C-401/11

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) z dnia 11 kwietnia 2013 r. ( *1 ) ( ) Rolnictwo – EFOGR – Rozporządzenie (WE) nr 1257/1999 – Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich – Wsparcie w przejściu na wcześniejszą emeryturę – Przekazujący, który ukończył co najmniej 55 lat, ale w chwili przekazania nie osiągnął normalnego wieku emerytalnego – Pojęcie normalnego wieku emerytalnego – Przepisy krajowe ustalające różny wiek emerytalny w zależności od płci oraz, w przypadku kobiet, liczby wychowanych dzieci – Ogólne zasady równego traktowania i niedyskryminacji W sprawie C‑401/11 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Nejvyšší správní soud (Republika Czeska) postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 28 lipca 2011 r., w postępowaniu: Blanka Soukupová przeciwko Ministerstvo zemědělství, TRYBUNAŁ (trzecia izba), w składzie: R. Silva de Lapuerta, pełniąca obowiązki prezesa trzeciej izby, K. Lenaerts, G. Arestis (sprawozdawca), J. Malenovský i D. Šváby, sędziowie, rzecznik generalny: N. Jääskinen, sekretarz: K. Sztranc‑Sławiczek, administrator, uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 28 czerwca 2012 r., rozważywszy uwagi przedstawione: – w imieniu B. Soukupovej przez J. Tomáška, advokát, – w imieniu rządu czeskiego przez M. Smolka, działającego w charakterze pełnomocnika, – w imieniu rządu polskiego przez M. Szpunara, działającego w charakterze pełnomocnika, – w imieniu Komisji Europejskiej przez M. van Beeka, G. von Rintelena oraz Z. Malůškovą, działających w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 23 października 2012 r., wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 11 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.U. L 160, s. 80, i sprostowanie Dz.U. 2000, L 302, s. 72) oraz ogólnych zasad prawa Unii, to jest zasady równego traktowania i niedyskryminacji. Wniosek ten złożony został w ramach sporu między B. Soukupovą, rolnikiem, a Ministerstvo zemědělství (ministerstwem rolnictwa) w przedmiocie oddalenia żądania objęcia programem wspierającym wcześniejsze zakończenie prowadzenia działalności rolniczej przez przedsiębiorcę rolnego. Ramy prawne Uregulowania Unii Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy Rady nr 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 1979, L 6, s. 24) stanowi: „Niniejszą dyrektywę stosuje się do: a) systemów ustawowych zapewniających ochronę przed ryzykiem: […] – starości, […] b) przepisów dotyczących pomocy społecznej w zakresie, w jakim mają one uzupełnić lub zastąpić wymienione wcześniej systemy”. Artykuł 7 tej dyrektywy ma następujące brzmienie: „1.   Niniejsza dyrektywa nie narusza prawa państw członkowskich do wyłączenia z jej zakresu: a) ustalenia wieku emerytalnego dla celów przyznania rent i emerytur oraz skutków mogących z tego wypływać w odniesieniu do innych świadczeń; b) przywilejów przyznawanych w systemach ubezpieczenia emerytalnego osobom, które wychowywały dzieci; nabycia praw do świadczeń na podstawie okresów przerwy w wykonywaniu pracy ze względu na wychowywanie dzieci; […] 2.   