C-40/12

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO ELEONOR SHARPSTON przedstawiona w dniu 30 maja 2013 r. ( ) Sprawa C‑40/12 P Gascogne Sack Deutschland GmbH, dawniej Sachsa Verpackung GmbH przeciwko Komisji Europejskiej „Odwołanie — Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Sektor worków przemysłowych z plastiku — Grzywny — Naruszenie prawa podstawowego do rzetelnego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przed Sądem” I – Wstęp 1. W dniu 16 listopada 2011 r. Sąd wydał trzy odrębne wyroki ( ), mocą których oddalił trzy odrębne skargi, w których skarżący wnosili o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji w sprawie COMP/38354 – Worki przemysłowe ( ). W decyzji tej Komisja stwierdziła zaistnienie poważnego i długotrwałego naruszenia obowiązującego wówczas art. 81 WE (obecnie art. 101 TFUE), a w konsekwencji nałożyła wysokie grzywny na szereg spółek zależnych i na ich odpowiednie spółki dominujące. Niniejsza sprawa dotyczy jednego spośród trzech odwołań od wyroków Sądu ( ). 2. Oprócz okoliczności, iż niniejsze odwołania rodzą nowe kwestie w zakresie prawa konkurencji, zawierają one również zarzuty, iż Sąd nie rozpoznał wniesionych skarg w rozsądnym terminie. Z tej też przyczyny jest oczywistym, iż na samym Trybunale spoczywa obowiązek podjęcia starań rozstrzygnięcia omawianych odwołań w możliwie najszybszym terminie. W celu uczynienia zadość temu wymogowi, a jednocześnie mając na względzie konieczność zapewnienia odpowiedniego okresu na dokonanie tłumaczeń, podzieliłam omawiane przez siebie zagadnienia pomiędzy trzema opiniami jak niżej. 3. W pkt 6–32 zostały przedstawione kluczowe przepisy prawa wraz z opisem kartelu oraz procedury prowadzącej do wydania decyzji Komisji i nałożonych grzywien. Z uwagi na nieco odmienne argumenty podnoszone w każdym z odwołań odnośnie do okoliczności, w których spółki dominujące ponoszą odpowiedzialność za działania swoich spółek zależnych bądź też odpowiedzialności tej nie ponoszą, zagadnienie to zostało omówione we wszystkich trzech opiniach. Moja analiza zagadnień powstałych w związku z twierdzeniem, że Sąd nie rozpoznał sprawy w rozsądnym terminie (w szczególności kryteria określające, czy miała miejsce przewlekłość oraz ewentualne środki prawne, które mogą mieć zastosowane w takim wypadku) zawarta jest w mojej opinii do sprawy Groupe Gascogne, pkt 70–150 ( ). Badanie szczegółowych argumentów przedstawionych przez każdego ze składających odwołanie odnośnie (na przykład) do adekwatności rozumowania zaprezentowanego w wyrokach Sądu, jest oczywiście zawarte w odpowiednich opiniach dotyczących każdego z odwołań ( ). Wprowadzenie 4. Niniejsza sprawa rodzi dwa istotne zagadnienia. Po pierwsze, w jaki sposób należy ustalać wysokość grzywny w przypadku naruszenia przepisów przez spółkę zależną, której jedynym właścicielem jest spółka dominująca, natomiast naruszenie zostaje przypisane spółce dominującej w oparciu o zasadę wspólnej i solidarnej odpowiedzialności. 5. Drugie zagadnienie dotyczy prawa do rzetelnego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie, zagwarantowanego w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) ( ) oraz w art. 6 i 13 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zwanej dalej „EKPC”). W tym miejscu jako kluczowe jawią się pytania, czym jest „rozsądny termin” dla potrzeb art. 47 karty oraz co stanowi skuteczny środek prawny w przypadku, gdy Sąd nie rozpatrzy sprawy w tymże terminie. Ramy prawne Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności 6. Artykuł 6 ust. 1 EKPC stanowi, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd. Z kolei art. 13 stanowi, że powinien być dostępny skuteczny środek prawny w wypadku zajścia naruszenia praw gwarantowanych przez EKPC. Jeżeli Europejski Trybunał Praw Człowieka (zwany dalej „ETPC”) stwierdzi w toku postępowania zawisłego przed tymże Trybunałem, że nastąpiło naruszenie EKPC, art. 41 stanowi, że ETPC może orzec o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia pokrzywdzonej stronie (brak jest wyraźnego równorzędnego przepisu mającego zastosowanie do samego Trybunału Sprawiedliwości). Prawa podstawowe 7. Zgodnie z art. 41 karty każdy ma prawo do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swojej sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii. 8. Artykuł 47 karty został zatytułowany „Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu”. Stanowi on między innymi: „Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy.[…]”. 9. Artykuł 48 karty przewiduje gwarancję domniemania niewinności i prawo do obrony. Podobną gwarancję zawiera art. 6 ust. 2 EKPC. 10. Artykuł 51 ust. 1 karty stanowi: „Postanowienia niniejszej Karty mają zastosowanie do instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii przy poszanowaniu zasady pomocniczości oraz do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Szanują one zatem prawa, przestrzegają zasad i popierają ich stosowanie zgodnie ze swymi odpowiednimi uprawnieniami i w poszanowaniu granic kompetencji Unii powierzonych jej w traktatach”. 11. Artykuł 52 ust. 3 karty stanowi, że wykładnia praw zagwarantowanych w karcie będzie taka sama jak odpowiadających im praw określonych w EKPC. Przepisy traktatów TUE 12. Artykuł 19 ust. 1 TUE nakłada na Trybunał Sprawiedliwości jako instytucję (obejmującą sam Trybunał, Sąd oraz sądy wyspecjalizowane) „ogólny obowiązek zapewnienia poszanowania prawa w wykładni i stosowaniu Traktatów”. Tym samym państwa członkowskie zobowiązane są do „ustan[owienia] środk[ów] niezbędn[ych] do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii”. TFUE 13. Artykuł 101 TFUE (dawny art. 81 WE) wprowadza zakaz uczestnictwa przedsiębiorstw w porozumieniach, decyzjach związków przedsiębiorstw i uzgodnionych praktykach zapobiegających, ograniczających lub zakłócających konkurencję wewnątrz rynku wewnętrznego. 14. Artykuł 261 TFUE stanowi: „Rozporządzenia uchwalone wspólnie przez Parlament Europejski i Radę, i przez Radę, na mocy postanowień traktatów, mogą przyznać Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej nieograniczone prawo orzekania w odniesieniu do kar przewidzianych w tych rozporządzeniach”. 15. Bardziej ogólnie art. 263 TFUE przyznaje Trybunałowi Sprawiedliwości kompetencje do kontroli legalności aktów instytucji, w tym Komisji, w odniesieniu do „zarzut[u] braku kompetencji, naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, naruszenia niniejszego traktatu lub jakiejkolwiek reguły prawnej związanej z jego stosowaniem lub nadużycia władzy”. Grzywny przewidziane w prawie konkurencji 16. Motywy 29, 33 i 37 rozporządzenia nr 1/2003 ( ) stanowią: „(29) Zgodność z art. 81 i 82 traktatu i wypełnianie zobowiązań nałożonych na przedsiębiorstwa i związki przedsiębiorstw na mocy niniejszego rozporządzenia powinno być egzekwowane za pomocą grzywien i okresowych kar pieniężnych. […] (33) Ponieważ wszelkie decyzje podejmowane przez Komisję na mocy niniejszego rozporządzenia zgodnie z traktatem podlegają kontroli Trybunału Sprawiedliwości, Trybunał Sprawiedliwości powinien zgodnie z art. 229 traktatu [obecnie art. 261 TFUE] otrzymać nieograniczone prawo orzekania w odniesieniu do decyzji, na mocy których Komisja nakłada grzywny lub okresowe kary pieniężne. […] (37) Niniejsze rozporządzenie [przestrzega] podstawowe prawa i uznaje zasady przyjęte w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Niniejsze rozporządzenie powinno być odpowiednio interpretowane i stosowane zgodnie z tymi zasadami i prawami”. 17. Artykuł 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 ( ) stanowi, iż jeżeli przedsiębiorstwo dopuszcza się naruszenia art. 101 TFUE: „Komisja może, w drodze decyzji, nałożyć grzywny na przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw […]. Dla każdego przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw biorących udział w naruszeniu grzywna nie przekroczy 10% całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym” (zwanego dalej „pułapem 10%”). 18. Przepis ten jest interpretowany w szczególny sposób przez sądy Unii Europejskiej. Wyrazy „całkowity obrót” w art. 23 ust. 2 oznaczają światowe obroty grupy kapitałowej, która uważana jest dla potrzeb tego przepisu za „przedsiębiorstwo”, to znaczy wszystkie jego części składowe jako całość ( ). Wyrazy „poprzedzający rok obrotowy” rozumiane są jako rok obrotowy poprzedzający wydanie decyzji Komisji ( ). W konsekwencji rok ten jest punktem odniesienia dla potrzeb obliczenia pułapu 10%. 19. Artykuł 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 stanowi, że „przy ustalaniu wysokości grzywny uwzględnia się ciężar i czas trwania naruszenia”. 20. Artykuł 31 rozporządzenia nr 1/2003 stanowi, że „Trybunał Sprawiedliwości ma nieograniczone prawo orzekania w zakresie odwołań od decyzji, na mocy których Komisja nałożyła grzywnę lub okresową karę pieniężną. Trybunał Sprawiedliwości może uchylić, obniżyć lub podwyższyć nałożoną grzywnę lub okresową karę pieniężną”. 