w danym świadectwie. 2.      W przypadku gdy eksporter nie może otrzymać dokumentu wybranego zgodnie z ust. 1 lit. a) lub b) po zastosowaniu odpowiednich środków w celu jego otrzymania lub w przypadku zaistnienia wątpliwości co do autentyczności przedstawionego dokumentu, dowód dokonania formalności celnych w zakresie wprowadzenia do obrotu może być uznany poprzez przedłożenie jednego lub kilku z następujących dokumentów: […] 3.      Eksporter jest zobowiązany do przedstawienia w każdym przypadku kopii lub fotokopii dokumentów przewozowych. 4.      Komisja może, zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 38 rozporządzenia [Rady] nr 136/66/EWG [z dnia 22 września 1966 r. w sprawie ustanowienia wspólnej organizacji rynku olejów i tłuszczów (Dz.U. 1966, 172, s. 3025)] i odpowiednich artykułach innych rozporządzeń w sprawie wspólnej organizacji rynków, przewidzieć, w niektórych szczególnych przypadkach, które mają być ustalone, że dowód przywozu określony w ust. 1 i 2 przedstawia się w postaci szczególnego dokumentu lub w jakikolwiek inny sposób”. 7        Rozporządzenie nr 3665/87 zostało uchylone i zastąpione z dniem 1 lipca 1999 r. rozporządzeniem Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającym wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz.U. L 102, s. 11, i sprostowanie Dz.U. L 180, s. 53).  Rozporządzenie nr 800/1999 8        Motywy 1, 2 i 17 rozporządzenia nr 800/1999 mają brzmienie następujące: „(1)      Rozporządzenie Komisji (EWG) nr 3665/87 […] było wielokrotnie i w znacznym stopniu zmieniane; przy okazji nowych zmian należy przeredagować powyższe rozporządzenie w celu uzyskania jego przejrzystości; (2)      Ogólne zasady ustanowione przez Radę przewidują wypłatę refundacji po przedstawieniu dowodu, że produkty zostały wywiezione ze Wspólnoty; uprawnienie do refundacji nabywa się z chwilą, gdy produkty opuszczają rynek Wspólnoty, podczas gdy stosuje się jednolitą stawkę refundacji dla wszystkich państw trzecich; w przypadku gdy stawka refundacji jest zróżnicowana ze względu na miejsce przeznaczenia produktów, uprawnienie do refundacji jest uzależnione od przywozu do państwa trzeciego; […] (17)      W przypadku gdy stawka refundacji jest zróżnicowana ze względu na miejsce przeznaczenia wywożonych produktów, należy przedstawić dowód, że dany produkt został przywieziony do państwa trzeciego; dokonanie przywozowych formalności celnych polega w szczególności na uiszczeniu stosowanych należności przywozowych, aby produkt mógł zostać wprowadzony do obrotu w danym państwie trzecim; uwzględniając różnorodność sytuacji w państwach trzecich przywozu, wskazane jest uznanie przedstawionych dokumentów celnych przywozowych, które stanowią gwarancję, że wywiezione produkty przybyły do miejsca przeznaczenia, przy czym należy ograniczyć utrudnienia w handlu do minimum”. 9        Zgodnie ze swym art. 1 tiret dziewiąte rozporządzenie nr 800/1999 ustanawia „[b]ez uszczerbku dla odstępstw przewidzianych w rozporządzeniach Wspólnoty, w szczególności w odniesieniu do niektórych produktów”, wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych w odniesieniu do zbóż. 10      Przepisy ogólne dotyczące uprawnienia do refundacji wywozowej zawarte są w art. 3–13 wspomnianego rozporządzenia, natomiast przepisy dotyczące zróżnicowanych refundacji wywozowych przewidziane są w art. 14–19 tego rozporządzenia. 11      Zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999, „w przypadku gdy stawka refundacji jest zróżnicowana w zależności od miejsca przeznaczenia, wypłata refundacji jest uzależniona od warunków dodatkowych ustanowionych na mocy art. 15 i 16”. 12      Artykuł 15 ust. 1 i 3 tego rozporządzenia stanowi: „1.      