C-413/06
WyrokTSUE2008-07-10CELEX: 62006CJ0413ECLI:EU:C:2008:392
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Sąd Pierwszej Instancji (obecnie Sąd) naruszył prawo, błędnie oceniając wymogi dowodowe, rolę pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, kryteria prawne dotyczące zbiorowej pozycji dominującej oraz obowiązek uzasadnienia decyzji Komisji zezwalającej na koncentrację przedsiębiorstw?Ratio decidendi
Trybunał Sprawiedliwości uchylił wyrok Sądu, ponieważ Sąd naruszył prawo w kilku kluczowych obszarach. Sąd błędnie zastosował zbyt surowe wymogi dowodowe dla decyzji zezwalających na koncentrację, nie uznając, że wymogi te są takie same dla decyzji zezwalających i zakazujących. Nieprawidłowo również przypisał niektórym elementom pisma w sprawie przedstawienia zarzutów walor elementów ustalonych, ignorując jego tymczasowy charakter. Ponadto, Sąd błędnie wymagał od Komisji przeprowadzania kolejnych badań rynku po odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów i zastosował zbyt surowe wymogi dowodowe wobec informacji przedstawionych przez strony koncentracji. Sąd naruszył prawo, opierając się na dowodach poufnych, które nie zostały ujawnione stronom, oraz nieprawidłowo zastosował kryteria prawne dotyczące zbiorowej pozycji dominującej, zwłaszcza w kontekście oceny przejrzystości rynku. Wreszcie, Sąd błędnie uznał, że decyzja zezwalająca na koncentrację może zostać stwierdzona nieważności z powodu niedostatecznego uzasadnienia, ignorując kontekst i krótkie terminy postępowania w sprawach koncentracji.Stan faktyczny
W dniu 9 stycznia 2004 r. Komisja otrzymała zgłoszenie zamiaru koncentracji, w wyniku której Bertelsmann AG i Sony Corporation of America planowały połączyć swoją działalność w zakresie nagrań muzycznych w ramach przedsiębiorstwa joint venture Sony BMG. Komisja wszczęła formalne postępowanie, a następnie skierowała do stron pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, w którym wstępnie uznała koncentrację za niezgodną ze wspólnym rynkiem z powodu umocnienia zbiorowej pozycji dominującej. Ostatecznie, w dniu 19 lipca 2004 r., Komisja wydała decyzję 2005/188/WE, uznającą koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem.Rozstrzygnięcie
1) Wyrok Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 13 lipca 2006 r. w sprawie T-464/04 Impala przeciwko Komisji zostaje uchylony.
2) Sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpoznania przez Sąd Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich.
3) Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie.Pełny tekst orzeczenia
Sprawa C‑413/06 P
Bertelsmann AG i Sony Corporation of America
przeciwko
Independent Music Publishers and Labels Association (Impala)
Odwołanie – Konkurencja – Kontrola koncentracji przedsiębiorstw – Przedsiębiorstwo joint venture Sony BMG – Odwołanie od stwierdzenia nieważności decyzji uznającej koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem – Kontrola sądowa – Zakres – Wymogi dowodowe – Rola pisma w sprawie przedstawienia zarzutów – Umocnienie lub stworzenie zbiorowej pozycji dominującej – Uzasadnienie decyzji zezwalających na koncentrację – Wykorzystanie poufnych informacji
Streszczenie wyroku
1. Konkurencja – Koncentracje – Ocena zgodności ze wspólnym rynkiem – Wymogi dowodowe – Identyczność w przypadku zezwolenia na
koncentrację lub jej zakazu
(rozporządzenie Rady nr 4064/89, art. 2 ust. 2, 3, art.6 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 10 ust.6)
2. Konkurencja – Koncentracje – Postępowanie administracyjne – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów –Charakter tymczasowy
(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenia: Rady nr 4064/89, art. 18 ust. 3; Komisji nr 447/98, art. 13 ust. 2)
3. Konkurencja – Koncentracje – Badanie przez Komisję – Wydanie decyzji stwierdzającej zgodność koncentracji ze wspólnym rynkiem
– Kontrola sądowa
(rozporządzenie Rady nr 4064/89, art. 18 ust. 3)
4. Konkurencja – Koncentracje – Postępowanie administracyjne – Poszanowanie prawa do obrony – Przedstawienie argumentacji w odpowiedzi
na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów – Prawo stron zgłaszających koncentrację
(rozporządzenia: Rady nr 4064/89, art. 11, 14, 15, art. 18 ust. 3, art. 19; Komisji nr 447/98, art. 3 ust. 1, art. 13 ust. 2)
5. Konkurencja – Koncentracje – Ocena zgodności ze wspólnym rynkiem – Stworzenie zbiorowej pozycji dominującej utrudniającej
w znacznym stopniu skuteczną konkurencję na wspólnym rynku – Kryteria
(art. 81 WE; rozporządzenie Rady nr 4064/89, art. 2 ust. 3)
6. Konkurencja – Koncentracje – Badanie przez Komisję – Ocena natury ekonomicznej – Kontrola sądowa – Granice
(rozporządzenie Rady nr 4064/89, art. 2)
7. Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Decyzja o zastosowaniu reguł w dziedzinie koncentracji przedsiębiorstw
(art. 253 WE; rozporządzenie Rady nr 4064/89, art. 8 ust. 2)
8. Skarga o stwierdzenie nieważności – Zarzuty – Naruszenie istotnych wymogów proceduralnych – Naruszenie obowiązku uzasadnienia
w odniesieniu do decyzji zezwalającej na koncentrację – Badanie z urzędu przez sąd
(art. 230 WE, 253 WE; rozporządzenie Rady nr 4064/89, art. 2, art. 6 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 10 ust. 6)
1. Z brzmienia art. 2 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 4064/89 w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw nie wynika, iż nakłada
ono inne wymogi dowodowe dla decyzji zezwalających na koncentracje, a inne dla decyzji zakazujących koncentracji. Konieczna
bowiem przy kontroli koncentracji analiza prospektywna, która polega na zbadaniu, w jaki sposób dana koncentracja mogłaby
zmienić czynniki wpływające na stan konkurencji na danym rynku w celu weryfikacji, czy wynikałoby z niej znaczące utrudnienie
dla skutecznej konkurencji, wymaga wyobrażenia szeregu powiązanych ze sobą przyczyn i skutków celem wyboru jedynie tych, których
prawdopodobieństwo zaistnienia jest największe. Nie można więc na podstawie rozporządzenia wyprowadzić generalnego domniemania
zgodności lub niezgodności zgłoszonej koncentracji ze wspólnym rynkiem.
Takiej wykładni rozporządzenia nr 4064/89 nie może podważyć jego art. 10 ust. 6, na którego podstawie zgłoszoną koncentrację
uważa się za zgodną ze wspólnym rynkiem, w przypadku gdy Komisja nie podjęła w odpowiednim terminie decyzji rozstrzygającej
o zgodności koncentracji. Przepis ten jest bowiem specyficznym wyrazem wymogu szybkiego działania, który charakteryzuje ogólną
systematykę rozporządzenia i narzuca Komisji obowiązek przestrzegania ścisłych terminów w celu wydania decyzji końcowej. Omawiany
przepis stanowi jednak wyjątek w ogólnym systemie rozporządzenia, jaki wynika w szczególności z art. 6 ust. 1 oraz art. 8
ust. 1, zgodnie z którym Komisja wyraźnie rozstrzyga w przedmiocie zgłoszonych jej koncentracji.
Ponadto prawdą jest, że decyzje Komisji w sprawie zgodności koncentracji ze wspólnym rynkiem muszą być poparte dowodami dostatecznie
istotnymi i przekonującymi oraz że w kontekście analizy koncentracji w formie konglomeratu jakość materiału dowodowego przedstawionego
przez Komisję celem wykazania konieczności podjęcia decyzji uznającej koncentrację za niezgodną ze wspólnym rynkiem jest szczególnie
istotna. Natomiast nie można na tej podstawie wysnuć wniosku, że Komisja – w szczególności w przypadku gdy opiera się na tezie
zbiorowej pozycji dominującej – powinna stosować wyższe wymogi dowodowe przy decyzjach zakazujących koncentracji niż przy
decyzjach zezwalających na koncentrację. Zasadniczą funkcją dowodu jest bowiem przekonanie o zasadności danej tezy lub też
– jak w zakresie kontroli koncentracji – umocnienie oceny, na podstawie której Komisja podejmuje decyzje. Ponadto fakt, że
chodzi o tezę zbiorowej pozycji dominującej lub inną, sam w sobie nie może mieć wpływu na obowiązujące wymogi dowodowe. Wewnętrzna
złożoność tezy o utrudnieniu konkurencji zakładanej w odniesieniu do zgłoszonej koncentracji stanowi element, który należy
uwzględnić przy ocenie prawdopodobieństwa wystąpienia różnego rodzaju konsekwencji koncentracji w celu zidentyfikowania tych,
których prawdopodobieństwo jest największe, jednak złożoność ta nie ma jako taka wpływu na wymagany stopień udowodnienia
Z powyższych wywodów wynika, że w przypadku gdy Komisja na podstawie rozporządzenia nr 4064/89 rozstrzyga w sprawie koncentracji,
wówczas co do zasady jest obowiązana zająć stanowisko albo w formie zezwolenia na koncentrację, albo zakazu koncentracji,
w zależności od oceny zmian w sytuacji gospodarczej, jakie mogą powstać w związku z planowaną koncentracją, a których prawdopodobieństwo
jest największe.
(por. pkt 46–52)
2. W ramach postępowania w sprawie kontroli koncentracji pismo w sprawie przedstawienia zarzutów jest dokumentem o charakterze
procesowym i przygotowawczym, które w celu zapewnienia skutecznego korzystania z prawa do obrony określa zakres postępowania
administracyjnego wszczętego przez Komisję, uniemożliwiając jej w ten sposób uwzględnienie innych zarzutów w decyzji kończącej
postępowanie w danej sprawie. Zatem cechą charakterystyczną tego pisma jest jego tymczasowy charakter i możliwość wprowadzania
zmian w trakcie oceny, którą przeprowadza później Komisja, na podstawie stanowisk przedstawionych jej w odpowiedzi przez strony
oraz dalszych ustaleń faktycznych. Komisja powinna bowiem uwzględnić informacje wynikające z całego postępowania administracyjnego,
aby odstąpić od zarzutów nieuzasadnionych albo w celu dopracowania i uzupełnienia pod względem faktycznym oraz prawnym argumentacji
służącej do poparcia zrzutów, które podtrzymuje. W związku z tym pismo w sprawie przedstawienia zarzutów w żadnym stopniu
nie uniemożliwia Komisji zmiany stanowiska na korzyść przedsiębiorstw planujących koncentrację.
Z powyższego wynika, że Komisja nie jest zobowiązana do podtrzymania ocen stanu faktycznego lub ocen prawnych zawartych w piśmie
w sprawie przedstawienia zarzutów. Wręcz przeciwnie, powinna uzasadnić decyzję końcową na podstawie ocen ostatecznych opartych
na wynikach całego dochodzenia w formie, w jakiej się prezentują w momencie zamknięcia formalnego postępowania. Ponadto Komisja
nie ma obowiązku wyjaśniania ewentualnych różnic w stosunku do swoich wstępnych ocen zawartych w tym piśmie.
Tego tymczasowego charakteru pisma w sprawie przedstawienia zarzutów nie zmienia również okoliczność, iż Komisja w postępowaniu
w sprawie kontroli koncentracji, inaczej niż w zakresie stosowania art. 81 WE i 82 WE, podlega ścisłym terminom procesowym.
Natomiast skuteczne korzystanie z prawa do obrony wymaga, by argumentacja stron uczestniczących w zgłoszonej koncentracji
była uwzględniana w postępowaniu w sprawie kontroli koncentracji w takim samym stopniu jak argumentacja zainteresowanych stron
w postępowaniach wszczętych na podstawie art. 81 WE i 82 WE.