Państwa członkowskie przeprowadzają okresowo badanie kwestii wyłączonych na mocy ust. 1 w celu zweryfikowania, w świetle zmian społecznych w tej dziedzinie, czy uzasadnione jest podtrzymywanie odpowiednich wyłączeń”. Motyw 23 rozporządzenia nr 1257/1999 głosi, że powinno się zachęcać do wcześniejszego przechodzenia na emeryturę w rolnictwie w celu poprawy wydajności gospodarstw rolnych. Zgodnie z motywem 40 tego rozporządzenia powinny być wspierane działania w celu usunięcia nierówności i promowania równych szans dla kobiet i mężczyzn. Artykuł 2 tiret jedenaste tego rozporządzenia przewiduje, że wsparcie rozwoju obszarów wiejskich, związane z działalnością gospodarki rolnej i jej przekształceniem, może dotyczyć zlikwidowania nierówności i promocji równych szans dla kobiet i mężczyzn, w szczególności poprzez wspieranie projektów zainicjowanych i wdrażanych przez kobiety. Artykuł 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1257/1999, znajdujący się w rozdziale IV tego rozporządzenia, zatytułowanym „Wcześniejsze emerytury”, ma następujące brzmienie: „Wsparcie przechodzenia na wcześniejszą emeryturę w gospodarce rolnej przyczynia się do realizacji następujących celów: – zapewnienia dochodu starszym rolnikom, którzy decydują się na zaprzestanie gospodarowania, – zachęcenia do zastępowania takich starszych rolników przez rolników, którzy mogą poprawić, w miarę potrzeb, rentowność pozostawionych im gospodarstw rolnych, – wydzielenia użytków rolnych dla produkcji nierolniczej, tam gdzie gospodarka rolna przy zachowaniu rentowności nie jest możliwa”. Artykuł 11 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi: „Osoba przekazująca gospodarstwo: – zaprzestaje całkowicie prowadzenia komercyjnej gospodarki rolnej; może ona jednak kontynuować niekomercyjną gospodarkę rolną i utrzymać użytkowanie budynków, – ma nie mniej niż 55 lat, ale nie osiągnęła jeszcze normalnego wieku emerytalnego w momencie przekazywania gospodarstwa, oraz – prowadziła gospodarstwo rolne przez 10 lat poprzedzających przekazanie gospodarstwa”. Artykuł 12 ust. 2 tego rozporządzenia głosi: „Okres udzielania wsparcia w przejściu na wcześniejszą emeryturę nie przekracza 15 lat dla osoby przekazującej gospodarstwo i 10 lat dla robotnika rolnego. Wsparcie takie jest udzielane osobom, które przekazały gospodarstwo rolne nie dłużej niż do ukończenia przez nie 75 lat, i robotnikom rolnym nie dłużej niż do osiągnięcia przez nich normalnego wieku emerytalnego. W przypadku, gdy osoba, która przekazała gospodarstwo rolne, otrzymuje od państwa członkowskiego normalną emeryturę, wsparcie w postaci wcześniejszej emerytury zostaje przyznane jako dodatek, uwzględniwszy wysokość krajowej emerytury w tym państwie”. Uregulowania czeskie Zgodnie z rozporządzeniem nr 1257/1999 w dniu 26 stycznia 2005 r. Republika Czeska wydała dekret rządowy nr 69/2005 ustanawiający warunki przyznawania dotacji w związku z wcześniejszym zakończeniem prowadzenia działalności rolniczej przez przedsiębiorcę rolnego (nařízení vlády č. 69/2005 Sb., o stanovení podmínek pro poskytování dotace v souvislosti s předčasným ukončením provozování zemědělské činnosti zemědělského podnikatele). Zgodnie art. 1 tego dekretu rządowego jego celem jest przyznawanie dotacji w ramach programu wspierającego wcześniejsze zakończenie prowadzenia działalności rolniczej przez przedsiębiorcę rolnego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. b) wskazanego dekretu rządowego przystąpienie do tego programu jest możliwe pod warunkiem, że osoba składająca wniosek o objęcie jej programem w dniu złożenia wniosku osiągnęła wiek co najmniej 55 lat oraz nie osiągnęła wieku wymaganego do nabycia uprawnień do świadczeń emerytalnych. Artykuł 32 ust. 1 i 2 ustawy nr 155/1995 o ubezpieczeniu emerytalnym (zákon č. 155/1995 Sb., o důchodovém pojištění), w wersji mającej zastosowanie w postępowaniu głównym, do którego odsyła rzeczony art. 3 ust. 1 lit. b), przewidywał: „(1)   Ustala się wiek emerytalny a) dla mężczyzn na 60 lat; b) dla kobiet 1. na 53 lata, jeśli wychowały co najmniej 5 dzieci, 2. na 54 lata, jeśli