C-392/10

WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba) z dnia 19 stycznia 2012 r. ( *1 ) „Rozporządzenie (WE) nr 800/1999 — Artykuł 15 ust. 1 i 3 — Produkty rolne — System refundacji wywozowych — Zróżnicowana refundacja wywozowa — Warunki przyznania — Przywóz produktu do państwa trzeciego przeznaczenia — Uiszczenie należności przywozowych” W sprawie C-392/10 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Finanzgericht Hamburg (Niemcy) postanowieniem z dnia 8 lipca 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 sierpnia 2010 r., w postępowaniu: Suiker Unie GmbH – Zuckerfabrik Anklam przeciwko Hauptzollamt Hamburg-Jonas, TRYBUNAŁ (piąta izba), w składzie: E. Levits, pełniący obowiązki prezesa izby, J.J. Kasel i M. Berger (sprawozdawca), sędziowie, rzecznik generalny: P. Mengozzi, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając procedurę pisemną, rozważywszy uwagi przedstawione: — w imieniu Suiker Unie GmbH – Zuckerfabrik Anklam przez P.N. Söhngen, Rechtsanwältin, — w imieniu Komisji Europejskiej przez P. Rossiego oraz B.R. Killmanna, działających w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz.U. L 102, s. 11), zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 444/2003 z dnia 11 marca 2003 r. (Dz.U. L 67, s. 3) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 800/1999”). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy spółką prawa niemieckiego Suiker Unie GmbH – Zuckerfabrik Anklam (zwaną dalej „Suiker Unie”) – następcą prawnym spółki Danisco Zucker GmbH (zwanej dalej „Danisco Zucker”) a Hauptzollamt Hamburg-Jonas (głównym urzędem celnym, zwanym dalej „Hauptzollamt”), w przedmiocie wniosku o zwrot refundacji wywozowej, którą urząd ten przyznał Danisco Zucker w formie zaliczki. Ramy prawne Rozporządzenie (EWG) nr 3665/87 Artykuł 17 ust. 3 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3665/87 z dnia 27 listopada 1987 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz.U. L 351, s. 1) stanowił, iż produkt rolny, za który domagano się zróżnicowanej refundacji wywozowej, „uważa się za przywieziony, jeżeli dokonano formalności celnych związanych z wprowadzeniem do obrotu w państwie trzecim” [tłumaczenie nieoficjalne]. Rozporządzenie nr 800/1999 W brzmieniu obowiązującym w momencie zaistnienia okoliczności sprawy rozpatrywanej przed sądem krajowym rozporządzenie nr 800/1999, które zastąpiło rozporządzenie nr 3665/87, przewidywało w motywie 17, że „należy przedstawić dowód, że dany produkt został przywieziony do państwa trzeciego; […] dokonanie przywozowych formalności celnych polega w szczególności na uiszczeniu stosowanych należności przywozowych, aby produkt mógł zostać wprowadzony do obrotu w danym państwie trzecim”. Artykuł 15 tego rozporządzenia ma następujące brzmienie: „1.   Produkty zostają przewiezione w niezmienionym stanie do państwa trzeciego lub jednego z państw trzecich, do których stosuje się refundacje, w terminie 12 miesięcy od przyjęcia zgłoszenia wywozowego; jednakże można przedłużyć ten termin zgodnie z art. 49. 2.   Produkty uważa się za przywiezione w stanie niezmienionym, jeżeli nie ma żadnego dowodu, że zostały w jakikolwiek sposób przetworzone. Jednakże: — […] — produkty przetworzone przed przywozem uważa się za przywiezione w stanie niezmienionym, pod warunkiem że przetwarzanie jest dokonywane w państwie trzecim, do którego przywożone są wszystkie produkty powstałe z tego przetworzenia. 3.   Produkt uważa się za przywieziony, jeżeli formalności celne, w szczególności te, które dotyczą pobrania należności przywozowych w państwie trzecim, zostały dokonane. […]”. Artykuł 16 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, co następuje: „1.   