C-397/14

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) z dnia 14 kwietnia 2016 r. ( *1 ) „Odesłanie prejudycjalne — Sieci i usługi łączności elektronicznej — Dyrektywa 2002/22/WE — Artykuł 28 — Numery niegeograficzne — Dostęp użytkowników końcowych mieszkających w państwie członkowskim operatora do usług wykorzystujących numery niegeograficzne — Dyrektywa 2002/19/WE — Artykuły 5, 8 i 13 — Uprawnienia i zakres odpowiedzialności krajowych organów regulacyjnych w odniesieniu do dostępu i wzajemnych połączeń — Nakładanie, zmiana albo uchylenie obowiązków — Nakładanie obowiązków na przedsiębiorstwa, które kontrolują dostęp do użytkowników końcowych — Kontrola cen — Przedsiębiorstwo nieposiadające znaczącej pozycji rynkowej — Dyrektywa 2002/21/WE — Rozstrzyganie sporów między przedsiębiorstwami — Decyzja krajowego organu regulacyjnego określająca warunki współpracy oraz zasady rozliczeń w odniesieniu do usług świadczonych między przedsiębiorstwami” W sprawie C‑397/14 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Najwyższy (Polska) postanowieniem z dnia 15 maja 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 sierpnia 2014 r., w postępowaniu: Polkomtel sp. z o.o. przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej, przy udziale: Orange Polska S.A., dawniej Telekomunikacja Polska S.A., TRYBUNAŁ (druga izba), w składzie: M. Ilešič, prezes drugiej izby, C. Toader, A. Rosas, A. Prechal i E. Jarašiūnas (sprawozdawca), sędziowie, rzecznik generalny: Y. Bot, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi przedstawione: — w imieniu Polkomtel sp. z o.o. przez M. Bieniek oraz E. Barembruch, radców prawnych, — w imieniu Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej przez S. Szablińskiego, radcę prawnego, — w imieniu rządu polskiego przez B. Majczynę, działającego w charakterze pełnomocnika, — w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Hottiaux oraz L. Nicolae, działające w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 28 dyrektywy 2002/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (dyrektywy o usłudze powszechnej) (Dz.U. 2002, L 108, s. 51) oraz art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 3 dyrektywy 2002/19/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie dostępu do sieci łączności elektronicznej i urządzeń towarzyszących oraz wzajemnych połączeń (dyrektywy o dostępie) (Dz.U. 2002, L 108, s. 7). Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Polkomtel sp. z o.o. (zwaną dalej „Polkomtelem”) a Prezesem Urzędu Komunikacji Elektronicznej (zwanym dalej „Prezesem UKE”), przy udziale Orange Polska S.A., dawniej Telekomunikacja Polska S.A. (zwanej dalej „Orange Polska”), w przedmiocie decyzji wydanej przez Prezesa UKE w ramach sporu między tymi przedsiębiorstwami dotyczącego warunków współpracy i zasad rozliczeń w odniesieniu do usług dostępu do numerów niegeograficznych. Ramy prawne Prawo Unii Nowe ramy regulacyjne mające zastosowanie do usług łączności elektronicznej Na nowe ramy regulacyjne mające zastosowanie do usług łączności elektronicznej składają się dyrektywa 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa ramowa) (Dz.U. 2002, L 108, s. 33 – wyd. spec. w jęz. pol., rozdz. 13, t. 29, s. 349, zwana dalej „dyrektywą ramową”) i towarzyszące jej dyrektywy szczegółowe, a mianowicie dyrektywa 2002/20/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie zezwoleń na udostępnienie sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa o zezwoleniach) (Dz.U. 2002, L 108, s. 21 – wyd. spec. w jęz. pol., rozdz. 13, t. 29, s. 337), dyrektywa o dostępie, dyrektywa o usłudze powszechnej oraz dyrektywa 97/66/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 1997 r. dotycząca przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej (Dz.U. 1998, L 24, s. 1). – Dyrektywa ramowa Artykuł 8 dyrektywy ramowej określa cele prowadzonej polityki oraz zasady regulacji, których poszanowanie powinny zapewnić krajowe organy regulacyjne (zwane dalej „KOR”). Ustępy 3 i 4 tego artykułu brzmią następująco: „3.   [KOR] będą wspierać rozwój rynku wewnętrznego m.in.: […] b) wspierając ustanawianie i rozwój transeuropejskich sieci oraz interoperacyjność usług ogólnoeuropejskich i możliwość podłączenia [połączenia] typu koniec‑koniec; […] 4.   [KOR] będą promować interesy obywateli Unii Europejskiej m.in.: […] b) zapewniając wysoki poziom ochrony konsumenta w ich relacjach z dostawcami […]; […]”. Artykuł 20 dyrektywy ramowej, zatytułowany „Rozstrzyganie sporów między przedsiębiorstwami”, przewiduje w ust. 3: „Rozstrzygając dany spór, [KOR] wyda decyzje przy uwzględnieniu celów określonych w art. 8. Jakiekolwiek obowiązki nałożone na przedsiębiorstwo przez [KOR] w związku z rozstrzyganiem sporu powinny być zgodne z postanowieniami niniejszej dyrektywy lub dyrektyw szczegółowych”. – Dyrektywa o dostępie Artykuł 1 dyrektywy o dostępie, zatytułowany „Cel i zakres”, przewiduje: „1.   Zgodnie z ramami prawnymi określonymi w [dyrektywie ramowej] niniejsza dyrektywa harmonizuje sposób, w jaki państwa członkowskie regulują dostęp do sieci łączności elektronicznej oraz urządzeń towarzyszących i wzajemne połączenia. Celem dyrektywy jest ustanowienie ram prawnych, zgodnie z zasadami rynku wewnętrznego, dla regulowania stosunków pomiędzy dostawcami sieci i usług prowadzących do powstania zrównoważonej konkurencji, interoperacyjności usług łączności elektronicznej oraz korzyści dla konsumenta. 