21. W czasie mającym znaczenie dla sprawy miały również zastosowanie wytyczne Komisji z 1998 r. ( ). Preambuła do tych wytycznych stanowiła między innymi: „Przedstawione tutaj w zarysie zasady powinny zapewnić przejrzystość oraz bezstronność decyzji Komisji zarówno w oczach przedsiębiorstw, jak również Trybunału Sprawiedliwości przy jednoczesnym respektowaniu posiadanego przez Komisję prawa do ustalania grzywien według własnego uznania, w ramach odnośnego prawodawstwa, w granicach 10% całości obrotu. Jednakże decyzja taka musi być podjęta zgodnie z konsekwentną i niedyskryminacyjną polityką, która jest spójna z celami nakładania grzywien za naruszenia zasad konkurencji. Nowa metoda określania kwoty grzywny będzie zgodna z następującymi przepisami, które na wstępie określają kwotę podstawową, która będzie zwiększona tak, aby umożliwić wzięcie pod uwagę okoliczności obciążających, oraz zmniejszana tak, aby wziąć pod uwagę okoliczności łagodzące”. 22. W pkt 1 wytycznych stwierdzono, że kwota podstawowa będzie określana w zależności od wagi i trwania naruszenia, które są jedynymi kryteriami, do których istnieje odniesienie w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Sporna decyzja Kartel 23. Sporna decyzja była skierowana do 25 przedsiębiorstw, w tym do Groupe Gascogne i jej spółki zależnej Gascogne Sack Deutschland (znanej pod firmą „Sachsa Verpackung GmbH” w chwili podejmowania decyzji, zwanej dalej „spółką GSD” lub „Gascogne Sack Deutschland”) oraz do spółki Kendrion ( ). 24. Gascogne Deutschland GmbH, spółka holdingowa, posiada 90% udziałów w spółce GSD. Właścicielem pozostałych 10% udziałów jest spółka Groupe Gascogne, która posiada 100% kapitału zakładowego spółki Gascogne Deutschland GmbH. Spółka GSD jest producentem papierowych worków (które nie są przedmiotem spornej decyzji) oraz worków z plastiku. 25. W listopadzie 2001 r. grupa kapitałowa British Polythene Industries PLC (zwana dalej „BPI”) poinformowała Komisję o istnieniu kartelu w sektorze worków przemysłowych oraz wyraziła chęć współpracy z Komisją na zasadach określonych w komunikacie Komisji w sprawie zwolnienia z grzywien oraz zmniejszania grzywien w przypadkach karteli (zwanym dalej „komunikatem w sprawie łagodzenia sankcji”) ( ). BPI przedstawiła Komisji dowody pozwalające na przeprowadzenie inspekcji w czerwcu 2002 r. 26. Kartel działał zasadniczo na dwóch poziomach. Na poziomie globalnym funkcjonował pod przykrywką stowarzyszenia handlowego pod nazwą Valveplast, przyjmującego w poczet swoich członków producentów mających siedzibę statutową i obiekty produkcyjne na terytorium rynku wewnętrznego. Członkowie uiszczali roczne składki członkowskie. 27. Szereg podgrup, w tym podgrupy regionalne, działało pod auspicjami Valveplast bądź poza nim: podgrupa belgijska, podgrupa w Beneluksie, podgrupa niemiecka, podgrupa francuska oraz grupa Teppema (lub niderlandzka). 28. Adresaci spornej decyzji dopuścili się pojedynczego i ciągłego naruszenia postanowień art. 101 TFUE obejmującego terytoria Beneluksu, Francji, Niemiec i Hiszpanii, polegającego na ustalaniu cen worków przemysłowych oraz wspólnych modeli kalkulacji cen, podziale udziałów w rynku oraz przyznawaniu kontyngentów sprzedaży, przydzielaniu klientów oraz ustawianiu transakcji, uzgodnionym składaniu ofert w przetargach oraz wymianie indywidualnych informacji. Komisja stwierdziła, że okres uczestnictwa poszczególnych przedsiębiorstw w tych działaniach antykonurencyjnych skierowanych przeciwko konkurencji waha się od 3 do 20 lat. 29. Komisja uznała, że udział spółki Groupe Gascogne w spółce zależnej nie był wyłącznie finansowy. Spółka Groupe Gascogne, powołując członków kierownictwa grupy kapitałowej na członków rady nadzorczej spółki GSD (w języku niemieckim „Beirat”), tym samym zamierzała sprawować stały nadzór nad kierownictwem spółki zależnej. Wobec powyższego Komisja postanowiła, że spółka Groupe Gascogne winna ponieść wspólną i solidarną odpowiedzialność z tytułu naruszenia, którego dopuściło się GSD od chwili przejęcia spółki zależnej (dnia 1 stycznia 1994 r.) do momentu zaprzestania wspomnianych działań skierowanych przeciwko konkurencji (tj. do dnia 26 czerwca 2002 r.). Grzywny 30. Kwotę podstawową grzywny ustala się według wagi i czasu trwania naruszenia ( ). 31. Komisja zaklasyfikowała wagę naruszenia jako bardzo poważne ( ). 32. Komisja uznała za stosowne różne potraktowanie przedsiębiorstw uczestniczących w kartelu zgodnie z ich relatywnym znaczeniem na rynku w 1996 r. W konsekwencji przedsiębiorstwa zostały podzielone na sześć kategorii. Najwięksi producenci zostali zaliczeni do pierwszej kategorii. Spółka GSD została zaliczona do szóstej kategorii. Na tej podstawie Komisja uznała za stosowne nałożenie na spółkę GSD kwoty podstawowej grzywny w wysokości 5,5 mln EUR. 33. Następnie Komisja wzięła pod uwagę czas trwania naruszenia. W wypadku spółki GSD okres ten wynosił 14 lat i cztery miesiące. Komisja zatem podwyższyła kwotę wyjściową grzywny (5,5 mln EUR). Zastosowała ona wzrost procentowy na poziomie 140% wobec tej kwoty, co daje kwotę 7,7 mln EUR. Po dodaniu tej liczby do 5,5 mln EUR, otrzymujemy kwotę w wysokości 13,2 mln EUR. 34. Tym samym z mocy art. 2 lit. i) spornej decyzji na spółkę GSD została nałożona grzywna w wysokości 13,2 mln EUR. W ramach tej kwoty Groupe Gascogne ponosi solidarną odpowiedzialność za uiszczenie kwoty 9,9 mln EUR ( ). Kwota ta odzwierciedla okres ośmiu lat i pięciu miesięcy, w trakcie którego spółka GSD było spółką zależną stanowiącą pełną własność spółki Groupe Gascogne. W konsekwencji GSD ponosi wyłączną odpowiedzialność z tytułu uiszczenia 3,3 mln EUR. Streszczenie zaskarżonego wyroku 35. W pierwszej instancji spółka GSD ( ) zwróciła się do Sądu o: — stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim spółka ta i Groupe Gascogne były jej adresatami oraz spółka GSD została uznana za winną naruszenia art. 81 WE, natomiast w myśl art. 2 lit. i) omawianej decyzji, Groupe Gascogne została uznana za wspólnie i solidarnie odpowiedzialną za uiszczenie grzywny nałożonej na spółkę GSD; — ewentualnie o zmianę i obniżenie grzywny, która została na nią nałożona w spornej decyzji; — obciążenie Komisji kosztami postępowania. 36. Na poparcie pierwszego żądania spółka GSD podniosła trzy zarzuty, a mianowicie: po pierwsze, zarzut błędnego uznania przez Komisję, że spółka GSD odgrywała aktywną rolę w ramach kartelu; po drugie, zarzut niedostatecznego uzasadnienia spornej decyzji w zakresie, w jakim Komisja nie przedstawiła odpowiednich podstaw prawnych na poparcie twierdzenia, iż GSD uczestniczyła w podgrupie „niemieckiej” w ramach kartelu; po trzecie, zarzut naruszenia przez Komisję art. 15 rozporządzenia nr 17 poprzez błędne przyjęcie, że GSD nie była niezależnym przedsiębiorstwem, a następnie postanawiając, również błędnie, że Groupe Gascogne, jako jej spółka dominująca, ponosi wspólną i solidarną odpowiedzialność za uiszczenie grzywny. Spółka GSD ponadto podniosła, że Komisja błędnie określiła część grzywny przypadającej na GSD w odniesieniu do okresu jej uczestnictwa w naruszeniu, która przekroczyła pułap 10%. 37. Pomocniczo spółka GSD podniosła, że grzywna powinna zostać obniżona. Twierdzi ono, iż Komisja nieprawidłowo naliczyła kwotę nałożonej grzywny; że naruszyła zasadę proporcjonalności, błędnie oceniając wagę i czas trwania naruszenia; a także że nie wzięła należycie pod uwagę okoliczności łagodzących ani współpracy wynikającej z komunikatu w sprawie łagodzenia sankcji ze strony GSD ( ). 38. W trakcie rozprawy w pierwszej instancji spółka GSD poniosła, że zostało naruszone jej prawo do obrony poprzez zastosowanie domniemania o wywieraniu decydującego wpływu, powołując się na art. 6 EPKC oraz na art. 48 karty. Sąd orzekł, że twierdzenia GSD stanowiły nowy zarzut, ponieważ nie zostały one ujęte w pierwotnej skardze. Wobec powyższego, przywołując art. 44 ust. 1 lit c) w związku z art. 48 ust. 2 regulaminu postępowania przed Sądem, Sąd orzekł, że zarzut jest niedopuszczalny. Zarzuty podniesione w odwołaniu 39. Spółka GSD w swoim odwołaniu podnosi cztery zarzuty. 40. Po pierwsze, spółka GSD podnosi, że Sąd naruszył prawo w ten sposób, że nie przyjął, iż wejście w życie TUE w dniu 1 grudnia 2009 r. – a w szczególności art. 6, który przyznaje taką samą moc prawną karcie co traktatom – stanowiło okoliczność prawną ujawnioną dopiero w toku postępowania ( ). 41. Po drugie, GSD twierdzi, że Sąd niedostatecznie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie odnośnie do zastosowania art. 15 rozporządzenia nr 17. 42. Po trzecie, GSD twierdzi, że Sąd nie wykonał swoich kompetencji kontrolnych, a tym samym nie zbadał w prawidłowy sposób rozumowania Komisji w zakresie oddziaływania naruszenia na rynek. 43. Po czwarte, tytułem ewentualnym, GSD twierdzi, że Sąd naruszył zasadę prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie, zagwarantowaną w art. 6 EKPC oraz zasadę skutecznej ochrony sądowej. Spółka GSD podnosi, że zaskarżony wyrok powinien zostać w konsekwencji uchylony, oraz, tytułem ewentualnym, kwota grzywny powinna zostać obniżona przy uwzględnieniu konsekwencji finansowych dla wnoszącej odwołanie wynikających z upływu czasu ponad rozsądny termin. Pierwszy zarzut odwołania: podniesienie mocy prawnej karty do statusu traktatowego w następstwie (wejścia w życie) traktatu z Lizbony Podsumowanie stanowisk stron 44. Spółka GSD podnosi, że zmiana mocy prawnej karty wywiera bezpośrednie skutki wobec postępowania toczącego się przed Sądem. Z treści art. 44 ust. 1 lit c) w związku z art. 48 ust. 2 regulaminu postępowania przed Sądem wynika, że strony nie mogą podnosić nowych zarzutów w toku postępowania, chyba że ich podstawą są okoliczności prawne i faktyczne ujawnione dopiero w toku postępowania. Spółka GSD złożyła wniosek o ponowne otwarcie pisemnego etapu postępowania w dniu 20 października 2010 r., natomiast w trakcie rozprawy złożyła wniosek o wyrażenie zgody na złożenie pism procesowych w przedmiocie zarzucanego naruszenia art. 48 i art. 52 ust. 1 karty. 