Dowód dokonania przywozowych formalności celnych jest przedstawiany zgodnie z wyborem eksportera w postaci jednego z następujących dokumentów: a) dokumentu celnego lub jego kopii lub fotokopii; [...] b) świadectwa rozładunku i przywozu sporządzone[go] […] zgodnie z zasadami przewidzianymi w załączniku VI rozdział III, przy wykorzystaniu wzoru określonego w załączniku VII. W danym świadectwie muszą być umieszczone data i numer przywozowego dokumentu celnego”. Rozdział III załącznika VI do wyżej wymienionego rozporządzenia stanowi w pkt 2 w szczególności, że świadectwa rozładunku i przywozu przewidziane w art. 16 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia wspominają jednocześnie, że „certyfikacja obejmuje również sprawdzenie, czy towary zostały oclone w celu ich ostatecznego przywozu”. Artykuł 20 rozporządzenia nr 800/1999 zamieszczony w tytule II rozdział I sekcja 3 zatytułowana „Szczególne środki ochrony interesów finansowych Wspólnoty” tego rozporządzenia przewiduje: „1.   W przypadku gdy: a) istnieją poważne wątpliwości dotyczące faktycznego miejsca przeznaczenia produktu; lub b) istnieje podejrzenie, że produkt może zostać ponownie przywieziony do Wspólnoty z powodu różnicy między kwotą refundacji w odniesieniu do wywożonego produktu a kwotą niepreferencyjnej należności przywozowej, stosowanej do identycznego produktu w dniu przyjęcia zgłoszenia wywozowego; lub c) istnieją konkretne podejrzenia, że produkt będzie ponownie przywieziony do Wspólnoty w niezmienionym stanie lub po przetworzeniu w państwie trzecim, bez opłat celnych lub po obniżonej stawce należności przywozowych; jednolita stawka refundacji lub część refundacji określona w art. 18 ust. 2 zostaje wypłacona tylko wtedy, gdy produkt opuścił obszar celny Wspólnoty zgodnie z przepisami art. 7, oraz: i) w przypadku refundacji niezróżnicowanej, produkt został przywieziony do państwa trzeciego w ciągu dwunastu miesięcy od daty przyjęcia zgłoszenia wywozowego lub był poddany istotnemu przetworzeniu lub istotnej obróbce w tym terminie, w rozumieniu art. 24 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 [z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 302, s. 1, zwanego dalej »kodeksem celnym«)]; ii) w przypadku refundacji zróżnicowanej w zależności od miejsca przeznaczenia, produkt został przywieziony w niezmienionym stanie w terminie dwunastu miesięcy od dnia przyjęcia zgłoszenia wywozowego w określonym państwie trzecim. Przepisy art. 15 i 16 stosuje się do przywozu do państw trzecich. Ponadto właściwe władze państw członkowskich mogą wymagać okazania dodatkowych dowodów dotyczących wszystkich refundacji, potwierdzających, że produkt został faktycznie wprowadzony do obrotu w państwie trzecim przywozu lub został poddany istotnemu przetworzeniu lub istotnej obróbce w rozumieniu art. 24 [kodeksu celnego]. [...] 4.   Przepisy ust. 1 stosuje się przed wypłaceniem refundacji. Jednakże refundacja jest uważana za nienależną i musi zostać zwrócona, jeżeli właściwe władze stwierdzą, nawet po wypłaceniu refundacji: a) że produkt został zniszczony lub uszkodzony przed wprowadzeniem do obrotu w państwie trzecim lub przed poddaniem go w państwie trzecim istotnej obróbce lub istotnemu przetworzeniu w rozumieniu art. 24 [kodeksu celnego], chyba że eksporter może wykazać, zgodnie z wymogami właściwych organów, że wywóz został dokonany w takich warunkach ekonomicznych, że produkt mógł być należycie wprowadzony do obrotu w państwie trzecim, bez uszczerbku dla przepisów art. 21 ust. 2 akapit drugi; b) że produkt objęty został w państwie trzecim procedurą zawieszenia ceł, 12 miesięcy od dnia wywozu ze Wspólnoty, bez poddania go w państwie trzecim jakiejkolwiek istotnej obróbce lub istotnemu przetworzeniu w rozumieniu art. 24 [kodeksu celnego] i wywóz ten nie został dokonany w ramach normalnej transakcji handlowej; c) że wywieziony produkt został ponownie przywieziony do Wspólnoty, nie będąc uprzednio poddany istotnej obróbce lub przetworzeniu w rozumieniu art. 24 [kodeksu celnego], [że] niepreferencyjna stawka celna w przywozie jest niższa od przyznanej refundacji, a wywóz nie był dokonany w ramach normalnej transakcji handlowej; d) że produkty wymienione w załączniku V są ponownie przywiezione do Wspólnoty: — po uprzedniej obróbce lub przetworzeniu w państwie trzecim bez osiągnięcia poziomu przetworzenia przewidzianego w art. 24 [kodeksu celnego], oraz — stosuje się do nich obniżoną lub zerową stawkę celną w przywozie raczej niż stawkę niepreferencyjną. [...]”