2.   Niniejsza dyrektywa określa prawa i obowiązki operatorów oraz przedsiębiorstw ubiegających się o wzajemne połączenia lub dostęp do ich sieci albo urządzeń towarzyszących. Określa ona zadania dla [KOR] w zakresie dostępu i wzajemnych połączeń […]”. Artykuł 5 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawa i zakres odpowiedzialności [KOR] w zakresie dostępu i wzajemnych połączeń”, stanowi: „1.   Dla realizacji celów określonych w art. 8 [dyrektywy ramowej] [KOR] wspierają i, w razie potrzeby, zapewniają, zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy, odpowiedni dostęp oraz wzajemne połączenia, jak również interoperacyjność usług, oraz wykonują swoje zadania w taki sposób, by promować wydajność, zrównoważoną konkurencję oraz zapewnić maksymalne korzyści dla użytkowników końcowych. W szczególności i niezależnie od środków, które mogłyby zostać podjęte w stosunku do przedsiębiorstw dysponujących znaczącą pozycją rynkową zgodnie z art. 8, [KOR] mogą nakładać: a) w granicach tego, co niezbędne dla zapewnienia możliwości połączenia typu koniec‑koniec, obowiązki na przedsiębiorstwa, które kontrolują dostęp do użytkowników końcowych, w tym, w uzasadnionym przypadku, obowiązek wzajemnych połączeń ich sieci w sytuacji, kiedy nie zostało to jeszcze zrealizowane; […] 3.   Obowiązki i wymogi nałożone na podstawie ust. 1 oraz 2 będą obiektywne, przejrzyste, proporcjonalne i niedyskryminujące oraz będą realizowane zgodnie z procedurami przewidzianymi w art. 6 oraz 7 [dyrektywy ramowej]. 4.   W zakresie dostępu i wzajemnych połączeń państwa członkowskie zapewnią, aby [KOR] mógł z własnej inicjatywy interweniować w uzasadnionych przypadkach, albo na wniosek jednej ze stron, w razie braku porozumienia pomiędzy przedsiębiorstwami, celem zapewnienia przestrzegania celów określonych w art. 8 [dyrektywy ramowej], zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy oraz procedurami, o których mowa w art. 6, 7, 20 oraz 21 [dyrektywy ramowej]”. Artykuł 8 dyrektywy o dostępie, zatytułowany „Nakładanie, zmiana albo uchylenie obowiązków”, stanowi: „1.   Państwa członkowskie zapewnią, by [KOR] były upoważnione do nakładania obowiązków, o których mowa w art. 9–13. 2.   Jeżeli, w wyniku analizy rynku przeprowadzonej zgodnie z art. 16 [dyrektywy ramowej], dany operator został wskazany jako posiadający znaczącą pozycję na danym rynku, stosownie do okoliczności, [KOR] nałożą na niego obowiązki wymienione w art. 9–13 niniejszej dyrektywy. 3.   Nie naruszając: — […] — przepisów art. 12 oraz 13 [dyrektywy ramowej], wymogu nr 7 z części B załącznika do [dyrektywy o zezwoleniach], stosowanego na mocy art. 6 ust. 1 wspomnianej dyrektywy, oraz art. 27, 28 i 30 [dyrektywy o usłudze powszechnej] […], które nakładają obowiązki na przedsiębiorstwa inne aniżeli te, które zostały wskazane jako posiadające znaczącą pozycję rynkową […] – […] [KOR] nie będą nakładały obowiązków określonych w art. 9–13 na operatorów, którzy nie zostali wskazani zgodnie z ust. 2. […] 4.   Obowiązki nałożone zgodnie z niniejszym artykułem muszą opierać się na charakterze stwierdzonego problemu oraz muszą być proporcjonalne i uzasadnione w świetle celów określonych w art. 8 [dyrektywy ramowej]. Obowiązki te mogą być nałożone tylko po przeprowadzeniu konsultacji zgodnie z art. 6 oraz 7 wspomnianej dyrektywy. […]”. Artykuł 13 dyrektywy o dostępie, zatytułowany „Kontrola cen i obowiązki związane z systemem księgowania kosztów”, brzmi w ust. 1 następująco: „[KOR] mogą nałożyć na operatorów, zgodnie z art. 8, obowiązki związane ze zwrotem kosztów oraz kontrolą cen, w tym obowiązki związane z określaniem cen w zależności od ponoszonych kosztów oraz obowiązki dotyczące systemów księgowania kosztów, w odniesieniu do udostępniania szczególnych rodzajów wzajemnych połączeń lub dostępu, jeżeli przeprowadzona analiza rynku wskazuje, że dany operator mógłby, w przypadku braku efektywnej konkurencji, utrzymywać ceny na stosunkowo wysokim poziomie albo wymuszać ze szkodą dla użytkowników końcowych […]”. – Dyrektywa o usłudze powszechnej Dyrektywa o usłudze powszechnej przewiduje w motywie 38: „Dostęp użytkowników końcowych do wszystkich zasobów numerowych [w Unii] jest zasadniczym warunkiem wstępnym dla poszczególnych rynków [jednolitego rynku]. Powinien on obejmować bezpłatne numery telefoniczne, stawki specjalne oraz inne numery niegeograficzne, z wyjątkiem przypadków, w których wywoływany abonent postanowił, z powodów handlowych, ograniczyć dostęp z pewnych obszarów geograficznych […]”. Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres i cele”, przewiduje między innymi, że „[c]elem [owej dyrektywy] jest zapewnienie dostępu w całej [Unii] do publicznie dostępnych usług dobrej jakości poprzez skuteczną konkurencję i wybór, a także zajęcie się okolicznościami, w jakich rynek nie zaspokaja w sposób zadowalający potrzeb użytkowników końcowych”. Artykuł 2 akapit drugi lit. f) owej dyrektywy zawiera następującą definicję: „»numery niegeograficzne« to numery istniejące w krajowym planie numeracji, które nie są geograficzne. Zalicza się do nich m.in. (numery) komórkowe, bezpłatne i płatne po najwyższych stawkach [o podwyższonej opłacie]”. Artykuł 28 tej dyrektywy, zatytułowany „Numery niegeograficzne”, przewiduje: „Państwa członkowskie zapewniają użytkownikom końcowym z innych państw członkowskich możliwość dostępu do numerów niegeograficznych na ich terytorium w przypadku, gdy jest to technicznie i ekonomicznie możliwe, z wyjątkiem przypadków, gdy wywołany abonent zdecydował, z powodów handlowych, ograniczyć wywołania przychodzące z określonych obszarów geograficznych”. Dyrektywa 2009/136/WE Artykuł 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/136/WE z dnia 25 listopada 2009 r. zmieniającej dyrektywę 2002/22/WE w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników, dyrektywę 2002/58/WE dotyczącą przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 w sprawie współpracy między organami krajowymi odpowiedzialnymi za egzekwowanie przepisów prawa w zakresie ochrony konsumentów (Dz.U. 2009, L 337, s. 11), zatytułowany „Zmiany [dyrektywy o usłudze powszechnej]”, przewiduje w pkt 19: „art. 28 otrzymuje brzmienie: »Artykuł 28 Dostęp do numerów i usług 1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby – w przypadku gdy jest to technicznie i ekonomicznie wykonalne oraz z wyjątkiem sytuacji, gdy wywoływany abonent postanowił ze względów handlowych ograniczyć dostęp stron wywołujących z poszczególnych obszarów geograficznych – odpowiednie krajowe organy podejmowały wszelkie niezbędne kroki w celu zapewnienia, aby użytkownicy końcowi mieli możliwość: a) dostępu [w Unii] do usług wykorzystujących numery niegeograficzne oraz możliwość korzystania z takich usług; […] […]«”. Zgodnie z art. 4 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2009/136 do dnia 25 maja 2011 r. państwa członkowskie miały przyjąć i opublikować przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy. Prawo polskie Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. nr 171, poz. 1800), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Prezesa UKE z dnia 6 maja 2009 r. (zwanej dalej „Prawem telekomunikacyjnym”): „W przypadku niepodjęcia negocjacji, odmowy dostępu telekomunikacyjnego przez podmiot do tego obowiązany lub niezawarcia umowy w terminie, o którym mowa w ust. 1, każda ze stron może zwrócić się do Prezesa UKE z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie rozstrzygnięcia kwestii spornych lub określenia warunków współpracy”. Artykuł 28 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego brzmi następująco: „Prezes UKE podejmuje decyzję o dostępie telekomunikacyjnym w terminie 90 dni od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w art. 27 ust. 2, biorąc pod uwagę następujące kryteria: 1) interes użytkowników sieci telekomunikacyjnych; 2) obowiązki nałożone na przedsiębiorców telekomunikacyjnych; 3) promocję nowoczesnych usług telekomunikacyjnych; 4) charakter zaistniałych kwestii spornych oraz praktyczną możliwość wdrożenia rozwiązań dotyczących technicznych i ekonomicznych aspektów dostępu telekomunikacyjnego, zarówno zaproponowanych przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych będących stronami negocjacji, jak też mogących stanowić rozwiązania alternatywne; 5) zapewnienie: a) integralności sieci oraz interoperacyjności usług, b) niedyskryminujących warunków dostępu telekomunikacyjnego, c) rozwoju konkurencyjnego rynku usług telekomunikacyjnych; 6) pozycje rynkowe przedsiębiorców telekomunikacyjnych, których sieci są łączone; […]”. Artykuł 79 ust. 1 tejże ustawy przewiduje: „Operator publicznej sieci telefonicznej zapewnia użytkownikom końcowym swojej sieci oraz użytkownikom końcowym z innych państw członkowskich możliwość, w przypadku gdy jest to technicznie i ekonomicznie wykonalne, zrealizowania połączenia do numeru niegeograficznego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem przypadków, gdy wywoływany abonent ograniczył połączenia przychodzące od użytkowników końcowych zlokalizowanych w poszczególnych obszarach geograficznych”. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne Polkomtel i Orange Polska udostępniają publicznie sieci łączności elektronicznej oraz świadczą swoim abonentom usługi łączności elektronicznej. Ponieważ Polkomtel i Orange Polska nie doszły do porozumienia w sprawie ustalenia zasad współpracy oraz rozliczeń z tytułu dostępu użytkowników sieci Polkomtelu do usług sieci inteligentnej wykorzystujących numery niegeograficzne realizowanych za pośrednictwem sieci Orange Polska, do Prezesa UKE wpłynął wniosek o rozstrzygnięcie sporu. Decyzją z dnia 6 maja 2009 r. Prezes UKE rozstrzygnął wspomniany spór, nakładając między innymi na Polkomtel obowiązek zapewnienia abonentom tej spółki dostępu do realizowanych w sieci Orange Polska usług wykorzystujących numery niegeograficzne w zamian za wynagrodzenie wnoszone przez tę drugą spółkę. W decyzji tej Prezes UKE określił także zasady rozliczeń między tymi przedsiębiorstwami z tytułu wspomnianego dostępu. Uznawszy, że rozpoczęcie połączenia w sieci Polkomtelu wymagało zaangażowania podobnych zasobów sieciowych co zakończenie połączenia w tej sieci, Prezes UKE określił w szczególności stawkę za wspomniane rozpoczęcie połączenia kierowanego do sieci Orange Polska odwołując się do poziomu stawki za zakończenie połączenia w sieci Polkomtelu. Polkomtel zaskarżył decyzję Prezesa UKE z dnia 6 maja 2009 r. odwołaniem wniesionym do Sądu Okręgowego. Wyrokiem z dnia 15 marca 2012 r. sąd ów oddalił żądanie uchylenia wspomnianej decyzji. Od wyroku