wychowały 3 lub 4 dzieci, 3. na 55 lat, jeśli wychowały 2 dzieci, 4. na 56 lat, jeśli wychowały jedno dziecko, lub 5. na 57 lat, jeśli ubezpieczona osiągnęła ten wiek w dniu 31 grudnia 1995 r. (2)   W przypadku ubezpieczonych, którzy w okresie od dnia 1 stycznia 1996 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. osiągną wiek ustalony w ust. 1, wiek emerytalny określa się w przypadku mężczyzn, dodając 2 miesiące, oraz w przypadku kobiet, dodając 4 miesiące do miesiąca, w którym ubezpieczony osiągnął ten wiek, za każdy, nawet rozpoczęty, rok kalendarzowy w okresie od dnia 31 grudnia 1995 r. do dnia osiągnięcia wieku ustalonego w ust. 1, i uznaje się za wiek emerytalny wiek osiągnięty w dniu, którego cyfra odpowiada dniu urodzenia ubezpieczonego; jeśli ów miesiąc nie zawiera tego dnia, za wiek emerytalny uznaje się wiek osiągnięty w ostatnim dniu tego miesiąca”. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne Blanka Soukupová, rolnik, urodziła się w dniu 24 stycznia 1947 r. i wychowała dwoje dzieci. W dniu 24 maja 2004 r. osiągnęła wiek uprawniający ją do uzyskania świadczeń emerytalnych zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy nr 155/1995. W dniu 3 października 2006 r. B. Soukupová wystąpiła do państwowego rolnego funduszu inwestycyjnego z wnioskiem o objęcie jej programem wspierającym wcześniejsze zakończenie prowadzenia działalności rolniczej przez przedsiębiorcę rolnego. Wniosek B. Soukupovej został oddalony na mocy decyzji z dnia 20 grudnia 2006 r. zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. b) dekretu rządowego nr 69/2005 z uwagi na fakt, że w dniu, w którym wniosek ten został złożony, B. Soukupová osiągnęła wiek wymagany do nabycia uprawnień do świadczeń emerytalnych. Blanka Soukupová wniosła do Ministerstvo zemědělství odwołanie od tej decyzji, które zostało oddalone decyzją z dnia 12 kwietnia 2007 r. Na tę decyzję B. Soukupová wniosła skargę do Městský soud v Praze (sądu miejskiego w Pradze). W swojej skardze podniosła ona, że art. 3 ust. 1 lit. b) dekretu rządowego nr 69/2005 jest sprzeczny z art. 11 ust. 1 tiret drugie rozporządzenia nr 1257/1999, ponieważ rozporządzenie to odwołuje się do „normalnego wieku emerytalnego”, podczas gdy dekret rządowy odwołuje się do „wieku wymaganego do nabycia uprawnień do świadczeń emerytalnych”. Wskazując na dyskryminujący charakter warunku przewidzianego w art. 3, jako że wiek wymagany do nabycia uprawnień do świadczeń emerytalnych w rozumieniu wspomnianego art. 3 został ustalony odmiennie dla mężczyzn i kobiet, zaś w przypadku kobiet różni się w zależności od liczby wychowanych dzieci, skarżąca domaga się takiej wykładni pojęcia normalnego wieku emerytalnego w rozumieniu tego rozporządzenia, która nie dyskryminowałaby poszczególnych wnioskodawców. Skarżąca podkreśliła, że zgodnie z uregulowaniem czeskim kobietom, które wychowały więcej dzieci, przysługuje obiektywnie krótszy termin na złożenie wniosku o przystąpienie do programu wspierającego wcześniejsze zakończenie prowadzenia działalności rolniczej niż termin przysługujący mężczyznom lub kobietom, które wychowały mniej dzieci. Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2009 r. Městský soud v Praze uchylił decyzję Ministerstvo zemědělství, uznając, że nie istniał żaden słuszny powód umożliwiający dokonanie rozróżnienia pomiędzy mężczyzną rolnikiem a kobietą rolnikiem w odniesieniu do kwestii dostępu do dotacji rolnych. Městský soud v Praze odrzucił w konsekwencji wykładnię, która mogłaby wprowadzić nieuzasadnione różnice w traktowaniu poszczególnych wnioskodawców. Ponadto orzekł on, że górną granicę wieku umożliwiającą objęcie programem wspierającym wcześniejsze zakończenie prowadzenia działalności rolniczej przez przedsiębiorcę rolnego należy określić jako normalny wiek emerytalny w ten sam sposób dla wszystkich wnioskodawców. Od tego wyroku Ministerstvo zemědělství wniosło skargę kasacyjną do Nejvyšší správní soud (najwyższego sądu administracyjnego). Ministerstvo zemědělství utrzymywało w swojej skardze, że rozporządzenie nr 1257/1999 nie przewiduje szczegółowych przepisów w odniesieniu do dolnej granicy wieku wnioskodawców. Podniosło ono również, że wyrażenia „normalny wiek emerytalny” w rozumieniu art. 11 ust. 1 tiret drugie tego rozporządzenia i „wiek emerytalny” w rozumieniu art. 32 ustawy nr 155/1995 mają podobne znaczenie. Ministerstvo zemědělství utrzymywało, że aby określić w sposób precyzyjny i obiektywny normalny wiek emerytalny w rozumieniu rzeczonego art. 11, postanowiono określić ten wiek, w krajowym porządku prawnym, na podstawie rzeczonego art. 32. Ministerstvo zemědělství podkreśliło również, że identyczny sposób ustalania normalnego wieku emerytalnego został ustanowiony w dokumencie programowym zatytułowanym „Horyzontalny plan rozwoju obszarów wiejskich na lata 2004–2006”, który został przyjęty zarówno przez to państwo członkowskie na mocy decyzji nr 671 z dnia 9 lipca 2003 r., jak i przez Komisję Europejską na mocy decyzji 2004 CZ 06G DO 001 z dnia 3 września 2004 r. Powziąwszy wątpliwości co do przysługującego B. Soukupovej uprawnienia przystąpienia do programu wspierającego wcześniejsze zakończenie prowadzenia działalności rolniczej przez przedsiębiorcę rolnego, przewidzianego w dekrecie rządowym nr 69/2005, i uznając za konieczne uzyskanie w tym zakresie odpowiedzi zarówno odnośnie do wykładni pojęcia normalnego wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 11 ust. 1 tiret drugie rozporządzenia nr 1257/1999, jak i w kwestii ustalenia, czy prawo Unii pozwala na dokonanie rozróżnienia, przy rozpatrywaniu wniosku o objęcie takim programem, między wnioskodawcami ze względu na ich płeć i liczbę wychowanych dzieci, Nejvyšší správní soud postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy pojęcie »normalny wiek emerytalny« w momencie przekazywania gospodarstwa zgodnie z art. 11 rozporządzenia [nr 1257/1999] można interpretować jako »wiek wymagany do nabycia uprawnień do świadczeń emerytalnych« przez danego wnioskodawcę w świetle przepisów krajowych? 2) Jeśli odpowiedź na pytanie pierwsze jest twierdząca, to czy zgodne z prawem Unii Europejskiej i z ogólnymi zasadami prawa Unii Europejskiej jest, aby »normalny wiek emerytalny« w momencie przekazywania gospodarstwa został określony odmiennie dla poszczególnych wnioskodawców, w zależności od ich płci i liczby dzieci, które wychowali? 3) Jeśli odpowiedź na pytanie pierwsze jest przecząca, to jakie kryteria powinien wziąć pod uwagę sąd krajowy, dokonując wykładni pojęcia »normalny wiek emerytalny« w momencie przekazywania gospodarstwa zgodnie z art. 11 rozporządzenia [nr 1257/1999]?”. W przedmiocie pytań prejudycjalnych W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego Zadając pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy jest zgodne z prawem Unii i jego ogólnymi zasadami równego traktowania i niedyskryminacji, że na postawie przepisów systemu emerytalnego danego państwa członkowskiego dotyczących wieku wymaganego do nabycia uprawnień do świadczeń emerytalnych „normalny wiek emerytalny” w rozumieniu art. 11 ust. 1 tiret drugie rozporządzenia nr 1257/1999 został określony odmiennie w zależności od płci