(por. pkt 63–66)
3. Nie ma jednak przeszkód, aby Sąd wykorzystał pismo w sprawie przedstawienia zarzutów do dokonania wykładni decyzji Komisji
w sprawie kontroli koncentracji, zwłaszcza jeśli chodzi o badanie jej podstaw faktycznych i to bez względu na przygotowawczy
i tymczasowy charakter tego dokumentu oraz pomimo faktu, iż Komisja nie ma obowiązku wyjaśniać ewentualnych rozbieżności w ostatetecznej
decyzji w stosunku do tego pisma.
Sąd narusza jednak prawo, jeśli przy badaniu argumentów związanych z istnieniem oczywistych błędów w ocenie nie ogranicza
się do wykorzystania pisma w sprawie przedstawienia zarzutów jako instrumentu służącego do weryfikacji dokładności, kompletności
i wiarygodności okoliczności faktycznych stanowiących podstawę spornej decyzji, lecz nadaje niektórym elementom zawartym w piśmie
w sprawie przedstawienia zarzutów walor elementów ustalonych, nie przedstawiając powodów, dla których wbrew ostatecznemu stanowisku
przyjętemu przez Komisję w spornej decyzji elementy te powinny być uważane za bezspornie ustalone. Jednakże poza ewentualnymi
dowodami niebudzącymi kontrowersji, które na przykład ze względu na swój empiryczny i sprawdzalny charakter są do tego stopnia
oczywiste, że aż niepodważalne, nie można domniemywać, że twierdzenia zawarte w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów nie
mogą zostać zmodyfikowane w świetle odpowiedzi na takie pismo. W istocie, może się zdarzyć, że strony zgłaszające koncentrację
w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów uzupełnią lub wyjaśnią, w świetle tego pisma, swoje stanowisko w kwestii
funkcjonowania rynku bądź właściwych rynków, a w rezultacie pojawią się nowe informacje lub zdarzenia już zbadane przez Komisję
można umieścić w zupełnie innej perspektywie.
(por. pkt 69, 73, 75, 76)
4. Z prawa do obrony przedsiębiorstw zgłaszających koncentrację wynika, że obejmuje ono ich prawo do przedstawienia w ramach
ich pisemnego i ustnego wysłuchania, tzn. po otrzymaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, wszystkiego, co uważają za
odpowiednie dla podważenia zarzutów i skłonienia Komisji do zezwolenia na ich projekt koncentracji. Nie można zatem co do
zasady zarzucać stronom zgłaszającym koncentrację, że przedstawiły określone – możliwe, że istotne w danym przypadku – argumenty,
okoliczności lub dowody dopiero w ramach argumentacji w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. Dopiero z tego
pisma uczestnicy koncentracji mogą bowiem uzyskać szczegółowe informacje na temat zarzutów podniesionych przez Komisję w stosunku
do ich zamiaru koncentracji oraz argumentów i dowodów, na jakich się w tym celu opiera. Argumentacja przedstawiona w odpowiedzi
na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów stanowi część dochodzenia, jakie należy przeprowadzić w ramach formalnego postępowania
i nie jest ona spóźniona, lecz następuje w specjalnie do tego celu przewidzianym momencie postępowania w sprawie kontroli
koncentracji. Biorąc pod uwagę wymogi związane z prawem do obrony, taka argumentacja nie może podlegać wyższym wymaganiom,
jeśli chodzi o jej moc dowodową i siłę przekonywania niż wymagania stawiane w stosunku do argumentacji konkurentów, klientów
i pozostałych osób trzecich, do których Komisja zwróciła się o informacje w toku postępowania administracyjnego lub w stosunku
do informacji przekazanych przez przedsiębiorstwa zgłaszające na wcześniejszym etapie dochodzenia Komisji.
Ponadto jeżeli Komisja w decyzji bada argumentację przedstawioną przez przedsiębiorstwa zgłaszające koncentrację w odpowiedzi
na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów i przy okazji ponownie analizuje swoje wstępne wnioski zawarte w tym piśmie w celu
ewentualnego odstąpienia od nich, nie formułując wniosku o udzielenie informacji ani nie przeprowadzając dodatkowego badania
rynku, to nie dokonuje ona „delegowania” czynności sprawdzających na przedsiębiorstwa zgłaszające koncentrację.
Bez wątpienia Komisja jest zobowiązana do starannego zbadania argumentacji uczestników koncentracji pod kątem jej dokładności,
kompletności i siły przekonywania, a w razie uzasadnionych wątpliwości do nieuwzględnienia jej. Jednakże prawdą jest również,
że zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 447/98 zgłoszenie planowanej koncentracji powinno zawierać informacje prawdziwe
i kompletne oraz że zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 4064/89 na ewentualny wniosek Komisji o udzielenie informacji strony
zgłaszające są zobowiązane przekazywać odpowiedzi kompletne, prawdziwe i w przepisowym terminie, w przeciwnym razie, jeśli
Komisja zażądała informacji w drodze decyzji, wówczas na podstawie art. 14 i 15 rozporządzenia nr 4064/89 może nakładać grzywny
i okresowe kary pieniężne. Niemniej przy odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja powinna, pod rygorem
naruszenia prawa do obrony stron zgłaszających, stosować identyczne kryteria jak do celów badania argumentacji osób trzecich
lub jak kryteria przyjęte na wcześniejszym etapie dochodzenia, przy czym przez cały czas zachowuje możliwość wyciągnięcia
odpowiednich konsekwencji, w sytuacji gdy na dalszym etapie postępowania okaże się, że zgłoszenie nie spełnia wymogów określonych
w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 447/98.
W tych okolicznościach, biorąc pod uwagę w szczególności ograniczenia czasowe wynikające z terminów procesowych przewidzianych
przez rozporządzenie nr 4064/89, Komisja nie może co do zasady być zobowiązana w każdym indywidualnym przypadku, po piśmie
w sprawie przedstawienia zarzutów i przesłuchaniu przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji, do wysyłania do licznych
podmiotów gospodarczych żądań dodatkowych informacji na krótko przed przekazaniem swojego projektu decyzji komitetowi doradczemu
ds. kontroli koncentracji przedsiębiorstw, na podstawie art. 19 rozporządzenia nr 4064/89.
(por. pkt 89, 91–95)
5. W ramach dokonywania oceny zgodności koncentracji ze wspólnym rynkiem, w odniesieniu do twierdzenia o stworzeniu lub umocnieniu
zbiorowej pozycji dominującej, Komisja ma obowiązek ocenić na podstawie analizy prospektywnej rynku właściwego, czy zgłoszona
koncentracja prowadzi do sytuacji, w której skuteczna konkurencja na tym rynku będzie w znaczący sposób utrudniona przez przedsiębiorstwa
uczestniczące w koncentracji oraz jedno lub kilka innych przedsiębiorstw, które razem, w szczególności z racji czynników wiążących
istniejących pomiędzy nimi, są zdolne do przyjęcia jednakowej linii postępowania na rynku w celu wykorzystania wspólnej siły
ekonomicznej w taki sposób, żeby konkurenci, obecni lub potencjalni, albo klienci i konsumenci nie mogli skutecznie zareagować.
Tego rodzaju czynniki wiążące obejmują między innymi stosunek współzależności istniejący pomiędzy członkami wąskiego oligopolu,
w obrębie którego, na rynku prezentującym odpowiednie cechy charakterystyczne, w szczególności pod względem koncentracji rynku,
jego przejrzystości i jednorodności produktu, członkowie są w stanie przewidywać wzajemne zachowania, co w efekcie stanowi
dla nich silną zachętę do dostosowywania swoich zachowań na rynku w celu zmaksymalizowania wspólnych zysków przez podwyższenie
cen przy równoczesnym ograniczeniu produkcji, możliwości wyboru lub obniżeniu jakości towarów i usług, zmniejszeniu innowacyjności
lub wywieraniu w inny sposób wpływu na czynniki konkurencji. W takiej sytuacji każdy członek wie, że każde jego działanie
o charakterze ostro konkurencyjnym sprowokuje reakcje ze strony pozostałych, tak że nie odniesie żadnych korzyści ze swojego
posunięcia.
Sytuacja zbiorowej pozycji dominującej utrudniającej w znacznym stopniu skuteczną konkurencję na wspólnym rynku lub na jego
istotnej części może wystąpić w następstwie koncentracji, jeśli ze względu na same tylko cechy charakteryzujące dany rynek
oraz zmianę, jaką w jego charakterystyce spowoduje przeprowadzenie koncentracji, skutek tej koncentracji będzie taki, że każdy
z uczestników danego oligopolu, mając świadomość wspólnych interesów, będzie uważał za możliwe, ekonomicznie racjonalne, a zatem
wskazane, przyjąć na trwałe jednakową linię działania na rynku, aby sprzedawać po cenach wyższych od cen konkurentów, bez
konieczności zawierania porozumień lub stosowania uzgodnionych praktyk w rozumieniu art. 81 WE, w taki sposób, żeby konkurenci,
obecni lub potencjalni, albo klienci i konsumenci nie mogli skutecznie zareagować. Prawdopodobieństwo tego rodzaju milczącej
koordynacji jest większe, jeśli konkurenci mogą łatwo dojść do wspólnego rozumienia, w jaki sposób powinna funkcjonować koordynacja,
w szczególności w zakresie elementów, które mogą podlegać planowanej koordynacji. Jeśli nie ma możliwości milczącego osiągnięcia
podobnego rozumienia zasad koordynacji, konkurenci powinni ewentualnie uciec się do praktyk zabronionych przez art. 81 WE,
aby móc przyjąć wspólną linię działania na rynku. Ponadto, biorąc pod uwagę między innymi ewentualną pokusę, która może zachęcić
każdego z uczestników milczącej koordynacji, by odstąpił od jej zasad i na krótką metę powiększył własne zyski, należy ocenić,
czy tego rodzaju koordynacja ma szansę być trwała. W związku z tym przedsiębiorstwa, które koordynują swoje zachowania, powinny
być w stanie w wystarczającym stopniu monitorować, czy zasady koordynacji są przestrzegane. Zatem rynek powinien być dostatecznie
przejrzysty, aby pozwolić w szczególności każdemu z przedsiębiorstw uczestniczących w koordynacji poznanie, wystarczająco
dokładnie i natychmiastowo, zmian w zachowaniach rynkowych każdego z pozostałych jej uczestników. Poza tym dyscyplina wymaga,
aby istniała jakaś forma wiarygodnego mechanizmu odstraszającego, który może zostać wykorzystany w przypadku wykrycia zachowania
naruszającego zasady. Ponadto reakcje przedsiębiorstw, które nie uczestniczą w koordynacji, obecnych lub przyszłych konkurentów,
a także reakcje klientów nie powinny być w stanie zagrozić spodziewanym efektom koordynacji
Natomiast w ramach stosowania tych kryteriów należy unikać mechanicznego działania polegającego na oddzielnym sprawdzaniu
każdego kryterium z osobna, bez uwzględnienia ogólnego mechanizmu ekonomicznego hipotetycznej, milczącej koordynacji. W tym
względzie ocena na przykład przejrzystości danego rynku nie powinna być przeprowadzana w sposób wyizolowany i abstrakcyjny,
lecz w kontekście mechanizmu hipotetycznej, milczącej koordynacji. Jedynie przy uwzględnieniu tego rodzaju założenia możliwe
jest bowiem zweryfikowanie, czy ewentualne czynniki przejrzystości występujące na rynku są w stanie ułatwić milczące zdefiniowanie
wspólnej linii postępowania lub umożliwić zainteresowanym konkurentom monitorowanie w odpowiedni sposób, czy przestrzegane
są warunki takiej wspólnej linii działania. W tej ostatniej kwestii dla potrzeb analizy trwałości zakładanej milczącej koordynacji
konieczne jest wzięcie pod uwagę mechanizmów kontroli ewentualnie dostępnych dla uczestników rzekomej milczącej koordynacji
w celu sprawdzenia, czy dzięki tego rodzaju mechanizmom mają oni możliwość poznania, dostatecznie dokładnie i natychmiastowo,
zmian w zachowaniach rynkowych każdego z pozostałych uczestników takiej koordynacji.