Sądu Okręgowego Polkomtel wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który oddalił ją wyrokiem z dnia 25 stycznia 2013 r. Wówczas Polkomtel wniósł od tego wyroku skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy zastanawia się w pierwszej kolejności nad czasowym oraz przedmiotowym zakresem stosowania prawa Unii w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym. Sąd ten zaznacza, po pierwsze, że decyzja Prezesa UKE z dnia 6 maja 2009 r. została wydana przed wprowadzoną dyrektywą 2009/136 zmianą art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej, a w konsekwencji przed upływem terminu na transpozycję do prawa krajowego pierwszej z wymienionych dyrektyw. Po drugie, wspomniany art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej, w pierwotnym brzmieniu, zobowiązywał państwa członkowskie do zapewnienia użytkownikom końcowym z innych państw członkowskich możliwości dostępu do numerów niegeograficznych na ich terytorium. Unormowanie krajowe obowiązujące w czasie zaistnienia okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym przewidywało zaś obowiązek zapewnienia wszystkim użytkownikom końcowym możliwości dostępu do numerów niegeograficznych na terytorium Polski. W związku z powyższym sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy unormowanie to mogło nakładać obowiązek o zakresie szerszym niż obowiązek przewidziany we wspomnianym artykule. W drugiej kolejności sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy KOR jest uprawniony do nałożenia na operatorów, na podstawie art. 5 ust. 1 dyrektywy o dostępie, obowiązków służących wdrożeniu art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej. W tym względzie sąd odsyłający ma wątpliwości zwłaszcza w związku z obowiązkiem uwzględnienia wolności prowadzenia działalności gospodarczej ustanowionej w art. 16 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) oraz ewentualną kolizją w rozpatrywanym wypadku między wspomnianą wolnością a zasadą ochrony konsumentów wyrażoną w art. 38 karty. W trzeciej kolejności sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy w okolicznościach takich jak okoliczności rozpatrywane w postępowaniu głównym KOR jest uprawniony do określenia zasad rozliczeń między operatorami na podstawie art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie w związku z art. 5 ust. 1 tej dyrektywy oraz art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej. Zdaniem sądu odsyłającego powstaje bowiem pytanie o granice interwencji KOR w zakresie ustalania cen w ramach rozstrzygania sporu między przedsiębiorstwami nieposiadającymi znaczącej pozycji rynkowej. Sąd odsyłający zastanawia się również nad zgodnością takiej interwencji z wolnością prowadzenia działalności gospodarczej ustanowioną w art. 16 karty oraz nad tym, czy cel polegający na zapewnieniu ochrony konsumentów zagwarantowanej na mocy art. 38 karty może uzasadniać tę interwencję. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy art. 28 dyrektywy [o usłudze powszechnej], w brzmieniu pierwotnym, należy interpretować w ten sposób, że dostęp do numerów niegeograficznych należy zapewnić nie tylko użytkownikom końcowym z innych państw członkowskich, ale także użytkownikom końcowym z państwa członkowskiego danego operatora publicznej sieci łączności z tym skutkiem, że ocena realizacji tego obowiązku przez [KOR] podlegałaby wymogom wynikającym z zasady efektywności prawa unijnego oraz zasady prounijnej wykładni prawa krajowego? 2) W przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie [pierwsze]: czy art. 28 dyrektywy [o usłudze powszechnej] w związku z art. 16 [karty] należy interpretować w ten sposób, że do realizacji obowiązku, o którym mowa w pierwszym z tych przepisów, może zostać wykorzystany tryb postępowania przewidziany dla [KOR] w art. 5 ust. 1 [dyrektywy o dostępie]? 3) Czy art. 8 ust. 3 dyrektywy [o dostępie] w związku z art. 28 dyrektywy o [usłudze powszechnej] i art. 16 [karty], bądź art. 8 ust. 3 dyrektywy [o dostępie] w związku z art. 5 ust. 1 dyrektywy [o dostępie] i art. 16 [karty] należy interpretować w ten sposób, że w celu zapewnienia użytkownikom końcowym krajowego operatora publicznej sieci łączności dostępu do usług wykorzystujących numery niegeograficzne świadczonych w sieci innego krajowego operatora [KOR] może określić zasady rozliczania operatorów z tytułu rozpoczęcia połączenia poprzez wprowadzenie stawek za zakańczanie połączenia ustalonych dla jednego z tych operatorów w zależności od ponoszonych kosztów na podstawie art. 13 dyrektywy [o dostępie], w sytuacji gdy operator proponował zastosowanie takiej stawki w toku zakończonych fiaskiem negocjacji prowadzonych w wykonaniu obowiązku określonego w art. 4 dyrektywy [o dostępie]?”