Produkty zostają przewiezione w niezmienionym stanie do państwa trzeciego lub jednego z państw trzecich, do których stosuje się refundacje, w terminie 12 miesięcy od przyjęcia zgłoszenia wywozowego […]. […] 3.      Produkt uważa się za przywieziony, jeżeli [przywozowe] formalności celne, w szczególności te, które dotyczą pobrania należności przywozowych w państwie trzecim, zostały dokonane”. 13      Zgodnie z art. 16 ust. 1–4 wspomnianego rozporządzenia: „1.      Dowód dokonania przywozowych formalności celnych jest przedstawiany zgodnie z wyborem eksportera w postaci jednego z następujących dokumentów: a)      dokumentu celnego lub jego kopii lub fotokopii; zgodność takiej kopii lub fotokopii z oryginałem zostaje poświadczona przez organ, który zatwierdził oryginał dokumentu bądź przez oficjalne służby danego państwa trzeciego, bądź przez oficjalne służby jednego z państw członkowskich w danym państwie trzecim, bądź przez organ zobowiązany do wypłaty refundacji; b)      świadectwa rozładunku i przywozu sporządzone przez spółkę wyspecjalizowaną w płaszczyźnie międzynarodowej w dziedzinie kontroli i nadzoru zatwierdzoną przez państwo członkowskie zgodnie z minimalnymi wymaganiami określonymi w ust. 5. Data i numer przywozowego dokumentu celnego muszą być umieszczone w danym świadectwie. 2.      W przypadku gdy eksporter nie może otrzymać dokumentu wybranego zgodnie z ust. 1 lit. a) lub b), nawet po zastosowaniu odpowiednich środków lub w przypadku zaistnienia wątpliwości co do autentyczności przedstawionego dokumentu, dowód dokonania przywozowych formalności celnych może być uznany poprzez przedłożenie jednego lub kilku z następujących dokumentów: […] 3.      Eksporterzy są zobowiązani do przedstawienia w każdym przypadku kopii lub fotokopii dokumentów przewozowych. 4.      Komisja może, zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 38 rozporządzenia nr 136/66/EWG i odpowiednich artykułach innych rozporządzeń w sprawie wspólnej organizacji rynków, przewidzieć, w niektórych szczególnych przypadkach, które mają być ustalone, że dowód przywozu określony w ust. 1 i 2 przedstawia się w postaci szczególnego dokumentu lub w jakikolwiek inny sposób”. 14      Jak zaznaczono w pkt 7 niniejszego wyroku, rozporządzenie nr 800/1999 uchyliło i zastąpiło rozporządzenie nr 3665/87. Artykuł 54 ust. 2 rozporządzenia nr 800/1999 stanowi, że w każdym akcie wspólnotowym, w którym znajdują się odniesienia do rozporządzenia nr 3665/87 lub do artykułów tego rozporządzenia, odniesienia te należy uważać za odnoszące się do rozporządzenia nr 800/1999. Z załącznika I do rozporządzenia nr 800/1999 wynika, że art. 18 rozporządzenia nr 3665/87 odpowiada art. 16 rozporządzenia nr 800/1999. 15      Zgodnie z art. 55 akapit drugi rozporządzenie nr 800/1999 stosuje się od dnia 1 lipca 1999 r.  Rozporządzenie nr 1501/95 16      Motyw czternasty rozporządzenia nr 1501/95 ma brzmienie następujące: „rozporządzenie Komisji (EWG) nr 3665/87 […] wymaga, aby w przypadku zróżnicowania stawki refundacji zgodnie z przeznaczeniem produktu wypłata kwoty należnej z tytułu refundacji wywozowej była uzależniona w szczególności od przedstawienia dowodu, że produkt został wywieziony do państwa trzeciego lub do jednego z państw trzecich, w odniesieniu do których ma zastosowanie refundacja; w odniesieniu do zbóż jedyną stawką refundacji niższą od stawki stosowanej w wywozie do wszystkich państw trzecich jest stawka ustalona dla produktów wywożonych do Szwajcarii i Księstwa Liechtenstein; w celu uniknięcia utrudnień w wywozie wspólnotowym na skutek wymogu przedstawienia dowodu, że towar dotarł do miejsca przeznaczenia, należy znaleźć inne sposoby zapewnienia, by produkty, na które wypłacono refundacje mające zastosowanie do wszystkich państw trzecich, nie zostały wywiezione do wyżej wymienionych krajów; w związku z tym należy zrezygnować z wymogu przedstawiania dowodu przybycia towaru do miejsca przeznaczenia we wszystkich przypadkach, w których wywóz miał miejsce drogą morską; wystarczającą gwarancję stanowią zaświadczenia wystawione przez właściwe władze państw członkowskich, stwierdzające, że produkty opuściły obszar celny Wspólnoty po załadowaniu ich na statek nadający się do transportu morskiego”. 