Wreszcie badanie w celu wykrycia istniejącej zbiorowej pozycji dominującej, które odbywa się na podstawie szeregu czynników
uważanych zazwyczaj za wskazujące na obecność lub prawdopodobieństwo milczącej koordynacji pomiędzy konkurentami, nie może
jako takie zostać zakwestionowane. Jednakże badanie to musi być przeprowadzone z zachowaniem ostrożności oraz przede wszystkim
z zastosowaniem podejścia opartego na analizie ewentualnych, prawdopodobnych strategii koordynacji.
(por. pkt 120–123, 125, 126, 129)
6. Komisja posiada pewien zakres swobody uznania w dziedzinie ekonomicznej w celu stosowania przepisów materialnoprawnych rozporządzenia
nr 4064/89 w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw, w szczególności art. 2. Wynika stąd, że wykonywana przez sąd wspólnotowy
kontrola decyzji Komisji w sprawach koncentracji jest ograniczona do weryfikacji materialnej zgodności z prawdą faktów oraz
braku oczywistych błędów w ocenie. Z tego powodu o ile sąd wspólnotowy nie może zastąpić oceny Komisji własną oceną ekonomiczną
w celu stosowania materialnoprawnych przepisów rozporządzenia, o tyle nie oznacza to, że powinien on powstrzymać się od kontroli
dokonanej przez Komisję kwalifikacji prawnej danych natury ekonomicznej. Sąd wspólnotowy powinien bowiem dokonać weryfikacji
nie tylko materialnej dokładności przytoczonego materiału dowodowego, jego wiarygodności i spójności, ale także kontroli tego,
czy te materiały stanowią zbiór istotnych danych, które należy wziąć pod uwagę w celu oceny złożonej sytuacji, i czy może
on stanowić poparcie dla wniosków wyciągniętych na jego podstawie.
(por. pkt 144, 145)
7. Komisja nie uchybia obowiązkowi uzasadnienia, jeśli w ramach wykonywania swoich uprawnień w zakresie kontroli koncentracji
nie umieści w swojej decyzji dokładnego uzasadnienia w odniesieniu do oceny niektórych aspektów koncentracji, które według
niej w oczywisty sposób nie mają związku ze sprawą, są pozbawione jakiegokolwiek znaczenia lub mają znaczenie ewidentnie drugorzędne
dla oceny koncentracji. Tego rodzaju wymóg byłby trudny do pogodzenia z wymogiem szybkiego działania i krótkimi terminami
procesowymi, jakie obowiązują Komisję w trakcie wykonywania uprawnień do kontroli koncentracji, a które zalicza się do szczególnych
okoliczności postępowania w sprawach kontroli koncentracji. Wynika stąd, że kiedy Komisja uznaje koncentrację za zgodną ze
wspólnym rynkiem na podstawie art. 8 ust. 2 rozporządzenia nr 4064/89, wymóg uzasadnienia jest spełniony, jeśli decyzja przedstawia
jasno powody, dla których Komisja uważa, że dana koncentracja, ewentualnie po niezbędnych zmianach przeprowadzonych przez
uczestniczące w niej przedsiębiorstwa, nie stworzy ani nie umocni istniejącej pozycji dominującej, w wyniku czego znacząco
utrudniona byłaby skuteczna konkurencja na wspólnym rynku lub jego znaczącej części.
W tym zakresie o ile rzeczywiście w uzasadnieniu decyzji wydawanych na podstawie rozporządzenia Komisja nie ma obowiązku zajmowania
stanowiska w kwestii wszystkich informacji i argumentów podniesionych w postępowaniu, włącznie z takimi, które mają znaczenie
ewidentnie drugorzędne dla oceny koncentracji, niemniej jednak powinna przedstawić okoliczności oraz rozważania prawne mające
kluczowe znaczenie dla decyzji. Ponadto uzasadnienie musi być logiczne, a w szczególności nie może wykazywać wewnętrznych
sprzeczności.
(por. pkt 167–169)
8. Artykuł 10 ust. 6 rozporządzenia nr 4064/89 w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw, który służy umocnieniu zasady
pewności prawa w sytuacji, gdyby wyjątkowo Komisja nie wydała decyzji w przepisowym terminie, tak że przedsiębiorstwa mogą
same zdecydować o przeprowadzeniu koncentracji, od momentu gdy pojawi się dorozumiana zgoda, nie może uzasadniać odstępstwa
od możliwości zakwestionowania legalności decyzji zatwierdzającej koncentrację z powodu uchybienia obowiązkowi uzasadnienia,
a także nie może stanowić podstawy ogólnego domniemania zgodności koncentracji ze wspólnym rynkiem. Tenże przepis, który stanowi
wyjątek w ogólnym systemie rozporządzenia, jaki wynika w szczególności z art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 1, zgodnie z którymi
Komisja wyraźnie rozstrzyga w przedmiocie zgłoszonych jej koncentracji, wydając decyzję albo odmowną, albo pozytywną, powinien
być bowiem interpretowany i stosowany w świetle art. 230 WE i 253 WE. Tymczasem niewystarczające uzasadnienie o charakterze
naruszającym art. 253 WE stanowi naruszenie istotnych wymogów proceduralnych w rozumieniu art. 230 WE, a ponadto zarzut, który
sędzia wspólnotowy może albo wręcz musi rozpoznać z urzędu.
(por. pkt 172, 174, 175)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
z dnia 10 lipca 2008 r.(*)
Odwołanie – Konkurencja – Kontrola koncentracji przedsiębiorstw – Przedsiębiorstwo joint venture Sony BMG – Odwołanie od stwierdzenia nieważności decyzji uznającej koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem – Kontrola sądowa – Zakres – Wymogi dowodowe – Rola pisma w sprawie przedstawienia zarzutów – Umocnienie lub stworzenie zbiorowej pozycji dominującej – Uzasadnienie decyzji zezwalających na koncentrację – Wykorzystanie poufnych informacji
W sprawie C‑413/06 P
mającej za przedmiot odwołanie na podstawie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości, wniesione w dniu 3 października 2006 r.,
Bertelsmann AG, z siedzibą w Gütersloh (Niemcy), reprezentowana przez P. Chappatte’a oraz J. Boyce’a, solicitors,
Sony Corporation of America, z siedzibą w Nowym Jorku (Stany Zjednoczone Ameryki), reprezentowana przez N. Levy’ego, barrister, a także przez adwokata
R. Sneldersa oraz T. Grafa, Rechtsanwalt,
wnoszące odwołanie,
w której pozostałymi uczestnikami postępowania są:
Independent Music Publishers and Labels Association (Impala), z siedzibą w Brukseli (Belgia), reprezentowane przez S. Crosby’ego i J. Golding, solicitors, oraz adwokata I. Weksteina,
strona skarżąca w pierwszej instancji,
Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez A. Whelana oraz K. Mojzesowicz, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona pozwana w pierwszej instancji,
Sony BMG Music Entertainment BV, z siedzibą w Vianen (Niderlandy), reprezentowana przez N. Levy’ego, barrister, a także przez adwokata R. Sneldersa oraz
T. Grafa, Rechtsanwalt,
interwenient w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (wielka izba),
w składzie: V. Skouris, Prezes, P. Jann, C.W.A. Timmermans, A. Rosas, K. Lenaerts, G. Arestis i U. Lõhmus, prezesi izb, E. Juhász,
A. Borg Barthet, M. Ilešič, J. Klučka, E. Levits i A. Ó Caoimh (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: J. Kokott,
sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 listopada 2007 r.,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 13 grudnia 2007 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1 W swoim odwołaniu Bertelsmann AG (zwana dalej „Bertelsmann”) oraz Sony Corporation of America (zwana dalej „Sony”) wnoszą
o uchylenie wyroku Sądu z dnia 13 lipca 2006 w sprawie T–464/04 Impala przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II–2289 (zwanego dalej
„zaskarżonym wyrokiem”), w którym Sąd stwierdził nieważność decyzji Komisji 2005/188/WE z dnia 19 lipca 2004 r. stwierdzającej
zgodność koncentracji ze wspólnym rynkiem i funkcjonowaniem porozumienia o EOG (Sprawa COMP/M.3333 – SONY/BMG) (Dz.U. 2005,
L 62, s. 30, zwanej dalej „sporną decyzją”).
Ramy prawne
2 Rozporządzenie Rady (EWG) nr 4064/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (Dz.U. L 395,
s. 1 oraz sprostowanie w Dz.U. 1990, L 257, s. 13), zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 1310/97 z dnia 30 czerwca 1997 r.
(Dz.U. L 180, s. 1 oraz sprostowanie w Dz.U. 1998, L 40, s. 17) (zwane dalej „rozporządzeniem”), w art. 2 ust. 2 i 3 stanowi:
„2. Koncentrację, która nie stwarza lub nie umacnia pozycji dominującej, w wyniku czego skuteczna konkurencja na wspólnym rynku
lub jego znacznej części zostałaby znacząco utrudniona, uznaje się za zgodną ze wspólnym rynkiem.
3. Koncentrację, która stwarza lub umacnia pozycję dominującą, w wyniku czego skuteczna konkurencja na wspólnym rynku lub jego
znaczącej części zostałaby znacząco utrudniona, uznaje się za niezgodną ze wspólnym rynkiem”.
3 Artykuł 6 ust. 1 rozporządzenia przewiduje:
„Komisja bada zgłoszenie niezwłocznie po jego otrzymaniu.
[...]
c) [...] ilekroć Komisja stwierdzi, że zgłaszana koncentracja podlega niniejszemu rozporządzeniu, a jej zgodność ze wspólnym
rynkiem budzi wątpliwości, podejmuje decyzję o wszczęciu postępowania”.
4 Artykuł 8 ust. 2 i 3 upoważnia Komisję, odpowiednio, do wydania w ramach formalnego postępowania w sprawie badania zgodności
koncentracji ze wspólnym rynkiem wszczętego na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c) wyżej wymienionego rozporządzenia (zwanej dalej
„formalnym postępowaniem”) albo decyzji uznającej koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem, w stosownych przypadkach, po
wniesieniu zmian przez dane przedsiębiorstwa do projektu zgłaszanej koncentracji, albo decyzji uznającej koncentrację za niezgodną
ze wspólnym rynkiem. Na mocy art. 8 ust. 5 lit. a) rozporządzenia Komisja może uchylić decyzję podjętą zgodnie z ust. 2 tego
samego artykułu, jeżeli stwierdzenie zgodności [koncentracji ze wspólnym rynkiem] jest oparte na nieprawdziwych informacjach,
za które odpowiedzialne jest jedno z przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji lub jeżeli zostało ono uzyskane w wyniku
oszustwa.
5 Z art. 10 ust. 1 rozporządzenia wynika, że z wyjątkiem niektórych sytuacji, które nie występują w niniejszej sprawie, Komisja
dysponuje jednomiesięcznym terminem na podjęcie decyzji w sprawie wszczęcia formalnego postępowania. Zgodnie z ust. 3 tego
artykułu decyzja uznająca zgłoszoną koncentrację za niezgodną ze wspólnym rynkiem musi zostać wydana w ciągu maksimum czterech
miesięcy od daty wszczęcia postępowania. Zgodnie z art. 10 ust. 6 rozporządzenia koncentrację uważa się za zgodną ze wspólnym
rynkiem, jeżeli Komisja w terminach ustalonych odpowiednio w art. 10 ust. 1 i 3 nie wydała decyzji w sprawie wszczęcia formalnego
postępowania albo decyzji w przedmiocie zgodności koncentracji.
6 Artykuł 11 rozporządzenia dotyczy żądania udzielenia informacji, które Komisja, wykonując zadania powierzone jej przez rozporządzenie,
może kierować między innymi do stron zgłaszających koncentrację oraz do innych przedsiębiorstw i związków przedsiębiorstw,
w razie potrzeby w drodze decyzji. Artykuły 14 i 15 rozporządzenia przewidują nakładanie grzywien i okresowych kar pieniężnych
za przekazanie informacji nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd.
7 Artykuł 18 ust. 3 rozporządzenia stanowi:
„Komisja opiera swoją decyzję jedynie na zastrzeżeniach, co do których stronom umożliwiono przedstawienie uwag. W postępowaniu
szanuje się w pełni prawo do obrony. Dostęp do akt jest otwarty przynajmniej dla stron bezpośrednio zaangażowanych, przy uwzględnieniu
uzasadnionego interesu przedsiębiorstw w odniesieniu do ochrony ich tajemnic handlowych”.