. W przedmiocie pytań prejudycjalnych W przedmiocie pytania pierwszego Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie może postanowić, iż operator publicznej sieci łączności elektronicznej powinien zapewnić dostęp do numerów niegeograficznych wszystkim użytkownikom końcowym swojej sieci w tym państwie, a nie jedynie użytkownikom końcowym z innych państw członkowskich. Pytanie to wynika z okoliczności, że wspomniany art. 28 przewidywał jedynie, w dniu wydania decyzji Prezesa UKE, spoczywający na państwach członkowskich obowiązek zapewnienia użytkownikom końcowym z innych państw członkowskich możliwości dostępu do numerów niegeograficznych na ich terytorium, wówczas gdy było to technicznie i ekonomicznie możliwe – z wyjątkiem wypadków, gdy wywołany abonent zdecydował, z powodów handlowych, ograniczyć wywołania przychodzące z określonych obszarów geograficznych, natomiast art. 28 wspomnianej dyrektywy, zmienionej dyrektywą 2009/136, przewiduje obecnie w ust. 1 lit. a), że „[p]aństwa członkowskie zapewniają, aby […] odpowiednie krajowe organy podejmowały wszelkie niezbędne kroki w celu zapewnienia, aby użytkownicy końcowi mieli możliwość dostępu [w Unii] do usług wykorzystujących numery niegeograficzne oraz możliwość korzystania z takich usług”. W tym względzie należy zbadać, czy przepis prawa krajowego, taki jak art. 79 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, zawierający zasadniczo szerszy obowiązek aniżeli obowiązek przewidziany w art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej, nie sprzeciwia się celom wyznaczonym w tej dyrektywie. Należy zaznaczyć, że w motywie 38 wspomnianej dyrektywy mowa w sposób ogólny o tym, iż dostęp użytkowników końcowych do wszystkich zasobów numeracyjnych w Unii, w tym do numerów niegeograficznych, jest zasadniczym warunkiem wstępnym utworzenia jednolitego rynku. Z art. 1 dyrektywy o usłudze powszechnej wynika poza tym, że – w zakresie dyrektywy ramowej – dyrektywa o usłudze powszechnej dotyczy udostępniania sieci i świadczenia usług łączności elektronicznej dla użytkowników końcowych. Jej celem jest zapewnienie w całej Unii – dzięki skutecznej konkurencji i skutecznemu wyborowi – dostępnych publicznie usług dobrej jakości. Co się tyczy celów ram regulacyjnych, na które składa się dyrektywa o usłudze powszechnej, Trybunał zaznaczył w pkt 29 wyroku z dnia 11 marca 2010 r., Telekomunikacja Polska (C‑522/08, EU:C:2010:135), że choć w wykonywaniu swoich zadań KOR są – zgodnie z art. 8 ust. 4 lit. b) dyrektywy ramowej – zobowiązane promować interesy obywateli Unii poprzez zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta, to dyrektywa ramowa i dyrektywa o usłudze powszechnej nie przewidują pełnej harmonizacji w kwestiach związanych z ochroną konsumenta. Ponadto zapewnienie użytkownikom z jednego państwa członkowskiego dostępu do numerów niegeograficznych, nawet w sytuacji o charakterze czysto krajowym, może przyczynić się do stworzenia rynku wewnętrznego, gdyż użytkownicy końcowi będący abonentami operatora z innego państwa członkowskiego korzystają z usług rozpoczęcia połączenia w sieci operatora z tego pierwszego państwa członkowskiego w czasie ich pobytu w tym państwie z powodu umów roamingowych zawartych między tymi operatorami. Z powyższego wynika, że art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej, interpretowany w świetle celów tej dyrektywy, nie sprzeciwia się unormowaniu krajowemu, takiemu jak unormowanie sporne w postępowaniu głównym, przewidującemu obowiązek zapewnienia dostępu do numerów niegeograficznych na terytorium krajowym wszystkim użytkownikom końcowym. Mając na względzie całość powyższych rozważań, na pierwsze z postawionych pytań należy odpowiedzieć, że art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej należy interpretować w ten sposób, iż państwo członkowskie może postanowić, że operator publicznej sieci łączności elektronicznej powinien zapewnić dostęp do numerów niegeograficznych wszystkim użytkownikom końcowym swojej sieci w tym państwie, a nie jedynie użytkownikom końcowym z innych państw członkowskich. W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego W przedmiocie dopuszczalności Polkomtel twierdzi, że pytanie trzecie jest niedopuszczalne z tego względu, iż spółka ta nie złożyła Orange Polska w trakcie negocjacji prowadzonych między tymi przedsiębiorstwami propozycji wymienionych przez sąd odsyłający, a dotyczących zasad rozliczeń z tytułu rozpatrywanych usług rozpoczęcia połączenia. Pytanie trzecie odnosi się zatem do okoliczności niezwiązanych z okolicznościami sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym. W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału domniemywa się, iż postawione przez sąd krajowy pytania dotyczące wykładni prawa Unii w zakresie stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie sąd ten jest odpowiedzialny – przy czym prawidłowość tego ustalenia nie podlega sprawdzeniu przez Trybunał – mają znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie pytania sformułowanego przez sąd krajowy jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że żądana wykładnia prawa Unii nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź też gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego i prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania (wyrok z dnia 10 kwietnia 2014 r., Maatschap T. van Oosterom en A. van Oosterom‑Boelhouwer, C‑485/12, EU:C:2014:250, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo). Wspomnianego domniemania znaczenia dla sprawy nie może obalić sam fakt, że jedna ze stron postępowania głównego podważa określone okoliczności, których prawidłowość nie podlega sprawdzeniu przez Trybunał, a od których zależy określenie przedmiotu tego sporu (wyrok z dnia 10 kwietnia 2014 r., Maatschap T. van Oosterom en A. van Oosterom‑Boelhouwer, C‑485/12, EU:C:2014:250, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo). Ustalenie, czy Polkomtel złożył