45. Komisja podnosi, po pierwsze, że ten zarzut odwołania jest nazbyt ogólny i nieprecyzyjny, a po drugie, że Trybunał już orzekał, że domniemanie wywierania decydującego wpływu jest zgodne z domniemaniem niewinności. W konsekwencji Komisja twierdzi, że pierwszy zarzut odwołania jest bezzasadny. Ocena 46. Z art. 44 ust. 1 lit c) w związku z art. 48 ust. 2 regulaminu postępowania przed Sądem wynika, że zarzut spółki GSD odnośnie do art. 48 karty interpretowanego w świetle art. 6 EKPC byłby dopuszczalny jedynie wówczas, gdy jego podstawą byłyby okoliczności prawne i faktyczne ujawnione dopiero w toku postępowania. 47. Z wniosku spółki GSD w przedmiocie ponownego otwarcia pisemnego etapu postępowania wynika w ewidentny sposób, iż GSD uznaje, że zarzut ten nie został podniesiony w jej pierwotnej skardze. 48. Analiza tego dokumentu potwierdza powyższe. 49. Ponadto Sąd stwierdził, że zarzut spółki GSD nie stanowi rozwinięcia pisemnych argumentów przedstawionych w skardze GSD ani nie pozostaje w ścisłym związku z tymi argumentami. Podzielam obie oceny. 50. Z brzmienia pkt 85–95 zaskarżonego wyroku jest oczywistym, iż Sąd mimo wszystko zbadał merytoryczne argumenty w przedmiocie domniemania wywierania decydującego wpływu oraz praw zagwarantowanych w art. 48 karty. 51. Nic nie stało na przeszkodzie, aby spółka GSD powołała się na prawa zagwarantowane w art. 48 karty, interpretowanego w świetle art. 6 EKPC w toku pisemnego etapu postepowania. Po pierwsze, prawa te już stanowiły część zasad ogólnych prawa Unii. Po drugie, pomimo iż karta nie była wówczas prawnie wiążąca, to Trybunał zdążył już wówczas kierować się jej przepisami przy wydawaniu wyroków zanim art. 6 TUE wszedł w życie ( ). Ponadto Trybunał orzekł, że traktat z Lizbony stanowi li tylko kodyfikację karty ( ). 52. Sąd w pkt 91–95 dokonał wykładni art. 44 ust. 1 lit c) i art. 48 ust. 2 własnego regulaminu postępowania. Z pkt 92 jasno wynika, że Sąd stwierdził, iż GSD podniosła nowe okoliczności w trakcie rozprawy. W pkt 93 Sąd stwierdził, że zmiana mocy prawnej karty nie stanowi nowej okoliczności prawnej w zakresie, w jakim domniemanie niewinności już zostało zagwarantowane jako zasada ogólna prawa Unii. W konsekwencji Sąd oddalił zarzut GSD. 53. W każdym razie należy dodać, że sam Trybunał już zdążył ostatnio rozpatrzyć i oddalić argument, zgodnie z którym domniemanie wywierania decydującego wpływu stanowi w istocie domniemanie winy, a w konsekwencji pozostaje niezgodne z art. 48 karty ( ). Podzielam to orzeczenie. Uważam, że domniemanie wywierania decydującego wpływu nie stanowi domniemania winy. Czy na dobre czy na złe, jest to po prostu domniemanie, że spółka dominująca sprawuje kierowniczą rolę, a w konsekwencji ponosi odpowiedzialność za działania spółki zależnej stanowiącej jej wyłączną własność. Drugi zarzut odwołania: brak uzasadnienia w przedmiocie zastosowania art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 54. Drugi zarzut odwołania spółki GSD składa się z dwóch części. Niedostateczne uzasadnienie w związku z oddaleniem argumentu, że Groupe Gascogne nie wywierała decydującego wpływu wobec spółki GSD 55. Pierwsza część drugiego zarzutu odwołania spółki GSD w istocie dotyczy znaczenia pojęcia „przedsiębiorstwo” w zakresie, w jakim w spornej decyzji Komisja przypisała działania spółki GSD o charakterze antykonkurencyjnym spółce Groupe Gascogne. Spółka GSD podnosi, że zaskarżony wyrok zawiera niedostateczne uzasadnienie odnośnie do przyczyn, dlaczego Groupe Gascogne została pociągnięta do wspólnej i solidarnej odpowiedzialności z tytułu grzywny nałożonej na spółkę GSD na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Spółka GSD podnosi, że Sąd nie zbadał, czy GSD skutecznie wzruszyła domniemanie, iż Groupe Gascogne wywierała decydujący wpływ na politykę gospodarczą spółki GSD. Odpowiednie fragmenty zaskarżonego orzeczenia 56. Spółka GSD powołuje się na następujące punkty zaskarżonego wyroku: „89 Odpierając zarzut, strona skarżąca stwierdziła w odpowiedzi na żądanie informacji, że ponosi wyłączną odpowiedzialność oraz że jest zarządzana w ramach grupy kapitałowej jako centrum zysków. Spółka GSD również zauważa, że jego dyrektor zarządzający, Pan R., kierował działem sprzedaży od 1996 r., przy czym w skład działu sprzedaży wchodziło ośmiu zastępców dyrektora, zaś każdy z nich otrzymywał polecenia od dyrekcji sprzedaży. Spółka GSD dalej podniosła, że na żadnym etapie nie otrzymywała pisemnych poleceń ani okólników doradczych, zaś ceny były przedmiotem indywidualnych negocjacji z poszczególnymi klientami. Wreszcie spółka stwierdziła, że Komisja winna skorzystać ze swoich uprawnień śledczych, jeżeli pragnie wykazać, że strona skarżąca nie jest autonomicznym podmiotem. Jednakże elementy te nie są w stanie obalić domniemania, że Groupe Gascogne wywierała decydujący wpływ na stronę skarżącą. Strona skarżąca jedynie utrzymuje, że Groupe Gascogne nie sprawuje skutecznej kontroli nad jej politykę gospodarczą, a co więcej, nie przedłożyło na tę okoliczność żadnych dowodów” ( ). Podsumowanie stanowisk stron – Odwołanie spółki GSD 57. Spółka GSD uważa, że Sąd nie przedstawił w jasny i jednoznaczny sposób uzasadnienia, na którym oparł swój wyrok. Sąd jedynie stwierdził w pkt 90 zaskarżonego wyroku, że elementy stanu faktycznego przekazane przez GSD w odpowiedzi na żądanie informacji, czy działała niezależnie od Groupe Gascogne, nie obala domniemania o wywieraniu decydującego wpływu. Tym sposobem Sąd nie dokonał oceny nowych okoliczności faktycznych przedstawionych przez GSD. Sąd ograniczył się do wskazania zasady, bez wskazania w jasny i jednoznaczny sposób, na jakich podstawach doszedł do tego wniosku. – Odpowiedź Komisji 58. Komisja wnosi o oddalenie pierwszej części zarzutu drugiego. Podnosi ona, że Sąd nie jest zobowiązany do szczegółowego odniesienia się do każdego przedłożonego mu argumentu, a w szczególności wówczas, jeżeli wspomniane argumenty nie są sformułowane w wystarczająco jasny i precyzyjny sposób. Spółka GSD nie przedstawiła żadnych nowych dowodów na obalenie domniemania wywierania decydującego wpływu. Jej argumenty w istocie zostały przedstawione w zupełnie innym kontekście, to znaczy przy podważaniu zastosowania art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 odnośnie do pułapu 10%. Ocena 59. Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem spoczywający na Sądzie na mocy art. 36 i art. 53 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej obowiązek uzasadnienia nie nakazuje Sądowi dokonania wyjaśnienia, które podejmuje w sposób wyczerpujący punkt po punkcie argumentację przedstawioną przez strony sporu. Uzasadnienie może być dorozumiane, pod warunkiem że umożliwia ono zainteresowanym poznanie podstaw, na których został oparty zaskarżony wyrok, a Trybunałowi dostarcza elementów wystarczających do dokonania kontroli w trybie odwołania ( ). 60. Po pierwsze, pozostaje oczywistym, iż w pkt 78–80 zaskarżonego wyroku Sąd omówił argumenty spółki GSD w przedmiocie znaczenia wyrażenia „przedsiębiorstwo” dla potrzeb stosowania art. 101 TFUE. 61. Po drugie, w pkt 85–87 Sąd określił zasady prawa, na których oparł swoją ocenę, (i) czy spółka GSD i Groupe Gascogne stanowiły przedsiębiorstwo, (ii) czy ma zastosowanie domniemanie wywierania decydującego wpływu oraz (iii) czy spółka GSD obaliła domniemanie, iż Groupe Gascogne rzeczywiście wywierała tak decydujący wpływ na jej politykę gospodarczą. 62. Po trzecie, z pkt 88 i 89 zaskarżonego wyroku wynika, że w swojej ocenie Sąd (i) uwzględnił okoliczność, że GSD była spółką zależną, której wszystkie udziały należały do Groupe Gascogne, (ii) uznał, że GSD nie obaliła domniemania o wywieraniu decydującego wpływu poprzez wykazanie, że rzeczywiście działała w niezależny sposób przy ustalaniu swojej polityki gospodarczej, oraz (iii) oddalił argument spółki GSD, że do Komisji należy wykazanie, że GSD nie pozostawała niezależna. 63. Wprawdzie Sąd nie stwierdził w sposób wyraźny, że to na spółce GSD spoczywa ciężar dowodu obalenia domniemania. Jednakże stanowiło to właśnie podstawę, na której Sąd oparł swoje rozumowanie co się tyczy pkt 89, 90 zaskarżonego wyroku. 64. Ponadto ze względu na to, iż te punkty zaskarżonego wyroku umożliwiły GSD poznanie podstaw, na których Sąd oparł swoje rozumowanie, a Trybunałowi dostarczyły elementów wystarczających dla dokonania kontroli w ramach niniejszego odwołania, uznać należy, że wyrok ten nie jest – wbrew twierdzeniom spółki GSD – dotknięty jakimkolwiek brakiem w uzasadnieniu. 