. Kodeks celny Artykuł 24 kodeksu celnego przewiduje: „Towar, w którego produkcję zaangażowany jest więcej niż jeden kraj, jest uznawany za pochodzący z kraju, w którym został poddany ostatniej istotnej, ekonomicznie uzasadnionej obróbce lub przetworzeniu, które spowodowało wytworzenie nowego produktu lub stanowiło istotny etap wytwarzania w przedsiębiorstwie przystosowanym do tego celu”. Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne W zgłoszeniu eksportowym z dnia 16 maja 2003 r. Danisco Zucker zadeklarowała wywóz do Litwy 23000 kg białego cukru oraz wnioskowała do Hauptzollamt o przyznanie jej w tym zakresie refundacji wywozowej w formie zaliczki. Urząd ten pozytywnie rozpatrzył rzeczony wniosek, wydając decyzję z dnia 2 czerwca 2003 r. Pismem z dnia 29 sierpnia 2003 r. Danisco Zucker przekazała Hauptzollamt litewskie dokumenty celne dotyczące spornego wywozu, które zawierały w polu 37 kod 5100, co odpowiada „tymczasowemu dopuszczeniu z ponownym wywozem w formie produktów kompensacyjnych” bez uiszczenia należności przywozowych. Na Litwie biały cukier został przetworzony na napoje chłodzące, a następnie wywieziony na Łotwę i do Estonii. Decyzją z dnia 25 listopada 2003 r., zmieniającą poprzednią decyzję, Hauptzollamt zażądał od Danisco Zucker zwrotu refundacji wywozowej przyznanej w formie zaliczki, powiększonej o 10 % – tj. łącznie 12180,18 EUR, ze względu na fakt, iż biały cukier nie został wprowadzony do obrotu na Litwie, a zatem warunki przyznawania zróżnicowanej refundacji wywozowej nie zostały spełnione. Po bezskutecznym postępowaniu w sprawie sprzeciwu Danisco Zucker wniosła w dniu 2 listopada 2007 r. skargę do Finanzgericht Hamburg. Podniosła ona, że zgodnie z art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999 produkt musi wprawdzie zostać przewieziony do państwa trzeciego w stanie niezmienionym, jednak zgodnie z art. 15 ust. 3 tego rozporządzenia produkt uważa się za przywieziony, jeżeli formalności celne, w szczególności te, które dotyczą pobrania należności przywozowych w państwie trzecim, zostały dokonane. Podczas gdy art. 17 ust. 3 rozporządzenia nr 3665/87 stanowił jeszcze, że produkt uważa się za przywieziony dopiero wtedy, gdy formalności celne, które dotyczą dopuszczenia do obrotu w państwie trzecim, zostały dokonane, uregulowanie późniejsze w art. 15 rozporządzenia nr 800/1999 celowo odstępuje od wymogu dopuszczenia do obrotu. Danisco Zucker twierdziła, że pojęcie „przywozu” nie zostało zdefiniowane ustawowo oraz że skoro celem refundacji wywozowych jest odciążenie rynku Unii od danych produktów, znaczenie ma jedynie okoliczność, iż przestrzegano formalności celnych. Natomiast okoliczność, czy uiszczono należności celne czy też ich nie uiszczono, jest bez znaczenia. Danisco Zucker podniosła wreszcie zarzut, iż jest bez różnicy, czy towar zostaje oclony w państwie trzecim zgodnie z procedurą uszlachetniania czynnego w ramach systemu ceł zwrotnych, czy – jak w niniejszej sprawie – w ramach systemu zawieszeń. Trybunał orzekł uprzednio, iż wystarczającym dowodem przywozu jest oclenie towaru zgodnie z procedurą uszlachetniania czynnego w ramach systemu ceł zwrotnych. Skarżąca, która w międzyczasie stała się następcą prawnym Danisco Zucker zażądała uchylenia decyzji z dnia 25 listopada 2003 r. zmieniającej decyzję poprzednią, jak również decyzji w sprawie sprzeciwu z dnia 1 października 2007 r. Hauptzollamt wniósł natomiast o oddalenie skargi. Urząd ten podkreślił, że w spornej sprawie biały cukier, który został oclony wyłącznie zgodnie z procedurą uszlachetniania czynnego bez pobierania należności przywozowych, pozostawał pod dozorem celnym od momentu odprawy celnej do momentu zakończenia uszlachetniania czynnego, w czasie ponownego wywozu produktów kompensacyjnych. Biały cukier nie mógł zatem