propozycje dotyczące zasad rozliczeń między tą spółką a Orange Polska z tytułu rozpatrywanych usług rozpoczęcia połączenia, stanowi zagadnienie odnoszące się do stanu faktycznego, które nie podlega ustaleniu przez Trybunał. W konsekwencji należy uznać, że pytanie trzecie jest dopuszczalne. Co do istoty Poprzez pytania drugie i trzecie, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 5 ust. 1 oraz art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie w związku z art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej należy interpretować w ten sposób, że umożliwiają one KOR, w ramach rozstrzygania sporu między dwoma operatorami, nałożenie na jednego z tych operatorów obowiązku zapewnienia użytkownikom końcowym dostępu do usług wykorzystujących numery niegeograficzne realizowanych w sieci drugiego operatora oraz określenie, na podstawie art. 13 dyrektywy o dostępie, zasad rozliczeń między wspomnianymi operatorami z tytułu tego dostępu, takich jak zasady sporne w postępowaniu głównym. W powyższym względzie należy przypomnieć, że dyrektywa o dostępie, która wpisuje się w ramy określone w dyrektywie ramowej, harmonizuje, zgodnie z jej art. 1 ust. 1 i 2, sposób, w jaki państwa członkowskie regulują dostęp do sieci łączności elektronicznej i urządzeń towarzyszących oraz ich wzajemne połączenia. Celem dyrektywy o dostępie jest ustanowienie, zgodnie z zasadami rynku wewnętrznego, ram prawnych regulujących stosunki między podmiotami udostępniającymi sieci i świadczącymi usługi, sprzyjających powstaniu zrównoważonej konkurencji oraz gwarantujących interoperacyjność usług łączności, przy jednoczesnym przysporzeniu korzyści konsumentowi. Dyrektywa ta określa między innymi cele przypisane KOR w zakresie dostępu i wzajemnych połączeń. Artykuł 5 dyrektywy o dostępie dotyczy uprawnień i zakresu odpowiedzialności KOR w odniesieniu do dostępu i wzajemnych połączeń. Artykuł 5 ust. 1 tejże dyrektywy przewiduje, że dla realizacji celów określonych w art. 8 dyrektywy ramowej KOR wspierają i, w razie potrzeby, zapewniają, zgodnie z przepisami tej dyrektywy, dostęp oraz wzajemne połączenia na odpowiednim poziomie, jak również interoperacyjność usług, i promują przy tym wydajność gospodarczą, sprzyjając zrównoważonej konkurencji oraz przysparzając jak największych korzyści użytkownikom końcowym. Trybunał orzekł już w tym względzie, że z brzmienia art. 5 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy o dostępie wynika, iż zadaniem KOR jest zapewnienie odpowiedniego dostępu oraz odpowiednich wzajemnych połączeń, jak również interoperacyjności usług przy pomocy środków, które nie zostały wyliczone enumeratywnie [zob. odnośnie do tej dyrektywy, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/140/WE z dnia 25 listopada 2009 r. (Dz.U. 2009, L 337, s. 37), wyrok z dnia 17 września 2014 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo]. W tych ramach, zgodnie z art. 5 ust. 1 akapit drugi lit. a) dyrektywy o dostępie i bez uszczerbku dla środków, które mogą zostać podjęte w stosunku do przedsiębiorstw posiadających znaczącą pozycję na rynku zgodnie z art. 8 tej dyrektywy, wspomniane organy powinny być władne nałożyć „obowiązki na przedsiębiorstwa, które kontrolują dostęp do użytkowników końcowych, w tym, w uzasadnionym przypadku, obowiązek wzajemnych połączeń ich sieci”, wyłącznie w celu zapewnienia możliwości połączenia typu koniec‑koniec (zob. odnośnie do tej dyrektywy, zmienionej dyrektywą 2009/140, wyrok z dnia 17 września 2014 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo). Artykuł 5 ust. 4 dyrektywy o dostępie uściśla zaś, że gdy KOR interweniują na wniosek zainteresowanych stron celem zapewnienia przestrzegania celów określonych w art. 8 dyrektywy ramowej, muszą one działać zgodnie z przepisami dyrektywy o dostępie oraz z procedurami, o których mowa w szczególności w art. 6, 7 i 20 dyrektywy ramowej. Ponadto, zgodnie z art. 20 ust. 3 dyrektywy ramowej, przy wdrażaniu przewidzianej w tym artykule procedury rozstrzygania sporów między przedsiębiorstwami KOR uwzględniają cele określone w art. 8 dyrektywy ramowej, który przewiduje w ust. 3 lit. b), że KOR przyczyniają się do rozwoju rynku wewnętrznego między innymi poprzez wspieranie interoperacyjności usług ogólnoeuropejskich oraz możliwości połączenia typu koniec‑koniec. Tym samym wspomniane przepisy dyrektywy ramowej oraz dyrektywy o dostępie pozwalają KOR na podjęcie, w ramach sporu między operatorami, środków służących zapewnieniu dostępu i wzajemnych połączeń na odpowiednim poziomie oraz interoperacyjności usług, takich jak decyzja nakładająca na operatora obowiązek zapewnienia użytkownikom końcowym dostępu do usług wykorzystujących numery niegeograficzne realizowanych w sieci innego operatora. Jeśli chodzi o to, czy takie środki, kiedy są przyjmowane na podstawie art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej, mogą zawierać obowiązki taryfowe, należy zaznaczyć, że w myśl art. 8 ust. 1 dyrektywy o dostępie państwa członkowskie powinny czuwać nad tym, by KOR były upoważnione do nakładania obowiązków określonych w art. 9–13 tej dyrektywy, w tym między innymi obowiązków związanych z kontrolą cen zgodnie z art. 13 wspomnianej dyrektywy. Na mocy art. 8 ust. 2 tejże dyrektywy, jeżeli w wyniku analizy rynku przeprowadzonej zgodnie z art. 16 dyrektywy ramowej operator został