65. Należy zatem oddalić pierwszą część drugiego zarzutu. Nieprzestrzeganie górnego pułapu grzywny za okres poprzedzający przejęcie GSD przez Groupe Gascogne 66. Druga część drugiego zarzutu została podniesiona tytułem ewentualnym. Dotyczy ona wykładni art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, który stanowi, że nałożona na każde przedsiębiorstwo biorące udział w naruszeniu grzywna nie przekroczy 10% całkowitego obrotu uzyskanego w roku obrotowym poprzedzającym wydanie decyzji przez Komisję. Podsumowanie stanowisk stron – Odwołanie GSD 67. Spółka GSD podważa podstawę obliczenia przez Komisję wysokości grzywny za okres poprzedzający przejęcie spółki GSD przez Groupe Gascogne. Łączna kwota grzywny wynosi 13,2 mln EUR, natomiast Groupe Gascogne odpowiada w ramach tej kwoty wspólnie i solidarnie z tytułu 9,9 mln EUR. GSD podniosło wobec Sądu, że kwota 3,3 mln EUR (różnica pomiędzy kwotą 13,2 mln EUR a kwotą 9,9 mln EUR) odnosi się do okresu od dnia 9 lutego 1988 r. do dnia 31 grudnia 1993 r., a więc przed przejęciem spółki GSD przez Groupe Gascogne. Kwota ta przekracza pułap (10% obrotów spółki GSD) określony w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. 68. Spółka GSD powołuje się na podejście przyjęte przez Komisję w decyzji nr 2005/349/WE (zwanej „decyzją w sprawie Nadtlenki organiczne”) ( ) na poparcie argumentu, że jeżeli okres, w odniesieniu do którego miało miejsce naruszenie, zostanie podzielony na (i) okres, w trakcie którego wyłącznie spółka zależna ponosi odpowiedzialność za naruszenie, oraz na (ii) okres, w odniesieniu do którego spółka zależna i spółka dominująca uznawane są na ponoszące wspólną i solidarną odpowiedzialność, Komisja powinna, przy stosowaniu pułapu 10%, wziąć pod uwagę tylko obroty spółki zależnej w tym pierwszym okresie. Spółka GSD podnosi, że z wyroku w sprawie Elf Aquitaine przeciwko Komisji ( ) wynika, że Sąd naruszył prawo w ten sposób, że potwierdził, że Komisja może zmienić swoją praktykę, a w konsekwencji postanowić, że nie zastosuje zasady wynikającej z decyzji w sprawie nadtlenków organicznych bez podania uzasadnienia. Komisja mogła wziąć pod uwagę światowe obroty grupy kapitałowej wyłącznie w odniesieniu do tego drugiego okresu przy obliczaniu pułapu 10%. Jednakże Komisja nie zastosowała tej zasady w niniejszej sprawie. Przy kwocie 3,3 mln EUR wysokość grzywny została ustalona na poziomie przekraczającym 10% obrotów GSD (20078400 EUR) w roku obrotowym poprzedzającym wydanie spornej decyzji. – Odpowiedź Komisji 69. Komisja podnosi, że druga część drugiego zarzutu odwołania jest bezskuteczna. Po pierwsze, zwraca ona uwagę, że spółka GSD nigdy nie podnosiła, iż Komisja lub Sąd błędnie zastosowały art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Wobec powyższego wyrok Sądu w tym zakresie jest ostateczny. Po drugie, decyzja w sprawie Nadtlenki organiczne sama w sobie nie stanowi dowodu na istnienie „praktyki Komisji” stosowanej przy określaniu pułapu 10% przewidzianego w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Po trzecie, podejście przyjęte w decyzji w sprawie Nadtlenki organiczne jest prawnie błędne. Co więcej, niniejsza sprawa różni się od sprawy Elf Aquitaine ( ). 70. Sąd nie przyjął podejścia zastosowanego przy sprawie Nadtlenki organiczne. W pkt 108 zaskarżonego wyroku Sąd wyjaśnił: „108 Wbrew twierdzeniom strony skarżącej z powyższego wynika, że w sytuacji dokonania rozgraniczenia pomiędzy pierwszym okresem, w odniesieniu do którego odpowiedzialność za naruszenie ponosi wyłącznie spółka zależna, a drugim okresem, w odniesieniu do którego spółka dominująca ponosi wspólną i solidarną odpowiedzialność wespół ze spółką zależną z tytułu naruszenia, art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 nie nakłada na Komisję obowiązku ustalenia, czy ta część grzywny za którą spółka dominująca nie ponosi wspólnej i solidarnej odpowiedzialności z tytułu jej uiszczenia, przekracza 10% własnych obrotów spółki zależnej. Jedynym celem pułapu, o którym jest mowa w tym przepisie, jest zapobieżenie nałożenia nadmiernej grzywny, mając na uwadze ogólną wielkość podmiotu gospodarczego w dniu wydania decyzji. Obroty spółki, która samodzielnie ponosi odpowiedzialność za naruszenie, na dzień, w którym miało miejsce naruszenie bądź w momencie nałożenia grzywny, ma w tym względzie jedynie ograniczone znaczenie” ( ). Ocena 71. Jak należy rozumieć pojęcie „przedsiębiorstwo” w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, w sytuacji gdy podmiot ten nie był tym samym podmiotem w okresie, w którym naruszenie miało miejsce? Czy przy określaniu pułapu 10% za okres, w odniesieniu do którego tylko spółka zależna ponosi odpowiedzialność, należy brać pod uwagę światowe obroty grupy kapitałowej, czy też punktem odniesienia powinny być obroty spółki zależnej w roku obrotowym poprzedzającym wydanie decyzji przez Komisję? 72. Badając powyższe kwestie, należy mieć na uwadze, że okres naruszenia, w odniesieniu do którego spółka GSD ponosi wyłączną odpowiedzialność, oraz późniejszy okres, w odniesieniu do którego ponosi ona wspólną i solidarną odpowiedzialność wespół z Groupe Gascogne, pozostają bezsporne. 73. W braku orzecznictwa Trybunału w tym przedmiocie spółka GSD powołuje się na decyzję Komisji w sprawie Nadtlenki organiczne. Mocą tej decyzji Komisja podzieliła odpowiedzialność za uiszczenie grzywny nałożonej na spółkę dominującą i na spółkę zależną po uwzględnieniu okresu poprzedzającego przejęcie spółki zależnej PC przez spółkę dominującą Laporte, gdy PC ponosiła wyłączną odpowiedzialność z tytułu naruszenia. W konsekwencji Komisja przy ustalaniu pułapu 10% przyjęła za punkt odniesienia obroty PC w roku obrotowym poprzedzającym wydanie decyzji w sprawie Nadtlenki organiczne, a nie obroty światowe spółki Laporte. 74. Co się tyczy argumentu spółki GSD dotyczącego praktyki decyzyjnej Komisji, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że praktyka decyzyjna Komisji nie stanowi ram prawnych dla ustalana wysokości grzywien w dziedzinie konkurencji, ponieważ Komisja dysponuje w niej szerokim zakresem uznania, w ramach którego nie jest związana ocenami, jakich dokonała wcześniej ( ). Komisja nie była zatem zobowiązana do zastosowania podejścia przyjętego w sprawie nadtlenków organicznych. Podzielam pogląd Komisji, że ta jedna decyzja nie stanowi praktyki. 75. Z powyższego nie wynika jednak, że podejście Komisji w niniejszej sprawie było zgodne z art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. 76. W trakcie rozprawy przed tym Sądem Komisja stwierdziła, iż w świetle dwóch wyroków Sądu, to znaczny wyroku w sprawie Tokai Carbon i in. przeciwko Komisji ( ) oraz w sprawie YKK i in. przeciwko Komisji ( ), uważa, że przyjęte przez siebie podejście w decyzji w sprawie Nadtlenki organiczne było błędne, natomiast w niniejszej sprawie zostało przyjęte bardziej odpowiednie rozwiązanie. 77. Moim zdaniem wyrok w sprawie Tokai dotyczył odmiennej sytuacji. W sprawie Tokaj zarówno spółka dominująca, jak i spółka zależna wchodziły w skład tego samego przedsiębiorstwa, w okresie gdy miało miejsce naruszenie, jednakże ich relacje w roku odniesienia dla potrzeb obliczania pułapu 10% były już inne ( ). Na tym etapie spółka dominująca nie ponosiła już odpowiedzialności za swoją byłą spółkę zależną: były to spółki siostrzane. Obydwie spółki ponosiły wspólną i solidarną odpowiedzialność w odniesieniu do okresu trwania naruszenia, jednakże decyzja została skierowana odrębnie do byłej spółki zależnej i do byłej spółki dominującej, natomiast pułap 10% został zastosowany wobec każdego z adresatów ( ). 78. Wyrok w sprawie YKK ( ) dotyczył spółki dominującej (zwanej dalej „YKK”) oraz spółki zależnej (zwanej dalej „YKK Stockco”), uznanych za stanowiące to samo przedsiębiorstwo na dzień wydania decyzji przez Komisję. Na mocy tej decyzji spółka YKK została pociągnięta do wspólnej i solidarnej odpowiedzialności z tytułu naruszenia, którego dopuściła się YKK Stockco, spółka zależna stanowiąca jej wyłączną własność. Naruszenie trwało przez okres 10 lat. Ustalono, że YKK Stockco uczestniczyła w działaniach antykonkurencyjnych przez okres sześciu lat poprzedzających przejęcie jej przez YKK. Działania antykonkurencyjne następnie trwały przez okres kolejnych czterech lat po tym, gdy spółka zależna weszła w skład grupy kapitałowej YKK. Komisja obarczyła YKK wspólną i solidarną odpowiedzialnością za uiszczenie grzywny nałożonej na YKK Stockco w odniesieniu do okresu rozpoczynającego się od momentu, w którym stała się wyłącznym właścicielem spółki zależnej. 79. Spółka YKK Stockco podniosła, że przy określaniu pułapu 10% Komisja powinna była wziąć pod uwagę jedynie jego obroty za (sześcioletni) okres naruszenia, w odniesieniu do którego tylko ona ponosi wyłączną odpowiedzialność. Wobec powyższego światowy obrót grupy kapitałowej nie powinien stanowić podstawy obliczania pułapu 10% dla tej części grzywny. Sąd nie podzielił tego poglądu. Orzekł on, że YKK Stockco i YKK ponoszą wspólną i solidarną odpowiedzialność na chwilę stanowiącą punkt odniesienia służący do obliczania pułapu 10%, wobec czego Komisja miała rację, przyjmując światowy obrót za podstawę do obliczania pułapu 10% za cały okres trwania naruszenia. 80. W istocie stanowisko Komisji sprowadza się do tego, że Trybunał powinien wziąć pod uwagę stan finansów przedsiębiorstwa na chwilę wydania spornej decyzji, jako zabezpieczenie przed nakładaniem nadmiernych grzywien ustalanych w drodze odniesienia do sytuacji finansowej przedsiębiorstwa w czasie, gdy naruszenie miało miejsce ( ). 81. Uważam, że podejście Komisji przyjęte w decyzji w sprawie Nadtlenki organiczne jest bardziej spójne z brzmieniem i celami art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 aniżeli podejście przyjęte w niniejszej sprawie. 