8 Artykuł 19 rozporządzenia dotyczy współpracy między Komisją a właściwymi władzami państw członkowskich. Zgodnie z ust. 3 tego
artykułu przed podjęciem decyzji na podstawie art. 8 ust. 2–5 rozporządzenia przeprowadza się konsultacje z Komitetem Doradczym
ds. Koncentracji. Zgodnie z ust. 6 tego samego artykułu Komitet Doradczy wydaje opinię o projekcie decyzji Komisji, w razie
konieczności w drodze głosowania.
9 Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) NR 447/98 z dnia 1 marca 1998 r. w sprawie zgłoszeń, terminów i przesłuchań
przewidzianych w rozporządzeniu nr 4064/89 (Dz.U. L 61, s. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem wykonawczym”) zgłoszenie planowanej
koncentracji powinno zawierać informacje, w tym dokumenty, wymagane przez formularz CO załączony do rozporządzenia.
10 Artykuł 13 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego przewiduje w szczególności, że Komisja kieruje swoje zastrzeżenia do stron zgłaszających
na piśmie, informując o terminie, w jakim mogą powiadomić Komisję o swoich poglądach na piśmie.
Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
11 Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu zostały przedstawione przez Sąd w pkt 1–11 zaskarżonego wyroku w następujący
sposób:
„1 Independent Music Publishers and Labels Association (Impala) jest międzynarodowym stowarzyszeniem prawa belgijskiego zrzeszającym
2500 niezależnych producentów muzycznych.
2 W dniu 9 stycznia 2004 r. Komisja otrzymała, zgodnie z [rozporządzeniem], zgłoszenie zamiaru koncentracji, w której wyniku
spółki Bertelsmann […] i Sony […] planowały połączyć prowadzoną na skalę światową działalność w zakresie nagrań muzycznych.
3 Bertelsmann jest międzynarodową spółką medialną, [która] [w] dziedzinie nagrań muzycznych […] prowadzi działalność za pośrednictwem
swojej spółki zależnej Bertelsmann Music Group (BMG), którą całkowicie kontroluje. [...].
4 [...] W sektorze nagrań muzycznych [Sony] działa za pośrednictwem Sony Music Entertainment. [...]
5 Proponowane przedsięwzięcie polega na połączeniu działalności prowadzonej przez strony na szczeblu światowym w dziedzinie
nagrań muzycznych (z wyłączeniem działalności Sony w Japonii) w trzech nowych spółkach (lub większej ich ilości), utworzonych
zgodnie z Business Contribution Agreement (porozumieniem o połączeniu działalności) z dnia 11 grudnia 2003 r. Planowano, że
te przedsiębiorstwa joint venture będą prowadzone wspólnie pod nazwą Sony BMG.
6 Zgodnie z porozumieniem Sony BMG będzie prowadzić działalność w dziedzinie odkrywania i lansowania artystów [polegającą na
kierownictwie artystycznym i nazywaną A & R (Artysta i Repertuar)] oraz promocji i sprzedaży powstałych dzięki temu płyt.
Sony BMG nie będzie angażować się w działalność pokrewną, taką jak wydawanie utworów muzycznych, produkcja i dystrybucja.
7 W dniu 20 stycznia 2004 r. Komisja wysłała kwestionariusz do niektórych podmiotów prowadzących działalność na tym rynku. [Impala]
odpowiedziała na ten kwestionariusz i złożyła, w dniu 28 stycznia 2004 r., odrębne pismo […], w którym przedstawiła powody,
które – jej zdaniem – powinny skłonić Komisję do uznania koncentracji za niezgodną ze wspólnym rynkiem. [Impala] wyraziła
w nim swoje obawy co do zwiększenia koncentracji na tym rynku oraz wpływu, jaki może ona mieć na dostęp do niego, włącznie
z wpływem na sektor dystrybucji, media, Internet, a także na wybór konsumentów.
8 Decyzją z dnia 12 lutego 2004 r. Komisja stwierdziła, że zgłoszona koncentracja budzi poważne wątpliwości co do jej zgodności
ze wspólnym rynkiem i funkcjonowaniem Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) i wszczęła [formalne] postępowanie.
9 W dniu 24 maja 2004 r. Komisja skierowała do stron uczestniczących w koncentracji pismo w sprawie przedstawienia zarzutów,
w którym wstępnie uznała koncentrację za niezgodną ze wspólnym rynkiem i funkcjonowaniem porozumienia EOG, ponieważ umacniałaby
ona zbiorową pozycję dominującą na rynku nagrań muzycznych oraz na rynku hurtowym licencji na muzykę on‑line i ponieważ służyłaby
ona koordynowaniu działań spółek dominujących w sposób niezgodny z art. 81 WE.
10 Strony uczestniczące w koncentracji udzieliły odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, a w dniach 14 i 15 czerwca
2004 r. odbyło się, w obecności m.in. [Impala], przesłuchanie przed funkcjonariuszem ds. przesłuchań.
11 [Sporną decyzją] Komisja uznała koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem na mocy art. 8 ust. 2 rozporządzenia [...]”.
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
12 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 3 grudnia 2004 r. Impala wniosła skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji.
Na poparcie swojej skargi Impala podniosła pięć zarzutów, składających się z kilku części.
13 W przedmiocie pierwszego zarzutu dotyczącego umocnienia istniejącej wcześniej zbiorowej pozycji dominującej, po przedstawieniu
na wstępie kilku uwag na temat pojęcia „zbiorowej pozycji dominującej”, Sąd przeanalizował argument, według którego sporna
decyzja w istocie nie wyjaśnia w sposób wystarczający z prawnego punktu widzenia powodów, dla których rabaty, zwłaszcza promocyjne,
stanowią przeszkodę dla przejrzystości koniecznej do umożliwienia rozwoju zbiorowej pozycji dominującej.
14 Po ustaleniu w pkt 325 zaskarżonego wyroku, że zasadniczo należałoby stwierdzić nieważność spornej decyzji ze względu na niedostateczne
uzasadnienie, Sąd zbadał jednak dodatkowo w pkt 327–458 argumenty Impali, w których utrzymuje ona, iż dowody przedstawione
przez Komisję w celu wykazania niedostatecznej przejrzystości rynku zawierają oczywiste błędy w ocenie.
15 W tym względzie Sąd w pkt 373 zaskarżonego wyroku zaznaczył, iż zarówno z samej decyzji, jak i z argumentacji przedstawionej
przez Komisję przed Sądem wynika, że jedyny dowód na rzekomy brak przejrzystości rynku wiąże się z mniejszą przejrzystością
rabatów promocyjnych. W pkt 377 i 378 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że po pierwsze dowody, o których mowa w spornej
decyzji, nie mogą stanowić podstawy dla wniosków, jakie z nich wyciągnęła Komisja, a po drugie – że wnioski te różnią się
także bardzo wyraźnie od ustaleń przedstawionych w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów.
16 W pkt 475 i 476 zaskarżonego wyroku Sąd przedstawił swoje ustalenia w przedmiocie pierwszego zarzutu podniesionego w postępowaniu,
które sformułował w następujący sposób:
„475 […] twierdzenie, że rynki nagrań muzycznych nie są dostatecznie przejrzyste, aby umożliwić zbiorową pozycję dominującą, nie
zostało uzasadnione w wystarczający z prawnego punktu widzenia sposób i jest dotknięte oczywistym błędem w ocenie, ponieważ
materiał, na którym się ono opiera, jest niekompletny i nie zawiera wszystkich mających znaczenie dla sprawy danych, jakie
powinny być wzięte pod uwagę przez Komisję, a także nie jest w stanie uzasadnić wniosków, które na jego podstawie wyciągnięto.
Zważywszy, że twierdzenie to stanowi […] główną podstawę, w oparciu o którą Komisja doszła […] do wniosku o nieistnieniu zbiorowej
pozycji dominującej, już z tego jednego względu należy stwierdzić nieważność [spornej] decyzji.
476 Równocześnie, ponieważ analiza dotycząca środków odwetowych jest dotknięta naruszeniem prawa lub, w każdym razie, oczywistym
błędem w ocenie, a analiza ta stanowi kolejną główną podstawę, na której Komisja oparła wniosek o nieistnieniu zbiorowej pozycji
dominującej, wada ta uzasadnia również stwierdzenie nieważności [spornej] decyzji”.
17 W drugim zarzucie podniesionym przed Sądem Impala utrzymywała, iż nie stwierdzając, że planowana koncentracja stworzy zbiorową
pozycję dominującą na rynku nagrań muzycznych, Komisja naruszyła art. 253 WE, dopuściła się oczywistego błędu w ocenie oraz
naruszyła prawo.
18 W pkt 527 zaskarżonego wyroku Sąd przytoczył analizę ryzyka stworzenia zbiorowej pozycji dominującej zawartą w spornej decyzji,
a następnie w pkt 528 omawianego wyroku przedstawił następujące ustalenia:
„[…] tych kilka bardzo powierzchownych, a wręcz czysto formalnych, uwag nie może zadośćuczynić ciążącemu na Komisji obowiązkowi
przeprowadzenia analizy prospektywnej […] zwłaszcza wówczas, gdy, jak w rozpoznawanej sprawie, koncentracja rodzi poważne
problemy. Niezależnie od oceny Sądu w zakresie pierwszego zarzutu, zarówno z okoliczności, iż Komisja musiała przeprowadzić
w [spornej] decyzji długi wywód, aby ustalić nieistnienie zbiorowej pozycji dominującej przed koncentracją, jak również z faktu,
że w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, po pięciu miesiącach dochodzenia doszła do wniosku, że taka pozycja przed koncentracją
istniała, wynika bowiem, iż kwestia, czy połączenie dwóch z pięciu głównych firm [największych koncernów fonograficznych,
zwanych dalej »głównymi firmami«] zagraża stworzeniem zbiorowej pozycji dominującej, tym bardziej rodzi poważne problemy wymagające
dogłębnego zbadania. Skoro takiego badania nie przeprowadzono, oznacza to, już z tego jednego powodu, że drugi zarzut jest
uzasadniony”.
19 Dodatkowo w pkt 539 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że Komisja nie mogła, nie popełniwszy błędu, bazować na braku dowodów
użycia środków odwetowych w przeszłości, żeby sformułować wniosek, iż koncentracja nie pociągała za sobą ryzyka stworzenia
zbiorowej pozycji dominującej.
20 W tych okolicznościach Sąd uznał, że zarzuty pierwszy i drugi powołane w postępowaniu przed Sadem są uzasadnione i stwierdził
nieważność spornej decyzji, nie badając zarzutów od trzeciego do piątego, podniesionych w tym samym postępowaniu.
Żądania stron
21 Wnoszące odwołanie wnoszą do Trybunału o:
– uchylenie zaskarżonego wyroku;
– oddalenie skargi Impali o stwierdzenie nieważności spornej decyzji Komisji lub ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania przez Sąd oraz
– obciążenie Impali kosztami niniejszego postępowania.
22 W siedmiu zarzutach podniesionych w odwołaniu, z których niektóre składają się z kilku części, wnoszące odwołanie powołują
się odpowiednio na następujące naruszenia prawa, jakich miał się dopuścić Sąd w zaskarżonym wyroku:
– oparcie się na piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów w celu oceny spornej decyzji;
– wymaganie od Komisji, by przeprowadzała kolejne badania rynku po udzieleniu odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów;
– zastosowanie niewłaściwych i zbyt surowych wymogów dowodowych w odniesieniu do decyzji zezwalających na koncentrację;
– przekroczenie zakresu kontroli sądowej, do jakiej jest powołany;
– nieprzestrzeganie właściwych kryteriów prawnych stosowanych w sprawach związanych ze stworzeniem lub umocnieniem zbiorowej
pozycji dominującej;
– zastosowanie niewłaściwych wymogów uzasadnienia w odniesieniu do decyzji zezwalających na koncentrację oraz
– oparcie się na dowodach, które nie zostały ujawnione stronom uczestniczącym w koncentracji.