wskazany jako posiadający znaczącą pozycję na danym rynku, KOR nakładają na niego wspomniane obowiązki (zob. odnośnie do dyrektywy o usłudze powszechnej, zmienionej dyrektywą 2009/136, oraz do dyrektywy ramowej i dyrektywy o dostępie, zmienionych dyrektywą 2009/140, wyrok z dnia 17 września 2014 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 40). Na mocy art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie – bez uszczerbku dla niektórych przepisów, w tym dla art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej, które to przepisy nakładają obowiązki na przedsiębiorstwa inne aniżeli te, które zostały wskazane jako posiadające znaczącą pozycję rynkową – KOR mogą nakładać związane z kontrolą cen obowiązki określone między innymi w art. 13 dyrektywy o dostępie wyłącznie na operatorów, którzy zostali wskazani jako posiadający znaczącą pozycję rynkową zgodnie z art. 8 ust. 2 tejże dyrektywy (zob. odnośnie do dyrektywy o dostępie, zmienionej dyrektywą 2009/140, oraz do dyrektywy o usłudze powszechnej, zmienionej dyrektywą 2009/136, wyrok z dnia 17 września 2014 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 41). W konsekwencji art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie należy interpretować w ten sposób, że z wyjątkiem wypadków określonych w niektórych przepisach, w szczególności w art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej, KOR nie mogą nakładać obowiązków związanych z kontrolą cen, takich jak obowiązki określone w art. 13 dyrektywy o dostępie, na operatorów, którzy nie zostali wskazani jako posiadający znaczącą pozycję na danym rynku. A zatem art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie nie sprzeciwia się nałożeniu, w ramach stosowania art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej, obowiązków związanych z kontrolą cen, takich jak obowiązki określone w art. 13 ust. 1 dyrektywy o dostępie, na operatora, który nie posiada znaczącej pozycji na danym rynku, o ile spełnione są przesłanki stosowania owego art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej (zob. podobnie odnośnie do dyrektywy o dostępie, zmienionej dyrektywą 2009/140, oraz do dyrektywy o usłudze powszechnej, zmienionej dyrektywą 2009/136, wyrok z dnia 17 września 2014 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 42). Z powyższego wynika, że KOR mogą, na podstawie art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej, nakładać obowiązki taryfowe porównywalne z obowiązkami, o których mowa w art. 13 ust. 1 dyrektywy o dostępie, na operatora, który nie posiada znaczącej pozycji na rynku, ale który kontroluje dostęp do użytkowników końcowych, jeżeli takie obowiązki stanowią niezbędne i proporcjonalne środki w celu zapewnienia, by użytkownicy końcowi mogli mieć dostęp do usług wykorzystujących numery niegeograficzne w Unii (zob. odnośnie do dyrektywy o dostępie, zmienionej dyrektywą 2009/140, oraz do dyrektywy o usłudze powszechnej, zmienionej dyrektywą 2009/136, wyrok z dnia 17 września 2014 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 43). Tym samym KOR mogą między innymi w ramach sporu między operatorami nałożyć obowiązki taryfowe, takie jak zasady rozliczeń między wspomnianymi operatorami z tytułu dostępu użytkowników końcowych do usług wykorzystujących numery niegeograficzne realizowanych w sieci jednego z tych operatorów, jeśli obowiązki takie są niezbędne i proporcjonalne, co winien ustalić sąd krajowy. Ponadto należy zauważyć, że art. 5 ust. 1 i 3 oraz art. 8 ust. 4 dyrektywy o dostępie przewidują warunki, jakie muszą spełniać obowiązki nałożone przez KOR na operatorów udostępniających sieci lub świadczących usługi łączności elektronicznej zgodnie z art. 5 ust. 1 i art. 8 tej dyrektywy (zob. odnośnie do tej dyrektywy, zmienionej dyrektywą 2009/140, wyrok z dnia 17 września 2014 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 45). W szczególności art. 5 ust. 3 dyrektywy o dostępie przewiduje, że obowiązki i wymogi nałożone między innymi na podstawie ust. 1 tego artykułu powinny być obiektywne, przejrzyste, proporcjonalne i niedyskryminujące oraz powinny być realizowane zgodnie z procedurami przewidzianymi w art. 6 i 7 dyrektywy ramowej (zob. odnośnie do dyrektywy o dostępie, zmienionej dyrektywą 2009/140, wyrok z dnia 17 września 2014 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 46). Zgodnie z art. 8 ust. 4 dyrektywy o dostępie obowiązki nałożone zgodnie z tym artykułem muszą opierać się na naturze stwierdzonego problemu, być proporcjonalne i uzasadnione w świetle celów określonych w art. 8 dyrektywy ramowej oraz mogą zostać nałożone jedynie po przeprowadzeniu konsultacji zgodnie z art. 6 i 7 dyrektywy ramowej (zob. odnośnie do dyrektywy o dostępie oraz do dyrektywy ramowej, zmienionych dyrektywą 2009/140, wyrok z dnia 17 września 2014 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 47). Z powyższego wynika, że środek taki jak środek sporny w postępowaniu głównym, przyjęty zgodnie z art. 5 ust. 1 oraz art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie w związku z art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej w celu zapewnienia użytkownikom końcowym jednego operatora dostępu do usług wykorzystujących numery niegeograficzne realizowanych w sieci innego operatora, powinien również spełniać przesłanki przypomniane w pkt 52, 55 i 56 niniejszego