82. Nie jest mi znane orzecznictwo Trybunału, w którym sam Trybunał dokonałby wykładni art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w takich okolicznościach jak w niniejszej sprawie. Podchodzę do tej kwestii w następujący sposób. 83. Po pierwsze, art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003 stanowi, że „[d]la każdego przedsiębiorstwa […] biorąc[ego] udział w naruszeniu grzywna nie przekroczy 10% całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym”. Sam Sąd nie dokonał wyraźnych ustaleń, natomiast w sposób dorozumiany przyjął ustalenia Komisji zawarte w treści spornej decyzji, że spółka GSD ponosi całkowitą odpowiedzialność z tytułu naruszenia w odniesieniu do okresu poprzedzającego przejęcie go przez Groupe Gascogne ( ). Skoro to spółka GSD było przedsiębiorstwem, które uczestniczyło w naruszeniu w okresie od dnia 9 lutego 1988 r. do dnia 1 stycznia 1994 r., to właśnie tylko ono samo zdaje się być tym „przedsiębiorstwem”, które wchodzi w zakres stosowania art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 odnośnie do naruszenia dokonanego w tymże okresie. 84. Co się tyczy okresu późniejszego, tj. od dnia 1 stycznia 1994 r. do dnia 26 czerwca 2002 r., „przedsiębiorstwem” uczestniczącym w naruszeniu było Groupe Gascogne (z mocy domniemania wywierania decydującego wpływu), jak również spółka GSD (w rzeczywistości). W konsekwencji w odniesieniu do tego okresu obie spółki ponoszą wspólną i solidarną odpowiedzialność. 85. Po drugie, jeżeli w trakcie trwania naruszenia ulega zmianie tożsamość sprawcy z uwagi na przejęcie spółki zależnej w całości przez spółkę dominującą, pojęcie „przedsiębiorstwo” w art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003 jest na tyle pojemne, aby swym znaczeniem objąć taką „zmienną geometrię”. 86. Po trzecie, choć kara grzywny dotyczy działań spółki zależnej, które miały miejsce w przeszłości, to przy ustalaniu pułapu 10% art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 nakłada wymóg, aby punkt odniesienia został ustalony w chwili podejmowania decyzji przez Komisję. Pod tym względem położenie spółki zależnej niczym nie różni się od położenia innego przedsiębiorstwa, ponieważ pułap 10% ustalany na podstawie obrotu osiągniętego w roku poprzedzającym wydanie decyzji Komisji z tytułu naruszenia mającego miejsce w przeszłości. Wobec powyższego niezwykle istotnym jest rozróżnienie obrotów spółki zależnej od obrotów spółki dominującej; natomiast pułap 10% mający zastosowanie wobec tej spółki zależnej w odniesieniu do grzywny nałożonej za okres poprzedzający jej przejęcie przez spółkę dominującą powinien zostać określony poprzez odniesienie wyłącznie do jej własnych obrotów. 87. Po czwarte, uważam, że taka wykładnia jest bardziej spójna z celami art. 23 ust. 2 niż podejście przyjęte przez Komisję. Pułap 10% służy ochronie przedsiębiorstwa przed nadmiernymi grzywnami, które mogłyby je zniszczyć pod względem gospodarczym ( ). Jeżeli spółka zależna zostaje ukarana za naruszenie, za które ponosi wyłączną odpowiedzialność, z zastrzeżeniem górnego pułapu obliczanego na podstawie światowych obrotów całej grupy kapitałowej, do której ona należy, to najprawdopodobniej będziemy mieli do czynienia ze znacznie wyższą kwota (ponieważ 10% światowych obrotów grupy kapitałowej będzie zazwyczaj liczbą wyższą od 10% obrotów pojedynczej spółki zależnej). Tym sposobem ta metoda obliczania pułapu skutkuje nałożeniem wyższej grzywny niż w wypadku ustalenia pułapu 10% w drodze odniesienia do wyłącznie własnych obrotów spółki zależnej. 88. Tak więc moim zdaniem podejście Komisji nie gwarantuje – wbrew intencjom przepisów – że nie będą nakładane nadmierne grzywny. 89. Wreszcie wydaje się rozsądnym przyjąć, iż w takich okolicznościach jak w niniejszej sprawie Komisja dokonuje podziału odpowiedzialności w odniesieniu do okresów poprzedzających przejęcie przez spółkę dominującą i po przejęciu w celu odzwierciedlenia zasady odpowiedzialności osobistej ( ). To właśnie z tej przyczyny, iż zachowanie antykonkurencyjne ze strony spółki zależnej w trakcie wcześniejszego okresu miało miejsce, zanim spółka zależna i spółka dominująca weszły w skład tego samego przedsiębiorstwa, spółka dominująca nie została pociągnięta do wspólnej i solidarnej odpowiedzialności w odniesieniu do tego okresu. Jednakże w drodze analogii uważam za wielce problematyczne uzasadnianie uwzględnienia światowego obrotu grupy kapitałowej dla określenia 10% pułapu dla grzywny, którą wyłącznie spółka zależna zobowiązana jest uiścić, nałożonej w związku z naruszeniem, którego nie dopuściła się sama spółka dominująca, ani które nie jest jej przypisywane w odniesieniu do omawianego okresu. 90. Moim zdaniem Sąd dokonał błędnej wykładni art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, zaś zaskarżony wyrok jest w tym względzie dotknięty wadą. W konsekwencji uważam, że pułap dla grzywny nałożonej na spółkę GSD w odniesieniu do okresu od dnia 9 lutego 1988 r. do dnia 1 stycznia 1994 r. powinien wynosić 2 0784 400 EUR (10% obrotów w roku obrotowym poprzedzającym wydanie spornej decyzji). Trzeci zarzut odwołania: skutki naruszenia na rynek Brak dostatecznego uzasadnienia ze strony Sądu w przedmiocie, że naruszenie należy uznać za bardzo poważne 91. W trzecim zarzucie odwołania spółka GSD podważa zaskarżony wyrok pod tym względem, że Sąd potwierdził, iż Komisja prawidłowo uznała naruszenie za bardzo poważne. Podsumowanie stanowisk stron – Odwołanie spółki GSD 92. Spółka GSD twierdzi, że Sąd nie przedstawił dostatecznego i spójnego uzasadnienia w zakresie zbadania rozumowania zawartego w spornej decyzji odnośnie do rzeczywistych skutków naruszenia na rynek. GSD dalej podnosi, że nie jest w stanie ustalić na podstawie wspominanej decyzji, czy oddziaływanie kartelu na rynek zostało wykazane na podstawie kryteriów wskazanych przez Komisję, czy też Komisja uznała, że oddziaływanie kartelu jest niewymierne. Wobec powyższego spółka GSD podnosi, że ma utrudnione przygotowanie obrony, ponieważ zarzuty, z którymi musi się zmierzyć, są niejasne. Sąd błędnie utrzymał rozumowanie Komisji przedstawione w spornej decyzji w zakresie, w jakim Sąd stwierdził, że oddziaływanie kartelu na rynek jest niewymierne, a jednocześnie przyjął, że naruszenie zostało prawidłowo uznane za bardzo poważne. – Odpowiedź Komisji 93. Po pierwsze, Komisja uważa, że zarzut spółki GSD jest niedopuszczalny, ponieważ w pierwszej instancji GSD nie podnosiła, iż ma trudności w zrozumieniu spornej decyzji; po drugie, rozumowanie przedstawione w decyzji jest wystarczająco jasne; po trzecie, że naruszenie wywierało rzeczywiste skutki na rynek, lecz nie istniały możliwości ich zmierzenia; oraz po czwarte, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że przy określaniu kwoty grzywny kwestia, czy rzeczywiście występuje oddziaływanie na rynek jest elementem, który może być brany pod uwagę, lecz nie stanowi koniecznej przesłanki. Ocena 94. Podobnie jak Komisja, argument, że sporna decyzja została niedostatecznie uzasadniona, uważam za niedopuszczalny, ponieważ nie został on podniesiony w pierwszej instancji. Dla Trybunału może być jednak użyteczne zwięzłe zbadanie merytorycznych elementów zarzutu spółki GSD. 95. Czy Sąd – przyjmując, że miało miejsce bardzo poważne naruszenie art. 101 TFUE, a także potwierdzając decyzję Komisji w przedmiocie ustalenia kwoty podstawowej grzywny bez dowodów na okoliczność rzeczywistego oddziaływania na rynek – uchybił obowiązkowi zbadania rozumowania zawartego w spornej decyzji? Czy rozumowanie przedstawione w zaskarżonym wyroku jest w tym względzie spójne i wystarczające? 96. Spółka GSD nie wskazała konkretnych punktów wyroku leżących u podstaw zarzutu braku uzasadnienia. 97. Uważam, że Sąd nie popełnił błędu przy wykonywaniu swoich kompetencji kontrolnych. 98. Ogólnie rzecz ujmując, należy uznać za prawidłowe, że rzeczywiste oddziaływanie naruszenia na rynek jest jednym spośród wielu kryteriów branych pod uwagę przy określaniu wagi omawianego naruszenia. Co więcej, element ten ma znaczenie przy ocenie wagi działania skierowanego przeciwko konkurencji tylko wówczas, jeżeli „rzeczywiste oddziaływanie na rynek” jest faktycznie wymierne ( ). 99. W celu określenia kwoty podstawowej grzywny należy uwzględnić czas trwania naruszeń i wszystkie elementy mogące wchodzić w ocenę wagi tych naruszeń, takie jak zachowanie każdego z przedsiębiorstw, rola odgrywana przez każde z nich w ustaleniu uzgodnionych praktyk, korzyść, którą mogły odnieść z tych praktyk, ich rozmiar i wartość danych towarów, jak również zagrożenie, jakie tego rodzaju naruszenia stanowią dla celów Unii Europejskiej ( ). 100. Wynika z tego, że skutek praktyki antykonkurencyjnej nie jest sam w sobie kryterium rozstrzygającym dla oceny odpowiedniej wysokości grzywny. W szczególności elementy objęte aspektem zamiaru mogą być istotniejsze niż elementy dotyczące tych skutków, przede wszystkim naruszeń, które są poważne same z siebie ( ). 101. Sąd rozważył kwestię wagi naruszenia etapami, badając najpierw jego rzeczywiste oddziaływanie na rynek, a następnie, czy Komisja zastosowała zróżnicowane traktowanie wobec uczestników kartelu w zakresie metodologii ustalania wysokości grzywien. Ustalenie to nie jest częścią niniejszego odwołania. 