23 Sony BMG Music Entertainment BV przyłączyła się w całości do odwołania oraz żądań wnoszących odwołanie.
24 Żądania Komisji pokrywają się zasadniczo z żądaniami wnoszących odwołanie. Komisja popiera zarzut pierwszy, drugi i czwarty,
a także pierwszą część zarzutu trzeciego.
25 Impala wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania oraz obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania. Na wstępie podnosi
zarzut niedopuszczalności odwołania w całości lub w części. Ponadto – według Impali – odwołanie nie może w żadnym razie skutkować
uchyleniem zaskarżonego wyroku, ponieważ wnoszące odwołanie nie podważyły pkt 528 zaskarżonego wyroku, który sam jeden wystarcza
do uzasadnienia stwierdzenia nieważności spornej decyzji.
26 Wnoszące odwołanie i Komisja żądają oddalenia zarzutu niedopuszczalności oraz odrzucenia argumentacji związanej z pkt 528
zaskarżonego wyroku, przedstawionej w skrócie w punkcie poprzedzającym niniejszego wyroku.
27 W końcowej części swojej odpowiedzi na odwołanie Komisja przedstawiła „dodatkowe uwagi na temat »głównych podstaw« [spornej]
decyzji”. Impala zgłosiła zastrzeżenia do wyżej wymienionych uwag, powołując się na art. 117 § 2 regulaminu Trybunału. Natomiast
wnoszące odwołanie popierają te uwagi.
W przedmiocie odwołania
W przedmiocie dopuszczalności
W przedmiocie ogólnego zarzutu niedopuszczalności
28 Impala podnosi na wstępie zarzut niedopuszczalności odwołania, twierdząc, że stanowi ono próbę doprowadzenia do ponownego
badania stanu faktycznego w zakresie związanym z niedostatecznym uzasadnieniem spornej decyzji oraz oczywistym błędem w ocenie,
jakim jest dotknięta, które to kwestie zostały już rozstrzygnięte przez Sąd. Według niej odwołanie ma bowiem w dużym stopniu
na celu doprowadzenie do ponownego badania stanu faktycznego, co nie należy do właściwości Trybunału. Ponadto Impala utrzymuje
w związku z tym, że kwestia, czy decyzja jest wystarczająco uzasadniona, należy do zagadnień związanych ze stanem faktycznym.
Na koniec dodaje, że jej odpowiedzi na poszczególne zarzuty podniesione przez wnoszące odwołanie powinny być traktowane jako
dodatkowe.
29 W tym miejscu należy przypomnieć, że z art. 225 WE i z art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości wynika, iż
odwołanie jest ograniczone do kwestii prawnych. W związku z tym jedynie Sąd jest właściwy do dokonywania, po pierwsze, ustaleń
faktycznych, z wyjątkiem sytuacji, gdy nieprawidłowość jego ustaleń wynika z akt sprawy, a po drugie, do oceny ustalonych
okoliczności faktycznych. Kiedy jednak Sąd dokona ustaleń lub oceny okoliczności faktycznych, Trybunał jest uprawniony na
podstawie art. 225 WE do kontroli kwalifikacji prawnej tych okoliczności i skutków prawnych, które wywiódł z nich Sąd. Trybunał
nie jest zatem właściwy do ustalania okoliczności faktycznych ani też zasadniczo do badania dowodów, które Sąd dopuścił na
poparcie tych okoliczności. Z uwagi na to, że dowody te uzyskano w prawidłowy sposób, przy poszanowaniu ogólnych zasad prawa
i wymogów proceduralnych dotyczących ciężaru dowodu i postępowania dowodowego, wyłącznie do Sądu należy ocena, jaką wagę należy
przywiązywać do przedstawionych dowodów. Zatem poza przypadkami wypaczenia dowodów, ocena ta nie stanowi zagadnienia prawnego,
które jako takie poddane jest kontroli Trybunału (zob. w szczególności wyroki: z dnia 17 grudnia 1998 r. w sprawie C‑185/95 P
Baustahlgewebe przeciwko Komisji, Rec. s. I‑8417, pkt 23 i 24; z dnia 6 kwietnia 2006 r. w sprawie C‑551/03 P General Motors
przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑3173, pkt 51 i 52, a także z dnia 10 maja 2007 r. w sprawie C‑328/05 P SGL Carbon przeciwko
Komisji, Zb.Orz. s. I‑3921, pkt 41).
30 Ponadto zgodnie z orzecznictwem Trybunału kwestia zakresu obowiązku uzasadnienia stanowi kwestię prawną, która podlega kontroli
Trybunału w ramach odwołania, ponieważ kontrola zgodności z prawem decyzji w ramach odwołania musi koniecznie uwzględniać
fakty, na podstawie których Sąd doszedł do wniosku, że uzasadnienie jest wystarczające lub niewystarczające (zob. wyroki:
z dnia 20 listopada 1997 r. w sprawie C‑188/96 P Komisja przeciwko V, Rec. s. I‑6561, pkt 24, a także z dnia 28 czerwca 2005 r.
w sprawach połączonych C‑189/02 P, C‑202/02 P, od C‑205/02 P do C‑208/02 P i C‑213/02 P Dansk Rørindustri i in. przeciwko
Komisji, Zb.Orz. s. I‑5425, pkt 453).
31 Jeśli chodzi o niniejszą sprawę, jak wynika w szczególności z pkt 22 niniejszego wyroku i wbrew temu, co utrzymuje Impala,
poprzez swoje odwołanie wnoszące je strony nie dążą generalnie do zakwestionowania faktycznych ustaleń, jako takich, dokonanych
przez Sąd. Podnoszą natomiast przede wszystkim kwestie prawne, które zgodnie z prawem mogą być przedmiotem odwołania. Należy
zatem oddalić ogólny zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Impalę. W takiej sytuacji, ponieważ Impala wysuwa bardziej
konkretne zarzuty niedopuszczalności co do niektórych określonych części odwołania, należy je rozważyć w ramach badania poszczególnych
podstaw odwołania.
W przedmiocie zarzutu niedopuszczalności opartego na niepodważeniu przez wnoszące odwołanie istotnych fragmentów zaskarżonego
wyroku
32 Impala zwraca uwagę, że w każdym razie Sąd w pkt 528 zaskarżonego wyroku stwierdził, iż Komisja nie przeprowadziła analizy
prospektywnej w celu ustalenia, czy sporna koncentracja stworzy zbiorową pozycję dominującą, i uznał, że z tego jednego powodu
drugi zarzut powołany przez Impalę jest uzasadniony, co samo w sobie wystarczałoby do stwierdzenia nieważności spornej decyzji.
W konsekwencji – według Impali – nawet gdyby wnoszące odwołanie zdołały doprowadzić do uznania zasadności jednego czy kilku
swoich zarzutów, odwołanie w każdym razie musi zostać oddalone, ponieważ nie podważyły one stwierdzenia, iż żadna analiza
prospektywna nie została przeprowadzona.
33 W tym względzie wystarczy stwierdzić, iż w odwołaniu przy wyliczaniu konkretnie kwestionowanych fragmentów zaskarżonego wyroku
powołano się wyraźnie na pkt 528, a ponadto na pkt 533, 539, 541 omawianego wyroku, które poświęcone są także zagadnieniu
powstania zbiorowej pozycji dominującej.
34 W tych okolicznościach nie można stwierdzić, że odwołanie ogranicza się wyłącznie do wywodów Sądu dotyczących umocnienia istniejącej
już pozycji dominującej i że w związku z tym należy oddalić je w całości jako niedopuszczalne.
Co do istoty
35 Siedem zarzutów powołanych przez wnoszące odwołanie zazębia się ze sobą w wielu aspektach. Co do meritum zarzuty od pierwszego
do czwartego, a także zarzut siódmy dotyczą zasad kontroli wykonywanej przez Sąd, w szczególności w zakresie kwestii dowodowych.
Zarzut piąty wiąże się z pojęciem zbiorowej pozycji dominującej. Zarzut szósty dotyczy oceny Sądu związanej z niedostatecznym
uzasadnieniem spornej decyzji.
36 Badanie odwołania co do istoty należy rozpocząć od zarzutów związanych ze sposobem potraktowania przez Sąd materiału dowodowego,
a w pierwszej kolejności od drugiej części zarzutu trzeciego.
W przedmiocie drugiej części zarzutu trzeciego opartego na naruszeniu prawa przez Sąd poprzez zastosowanie zbyt surowych wymogów
dowodowych w odniesieniu do decyzji zezwalających na koncentrację
– Zaskarżony wyrok
37 Jak wynika w szczególności z pkt 289, 366 i 459 zaskarżonego wyroku, Sąd starał się ustalić, czy materiał dowodowy, na którym
się opiera sporna decyzja, mógł uzasadniać ocenę Komisji zawartą w tejże decyzji, a mianowicie że właściwe rynki nie były
dostatecznie przejrzyste, aby umożliwić zbiorową pozycję dominującą.
– Argumentacja stron
38 W trzecim zarzucie wnoszące odwołanie twierdzą, iż Sąd naruszył prawo, stosując niewłaściwe i zbyt surowe wymogi dowodowe
w odniesieniu do decyzji zezwalających na koncentrację. W drugiej części tego zarzutu wnoszące odwołanie utrzymują, że Sąd
nieprawidłowo zinterpretował wymogi dowodowe obowiązujące dla tego rodzaju decyzji.
39 Zdaniem wnoszących odwołanie, skoro Komisja ma obowiązek poprzeć dowodami decyzję zakazującą koncentracji, to jeżeli nie zdołała
zgromadzić dowodów spełniających wysokie wymagania ustalone przez sądy wspólnotowe dla uzasadnienia tego rodzaju zakazu, zwłaszcza
w przypadku gdy opiera się na tezie o zbiorowej pozycji dominującej, powinna zezwolić na planowaną koncentrację. Z art. 10
ust. 6 rozporządzenia wynika bowiem w szczególności, że jeśli Komisja nie jest w stanie wykazać szkody dla konkurencji na
podstawie przekonujących dowodów, system przyjęty w rozporządzeniu nakazuje jej zezwolić na koncentrację.
40 Ponadto wnoszące odwołanie twierdzą w tej kwestii, że Sąd naruszył prawo, nie uznając, iż Komisja powinna spełniać wymagania
wyższe w przypadku zakazu koncentracji niż w przypadku zezwolenia na nią, ponieważ zakaz stanowi poważne ograniczenie swobody
działalności gospodarczej stron zgłaszających, a koncentracje powinny korzystać z domniemania zgodności ze wspólnym rynkiem.
Jak wynika – ich zdaniem – z orzecznictwa, Komisja musi udowodnić zasadność decyzji zakazującej koncentracji według kryteriów
surowszych niż wymagane przy zwykłym ważeniu prawdopodobieństwa i że w konsekwencji Komisja nie podlega takim samym obowiązkom
w zakresie dowodów w przypadku decyzji zezwalającej na koncentrację jak przy decyzji zakazującej koncentracji. Ze względu
na standardy surowsze niż zwykłe ważenie prawdopodobieństwa Komisja jest w rzeczywistości zobowiązana dostarczyć dowód zasadności
jedynie decyzji zakazującej koncentracji. Według wnoszących odwołanie, fakt nieuznania takich „asymetrycznych” standardów
dowodowych mocno wpływa na dokonaną przez Sąd ocenę spornej decyzji oraz dowodów, na których oparła się Komisja.
41 Wnoszące odwołanie utrzymują ponadto, iż w konsekwencji Sąd naruszył prawo, wymagając od Komisji udowodnienia braku przejrzystości
rynku nagrań muzycznych, podczas gdy powinien był zbadać, czy w dniu wydania spornej decyzji istniały dostateczne dowody pozwalające
wykazać w sposób wystarczający z prawnego punktu widzenia, że taka przejrzystość występowała. Naruszenie to stanowi wadę całego
zaskarżonego wyroku, a zwłaszcza pkt 381–387, 389, 420, 428, 429, a także pkt 433 wyroku, w różnych aspektach szczegółowo
opisanych w odwołaniu.