17      Artykuł 13 rozporządzenia nr 1501/95 stanowi: „Nie naruszając art. 18 rozporządzenia (EWG) nr 3665/87, dla wypłacenia refundacji ustalonej w zamówieniu udzielonym w odniesieniu do refundacji wywozowych dla wszystkich państw trzecich, nie wymaga się dowodu dokonania formalności celnych związanych z dopuszczeniem do spożycia [wprowadzeniem do obrotu], o ile przedsiębiorca dostarczy dowód, że ilość co najmniej 1500 ton produktów zbożowych opuściła obszar celny Wspólnoty na statku nadającym się do transportu morskiego. Dowód taki stanowi wpis następującej treści, poświadczony przez właściwe władze, na formularzu kontrolnym, określonym w art. 6 rozporządzenia (EWG) nr 3665/87, na jednolitym dokumencie administracyjnym (SAD) lub dokumencie krajowym potwierdzającym opuszczenie obszaru celnego Wspólnoty: […] »Export of cereals by sea – Article 13 of Regulation (EC) No 1501/95« […]”.  Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne 18      W dniu 30 grudnia 1999 r. Glencore złożyła wniosek o objęcie dozorem celnym wywozu do Polski łącznej ilości 6 725 000 kg żyta. Właściwy urząd celny uwzględnił wniosek i wydał skarżącej zgłoszenie wywozowe, pozwalając jej na tymczasowe składowanie towaru w oczekiwaniu ja jego wywóz. 19      W lutym 2000 r. Glencore złożyła wniosek o objęcie ostatecznym dozorem celnym wywozu do Rosji poprzez port litewski Kłajpeda wspomnianego towaru w trzech partiach, odpowiednio 3 041 886 kg, 3 002 975 kg i 668 709 kg. Organ celny wydał w tym celu zgłoszenia wywozowe zawierające wpis, o którym mowa w art. 13 akapit drugi rozporządzenia nr 1501/95. 20      Bezsporne jest, że wysyłka częściowa 3 041 886 kg, która jako jedyna stanowi przedmiot sporu przed sądem krajowym, została przewieziona z Lubeki w Niemczech do Kłajpedy na statku nadającym się do transportu morskiego. 21      Na wniosek Glencore Hauptzollamt wypłacił w formie zaliczki refundację wywozową z tytułu tej wysyłki częściowej, jak zezwala na to art. 24 rozporządzenia nr 800/1999, pod warunkiem przedstawienia w określonej formie i w wyznaczonym terminie dowodu istnienia uprawnienia do refundacji. 22      Uznając, że zgodnie z art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 800/1999 Glencore powinna była jeszcze przedstawić dokument przewozu między Lubeką a miejscem przeznaczenia w Rosji, to jest Nazraniem, i stwierdzając, że przedłożyła ona jedynie konosament na transport z Lubeki do Kłajpedy, Hauptzollamt pismem z dnia 2 sierpnia 2000 r. wezwał ją do przedstawienia kopii dokumentu dalszego transportu między Kłajpedą a Nazraniem. 23      Ponieważ Glencore nie przedstawiła tej kopii w wyznaczonym terminie, Hauptzollamt decyzjami z dnia 12 grudnia 2001 r., zmienionymi decyzją z dnia 1 marca 2004 r., zażądał zwrotu wypłaconej w formie zaliczki refundacji wywozowej powiększonej o 10%, zgodnie z art. 52 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999. 24      Glencore wniosła skargę na te decyzje do Finanzgericht Hamburg. 