102. Co się tyczy rzeczywistego oddziaływania na rynek, spółka GSD przedstawiła następujące argumenty przed Sądem. Po pierwsze, twierdziła, iż skoro Komisja uznała, że nie zachodzi konieczność zmierzenia oddziaływania na rynek, to tym samym Komisja nie zastosowała swoich wytycznych z 1998 r. Po drugie, spółka GSD powołała się na wcześniejszy wyrok w sprawie Degussa przeciwko Komisji ( ), w którym Sąd orzekł, że jeżeli skutki naruszenia na rynek zostały jedynie częściowo wykazane, to wówczas grzywna nałożona przez Komisję powinna zostać obniżona. Po trzecie, spółka GSD podniosła, że Komisja w trakcie rozważania wagi naruszenia powinna uwzględnić, że GSD nie uczestniczyła w pewnych praktykach antykonkurencyjnych. 103. Sąd zbadał każdy z argumentów spółki GSD. W pkt 117 Sąd stwierdził ( ): „[…] przy ocenie wagi naruszenia należy wziąć pod uwagę jego rzeczywisty wpływ na rynek, tam gdzie może to być zmierzone”. 104. Z tego właśnie powodu w pkt 118 Sąd stwierdził: „Wobec powyższego argument strony skarżącej oznaczający w istocie, że Sąd powinien obniżyć kwotę grzywny nałożoną przez Komisję jeżeli wywierane oddziaływanie na rynek jest niewymierne, nie może zostać uwzględniony”. 105. Sąd dalej dokonał analizy wyroku w sprawie Degussa, a następnie stwierdził, że sprawa ta ma odmienny charakter ( ): „W sprawie tej Sąd obniżył kwotę grzywien, ponieważ ustalono, że Komisja nie uwzględniła kilku elementów wskazujących, że kartel rzeczywiście przez pewien okres nie wywierał żadnych skutków […] Ponadto w pkt 241 i 242 tego wyroku stwierdzono, że nie zdołano wykazać zawarcia w tym okresie porozumienia dotyczącego cen ani wykonania wcześniejszego porozumienia dotyczącego cen”. 106. Tymczasem Sąd stwierdził, że ( ): „W niniejszej sprawie Komisja nie twierdzi, że jest w stanie zmierzyć oddziaływanie naruszenia na rynek ani też strona skarżąca nie podniosła żadnego argumentu ani nie przedstawiła żadnych dowodów, które mogłyby wykazać, że kartel rzeczywiście był bezskuteczny, a w konsekwencji nie wywierał oddziaływania na rynek”. 107. Sąd dokonał szereg dalszych ustaleń okoliczności faktycznych dotyczących uczestnictwa spółki GSD w kartelu. Tak więc Sąd stwierdził, że zachowanie spółki GSD, na przykład jej uczestnictwo w systemach wymiany informacji ( ), podziale udziału w rynku ( ) oraz ustalaniu cen ( ), stanowi samo w sobie poważne naruszenie reguł konkurencji. 108. Wprawdzie Sąd nie stwierdził wyraźnie, że wdrażanie praktyk antykonkurencyjych nie stanowi samo w sobie decydującego kryterium ustalania kwoty podstawowej grzywny. Jednakże z całokształtu oceny Sądu w przedmiocie wagi naruszenia wynika, że jego ustalenia nie opierały się wyłącznie na ogólnym oddziaływaniu zachowania antykonkurencyjnego na rynek. Oddalił on argumenty spółki GSD na rzecz obniżenia kwoty podstawowej grzywny. Ponadto Sąd stwierdził, że zachowanie spółki GSD stanowiło istotny element oceny wagi naruszenia reguł konkurencji. 109. W związku z tym, skoro Sąd dokonał oceny spornej decyzji na tle zasad ustanowionych w orzecznictwie Trybunału ( ), uzasadnienie zaskarżonego wyroku było wystarczające. 110. Wynika z tego, że część pierwsza rozpatrywanego zarzutu jest bezzasadna. Naruszenie prawa odnośnie do „rzeczywistych skutków naruszenia na rynek” 111. W drugiej części trzeciego zarzutu odwołania, podniesionego tytułem ewentualnym, spółka GSD podważa metodologię zastosowaną przez Komisję przy określaniu kwoty podstawowej grzywny. Podsumowanie stanowisk stron – Odwołanie spółki GSD 112. Spółka GSD podnosi, że jeżeli Komisja zamierza uwzględnić rzeczywiste skutki naruszenia na rynek, to powinna przedstawić konkretne, wiarygodne i wystarczające dowody pozwalające na dokonanie oceny, jaki rzeczywisty wpływ mogło mieć naruszenie na konkurencję na tym rynku. W niniejszej sprawie Komisja nie przedstawiła takich kryteriów. Wysnuła ona po prostu wniosek z okoliczności utworzenia kartelu, że wywierał on rzeczywiste oddziaływanie na rynek. Spółka GSD podnosi, że stanowisko takie jest niezgodne z orzecznictwem Trybunału, jak również że uzasadnienie Sądu w tym przedmiocie jest niedostateczne. – Odpowiedź Komisji 113. Komisja uważa, że druga część trzeciego zarzutu odwołania spółki GSD jest niedopuszczalna i bezskuteczna z kilku przyczyn. Po pierwsze, spółka GSD nie kwestionowała, że naruszenie wywierało oddziaływanie na rynek. Po drugie, spółka GSD nie wskazała konkretnego punktu zaskarżonego wyroku, co do którego zarzucałaby, że Sąd naruszył prawo. Po trzecie, ta część trzeciego zarzutu odwołania jest bezskuteczna, ponieważ z motywu 765 spornej decyzji wynika, iż poziom grzywny nie został określony poprzez odniesienie do rzeczywistego oddziaływania na rynek. Po czwarte, kwota podstawowa grzywny została ustalona na podstawie innych czynników niż oddziaływania kartelu na rynek; Komisja opierała się na działaniach kartelu polegających na zmowie, wykonywaniu tych działań oraz na wielkości danego obszaru geograficznego. Ocena 114. Czy w trakcie kontroli decyzji Komisji określającej kwotę podstawową grzywny Sąd wystarczająco uzasadnił brak obniżenia grzywny, zważywszy że Komisja nie zmierzyła oddziaływania kartelu na rynek, bo właśnie uznała je za niewymierne? 115. Uważam, iż Sąd w zaskarżonym wyroku na tyle jasno przedstawił swoje rozumowanie, że umożliwia ono zainteresowanym poznanie podstaw, na których został oparty zaskarżony wyrok, a Trybunałowi dostarcza elementów wystarczających do dokonania kontroli ( ). 116. Sąd uwzględnił okoliczność, że Komisja określiła kwotę podstawową grzywny niezależnie od realnego oddziaływania, jakie kartel wywierał na rynek ( ). Sąd również uwzględnił inne elementy, takie jak charakter uczestnictwa spółki GDS w naruszeniu, charakter działań antykonkurencyjnych oraz wielkość danego obszaru geograficznego ( ). 117. W pkt 117 zaskarżonego wyroku Sąd odniósł się do wytycznych Komisji z 1998 r., a tym samym nie naruszył prawa. W pkt 118 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że zastosowanie kryterium „rzeczywistego oddziaływania na rynek” jest fakultatywne ( ). Stwierdził on w odniesieniu do ustalania kwoty podstawowej grzywny, że kryterium to nie jest wymierne. Sąd orzekł, że w tych okolicznościach Komisja nie była zobowiązana do przedstawienia dodatkowych elementów w celu udowodnienia, że kartel wywołał rzeczywiste skutki. 118. Zatem ocena wagi naruszenia w niniejszej sprawie została dokonana poprzez odwołanie się do czynników obejmujących między innymi zachowanie spółki GSD oraz wielkość danego rynku geograficznego. Pozostaje to w pełnej zgodności z pkt 1 A wytycznych Komisji z 1998 r. oraz z orzecznictwem Trybunału ( ). 119. Druga część zarzutu trzeciego jest zatem bezskuteczna. 120. Z powyższego wynika, że zarzut trzeci odwołania należy oddalić w całości. Niezdolność uiszczenia nałożonej grzywny 121. W trakcie rozprawy przed Trybunałem spółka GSD przedstawiła argumentację w przedmiocie jej obecnej sytuacji finansowej, podnosząc, że nie ma ona możliwości uiszczenia grzywny nałożonej sporną decyzją. Spółka GSD nie przedstawiła równoważnych argumentów w pierwszej instancji. 122. Podstawy prawne tej argumentacji są niejasne, ponieważ na ich poparcie nie zostały przytoczone żadne przepisy traktatu, statutu Trybunału ani jego regulaminu postępowania. 123. Uważam, że argumenty spółki GSD w przedmiocie niezdolności uiszczenia grzywny są niedopuszczalne z trzech przyczyn. 124. Po pierwsze, odwołania do Trybunału ograniczone są do kwestii prawnych. Ocena, czy spółka GSD jest niezdolna do uiszczenia grzywny, wiąże się z kwestią okoliczności faktycznych, które nie należą do Trybunału w postępowaniu odwoławczym. Po drugie, Trybunał w ramach odwołania nie może ze względów słuszności zastąpić własną oceną oceny dokonanej przez Sąd orzekający w ramach nieograniczonego prawa orzekania w przedmiocie kwoty grzywien nałożonych na przedsiębiorstwa z powodu naruszenia przez nie prawa Unii ( ). Po trzecie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ( ) przy ustalaniu kwoty grzywny Komisja nie ma obowiązku uwzględnienia sytuacji finansowej zainteresowanego przedsiębiorstwa, gdyż uznanie takiego obowiązku oznaczałoby przyznanie przedsiębiorstwom najmniej przystosowanym do warunków rynkowych nieuzasadnionej przewagi konkurencyjnej ( ). Brak rozstrzygnięcia w rozsądnym terminie Podsumowanie stanowisk stron – Odwołanie spółki GSD 125. Spółka GSD twierdzi, iż w chwili wniesienia do Sądu skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji i nałożonej w nią grzywny, spółka ustanowiła poręczenie bankowe na uiszczenie wspomnianej grzywny i wszelkich ewentualnych narosłych odsetek, oczekując na rozstrzygnięcie postępowania w pierwszej instancji. Spółka GSD twierdzi, że postępowanie trwało nadmiernie długo (5 lat i 10 miesięcy) ( ). 