wyroku. Ponieważ sąd odsyłający zastanawia się, czy KOR, do którego skierowany został wniosek o rozstrzygnięcie sporu między operatorami, ma możliwość ustalenia zasad rozliczeń w oparciu o stawki za zakończenie połączenia określone dla jednego z nich w zależności od ponoszonych kosztów, należy zauważyć, że art. 13 dyrektywy o dostępie nie normuje takich zasad. Zatem KOR powinny ustalić owe zasady i zagwarantować, że spełniają one przesłanki wymienione w art. 8 ust. 4 tej dyrektywy. Ponieważ sąd ów zastanawia się także, w świetle wolności prowadzenia działalności gospodarczej zagwarantowanej w art. 16 karty, czy KOR ma możliwość wydania decyzji, takiej jak decyzja sporna w postępowaniu głównym, zastępującej umowę między zainteresowanymi operatorami, należy zaznaczyć, że karta, która weszła w życie w dniu 1 grudnia 2009 r., nie znajduje zastosowania ratione temporis do sytuacji spornej w postępowaniu głównym, gdyż decyzja Prezesa UKE została wydana w dniu 6 maja 2009 r. Jednak zgodnie z utrwalonym orzecznictwem swoboda wykonywania działalności zawodowej stanowi, podobnie zresztą jak prawo własności, część ogólnych zasad prawa Unii. Zasady te nie mają jednak charakteru bezwzględnego, lecz powinny być rozpatrywane w świetle ich funkcji społecznej. W konsekwencji prawo do swobodnego wykonywania działalności zawodowej, podobnie jak wykonywanie prawa własności, może zostać poddane ograniczeniom, pod tym wszakże warunkiem, że ograniczenia te rzeczywiście odpowiadają realizowanym przez Unię celom leżącym w interesie ogólnym i nie stanowią, ze względu na zamierzony cel, nieproporcjonalnej i nieakceptowalnej ingerencji naruszającej istotę zagwarantowanych w ten sposób praw (zob. podobnie wyrok z dnia 15 lipca 2004 r., Di Lenardo i Dilexport, C‑37/02 i C‑38/02, EU:C:2004:443, pkt 82 i przytoczone tam orzecznictwo). Otóż bezsporne jest, że decyzja Prezesa UKE z dnia 6 maja 2009 r. została wydana na podstawie ustawy krajowej transponującej między innymi dyrektywę o usłudze powszechnej oraz dyrektywę o dostępie i czyni zadość celowi interesu ogólnego uznanemu w tych dyrektywach przez Unię, a mianowicie dostępowi użytkowników końcowych z Unii do usług wykorzystujących numery niegeograficzne. Zatem decyzja ta nie narusza wolności prowadzenia działalności gospodarczej, pod warunkiem że – jak zostało to już wskazane w pkt 55 i 56 niniejszego wyroku – obowiązki nałożone w ramach rozstrzygania sporu między zainteresowanymi operatorami były niezbędne i proporcjonalne, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego. Mając na względzie całość powyższych rozważań, na postawione pytania drugie i trzecie należy odpowiedzieć, że art. 5 ust. 1 oraz art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie w związku z art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej należy interpretować w ten sposób, że umożliwiają one KOR, w ramach rozstrzygania sporu między dwoma operatorami, nałożenie na jednego z tych operatorów obowiązku zapewnienia użytkownikom końcowym dostępu do usług wykorzystujących numery niegeograficzne realizowanych w sieci drugiego operatora oraz określenie, na podstawie art. 13 dyrektywy o dostępie, zasad rozliczeń między wspomnianymi operatorami z tytułu tego dostępu, takich jak zasady sporne w postępowaniu głównym, pod warunkiem że owe obowiązki są obiektywne, przejrzyste, proporcjonalne, niedyskryminujące, oparte na charakterze stwierdzonego problemu i uzasadnione w świetle celów określonych w art. 8 dyrektywy ramowej oraz że w stosownym wypadku zostały zachowane procedury przewidziane w art. 6 i 7 dyrektywy ramowej, co winien ustalić sąd krajowy. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:   1) Artykuł 28 dyrektywy 2002/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (dyrektywy o usłudze powszechnej) należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie może postanowić, iż operator publicznej sieci łączności elektronicznej powinien zapewnić dostęp do numerów niegeograficznych wszystkim użytkownikom końcowym swojej sieci w tym państwie, a nie jedynie użytkownikom końcowym z innych państw członkowskich.   2) Artykuł 5 ust. 1 oraz art. 8 ust. 3 dyrektywy 2002/19/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie dostępu do sieci łączności elektronicznej i urządzeń towarzyszących oraz wzajemnych połączeń (dyrektywy o dostępie) w związku z art. 28 dyrektywy o usłudze powszechnej należy interpretować w ten sposób, że umożliwiają one krajowym organom regulacyjnym, w ramach rozstrzygania sporu między dwoma operatorami, nałożenie na jednego z tych operatorów obowiązku zapewnienia użytkownikom końcowym dostępu do usług wykorzystujących numery niegeograficzne realizowanych w sieci drugiego operatora oraz określenie, na podstawie art. 13 dyrektywy 2002/19, zasad rozliczeń między wspomnianymi operatorami z tytułu tego dostępu, takich jak zasady sporne w postępowaniu głównym, pod warunkiem że owe obowiązki są obiektywne, przejrzyste, proporcjonalne, niedyskryminujące, oparte na naturze stwierdzonego problemu i uzasadnione w świetle celów określonych w art. 8 dyrektywy 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywy ramowej) oraz że w stosownym wypadku zostały zachowane procedury przewidziane w art. 6 i 7 tej dyrektywy, co winien ustalić sąd krajowy.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: polski.