25      Twierdzi ona co do istoty, że art. 16 rozporządzenia nr 800/1999, włącznie z jego ust. 3, przestał mieć zastosowanie na mocy przepisów rozporządzenia nr 1501/95, co wynika w szczególności z motywu czternastego tego ostatniego rozporządzenia. Przedłożywszy dowód wymagany na mocy art. 13 rozporządzenia nr 1501/95, spełnia ona warunki przyznania refundacji. 26      Hauptzollamt twierdzi, że zgodnie z art. 13 rozporządzenia (WE) nr 1501/95 dowód, iż co najmniej 1500 ton produktów zbożowych opuściło obszar celny Wspólnoty na statku nadającym się do transportu morskiego, zastępuje jedynie dowód dokonania formalności celnych. Eksporter nie jest natomiast zwolniony od przedłożenia kopii dokumentu przewozowego, którą zgodnie z art. 16 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 800/99 należy przedstawić w każdym przypadku. 27      Sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy art. 13 rozporządzenia nr 1501/95, który na wskazanych w nim warunkach zwalnia eksportera od obowiązku przedstawienia dowodu dokonania formalności celnych, należy interpretować w ten sposób, że zwalnia on eksportera również z przewidzianego w art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 800/1999 obowiązku przedstawienia kopii dokumentu przywozowego. 28      Uznając, że wykładnia art. 13 rozporządzenia nr 1501/95 jest mu niezbędna do rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu, Finanzgericht Hamburg postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 13 rozporządzenia (WE) nr 1501/95 należy interpretować w ten sposób, że w razie przedstawienia dowodu określonego w akapicie drugim tego przepisu odstępuje się nie tylko od obowiązku przedstawienia dowodu dokonania formalności celnych w zakresie wprowadzenia do obrotu, lecz również od obowiązku przedstawienia dokumentu przewozowego [art. 18 ust. 3 rozporządzenia (EWG) nr 3665/87, obecnie art. 16 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 800/1999]?”.  W przedmiocie pytania prejudycjalnego 29      Poprzez swoje pytanie sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy art. 13 rozporządzenia nr 1501/95 należy interpretować w ten sposób, że fakt, iż dany podmiot przedstawił dowód, iż co najmniej 1500 ton produktów zbożowych opuściło obszar celny Wspólnoty na statku nadającym się do transportu morskiego, zwalnia go z przewidzianego w art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 800/1999 obowiązku przedstawienia kopii dokumentu przywozowego. 30      Zarówno w chwili przyjęcia rozporządzenia nr 1501/95, jak i w chwili zmiany jego art. 13 przez rozporządzenie nr 1259/97, celem tego artykułu było wprowadzenie odstępstwa od art. 18 rozporządzenia nr 3665/87. 31      W tych warunkach w celu ustalenia, czy przyjmując rozporządzenie nr 1501/95 w jego wersji pierwotnej, a następnie zmieniając jego art. 13, prawodawca wspólnotowy miał zamiar zwolnienia eksporterów od obowiązku przedłożenia kopii lub fotokopii dokumentu przewozowego, należy w pierwszej kolejności dokonać wykładni tego artykułu w świetle przepisów art. 18 rozporządzenia nr 3665/87. 32      Po pierwsze, art. 18 rozporządzenia nr 3665/87 dokonuje wyraźnego rozróżnienia między obowiązkiem przedstawienia dowodu dokonania formalności celnych w zakresie wprowadzenia do obrotu, o którym mowa w ust. 1 i 2, a obowiązkiem przedstawienia kopii lub fotokopii dokumentu przewozowego, przewidzianym w ust. 3. 33      Należy podkreślić w tym względzie, że dokument przewozowy nie jest dokumentem celnym i w konsekwencji nie może być uważany za dowód dokonania formalności celnych w zakresie wprowadzenia do obrotu w kraju trzecim przeznaczenia. 34      Należy zatem stwierdzić, że art. 13 rozporządzenia nr 1501/95 zwalnia eksportera jedynie z obowiązku przestawienia dowodu dokonania formalności celnych w zakresie wprowadzenia do obrotu. 