126. Spółka GSD podnosi, że Sąd naruszył art. 47 karty w ten sposób, że nie rozstrzygnął sprawy w rozsądnym terminie. W konsekwencji spółka GSD wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku lub pomocniczo o obniżenie nałożonej grzywny, uwzględniając ciężar finansowy doznany w wyniku naruszenia jej prawa podstawowego. – Odpowiedź Komisji 127. Po pierwsze, Komisja podnosi, że zarzut spółki GSD jest niedopuszczalny, bowiem nie podniosła ona kwestii braku rozstrzygnięcia w rozsądnym terminie na rozprawie przed Sądem. Po drugie, zaskarżony wyrok nie powinien zostać uchylony w całości, ponieważ spółka GSD nie skarżyła się, że jej prawo do obrony zostało naruszone, gdyż Sad nie rozstrzygnął sprawy spółki GSD w rozsądnym terminie. Po trzecie, nawet jeżeli Trybunał stwierdziłby, że postępowanie przed Sądem było przewlekłe, to spółka GSD nie poniosła żadnej istotnej straty wskutek przewlekłego postępowania. Po czwarte, właściwym środkiem prawnym w takich okolicznościach byłoby wniesienie odrębnej skargi o odszkodowanie. Po piąte – pomocniczo – jeżeli Trybunał zasądziłby odszkodowanie w postępowaniu odwoławczym, to powinno ono być symboliczne. Ocena 128. Spółka GSD – jak zwróciła uwagę Komisja – nie podniosła kwestii braku rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym terminie w trakcie postępowania w pierwszej instancji. Nie stanowi to zaskoczenia. Pomimo że skarżący mógł (tak jak Kendrion) podnieść tę kwestię już w trakcie rozprawy przed Sądem, to łączny okres trwania postępowania w pierwszej instancji pozostaje nieznany aż do momentu wydania wyroku przez Sąd. Skarżący może (na przykład) podnosić, że Sąd wydał wyrok po zbyt długim okresie następującym po rozprawie, a w konsekwencji, że okres ten stanowi kolejny element, który należałoby uwzględnić ( ). 129. W konsekwencji skarżący może zechcieć ocenić swoją sytuację dopiero po zakończeniu postępowania w pierwszej instancji. Wydaje mi się, że spółka GSD w niniejszej sprawie właśnie przyjęła takie podejście. Jeżeli skarżący nie mogliby tego uczynić z uwagi na okoliczność, że są zobowiązani podnieść ten zarzut w pierwszej instancji (by nie wykluczyć tej możliwości w postępowaniu odwoławczym), to niekoniecznie dysponowaliby wszelkimi mającymi znaczenie informacjami dla podjęcia takiej decyzji. Mogłoby to stanowić uszczerbek dla ich prawa do obrony. Zatem skarżący powinien mieć możliwość wyboru podniesienia tego zarzutu w pierwszej instancji czy też podniesienia go po raz pierwszy w postępowaniu odwoławczym. 130. W związku z powyższym uważam, że brak jest przeszkód, aby spółka GSD podniosła po raz pierwszy w postępowaniu odwoławczym kwestię, czy Sąd nie rozstrzygnął sprawy w rozsądnym terminie ( ). 131. W wyroku w sprawie Baustahlgewebe ( ) Trybunał wskazał, że rozsądny charakter terminu na wydanie orzeczenia winien być oceniany na podstawie okoliczności właściwych dla każdej sprawy. Zastosował on następujące kryteria zaczerpnięte z orzecznictwa ETPC: (i) znaczenie sprawy dla zainteresowanego, (ii) złożoność sprawy, (iii) zachowanie zainteresowanych stron oraz (iv) zachowanie właściwych organów (zwane dalej „kryteriami wynikającymi z wyroku w sprawie Baustahlgewebe”) ( ). 132. W mojej opinii do sprawy Groupe Gascogne, w której szczegółowo omawiam tę kwestię, zaproponowałam udoskonalenie kryteriów wynikających z wyroku w sprawie Baustahlgewebe. W szczególności proponuję, aby przy ustalaniu, czy sprawa została rozpatrzona w rozsądnym terminie, było bardziej odpowiednim zbadanie, czy wystąpiły nieuzasadnione okresy bezczynności ze strony Sądu ( ), zamiast skupiania się na łącznym okresie trwania postępowania, począwszy od dnia złożenia skargi do dnia wydania wyroku. 133. Spółka GSD złożyła skargę o stwierdzenie nieważności decyzji dnia 23 lutego 2006 r. Pisemny etap postępowania został zakończony w dniu 23 lutego 2007 r. W dniu 23 września 2010 r. Sekretariat Sądu poinformował strony, że sprawa została przydzielona czwartej izbie, po okresie widocznej bezczynności trwającej przez około trzy lata i siedem miesięcy. W dniu 20 października 2010 r. spółka GSD złożyła wniosek do Sądu o ponowne otwarcie pisemnego etapu postępowania ( ). W dniu 14 grudnia 2010 r. spółka GSD została poinformowana o skierowaniu sprawy na rozprawę. Rozprawa przed Sądem odbyła się w dniu 2 lutego 2011 r., natomiast wyrok został wydany w dniu 16 listopada tegoż roku. Postępowanie w pierwszej instancji trwało łącznie pięć lat i dziesięć miesięcy, przy czym okres pomiędzy zakończeniem pisemnej procedury a rozprawą wyniósł około czterech lat. 134. Stosując kryteria wynikające z wyroku w sprawie Baustahlgewebe, jest oczywistym, że sprawa ma duże znaczenie dla spółki GSD, skoro podlega ona wysokiej grzywnie z mocy spornej decyzji. Jest również oczywistym, że postępowanie w pierwszej instancji zrodziło złożone zagadnienia. Nie uważam, że przyczynę przewlekłości postępowania można by przypisać zachowaniu spółki GSD. Prawdą jest, że dnia 20 października 2010 r. spółka GSD złożyła wniosek do Sądu o ponowne otwarcie pisemnego etapu postępowania w celu przedłożenia argumentów w przedmiocie nowego statusu karty po wejściu w życie traktatu z Lizbony (zob. pkt 46–53 powyżej). Jednakże z okoliczności, iż spółka GSD została zawiadomiona w dniu 14 grudnia 2010 r. o skierowaniu sprawy na rozprawę, jasno wynika, że to zdarzenie proceduralne miało niewielki wpływ albo wręcz żaden na łączny okres trwania postępowania. Trybunałowi nie zostały przedstawione żadne informacje, które wyjaśniałyby bądź usprawiedliwiały wynoszący trzy lata i osiem miesięcy okres bezczynności pomiędzy zakończeniem pisemnego etapu postępowania a złożeniem przez spółkę GSD wniosku o ponowne otwarcie pisemnego etapu postępowania. W braku dowodów na tę okoliczność jest dla mnie oczywistym, że niniejsza sprawa nie była prowadzona z zachowaniem rozsądnego terminu. Uważam, że – jak już to wskazałam w mojej opinii w sprawie Groupe Gascogne ( ) – ogólnie etap ten mógłby trwać do dwóch lat bez możliwości uznania opóźnienia za „nadmierne”. Wynika z tego, że – w zaokrągleniu – sprawa ta toczyła się w pierwszej instancji przed Sądem o półtora roku dłużej niż powinna była. 135. W związku z tym uważam, że prawo podstawowe spółki GSD do rozpatrzenia jej sprawy przez Sąd w rozsądnym terminie zostało naruszone. 136. Z mojej opinii w sprawie Groupe Gascogne ( ) wynika, że w wypadku stwierdzenia naruszenia art. 47 karty, ustalenie takie nie powinno samo w sobie prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. 137. Co więcej, jak zauważyła Komisja, spółka GSD nie podnosiła, że jej prawo do obrony zostało naruszone wskutek tej nieprawidłowości proceduralnej. 138. W związku z powyższym nie uważam, że zaskarżony wyrok powinien zostać uchylony. 139. Zarzut spółki GSD podniesiony tytułem ewentualnym, stanowiący próbę uzyskania obniżenia grzywny, wydaje się oparty na podejściu Trybunału w wyroku w sprawie Baustahlgewebe ( ), natomiast nie stanowi on odrębnego roszczenia z tytułu strat materialnych bądź odszkodowania pieniężnego. 140. W świetle tego zarzutu uważam, że w braku roszczenia z tytułu strat materialnych lub odszkodowania pieniężnego wniosek w treści samego wyroku, iż Sąd naruszył art. 47 karty, stanowiłby zadośćuczynienie ( ). 141. Uznaję zatem, że w zakresie w jakim spółka GSD uważa, że poniosła stratę wskutek braku rozstrzygnięcia jej sprawy w rozsądnym terminie, skarga o odszkodowanie byłaby bardziej odpowiednim i skutecznym środkiem prawnym dla potrzeb art. 47 karty, interpretowanego w świetle art. 6 ust. 1 i art. 13 EKPC niźli obniżenie wysokości grzywny ( ). Proponuję zatem, aby Trybunał orzekł, że Sąd dopuścił się nadmiernego opóźnienia przed wydaniem orzeczenia w przedmiocie skargi skierowanej do niego przez spółkę GSD oraz jasno wskazał tej spółce, że przysługuje jej wystąpienie z odrębną skargą o odszkodowanie, jeśli uzna to za słuszne. W przedmiocie kosztów 142. W wypadku podzielenia przez Trybunał mojej oceny odwołania, zgodnie z art. 137 art. 138, art. 140 w związku z art. 184 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, spółka GSD jako strona przegrywająca odnośnie do wszystkich zarzutów odwołania oprócz drugiej części drugiego zarzutu odwołania ( ) powinna zostać obciążona własnymi kosztami oraz dwiema trzecimi kosztów postępowania poniesionymi przez Komisję. Wnioski 143. Uważam zatem, że Trybunał powinien: — oddalić pierwszy i trzeci zarzut odwołania oraz pierwszą część drugiego zarzutu odwołania jako bezzasadne; — uchylić wyrok Sądu w sprawie T‑79/06 Sachsa Verpackung przeciwko Komisji, w zakresie w jakim Sąd mocą tego wyroku oddalił żądanie, w ramach którego grzywna nie powinna była być ustalona w wysokości 3,3 mln EUR za okres poprzedzający przejęcie Gascogne Sack Deutschland przez Groupe Gascogne oraz zastąpienie tej liczby kwotą 2 078 400 EUR; — stwierdzić, że Sąd nie rozstrzygnął sprawy T‑79/06 w rozsądnym terminie; oraz — obciążyć Gascogne Sack Deutschland własnymi kosztami oraz dwiema trzecimi kosztów postępowania poniesionymi przez Komisję. ( )   Język oryginału: angielski. ( )   Wyroki Sądu z dnia 16 listopada 2011 r.: w sprawie T‑54/06 Kendrion przeciwko Komisji; w sprawie T‑72/06 Groupe Gascogne przeciwko Komisji; w sprawie T‑79/06 Sachsa Verpackung przeciwko Komisji. Streszczenie wszystkich trzech zaskarżonych wyroków zostało opublikowane w języku angielskim. Pełne teksty dostępne są we francuskiej wersji językowej na stronie internetowej Trybunału. Pełny tekst wyroku w sprawie Kendrion jest również dostępny w niderlandzkiej wersji językowej. ( )   Decyzja Komisji z dnia 30 listopada 2005 r. [notyfikowana jako dokument C(2005) 4634 wersja ostateczna)] dotycząca postępowania przewidzianego w art. 81 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (sprawa COMP/38354 – Worki przemysłowe) (zwana dalej „sporną decyzją”). Streszczenie tego aktu zostało opublikowane w Dz.U. 2007, L 282, s. 41. ( )   Sprawa C‑40/12 P Gascogne Sack Deutschland przeciwko Komisji (niniejsza sprawa), sprawa C‑50/12 P Kendrion przeciwko Komisji, sprawa C‑58/12 P Groupe Gascogne przeciwko Komisji. W celu uzyskania pełnego przedstawienia sprawy w kwestii skarg wniesionych do Sądu na te decyzje oraz odwołań wniesionych następnie do Trybunału, zob. pkt 102 mojej opinii w sprawie Groupe Gascogne. ( )   Wyżej wymienionej w przypisie 4 powyżej. ( )   Opinie w sprawie wszystkich trzech odwołań zostały przedstawione w dniu 30 maja 2013 r. ( )   Dz.U. 2010, C 83, s. 2. ( )   Rozporządzenie Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu (Dz.U. 2003, L 1, s. 1). Odpowiedniki stwierdzeń zawartych w motywach 29 i 33 rozporządzenia nr 1/2003 były zawarte w motywach dziesiątym i dwunastym rozporządzenia nr 17 – pierwsze rozporządzenie w sprawie wprowadzenia w życie art. 85 i 86 traktatu (Dz.U. angielskie wydanie specjalne 1959–1962, s. 87, zwane dalej „rozporządzeniem nr 17”). ( )   Rozporządzenie nr 17 zostało uchylone na mocy art. 43 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003. Komisja przytoczyła obydwa rozporządzenia w części 6 spornej decyzji jako podstawę prawną nałożonych grzywien. Właściwymi przepisami rozporządzenia nr 17 są art. 15 ust. 2 i art. 17. Ich lustrzanym odbiciem są art. 23 ust. 2 i 3 oraz art. 31 rozporządzenia nr 1/2003. W niniejszej opinii odwołuję się do przepisów rozporządzenia nr 1/2003, co należy również rozumieć jako odwołanie do art. 15 ust. 2 i art. 17 rozporządzenia nr 17, z uwagi na okoliczność, że ich zasadnicza materialna treść nie uległa zmianie w zakresie istotnym dla zagadnień wynikających z trzech odwołań. ( )   Wyrok Trybunału w sprawie C-413/08 P Lafarge przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-5361, pkt 102. Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu ustanawiającego europejską wspólnotę węgla i stali (Dz.U. 1998, C 9, s. 3, zwane dalej „wytycznymi Komisji z 1998 r.”) posługują się również wyrażeniem „światowe obroty” odnośnie do pułapu 10%, o którym mowa w art. 23 ust. 2. Wobec powyższego posługuję się wyrażeniem „światowe obroty” w niniejszej opinii, gdy jest mowa o obrotach całej grupy kapitałowej. ( )   Wyrok Trybunału z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C-291/98 P Sarrió przeciwko Komisji, Rec. s. I-9991, pkt 85. ( )   Wyżej wymienione w przypisie 10. ( )   Zobacz przypisy 2 i 4 powyżej w przedmiocie tych przedsiębiorstw, odpowiednich skarg na tę decyzję, a następnie ich odwołań do samego Trybunału. ( )   Dz.U. 1996, C 207, s. 4. ( )   Zobacz art. 23 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1/2003. ( )   Motywy 755–757 spornej decyzji. ( )   Porównaj motyw 783 decyzji. ( )   Wyżej wymieniony w przypisie 2 wyrok Sądu w sprawie T‑79/06 Sachsa Verpackung (zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”). ( )   Komunikat Komisji w sprawie zwolnienia z grzywien oraz zmniejszania grzywien w przypadkach karteli (Dz.U. 2002, C 45, s. 3, zwany „komunikatem w sprawie łagodzenia sankcji”) obowiązywał od dnia 14 lutego 2002 r. Komunikat ten zastąpił komunikat w sprawie nienakładania lub zmniejszenia grzywien w przypadku karteli (Dz.U. 1996, C 207, s. 4). ( )   Artykuł 48 ust. 2 regulaminu postępowania. ( )   Zobacz na przykład wyrok Trybunału z dnia 3 września 2008 r. w sprawach połączonych C-402/05 P i C-415/05 P Kadi i Al Barakaat International Foundation przeciwko Radzie i Komisji, Zb.Orz. s. I-6351, pkt 335. ( )   Wyrok Trybunału z dnia 3 maja 2012 r. w sprawie C‑289/11 P Legris Industries przeciwko Komisji, pkt 36. ( )   Wyrok Trybunału z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C‑628/10 P i C‑14/11 P Alliance One International i Standard Commercial Tobacco przeciwko Komisji (zwany „wyrokiem w sprawie Alliance One”), pkt 46, 47, 108, 113. ( )   Moje tłumaczenie. ( )   Wyżej wymieniony w przypisie 23 wyrok w sprawie Alliance One, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo. ( )   C(2003) 4570 wersja ostateczna oraz sprostowanie C(2004) 4 (sprawa COMP/E-2/37.857 – Nadtlenki organiczne). Streszczenie decyzji zostało opublikowane w  Dz.U. 2005, L 110, s. 44 . ( )   Wyrok Trybunału z dnia 21 września 2011 r. w sprawie C-521/09 P, Zb.Orz. s. I-8947 (zwany „wyrokiem w sprawie Elf Aquitaine”). ( )   Wyżej wymieniony w przypisie 27. ( )   Moje tłumaczenie. ( )   Wyrok Trybunału z dnia 3 września 2009 r. w sprawie C-534/07 P Prym i Prym Consumer przeciwko Komisji (zwany „wyrokiem w sprawie Prym”), Zb.Orz. s. I-7415, pkt 98. ( )   Wyrok Sądu z dnia 15 czerwca 2005 r. w sprawach połączonych T-71/03, T-74/03, T-87/03 i T-91/03, Zb.Orz., s. II-10 (zwany „wyrokiem w sprawie Tokai”). Opublikowane zostało streszczenie wyroku. Pełny tekst wyroku dostępny jest w niemieckiej, angielskiej oraz francuskiej wersji językowej na stronie internetowej Trybunału. ( )   Wyrok Sądu z dnia 27 czerwca 2012 r. w sprawie T‑448/07 (zwany „wyrokiem w sprawie YYK”). ( )   Zobacz pkt 17 powyżej. ( )   Wyżej wymieniony w przypisie 31 wyrok w sprawie Tokai, pkt 389–391. ( )   Wyrok Sądu w sprawie YKK został zaskarżony (sprawa C‑408/12 P), natomiast argument ten stanowi jeden z zarzutów odwołania przed Trybunałem. ( )   Wyżej wymieniony w przypisie 11 wyrok w sprawie Sarrió przeciwko Komisji, pkt 85. ( )   Zobacz pierwsze wyrazy pkt 108 zaskarżonego wyroku, ww. w pkt 70 powyżej. ( )   Wyrok Trybunału z dnia 28 czerwca 2005 r. w sprawach połączonych C‑189/02 P, C‑202/02 P, od C-205/02 P do C-208/02 P i C-213/280 P Dansk Rørindustri i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-5425, pkt 280, 281. ( )   Co się tyczy wyjaśnienia odpowiedzialności osobistej w sytuacji, w której odpowiedzialność z tytułu naruszenia, którego dopuściła się spółka zależna zostaje przypisane spółce dominującej, zobacz ww. wyrok w przypisie 23 w sprawie Alliance One. Zobacz również ww. w przypisie 4 moją opinię w sprawie Kendrion, pkt 36–40. ( )   Wyżej wymieniony w przypisie 30 wyrok w sprawie Prym, pkt 96. ( )   Wyrok Trybunału z dnia 12 listopada 2011 r. w sprawie C-554/08 P Carbone-Lorraine przeciwko Komisji (zwany „wyrokiem w sprawie Carbone-Lorraine”), Zb.Orz. s. I-189, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo. ( )   Zobacz ww. w przypisie 41 wyrok w sprawie Carbone-Lorraine, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo. ( )   Wyrok Sądu z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie T-279/02, Zb.Orz. s. II-897 (zwany „wyrokiem w sprawie Degussa”). ( )   Punkty 117–120 zaskarżonego wyroku; moje tłumaczenie. ( )   Punkt 118 zaskarżonego wyroku. ( )   Punkt 119 zaskarżonego wyroku. ( )   Zobacz pkt 144 zaskarżonego wyroku. ( )   Zobacz pkt 154 zaskarżonego wyroku. ( )   Zobacz pkt 162 zaskarżonego wyroku. ( )   Zobacz pkt 98, 99 powyżej. ( )   Wyżej wymieniony w przypisie 23 wyrok w sprawie Alliance One, pkt 64. ( )   Porównaj motyw 757 spornej decyzji. ( )   Zobacz pkt 107 powyżej. ( )   Wyżej wymieniony w przypisie 41 wyrok w sprawie Carbone-Lorraine, pkt 44. ( )   Wyżej wymieniony w przypisie 41 wyrok w sprawie Carbone-Lorraine, pkt 44, 45. ( )   Wyrok z dnia 10 maja 2007 r. w sprawie C-328/05 P SGL Carbon przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-3921, pkt 98 i przytoczone tam orzecznictwo. ( )   Oczywiście oprócz zastosowania pułapu 10% opartego na obrotach w poprzednim roku obrotowym. ( )   Wyżej wymieniony w przypisie 56 wyrok w sprawie SGL Carbon, pkt 100. ( )   Skarga o stwierdzenie nieważności decyzji została złożona dnia 23 lutego 2006 r., natomiast wyrok został wydany dnia 16 listopada 2011 r. ( )   Zobacz wyrok Trybunału z dnia 17 grudnia 1998 r. w sprawie C-185/95 P Baustahlgewebe przeciwko Komisji (zwany „wyrokiem w sprawie Baustahlgeweb”), Rec. s. I-8417, pkt 45, w którym Trybunał uwzględnił okoliczność, że pomiędzy rozprawą a wydaniem wyroku w pierwszej instancji upłynęły 22 miesiące. ( )   Zobacz [opinię] w sprawie C‑50/12 P Kendrion, pkt 108–133 przedstawioną w dniu 31 maja 2013 r. W tej sprawie kwestia braku rozstrzygnięcia w rozsądnym terminie została podniesiona na rozprawie przed Sądem. ( )   Wyżej wymieniony wyrok w przypisie 60, pkt 29. ( )   Wyczerpująca analiza braku rozstrzygnięcia w rozsądnym terminie i środka prawnego, który należałoby zastosować, została przedstawiona w pkt 70–150 mojej opinii do sprawy C‑58/12 P Groupe Gascogne. ( )   Zobacz pkt 98–112 mojej opinii w sprawie Groupe Gascogne. ( )   Zobacz pkt 43–54 powyżej. ( )   Zobacz pkt 91–94 mojej opinii. ( )   Zobacz przypis 4 powyżej. ( )   W ww. w przypisie 60 wyroku w sprawie Baustahlgewebe Trybunał, kierując się ekonomią procesową oraz w celu zapewnienia dostępności natychmiastowego i skutecznego środka prawnego, uchylił zaskarżony wyrok w odniesieniu do nałożonej grzywny, natomiast pod pozostałymi względami utrzymał wyrok w mocy. ( )   Zobacz pkt 148 mojej opinii w sprawie Groupe Gascogne. ( )   Obecny zarzut Groupe Gascogne stanowiący próbę obniżenia grzywny wydaje mi się wprost oparty na wyroku w sprawie Baustahlgewebe: nie został on przedłożony jako odrębne roszczenie z tytułu straty materialnej bądź odszkodowania niepieniężnego ani też sam Trybunał nie jest właściwy do rozpoznania takiego roszczenia. ( )   Zobacz pkt 66–89 powyżej.