być przedmiotem swobodnego obrotu w państwie trzecim. W tych okolicznościach Finanzgericht Hamburg postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy warunek otrzymania refundacji zróżnicowanej, unormowany w art. 15 ust. 1 w związku z ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 […], mianowicie dokonanie przywozowych formalności celnych, jest spełniony, w sytuacji gdy w państwie trzecim przeznaczenia produkt po odprawie celnej zostaje, zgodnie z procedurą uszlachetniania czynnego bez pobierania należności przywozowych, poddany istotnej obróbce lub przetworzeniu w rozumieniu art. 24 [kodeksu celnego], a produkt będący rezultatem tej obróbki lub przetworzenia zostaje wywieziony do państwa trzeciego?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Sąd krajowy zapytuje co do zasady, czy warunek otrzymania zróżnicowanej refundacji – mianowicie dokonanie przywozowych formalności celnych – jest spełniony, jeżeli w państwie trzecim przeznaczenia, po odprawie celnej dokonanej zgodnie z procedurą uszlachetniania czynnego bez pobierania należności przywozowych, produkt został poddany istotnej obróbce lub przetworzeniu w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego, a produkt będący rezultatem tej obróbki lub przetworzenia został wywieziony do państwa trzeciego. Należy stwierdzić w tym względzie, że pojęcie „przywozu”, jak słusznie podkreśla skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym, nie zostało zdefiniowane w rozporządzeniu nr 800/1999. Należy zatem ustalić zakres tego pojęcia w kontekście art. 15 tego rozporządzenia, mając z jednej strony na uwadze cel „zróżnicowanej” refundacji wywozowej, a z drugiej strony brzmienie przepisów rozporządzenia nr 800/1999. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem system zróżnicowanych refundacji wywozowych ma na celu otwarcie rynków danych państw trzecich lub utrzymanie dostępu do nich dla wywozu z Unii Europejskiej, przy czym zróżnicowanie refundacji służy uwzględnieniu swoistych cech każdego z rynków importowych, na których Unia chce odgrywać rolę (wyrok z dnia 18 marca 2010 r. w sprawie C-218/09 SGS Belgium i in., Zb.Orz. s. I-2373, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). Z orzecznictwa tego wynika, że racja bytu systemu zróżnicowanych refundacji zostałaby naruszona, gdyby sam rozładunek w państwie trzecim towaru będącego przedmiotem wywozu, w niezmienionym stanie, wystarczył, by przyznać prawo do wypłaty refundacji (ww. wyrok w sprawie SGS Belgium i in., pkt 39). System różnicowanych refundacji, przeciwnie, wymaga – jak podkreśla Komisja – by dany produkt trafiał rzeczywiście i ostatecznie na rynek przeznaczenia, w tym sensie, że może być przedmiotem obrotu na tym rynku. System ten różni się od systemu refundacji o jednolitej stawce. Co prawda art. 17 ust. 3 rozporządzenia nr 3665/87, który nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, wciąż wyraźnie wspominał w odróżnieniu od art. 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 800/1999, że „formalności celne związane z wprowadzeniem do obrotu w państwie trzecim” winny zostać dokonane. Jednakże, z jednej strony, motyw 17 rozporządzenia nr 800/1999 stanowi, że dokonanie przywozowych formalności celnych w państwie trzecim polega w szczególności na uiszczeniu stosowanych należności przywozowych, aby produkt mógł zostać wprowadzony do obrotu w danym państwie trzecim. Z drugiej strony art. 15 ust. 3 rozporządzenia nr 800/1999 przewiduje, że produkt uważa się za przywieziony, jeżeli formalności celne „w szczególności te, które dotyczą pobrania należności przywozowych w państwie trzecim”, zostały dokonane. Wreszcie załącznik VI do tego rozporządzenia stanowi w rozdziale III pkt 2, że świadectwa rozładunku i przywozu przewidziane w art. 16 ust. 1 lit. b) winny wspominać jednocześnie, że certyfikacja obejmuje również sprawdzenie, czy towary zostały oclone „w celu ich ostatecznego przywozu”. Z ogółu powyższych rozważań wynika, że prawodawca Unii, przyjmując art. 