wnoszącego o objęcie programem wsparcia w przejściu na wcześniejszą emeryturę w rolnictwie, a w przypadku wnioskodawców płci żeńskiej – w zależności od liczby wychowanych przez osobę zainteresowaną dzieci. W tym zakresie należy wskazać w pierwszej kolejności, że jak wynika z art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1257/1999, mechanizm wsparcia w przejściu na wcześniejszą emeryturę w rolnictwie w rozumieniu tego rozporządzenia przyczynia się między innymi do zapewnienia dochodu starszym rolnikom, którzy decydują się na zaprzestanie prowadzenia działalności rolnej, i zachęcenia do zastępowania takich starszych rolników przez rolników, którzy mogą poprawić, w miarę potrzeb, rentowność pozostawionych im gospodarstw rolnych. Ten drugi cel został także przywołany w motywie 23 tego rozporządzenia. Wynika z tego, że owo wsparcie w przejściu na wcześniejszą emeryturę stanowi zachętę o charakterze ekonomicznym, której celem jest zachęcanie starszych rolników, by zakończyli ostatecznie swoją działalność rolną wcześniej niż uczyniliby to w normalnych okolicznościach, a zatem ułatwienie strukturalnej zmiany sektora rolniczego w celu zapewnienia lepszej rentowności gospodarstw. Należy więc stwierdzić, że tak jak wskazał rzecznik generalny w pkt 47 opinii, wsparcie w przejściu na wcześniejszą emeryturę przewidziane w rozporządzeniu nr 1257/1999 jest instrumentem wspólnej polityki rolnej, finansowanym przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), który służy zapewnieniu lepszej rentowności gospodarstw rolnych, nie zaś świadczeniem w ramach zabezpieczenia społecznego wchodzącego w zakres stosowania dyrektywy 79/7. W takich okolicznościach, o ile z pewnością ustalenie „normalnego wieku emerytalnego” w rozumieniu art. 11 ust. 1 tiret drugie rozporządzenia nr 1257/1999 należy, wobec braku harmonizacji prawa Unii w tym zakresie, do kompetencji państw członkowskich, o tyle nie zmienia to faktu, że do celów stosowania tego rozporządzenia państwa członkowskie nie mogą powoływać się na różnicę traktowania w odniesieniu do ustalania wieku emerytalnego w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, na której utrzymanie pozwala art. 7 ust. 1 dyrektywy 79/7. Nie można uznać, że prawodawca Unii, odsyłając do pojęcia, które nie zostało zharmonizowane, zezwolił państwom członkowskim w ramach wdrażania tego rozporządzenia na przyjęcie uregulowań naruszających ogólne zasady prawa Unii oraz prawa podstawowe (zob. podobnie wyrok z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie C‑540/03 Parlament przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I‑5769, pkt 22, 23). Należy wskazać ponadto, że motyw 40 rozporządzenia nr 1257/1999 zaleca wspieranie działań w celu usunięcia nierówności i promowania równych szans dla kobiet i mężczyzn. Artykuł 2 tiret jedenaste tego rozporządzenia przewiduje również, że wsparcie rozwoju obszarów wiejskich może dotyczyć zlikwidowania nierówności i promocji równych szans dla kobiet i mężczyzn. Z przepisów tych wynika więc, że przy wspieraniu wcześniejszego przechodzenia na emeryturę w rolnictwie, udzielanego na podstawie tego rozporządzenia, należy zapewnić równość traktowania kobiet i mężczyzn, a więc zakazać dyskryminacji ze względu na płeć. Wdrażając rozporządzenie nr 1257/1999, państwa członkowskie są w konsekwencji zobowiązane, na mocy art. 51 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, do poszanowania zasad równego traktowania i niedyskryminacji, ustanowionych w art. 20, art. 21 ust. 1 i art. 23 tej karty. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasady równego traktowania i niedyskryminacji wymagają, by porównywalne sytuacje nie były traktowane w różny sposób i by różne sytuacje nie były traktowane w identyczny sposób, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione (zob. w szczególności wyroki: z dnia 17 lipca 1997 r. w sprawie C‑354/95 National Farmers’ Union i in., Rec. s. I‑4559, pkt 61; z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie C‑152/09 Grootes, Zb.Orz. s. I‑11285, pkt 66; a także z dnia 1 marca 2011 r. w sprawie C‑236/09 Association belge des Consommateurs Test‑Achats i in., Zb.Orz. s. I‑773, pkt 28). W niniejszej sprawie należy więc stwierdzić, że starsi rolnicy płci żeńskiej oraz męskiej znajdują się w sytuacjach porównywalnych z uwagi na cel, jaki realizuje wspieranie wcześniejszego przechodzenia na emeryturę przewidziane w art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1257/1999, zachęcające rolników, niezależnie od ich płci i liczby wychowanych dzieci, do wcześniejszego ostatecznego zakończenia ich działalności rolnej w celu zapewnienia lepszej rentowności gospodarstw rolnych, tak jak to wynika z pkt 24 niniejszego wyroku. Tacy rolnicy, zarówno mężczyźni, jak i kobiety, mogą ubiegać się o tego rodzaju wsparcie, pod warunkiem że, tak jak wymaga tego art. 11 ust. 1 owego rozporządzenia, ostatecznie zaprzestali prowadzenia komercyjnej gospodarki rolnej, prowadziwszy gospodarstwo rolne przez 10 lat poprzedzających jego przekazanie, i mają nie mniej niż 55 lat, ale nie osiągnęli jeszcze normalnego wieku emerytalnego w momencie przekazywania gospodarstwa. W takich okolicznościach niezgodne z prawem Unii i jego ogólnymi zasadami równego traktowania i niedyskryminacji byłoby odmienne traktowanie takich sytuacji bez obiektywnego uzasadnienia, z uwagi na fakt, iż na podstawie przepisów systemu emerytalnego danego państwa członkowskiego „normalny wiek emerytalny” w rozumieniu art. 11 ust. 1 tiret drugie rozporządzenia nr 1257/1999 został ustalony odmiennie w zależności od płci wnoszącego o objęcie wsparciem w przejściu na wcześniejszą emeryturę w rolnictwie, a w odniesieniu do wnioskodawców płci żeńskiej – w zależności od liczby wychowanych przez osobę zainteresowaną dzieci. Prawo Unii i zasady równego traktowania i niedyskryminacji zostałyby bowiem naruszone, gdyby dopuścić do sytuacji, w której wnoszący o objęcie tym wsparciem w przejściu na wcześniejszą emeryturę, należący, z uwagi na płeć, a w odniesieniu do wnioskodawców płci żeńskiej, z uwagi na liczbę wychowanych dzieci, do kategorii rolników, którzy ów wiek, ustalony przez przepisy krajowe, osiągają wcześniej niż wnioskodawcy należący do innej kategorii rolników, mogą być z obiektywnie nieuzasadnionych powodów niekorzystnie traktowani. W takim wypadku wnioskodawcom należącym do owej drugiej kategorii przysługiwałby obiektywnie dłuższy termin na złożenie wniosku o objęcie programem wsparcia, co sprawiłoby, że bez obiektywnego uzasadnienia byliby oni uprzywilejowani względem wnioskodawców należących do pierwszej kategorii, którzy składając podobny wniosek, podlegaliby bardziej surowym warunkom zakwalifikowania do objęcia takim programem wsparcia. Konsekwencją rozpatrywanych w sprawie w postępowaniu głównym uregulowań jest to, że osoba, która tak jak B. Soukupová przekazuje gospodarstwo, będąc w wieku pomiędzy normalnym wiekiem emerytalnym określonym przez te uregulowania w zależności od płci i liczby wychowanych dzieci a normalnym wiekiem emerytalnym ustalonym przez te uregulowania dla rolników płci męskiej, nie może skorzystać ze wsparcia w przejściu na wcześniejszą emeryturę, co w konsekwencji