35      W konsekwencji niezależnie do tego, że art. 13 rozporządzenia nr 1501/95 rozpoczyna się słowami „[n]ie naruszając art. 18 rozporządzenia (EWG) nr 3665/87”, należy interpretować go jako wprowadzający odstępstwo wyłącznie od art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 3665/87. 36      Po drugie, z art. 18 ust. 4 rozporządzenia nr 3665/87 wynika, że Komisja może, zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 38 rozporządzenia nr 136/66 i odpowiednich artykułach innych rozporządzeń w sprawie wspólnej organizacji rynków, przewidzieć, w niektórych szczególnych przypadkach, które mają być ustalone, że dowód przywozu określony w ust. 1 i 2 należy przedstawić w postaci szczególnego dokumentu lub w jakikolwiek inny sposób. 37      Prawodawca wspólnotowy nie przewidział natomiast w ogóle możliwości odstępstwa od obowiązku przedstawienia kopii lub fotokopii dokumentu przewozowego, przewidzianego w art. 18 ust. 3 rozporządzenia nr 3665/87. 38      Kiedy przyjmowano rozporządzenia nr 1501/95 w jego wersji pierwotnej i nr 1259/97, właściwym przepisem odpowiadającym art. 38 rozporządzenia nr 136/66 był art. 23 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1766/92 z dnia 30 czerwca 1992 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku zbóż (Dz.U. L 181, s. 21). Artykuł ten ustanawiał procedurę przewidującą udział Komitetu Zarządzającego ds. Zbóż. 39      Zarówno rozporządzenie nr 1501/95 w jego wersji pierwotnej, jak i rozporządzenie nr 1259/97, zostały przyjęte zgodnie z procedurą przewidzianą w powyższym artykule, co wynika z ich ostatnich motywów, zgodnie z którymi środki przewidziane w tych rozporządzeniach są zgodne z opinią Komitetu Zarządzającego ds. Zbóż. Wynika więc z tego, że rozporządzenia te zostały przyjęte w wykonaniu art. 18 ust. 4 rozporządzenia nr 3665/87. 40      Interpretacja art. 13 rozporządzenia nr 1501/95 w ten sposób, że wprowadza on odstępstwo wyłącznie od art. 18 ust. 1 i 2, jest zatem zgodna z przepisami art. 18 ust. 4 rozporządzenia nr 3665/87. 41      Po trzecie, powyższa wykładnia jest zgodna z celem art. 13 rozporządzenia nr 1501/95. 42      Jak wynika bowiem z motywu czternastego tego rozporządzenia, celem wspomnianego artykułu jest uniknięcie niepotrzebnych utrudnień w większości wywozów wspólnotowych na skutek wymogu przedstawienia przez eksportera dowodu, że towar został wywieziony do państwa trzeciego innego niż Szwajcaria lub Lichtenstein, i w związku z tym poprzestanie w określonych warunkach na dowodzie, że produkt nie został wywieziony do Szwajcarii lub Lichtensteinu. 43      Między dokumentami celnymi wymaganymi w art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 3665/87 a dokumentem przewozowym wymaganym w ust. 3 tego artykułu, istnieje różnica wynikająca z tego, że eksporterzy mogą napotkać trudności w otrzymaniu dokumentów celnych ze strony władz państwa trzeciego przywozu, w odniesieniu do których nie dysponują żadnymi środkami wywierania nacisku, natomiast nie powinni mieć podobnych trudności, jeżeli chodzi o dokumenty przewozowe, których kopie przechowywane są przez eksporterów jako zamawiających transport w przypadku sprzedaży CIF, lub mogą z łatwością zażądać odpowiedniej poświadczonej kopii ze strony nabywcy na bazie stosunków handlowych wiążących ich z tym ostatnim w przypadku sprzedaży FOB (zob. podobnie wyrok z dnia 12 lipca 1990 r. w sprawie C‑155/89 Philipp Brothers, Rec. s. I‑3265, pkt 27). 44      Jest zatem zgodne z celem art. 13 rozporządzenia nr 1501/95, by zwolnić eksporterów z obowiązku przedstawienia dowodu dokonania formalności celnych w zakresie wprowadzenia do obrotu w państwie trzecim przeznaczenia ze względu na utrudnienia, które mogą oni napotkać, chcąc dostarczyć ten dowód, utrzymując jednak wymóg, by przedstawili oni kopię lub fotokopię dokumentu przewozowego, co nie sprawia takich samych trudności. 