42 Według Impali, uznanie argumentacji przedstawionej przez wnoszące odwołanie na poparcie drugiej części zarzutu trzeciego oraz
istnienia domniemania na rzecz zezwolenia na koncentrację mogłoby mieć groźne następstwa dla systemu kontroli koncentracji,
takie jak ryzyko nadużywania systemu. Omawiana argumentacja narusza delikatną równowagę stworzoną przez przepisy wspólnotowe
dotyczące kontroli koncentracji, równowagę między interesami prywatnymi i interesami publicznymi oraz „podwójnym, symetrycznym
obowiązkiem” Komisji polegającym na zakazywaniu koncentracji niezgodnych ze wspólnym rynkiem i zezwalaniu na koncentracje,
które są z nim zgodne. Wymogi dowodowe obowiązujące w tym zakresie ograniczają się do ważenia prawdopodobieństwa, do Komisji
zaś należy wykazanie, co jest bardziej prawdopodobne. Ponadto Impala zaznacza, że po pierwsze Sąd stwierdził, że Komisja zebrała
obszerny i przekonujący materiał dowodowy świadczący o istnieniu przejrzystości właściwych rynków, lecz ostatecznie uznała,
iż przejrzystość ta nie była wystarczająca, opierając się na fakcie istnienia „mniej przejrzystych” rabatów promocyjnych.
Po drugie Sąd orzekł także, iż dowody, które miały wykazywać ową niewystarczającą przejrzystość, wcale jej nie potwierdzały.
43 Impala uważa ponadto, iż poprzez argumenty, o których mowa w pkt 41 niniejszego wyroku, wnoszące odwołanie, jak się wydaje,
zachęcają Trybunał do zmiany ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd.
– Ocena Trybunału
44 Tytułem wstępu należy zaznaczyć, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż zarzucane naruszenie zasad obowiązujących w odniesieniu
do dowodów stanowi kwestię prawną, która jest dopuszczalna na etapie odwołania (zob. podobnie wyroki: z dnia 8 lipca 1999 r.
w sprawie C‑199/92 P Hüls przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4287, pkt 65, a także z dnia 25 stycznia 2007 r. w sprawach połączonych
C‑403/04 P i C‑405/04 P Sumitomo Metal Industries i Nippon Steel przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑729, pkt 40). W związku z tym,
że Impala w ramach ogólnego zarzutu niedopuszczalności konkretnie podnosi niedopuszczalność zarzutu trzeciego w całości, nie
można przyjąć powyższej argumentacji.
45 Co do istoty – jak zwraca uwagę Impala – druga część trzeciego zarzutu opiera się przede wszystkim na tezie, że wymogi związane
z dowodami są różne w zależności od tego, czy chodzi o decyzję zezwalającą na koncentrację, czy decyzję zakazującą koncentracji.
W tej kwestii żadna ze stron nie zaprzecza, iż w zaskarżonym wyroku Sąd w odniesieniu do spornej decyzji, która jest decyzją
zatwierdzającą koncentrację, zastosował wymogi dowodowe takie same, jakie by zastosował do decyzji zakazującej koncentracji.
46 W tym zakresie należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że z brzmienia art. 2 ust. 2 i 3 rozporządzenia nie wynika, iż nakłada
ono inne wymogi dowodowe dla decyzji zezwalających na koncentracje, a inne dla decyzji zakazujących koncentracji.
47 W związku z powyższym – jak już wcześniej w zasadzie orzekł Trybunał – konieczna przy kontroli koncentracji analiza prospektywna,
która polega na zbadaniu, w jaki sposób dana koncentracja mogłaby zmienić czynniki wpływające na stan konkurencji na danym
rynku w celu weryfikacji, czy wynikałoby z niej znaczące utrudnienie dla skutecznej konkurencji, wymaga wyobrażenia szeregu
powiązanych ze sobą przyczyn i skutków celem wyboru jedynie tych, których prawdopodobieństwo zaistnienia jest największe (zob.
podobnie wyrok z dnia 15 lutego 2005 r. w sprawie C‑12/03 P Komisja przeciwko Tetra Laval, Zb.Orz. s. I‑987, pkt 43).
48 Wbrew temu, co utrzymują wnoszące odwołanie, nie można więc na podstawie rozporządzenia wyprowadzić generalnego domniemania
zgodności lub niezgodności zgłoszonej koncentracji ze wspólnym rynkiem.
49 Takiej wykładni rozporządzenia nie może podważyć jego art. 10 ust. 6, na którego podstawie zgłoszoną koncentrację uważa się
za zgodną ze wspólnym rynkiem, w przypadku gdy Komisja nie podjęła w odpowiednim terminie decyzji rozstrzygającej o zgodności
koncentracji. Przepis ten jest bowiem specyficznym wyrazem wymogu szybkiego działania, który charakteryzuje ogólną systematykę
rozporządzenia i narzuca Komisji obowiązek przestrzegania ścisłych terminów w celu wydania decyzji końcowej (zob. w tym względzie
wyrok z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie C‑202/06 P Cementbouw Handel & Industrie przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑12129,
pkt 39). Omawiany przepis stanowi jednak wyjątek w ogólnym systemie rozporządzenia, jaki wynika w szczególności z art. 6 ust. 1
oraz art. 8 ust. 1, zgodnie z którym Komisja wyraźnie rozstrzyga w przedmiocie zgłoszonych jej koncentracji.
50 Ponadto bez wątpienia prawdą jest, iż z orzecznictwa Trybunału wynika, że decyzje Komisji w sprawie zgodności koncentracji
ze wspólnym rynkiem muszą być poparte dowodami dostatecznie istotnymi i przekonującymi (zob. podobnie wyrok z dnia 31 marca
1998 r. w sprawach połączonych C‑68/94 i C‑30/95 Francja i in. przeciwko Komisji, zwany wyrokiem w sprawie „Kali & Salz”,
Rec. s. I‑1375, pkt 228) oraz że w kontekście analizy koncentracji w formie konglomeratu jakość materiału dowodowego przedstawionego
przez Komisję celem wykazania konieczności podjęcia decyzji uznającej koncentrację za niezgodną ze wspólnym rynkiem jest szczególnie
istotna (zob. ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Tetra Laval, pkt 44).
51 Natomiast nie można na tej podstawie wysnuć wniosku, że Komisja – w szczególności w przypadku gdy opiera się na tezie zbiorowej
pozycji dominującej – powinna stosować wyższe wymogi dowodowe przy decyzjach zakazujących koncentracji niż przy decyzjach
zezwalających na koncentrację. Orzecznictwo to odzwierciedla bowiem po prostu zasadniczą funkcję dowodu, jaką jest przekonanie
o zasadności danej tezy lub też – jak w zakresie kontroli koncentracji – umocnienie oceny, na podstawie której Komisja podejmuje
decyzje (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Tetra Laval, pkt 41 i 44). Ponadto fakt, że chodzi o tezę zbiorowej
pozycji dominującej lub inną, sam w sobie nie może mieć wpływu na obowiązujące wymogi dowodowe. W tym względzie wewnętrzna
złożoność tezy o utrudnieniu konkurencji zakładanej w odniesieniu do zgłoszonej koncentracji stanowi element, który należy
uwzględnić przy ocenie prawdopodobieństwa wystąpienia różnego rodzaju konsekwencji koncentracji w celu zidentyfikowania tych,
których prawdopodobieństwo jest największe, jednak złożoność ta nie ma, jako taka, wpływu na wymagany stopień udowodnienia.
52 Z powyższych wywodów wynika, że w przypadku gdy Komisja na podstawie rozporządzenia rozstrzyga w sprawie koncentracji, wówczas
co do zasady jest obowiązana zająć stanowisko albo w formie zezwolenia na koncentrację, albo zakazu koncentracji w zależności
od oceny zmian w sytuacji gospodarczej, jakie mogą powstać w związku z planowaną koncentracją, a których prawdopodobieństwo
jest największe.
53 Jak stąd wynika, wnoszące odwołanie niesłusznie utrzymują, że w przypadku decyzji zezwalającej na koncentrację Sąd powinien
zbadać jedynie, czy Komisja poprzez zastosowanie szczególnie wysokich wymogów dowodowych mogła zakazać spornej koncentracji.
W konsekwencji bez potrzeby rozstrzygania w kwestii dopuszczalności szczegółowych zastrzeżeń dotyczących punktów zaskarżonego
wyroku, wymienionych w pkt 41 niniejszego wyroku, należy stwierdzić, że skoro założenie, na którym je oparto, jest pozbawione
podstaw, same zastrzeżenia nie mogą w żadnym razie zostać uwzględnione.
54 Wziąwszy pod uwagę powyższe, należy więc oddalić drugą część zarzutu trzeciego.
W przedmiocie zarzutu pierwszego opartego na naruszeniu prawa poprzez oparcie się przez Sąd na piśmie w sprawie przedstawienia
zarzutów w celu oceny spornej decyzji
– Zaskarżony wyrok
55 W wielu fragmentach zaskarżonego wyroku, między innymi w pkt 379, 424 i 446, Sąd odsyła do pisma w sprawie przedstawienia
zarzutów w celu wskazania dowodów na poparcie swojego toku rozumowania, zarówno w odniesieniu do argumentu związanego z niedostatecznym
uzasadnieniem spornej decyzji, jak i argumentu związanego z oczywistymi błędami w ocenie, stanowiącymi wadę tej decyzji.
56 W ramach badania argumentu związanego z niedostatecznym uzasadnieniem spornej decyzji Sąd zauważył między innymi, co następuje:
„282 W pierwszej kolejności należy zbadać znaczenie podniesionej przez [Impala] okoliczności, że w piśmie w sprawie przedstawienia
zarzutów Komisja bardzo stanowczo stwierdziła, iż koncentracja jest niezgodna ze wspólnym rynkiem, w szczególności ze względu
na istnienie zbiorowej pozycji dominującej jeszcze przed zamierzoną koncentracją oraz dlatego, iż rynek nagrań muzycznych
jest bardzo przejrzysty i wyjątkowo podatny na koordynowanie.
283 Tak radykalna zmiana stanowiska Komisji może oczywiście wydawać się dziwna, zwłaszcza jeśli się weźmie pod uwagę, jak późno
nastąpiła. Jak bowiem wynika z akt sprawy oraz postępowania przed Sądem, przez cały czas trwania postępowania administracyjnego
Komisja, w oparciu o wszystkie informacje otrzymane w ciągu pięciu miesięcy dochodzenia zarówno od różnych podmiotów działających
na rynku, jak i od uczestników koncentracji, uważała, iż rynek jest wystarczająco przejrzysty, aby umożliwiać milczące koordynowanie
cen i dopiero pod wpływem argumentacji przedstawionej przez uczestników koncentracji oraz ich konsultanta ekonomicznego w trakcie
przesłuchania, które odbyło się w dniach [14] i [15] czerwca 2004 r., nie przeprowadziwszy dalszych badań dotyczących rynku,
przyjęła całkowicie odmienne stanowisko i w dniu 1 lipca 2004 r. skierowała projekt decyzji do komitetu doradczego.
284 Jednakże, jak słusznie zauważyła Komisja, z orzecznictwa (wyrok [z dnia 17 listopada 1987 r.] w [sprawach połączonych 142/84
i 156/84] [British American Tobacco] i Reynolds [Industries] przeciwko Komisji [Rec. s. 4487]) wynika, że kiedy Komisja odrzuca
wniosek złożony na podstawie art. 3 rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego
w życie art. [81] i [82] traktatu (Dz.U. 13, s. 204), wystarczy, że przedstawi powody, dla których uznała za niemożliwe wykazanie,
iż doszło do naruszenia zasad konkurencji, nie będąc przy tym zobowiązana ani do wyjaśniania ewentualnych różnic w stosunku
do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, które stanowi dokument przygotowawczy, a zawarte w nim oceny mają charakter wyłącznie
tymczasowy i mają służyć do określenia zakresu postępowania administracyjnego w odniesieniu do przedsiębiorstw objętych tym
postępowaniem, ani do omawiania wszystkich elementów stanu faktycznego i prawnego, którymi zajmowała się w toku postępowania
administracyjnego. W ww. w pkt 228 wyroku [z dnia 7 stycznia 2004 r.] w [sprawach połączonych C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P,
C‑213/00 P, C‑217/00 P i C‑219/00 P, Rec. s. I‑123] Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji Trybunał po raz kolejny podkreślił
tymczasowy charakter pisma w sprawie przedstawienia zarzutów oraz ciążący na Komisji obowiązek uwzględniania dowodów wynikających
z postępowania administracyjnego, w szczególności w celu odstąpienia od zarzutów, które okazały się nieuzasadnione.