postrzega jako ograniczenie swoich uprawnień, i musi zadowolić się w dalszym okresie swojego życia emeryturą niższą niż takie wsparcie, podczas gdy rolnik płci męskiej zaprzestający prowadzenia działalności rolnej w takim samym wieku co ta osoba może korzystać ze wsparcia przez cały okres piętnastu lat lub do ukończenia 75 roku życia, zgodnie z art. 12 ust. 2 rozporządzenia nr 1257/1999, odejmując emeryturę wypłacaną przez dane państwo członkowskie. Wbrew twierdzeniom rządów czeskiego i polskiego różnica w traktowaniu, jaka została wprowadzona w spornym w postępowaniu głównym uregulowaniu krajowym, nie jest obiektywnie uzasadniona. Tak jak wskazał rzecznik generalny w pkt 61 opinii, w rzeczywistości strukturalna zmiana sektora rolniczego poprzez wspieranie wcześniejszego przechodzenia na emeryturę udzielonego na podstawie rozporządzenia nr 1257/1999 jest w sposób oczywisty osiągalna bez uciekania się przez państwa członkowskie do dyskryminującego traktowania. Jeżeli chodzi o konsekwencje nieprzestrzegania zasady równego traktowania w sytuacji takiej jak w sprawie w postępowaniu głównym, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w razie stwierdzenia istnienia dyskryminacji sprzecznej z prawem Unii i tak długo, jak nie zostaną przyjęte środki zmierzające do przywrócenia równego traktowania, poszanowanie zasady równego traktowania może zostać zapewnione jedynie w drodze przyznania osobom należącym do grupy gorzej traktowanej tych samych korzyści, jakie przysługują osobom z uprzywilejowanej kategorii (zob. wyroki: z dnia 26 stycznia 1999 r. w sprawie C‑18/95 Terhoeve, Rec. s. I‑345, pkt 57; z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie C‑399/09 Landtová, Zb.Orz. s. I‑5573, pkt 51). Osoba będąca w niekorzystnej sytuacji powinna zatem znaleźć się w takiej samej sytuacji jak osoba, której przysługuje omawiana korzyść. Mając na względzie ogół powyższych rozważań, na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, że nie jest zgodne z prawem Unii i jego ogólnymi zasadami równego traktowania i niedyskryminacji, że w zastosowaniu przepisów krajowego systemu emerytalnego danego państwa członkowskiego odnoszących się do wieku wymaganego do nabycia uprawnień do świadczeń emerytalnych „normalny wiek emerytalny” w rozumieniu art. 11 ust. 1 tiret drugie rozporządzenia nr 1257/1999 został określony odmiennie w zależności od płci wnoszącego o wsparcie w przejściu na wcześniejszą emeryturę w rolnictwie, zaś w odniesieniu do wnioskodawców płci żeńskiej – w zależności od liczby wychowanych przez osobę zainteresowaną dzieci. W przedmiocie pytania trzeciego Zważywszy na odpowiedź udzieloną na pytania pierwsze i drugie, nie należy udzielać odpowiedzi na pytanie trzecie. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:   Nie jest zgodne z prawem Unii i jego ogólnymi zasadami równego traktowania i niedyskryminacji, że w zastosowaniu przepisów krajowego systemu emerytalnego danego państwa członkowskiego odnoszących się do wieku wymaganego do nabycia uprawnień do świadczeń emerytalnych „normalny wiek emerytalny” w rozumieniu art. 11 ust. 1 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia został określony odmiennie w zależności od płci wnoszącego o wsparcie w przejściu na wcześniejszą emeryturę w rolnictwie, zaś w odniesieniu do wnioskodawców płci żeńskiej – w zależności od liczby wychowanych przez zainteresowaną osobę dzieci.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: czeski. ( ) Punkt 26 w niniejszym tekście był przedmiotem zmiany o charakterze językowym, po pierwotnym umieszczeniu na stronie internetowej.