45      Należy również dodać, że biorąc pod uwagę, iż przedstawienie przez eksportera dokumentu przewozowego wywożonych przez niego towarów jest zawsze użyteczne dla ograniczenia ryzyka oszustw i że eksporter nie napotyka szczególnych trudności przy uzyskaniu tego dokumentu, obowiązek przedstawienia kopii lub fotokopii tego dokumentu, by móc ubiegać się o zróżnicowaną refundację wywozową, również w okolicznościach faktycznych, w których ma być stosowany art. 13 rozporządzenia nr 1501/95, nie jest wbrew temu, co utrzymuje Glencore, sprzeczne z zasadą proporcjonalności. 46      W drugiej kolejności powyższa wykładnia art. 13 rozporządzenia nr 1501/95 pozostaje ważna po zastąpieniu w tymże artykule odesłania do art. 18 rozporządzenia nr 3665/87 odesłaniem do art. 16 rozporządzenia nr 800/1999. 47      Artykuł 16 rozporządzenia nr 800/1999 zasadniczo powtarza bowiem treść art. 18 rozporządzenia nr 3665/87. 48      W trzeciej kolejności powyższą wykładnię art. 13 rozporządzenia nr 1501/95 potwierdza brzmienie innych rozporządzeń przyjętych w wykonaniu art. 18 ust. 4 rozporządzenia nr 3665/87 – jak rozporządzenie Komisji (EWG) nr 2669/89 z dnia 1 września 1989 r. o ogłoszeniu zamówienia na bezpłatną dostawę do Polski oliwy z oliwek (Dz.U. L 257, s. 20) – lub art. 16 ust. 4 rozporządzenia nr 800/1999 – jak rozporządzenie Komisji (WE) nr 40/2004 z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie dowodu zakończenia formalności celnych przy przywozie cukru do państw trzecich, przewidzianego w art. 16 rozporządzenia (WE) nr 800/1999 (Dz.U. L 6, s. 17), oraz rozporządzeń, które je zastąpiły, lub rozporządzenia Komisji (WE) nr 450/2005 z dnia 18 marca 2005 r. w sprawie przedstawiania dowodu dokonania formalności celnych przewidzianego w art. 16 rozporządzenia (WE) nr 800/1999 w odniesieniu do przywozu z państw trzecich mleka i przetworów mlecznych (Dz.U. L 74, s. 30). 49      Należy bowiem stwierdzić, że mimo różnic o charakterze redakcyjnym żadne z tych rozporządzeń nie zwalnia eksportera z obowiązku przedstawienia kopii lub fotokopii dokumentu przewozowego. 50      W konsekwencji na pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że art. 13 rozporządzenia nr 1501/95 należy interpretować w ten sposób, że fakt przedstawienia przez eksportera dowodu, że ilość co najmniej 1500 ton produktów zbożowych opuściła obszar celny Wspólnoty na statku nadającym się do transportu morskiego, nie zwalnia go z przewidzianego w art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 800/1999 obowiązku przedstawienia kopii lub fotokopii dokumentu przewozowego.  W przedmiocie kosztów 51      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi. Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje: Artykuł 13 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1501/95 z dnia 29 czerwca 1995 r. ustanawiającego niektóre szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 1766/92 w sprawie przyznawania refundacji wywozowych do zbóż oraz środków podejmowanych w przypadku występowania zakłóceń na rynku zbóż, zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1259/97 z dnia 1 lipca 1997 r., należy interpretować w ten sposób, że fakt przedstawienia przez eksportera dowodu, że ilość co najmniej 1500 ton produktów zbożowych opuściła obszar celny Wspólnoty na statku nadającym się do transportu morskiego, nie zwalnia go z przewidzianego w art. 16 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych obowiązku przedstawienia kopii lub fotokopii dokumentu przewozowego. Podpisy * Język postępowania: niemiecki.