285 Należy oczywiście zaznaczyć, że orzecznictwo to rozwijało się na gruncie postępowań prowadzonych na podstawie art. 81 WE i 82 WE,
a nie w szczególnej dziedzinie kontroli koncentracji, w ramach której konieczność dotrzymania nieprzekraczalnych terminów
obowiązujących przy wydawaniu decyzji przez Komisję nie pozwala jej na przedłużanie dochodzenia, powodując w efekcie, że w miarę
postępowania administracyjnego radykalna zmiana stanowiska staje się coraz mniej prawdopodobna. W swoich uwagach końcowych
Komisja podkreśliła zresztą, że środki dochodzeniowe stosowane po przesłuchaniu polegają głównie na zasięgnięciu opinii podmiotów
rynkowych w kwestii proponowanych zobowiązań i nie dotyczą zarzutów wysuniętych przeciwko zgłoszonej koncentracji. Natomiast
nie zmienia to faktu, że pismo w sprawie przedstawienia zarzutów stanowi jedynie akt przygotowawczy i że końcowa decyzja powinna
zawierać uzasadnienie tylko w zakresie tych wszystkich okoliczności i dowodów, które są istotne dla oceny wpływu koncentracji
na grę konkurencji na rynkach właściwych. Wynika stąd, że sama okoliczność, że Komisja nie wyjaśniła w tekście decyzji zmiany
swego stanowiska w stosunku do tego zawartego w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, nie może sama w sobie stanowić o braku
uzasadnienia lub jego niewystarczającym charakterze”.
– Argumentacja stron
57 Wnoszące odwołanie utrzymują, że Sąd naruszył prawo, wykorzystując pismo w sprawie przedstawienia zarzutów jako punkt odniesienia
dla merytorycznej oceny spornej decyzji z naruszeniem prawa do obrony.
58 W tych okolicznościach wnoszące odwołanie uważają, że porównanie dokonane przez Sąd między sporną decyzją a wstępnymi wnioskami
Komisji przedstawionymi w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów nie może stanowić podstawy dla wniosków sformułowanych
w zaskarżonym wyroku w odniesieniu do uzasadnienia spornej decyzji i oceny Komisji, która jest tam zawarta. Przytaczają w związku
z tym pkt 300, 302 i 308 zaskarżonego wyroku dotyczące dokonanej przez Sąd oceny uzasadnienia spornej decyzji. Ponadto w odniesieniu
do badania przez Sąd argumentów związanych z oczywistymi błędami w ocenie, wnoszące odwołanie poddają krytyce pkt 338, 339,
341, 362, 378, 379, 398, 402, 409, 419, 424, 446, 447, 451, 456, 467, 491, 532 i 538 tegoż wyroku.
59 Komisja, w celu poparcia tego zarzutu wnoszących odwołanie, wysuwa argument, iż w dużej części zaskarżonego wyroku Sąd, wbrew
orzecznictwu, które sam przywołał w pkt 284 tegoż wyroku i do którego zrobił „odwołanie jedynie czysto formalne”, nie bada
spornej decyzji jako takiej pod kątem ustalenia, czy była ona uzasadniona w wystarczający sposób oraz, jeśli chodzi o zarzut
oparty na błędzie merytorycznym, czy decyzja zawiera błędy faktyczne lub oczywiste błędy w ocenie, lecz raczej koncentruje
się w wyroku na kwestii, czy pismo w sprawie przedstawienia zarzutów okazało się bezzasadne. W rezultacie, zdaniem Komisji,
ponieważ niektóre fakty nie zostały wspomniane w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, Sąd wyciągnął stąd wniosek, że
nie mogą w ogóle mieć znaczenia dla oceny skutków koncentracji. Ponadto, podczas gdy Komisja w spornej decyzji uściśliła pewne
wnioski, które w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów były sformułowane w sposób bardziej stanowczy, Sąd w celu przeprowadzenia
kontroli oparł się na ocenie zawartej w wyżej wymienionym piśmie.
60 Impala zwraca uwagę, że Sąd ograniczył się do wskazania fragmentów z pisma w sprawie przedstawienia zarzutów w celu podkreślenia
wewnętrznej niespójności w samej spornej decyzji oraz braku podstaw dla sformułowanych w niej stwierdzeń. Sąd wyraźnie uznał,
że pismo w sprawie przedstawienia zarzutów jest dokumentem przygotowawczym, że zawarte w nim ustalenia mają charakter wyłącznie
tymczasowy oraz że Komisja nie musi wyjaśniać rozbieżności pomiędzy tym pismem a sporną decyzją.
– Ocena Trybunału
61 Z orzecznictwa Trybunału wynika, że zasada kontradyktoryjności, która stanowi podstawową zasadę prawa wspólnotowego, a w szczególności
element prawa do obrony, wymaga, aby dane przedsiębiorstwo miało w trakcie postępowania administracyjnego możliwość przedstawienia
w skuteczny sposób swego stanowiska w kwestii prawdziwości i znaczenia zarzucanych czynów i okoliczności oraz w kwestii dokumentów,
na podstawie których Komisja oparła swoje twierdzenie o istnieniu naruszenia traktatu WE (zob. podobnie w szczególności wyroki:
z dnia 23 października 1974 r. w sprawie 17/74 Transocean Marine Paint Association przeciwko Komisji, Rec. s. 1063, pkt 15;
z dnia 7 czerwca 1983 r. w sprawach połączonych od 100/80 do 103/80 Musique Diffusion française i in. przeciwko Komisji, Rec.
s. 1825, pkt 10; ww. wyroki: w sprawie Kali & Salz, pkt 174, a także w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 66).
62 W odniesieniu do postępowań w zakresie kontroli koncentracji regulowanych przez rozporządzenie, zasada ta sformułowana jest
w jego art. 18 ust. 3 zdanie drugie oraz w sposób bardziej dokładny w art. 13 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego. Te ostatnie
przepisy w szczególności wymagają co do zasady przekazania stronom zgłaszającym na piśmie zastrzeżeń Komisji wraz ze wskazaniem
im terminu, w jakim mogą na piśmie przedstawić swoje uwagi.
63 Z orzecznictwa związanego z art. 81 WE i 82 WE wynika analogicznie, że pismo w sprawie przedstawienia zarzutów jest dokumentem
o charakterze procesowym i przygotowawczym, które w celu zapewnienia skutecznego korzystania z prawa do obrony określa zakres
postępowania administracyjnego wszczętego przez Komisję, uniemożliwiając jej w ten sposób uwzględnienie innych zarzutów w decyzji
kończącej postępowanie w danej sprawie (zob. w szczególności postanowienie z dnia 18 czerwca 1986 r. w sprawach połączonych
142/84 i 156/84 British American Tobacco i Reynolds Industries przeciwko Komisji, Rec. s. 1899, pkt 13 i 14). Zatem cechą
charakterystyczną tego pisma jest jego tymczasowy charakter i możliwość wprowadzania zmian w trakcie oceny, którą przeprowadza
później Komisja, na podstawie stanowisk przedstawionych jej w odpowiedzi przez strony oraz dalszych ustaleń faktycznych (zob.
podobnie ww. wyrok SGL Carbon przeciwko Komisji, pkt 62). Komisja powinna bowiem uwzględnić informacje wynikające z całego
postępowania administracyjnego, aby odstąpić od zarzutów nieuzasadnionych albo w celu dopracowania i uzupełnienia pod względem
faktycznym oraz prawnym argumentacji służącej do poparcia zrzutów, które podtrzymuje. W związku z tym pismo w sprawie przedstawienia
zarzutów w żadnym stopniu nie uniemożliwia Komisji zmiany stanowiska na korzyść przedsiębiorstw planujących koncentrację (zob.
ww. postanowienie w sprawach połączonych British American Tobacco i Reynolds Industries przeciwko Komisji, pkt 13).
64 Z powyższego wynika, że Komisja nie jest zobowiązana do podtrzymania ocen stanu faktycznego lub ocen prawnych zawartych w tym
dokumencie. Wręcz przeciwnie, powinna uzasadnić decyzję końcową na podstawie ocen ostatecznych opartych na wynikach całego
dochodzenia w formie, w jakiej się prezentują w momencie zamknięcia formalnego postępowania (zob. analogicznie ww. postanowienie
w sprawach połączonych British American Tobacco i Reynolds Industries przeciwko Komisji, pkt 15).
65 Ponadto Komisja nie ma obowiązku wyjaśniania ewentualnych różnic w stosunku do swoich wstępnych ocen zawartych w piśmie w sprawie
przedstawienia zarzutów (zob. podobnie ww. postanowienie w sprawach połączonych British American Tobacco i Reynolds Industries
przeciwko Komisji, pkt 15 oraz ww. wyrok w sprawie BAT przeciwko Komisji, pkt 70).
66 Tego tymczasowego charakteru pisma w sprawie przedstawienia zarzutów nie zmienia również okoliczność, iż Komisja w postępowaniu
w sprawie kontroli koncentracji, inaczej niż w zakresie stosowania art. 81 WE i 82 WE, podlega ścisłym terminom procesowym.
Natomiast skuteczne korzystanie z prawa do obrony wymaga, by argumentacja stron uczestniczących w zgłoszonej koncentracji
była uwzględniana w postępowaniu w sprawie kontroli koncentracji w takim samym stopniu jak argumentacja zainteresowanych stron
w postępowaniach wszczętych na podstawie art. 81 WE i 82 WE.
67 Prawdą jest, iż w zaskarżonym wyroku Sąd wyraźnie uznał, w szczególności w pkt 284 i 285 zaskarżonego wyroku, przygotowawczy
charakter pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, również w ramach kontroli koncentracji. Uznał przy tym, że Komisja zgodnie
z orzecznictwem ukształtowanym na gruncie art. 81 WE i 82 WE nie jest zobowiązana do wyjaśniania ewentualnych różnic w stosunku
do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów.
68 Jednakże biorąc pod uwagę argumentację przedstawioną przez wnoszące odwołanie oraz przez Komisję, przytoczoną w pkt 58 i 59
niniejszego wyroku, należy zbadać wyrażone przez nie zarzuty wobec licznych, konkretnych odniesień Sądu dotyczących pisma
w sprawie przedstawienia zarzutów w ramach badania przez niego legalności spornej decyzji.
69 W tym zakresie z orzecznictwa wynika, iż chociaż w ramach kontroli koncentracji, czyli w dziedzinie, w której Komisji przysługuje
pewien zakres swobodnego uznania w kwestiach ekonomicznych, kontrola Sądu sprowadza się jedynie do weryfikacji materialnej
dokładności stanu faktycznego oraz braku oczywistego błędu w ocenie, to jednak kontrola sądowa może obejmować dokładność,
kompletność i wiarygodność okoliczności faktycznych stanowiących podstawę decyzji (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Komisja
przeciwko Tetra Laval, pkt 39, a także wyrok z dnia 22 listopada 2007 r. w sprawie C‑525/04 P Hiszpania przeciwko Lenzing,
Zb.Orz. s. I‑9947, pkt 56 i 57). Właśnie w ten sposób między innymi sąd wspólnotowy może weryfikować, czy występują elementy
stanu faktycznego i prawnego, od których zależy wykonanie uprawnień dyskrecjonalnych (zob. podobnie wyrok z dnia 21 listopada
1991 r. w sprawie C‑269/90 Technische Universität München, Rec. s. I‑5469, pkt 14). Jak stąd wynika, bez względu na przygotowawczy
i tymczasowy charakter pisma w sprawie przedstawienia zarzutów oraz pomimo faktu, iż Komisja nie ma obowiązku wyjaśniać ewentualnych
rozbieżności w stosunku do tego pisma, nie ma jednak przeszkód, aby Sąd wykorzystał pismo w sprawie przedstawienia zarzutów
do dokonania wykładni decyzji Komisji, zwłaszcza jeśli chodzi o badanie jej podstaw faktycznych.