15 rozporządzenia nr 800/1999, nie odstąpił od wymogu, by produkt importowany musiał osiągnąć ostatecznie rynek danego państwa trzeciego, aby móc zostać wprowadzonym do obrotu na tymże rynku. Należy stwierdzić, że oclenie produktu zgodnie z procedurą „uszlachetniania czynnego” nie ma na celu wprowadzenia tego produktu do obrotu na ryku danego państwa trzeciego. Przeciwnie, istotą procedury uszlachetniania czynnego jest zwolnienie z cła wyłącznie towarów, które zostały wprowadzone na krajowy obszar celny jedynie tymczasowo w celu ich obróbki, naprawy bądź przetworzenia, a następnie powrotnego wywozu (zob. wyrok z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C-158/08 Pometon, Zb.Orz. s. I-4695, pkt 24). W konsekwencji oclenie produktu, za który dochodzono zróżnicowanej refundacji wywozowej w danym państwie trzecim w ramach procedury „uszlachetniania czynnego”, nie może być traktowane jako stanowiące „przywóz” do tego państwa trzeciego, w rozumieniu art. 15 ust. 3 rozporządzenia nr 800/1999. Wniosku tego nie podważa okoliczność, że dany produkt został w danym państwie trzecim poddany istotnemu przekształceniu, w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego. W tym względzie pozostaje stwierdzić, że wybór procedury celnej „uszlachetniania czynnego” oznacza, iż ani sam produkt, ani zawierający go produkt kompensacyjny, nie zostaną wprowadzone do obrotu w danym państwie trzecim. Wniosku tego nie podważa również argument, że taka wykładnia art. 15 rozporządzenia nr 800/1999 byłaby sprzeczna z art. 20 tego rozporządzenia, który przewiduje, że w niektórych przypadkach dostarczenie dowodu potwierdzającego, że produkt został poddany istotnemu przetworzeniu w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego, może oddalić wątpliwości dotyczące przestrzegania warunków przyznania refundacji wywozowych. Jak bowiem podkreśliła Komisja, art. 20 rozporządzenia nr 800/1999, jako klauzula przeciwdziałająca nadużyciom, realizuje inne cele niż art. 15 tego rozporządzenia. Wspomniany art. 20 pozwala zapobiec nieuzasadnionemu żądaniu zwrotu słusznie przyznanej refundacji wywozowej, ale nie stwarza on nowych albo też innych warunków w celu uzyskania refundacji wywozowej. Przepis ten nie znajduje zatem zastosowania w przypadku, w którym – jak w sprawie rozpatrywanej przed sądem krajowym – jest jednoznaczne, że warunki przyznania refundacji wywozowej nie zostały spełnione. Mając na względzie powyższe rozważania, należy na postawione pytanie odpowiedzieć, że wykładni art. 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 800/1999 należy dokonywać w taki sposób, iż warunek uzyskania refundacji zróżnicowanej przewidziany w tym przepisie, mianowicie dokonanie przywozowych formalności celnych, nie jest spełniony, jeżeli w państwie trzecim przeznaczenia, po odprawie celnej dokonanej zgodnie z procedurą uszlachetniania czynnego bez pobierania należności przywozowych, produkt zostaje poddany „istotnej obróbce lub przetworzeniu” w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego, a produkt będący rezultatem tej obróbki lub przetworzenia zostaje wywieziony do państwa trzeciego. W przedmiocie kosztów Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:   Wykładni art. 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych, zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 444/2003 z dnia 11 marca 2003 r., należy dokonywać w taki sposób, iż warunek uzyskania refundacji zróżnicowanej, przewidziany w tym przepisie, mianowicie dokonanie przywozowych formalności celnych, nie jest spełniony, jeżeli w państwie trzecim przeznaczenia, po odprawie celnej dokonanej zgodnie z procedurą uszlachetniania czynnego bez pobierania należności przywozowych, produkt zostaje poddany istotnej obróbce lub przetworzeniu w rozumieniu art. 24 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny, a produkt będący rezultatem tej obróbki lub przetworzenia zostaje wywieziony do państwa trzeciego.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.