70 Tak więc odesłania do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów umieszczone przez Sąd w pkt 300, 302 i 308 zaskarżonego wyroku,
w ramach jego oceny uzasadnienia spornej decyzji – jak zaznaczyła zasadniczo rzecznik generalna w pkt 165 i 166 swojej opinii
– mają charakter czysto ilustracyjny albo wręcz uzupełniający. Podobnie jest w przypadku wymienionych przez wnoszące odwołanie
niektórych punktów zaskarżonego wyroku, dotyczących dokonanej przez Sąd oceny argumentów związanych z oczywistymi błędami
w ocenie, a mianowicie pkt 338, 339, 341, 362, 402, 456, 467, 532 i 538 zaskarżonego wyroku, które służą po prostu do zilustrowania
i uzupełnienia tego, co Sąd już i tak wywnioskował bezpośrednio ze spornej decyzji.
71 Należy jednak stwierdzić, że z niektórych odesłań zawartych w zaskarżonym wyroku do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów
wynika, iż Sąd, pomimo własnych deklaracji na temat tymczasowego charakteru tego pisma, przypisał bardziej wiarygodny i decydujący
charakter temu, co w pkt 410 wyroku określił jako „wcześniej dokonan[e] ustale[nia] faktyczn[e]” w omawianym piśmie, niż ustaleniom
zawartym w spornej decyzji.
72 W tym względzie Sąd oparł się w istocie na rozróżnieniu pomiędzy takimi właśnie „wcześniej dokonan[ymi] ustale[niami] faktyczn[ymi]”
a „ocenami”, które z kolei Komisja w większym stopniu ma pełne prawo zmienić. Między innymi w pkt 379 zaskarżonego wyroku
Sąd określił stwierdzenie zawarte w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, że „istnieją wystarczające dowody, że główne
firmy są wzajemnie poinformowane o swoich stosowanych odpowiednio warunkach handlowych”, jako będące „nie tyle […] oceną Komisji,
która może ulec zmianie, lecz raczej […] ustaleniem faktycznym wynikającym z dochodzenia Komisji”. To stwierdzenie Sądu należy
interpretować w świetle innych stwierdzeń sformułowanych wcześniej w zaskarżonym wyroku. Na przykład w pkt 335 tegoż wyroku
Sąd wskazał w szczególności, że „oceny zawarte w [spornej] decyzji muszą być zgodne z ustaleniami faktycznymi przedstawionymi
w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, o ile nie zostanie wykazane, że ustalenia były jednak nieprawidłowe”. Ponadto
w pkt 378 wyroku Sąd stwierdza, że „wnioski wyciągnięte na podstawie tych samych dowodów w [spornej] decyzji bardzo wyraźnie
różnią się także od ustaleń przedstawionych w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów”.
73 Sąd nie ograniczył się do wykorzystania pisma w sprawie przedstawienia zarzutów jako instrumentu służącego do weryfikacji
dokładności, kompletności i wiarygodności okoliczności faktycznych stanowiących podstawę spornej decyzji. Pewnej kategorii
wniosków zawartych w tym piśmie przypisał bowiem walor potwierdzonych, podczas gdy powinny one być traktowane wyłącznie jako
tymczasowe.
74 Taka koncepcja pisma w sprawie przedstawienia zarzutów wynika ponadto z innych punktów zaskarżonego wyroku. Na przykład w pkt 409
i 410 tego wyroku Sąd krytykuje niewykazanie przez Komisję błędności „wcześniej dokonanych ustaleń faktycznych” zawartych
w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów. Ponadto w pkt 424 omawianego wyroku zarzuca się wnoszącym odwołanie oraz Komisji,
że „nie utrzymywali ani tym bardziej nie wykazali, że […] twierdzenie [zawarte w piśmie] jest niezgodne z prawdą”. Podobnie
w pkt 446 zaskarżonego wyroku stwierdzono, że „uwaga, iż nie ma żadnego dowodu, że rabaty znacząco wpływały na ceny, stanowi
bardziej ustalenie faktyczne niż ocenę”. Równocześnie w pkt 398, 419, 447 i 451 tegoż wyroku Komisja jest zasadniczo krytykowana
za to, że dla potrzeb spornej decyzji w dużej mierze oparła się na wpływie „rabatów promocyjnych”, podczas gdy – jak zaznacza
Sąd w pkt 447 wyroku – w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja „nie uznała nawet za konieczne wspomnieć o [takich
rabatach]”.
75 Tymczasem – jak zaznacza Komisja – może się zdarzyć, że strony zgłaszające koncentrację w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia
zarzutów uzupełnią lub wyjaśnią, w świetle tego pisma, swoje „stanowisko” w kwestii funkcjonowania rynku bądź właściwych rynków,
a w rezultacie pojawią się nowe informacje lub zdarzenia już zbadane przez Komisję można umieścić w zupełnie innej perspektywie.
W tych okolicznościach, nawet jeśli nie wykazano braku zasadności niektórych pojedynczych ustaleń wstępnych przedstawionych
przez Komisję w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, dokonana przez Komisję ocena tych ustaleń w zmienionym kontekście
może być całkowicie różna. W zaskarżonym wyroku widoczne jest, że Sąd, koncentrując się na różnicach między sporną decyzją,
która jest przedmiotem skargi wniesionej do Sądu, a „wcześniej dokonan[ymi] ustale[niami] faktyczn[ymi]” zawartymi w piśmie
w sprawie przedstawienia zarzutów, odrzucił taką możliwość. Jak bowiem argumentuje Komisja, podejście przyjęte przez Sąd,
wynikające z niektórych punktów zaskarżonego wyroku, wydaje się opierać na założeniu, iż wstępne wnioski Komisji zawarte w piśmie
są sformułowane w sposób niepodlegający zmianom na podstawie jednoznacznych dowodów. Jednakże poza ewentualnymi dowodami niebudzącymi
kontrowersji, które na przykład ze względu na swój empiryczny i sprawdzalny charakter są do tego stopnia oczywiste, że aż
niepodważalne, nie można domniemywać, że twierdzenia zawarte w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów nie mogą zostać zmodyfikowane
w świetle odpowiedzi na takie pismo. Ponadto nawet przy założeniu, że Sąd miał prawo zastosować rozróżnienie między ustaleniami
faktycznymi a ocenami zawartymi w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, należy stwierdzić, że w szczególności w pkt 379
i 446 zaskarżonego wyroku nazwał ustaleniami faktycznymi niektóre złożone oceny, których w żadnym razie nie można uważać za
ustalenia faktyczne niepodlegające zmianie.
76 W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Sąd naruszył prawo, ponieważ przy badaniu argumentów związanych z istnieniem
oczywistych błędów w ocenie nadał niektórym elementom zawartym w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów walor elementów
ustalonych, nie przedstawiając powodów, dla których wbrew ostatecznemu stanowisku przyjętemu przez Komisję w spornej decyzji
elementy te powinny być uważane za bezspornie ustalone.
77 Niemniej jednak naruszenie to samo w sobie nie może podważyć oceny Sądu przedstawionej w pkt 377 zaskarżonego wyroku, zgodnie
z którą „dowody, o których mowa w [spornej] decyzji, nie mogą stanowić podstawy dla wniosków, jakie z nich wyciągnięto”. W związku
z powyższym nie może ono samo przez się prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Należy zatem przystąpić do badania pozostałych
zarzutów.
W przedmiocie zarzutu drugiego oraz pierwszej części zarzutu trzeciego, opartych na naruszeniu prawa przez Sąd przez wymaganie
od Komisji przeprowadzania kolejnych badań po doręczeniu odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów oraz poprzez
zastosowanie zbyt surowych wymogów dowodowych w odniesieniu do informacji przekazanych w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia
zarzutów
– Zaskarżony wyrok
78 W ramach badania zarzutu oczywistych błędów w ocenie w odniesieniu do przejrzystości rynku Sąd w pkt 414 zaskarżonego wyroku
stwierdza w szczególności, że „uczestnicy koncentracji nie [mogą czekać] do ostatniej chwili z przekazaniem Komisji dowodów
w celu odparcia zarzutów zgłoszonych w odpowiednim terminie przez Komisję, ponieważ wówczas nie byłaby już ona w stanie przeprowadzić
niezbędnych czynności sprawdzających. Jest niemniej jednak wskazane w takim przypadku, aby dowody te były szczególnie wiarygodne,
obiektywne, mające znaczenie dla sprawy i przekonujące, mogące skutecznie odeprzeć zarzuty podniesione przez Komisję”.
79 Sąd zauważa ponadto, w pkt 415 zaskarżonego wyroku, że Komisja nie może „posunąć się do tego, by bez żadnej kontroli powierzać
prowadzenie niektórych aspektów dochodzenia uczestnikom koncentracji, zwłaszcza w sytuacji, kiedy – jak w rozpoznawanej sprawie
– aspekty te stanowią zasadniczy element, na którym opiera się [sporna] decyzja, a dane i oceny przedstawione przez uczestników
koncentracji diametralnie różnią się od informacji zebranych przez Komisję w toku dochodzenia, a także od wniosków, które
na ich podstawie wyciągnęła”.
80 Co więcej, w różnych fragmentach zaskarżonego wyroku, w szczególności w pkt 398, 428 i 451, Sąd zaznacza, że Komisja, po udzieleniu
odpowiedzi przez uczestników koncentracji na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, nie przeprowadziła jednak kolejnego
badania rynku, aby zweryfikować słuszność zmiany swojej oceny planu koncentracji.
– Argumentacja stron
81 W zarzucie drugim wnoszące odwołanie podnoszą argument, iż Sąd naruszył prawo, orzekając w istocie, że Komisja jest obowiązana
przeprowadzić kolejne badania rynku po doręczeniu odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. W związku z powyższym
konkluzja Sądu, iż Komisja popełniła błędy w ocenie i w uzasadnieniu, ponieważ nie przeprowadziła kolejnych czynności sprawdzających,
jest bezpodstawna.
82 W pierwszej części zarzutu trzeciego, którą należy rozważyć łącznie z zarzutem drugim, wnoszące odwołanie twierdzą, że Sąd
w pkt 414 zaskarżonego wyroku w rzeczywistości zasugerował, iż dowody odciążające przedstawione przez strony zgłaszające koncentrację
w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów podlegają wyższym wymaganiom niż te zastosowane do dowodów wskazanych
przez Komisję w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów w celu wsparcia swoich zastrzeżeń.
83 Komisja, popierając wnoszące odwołanie, podnosi po pierwsze, że z uwagi na krótkie terminy, jakie ją zgodnie z rozporządzeniem
obowiązują, musi mieć możliwość wykorzystania dowodów przedstawionych przez wnoszące odwołanie w odpowiedzi na pismo w sprawie
przedstawienia zarzutów, ponieważ odpowiedź ta jest częścią formalnego postępowania. Podobnie jak wnoszące odwołanie, Komisja
przypomina, że rozporządzenie przewiduje nakładanie grzywien i okresowych kar pieniężnych za przekazanie informacji nieprawdziwych
lub wprowadzających w błąd oraz upoważnia Komisję do uchylenia decyzji, podjętej na podstawie nieprawdziwych informacji, za
które odpowiedzialne jest jedno z przedsiębiorstw, lub decyzji, która została uzyskana w wyniku oszustwa.
84 Po drugie Komisja uważa, że pkt 414 zaskarżonego wyroku, który prezentuje podejście zastosowane przez Sąd w pkt 415–457 wyroku
w odniesieniu do całego materiału dowodowego, ujawnia szereg powiązanych ze sobą naruszeń prawa dotyczących w szczególności
mocy dowodowej środków dowodowych przedstawionych w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów.
85 Impala utrzymuje, że Sąd wziął pod uwagę ścisłe terminy przewidziane przez rozporządzenie. Stwierdził po prostu fakt, iż Komisja
zaniechała przeprowadzenia jakiegokolwiek dodatkowego badania rynku, nie precyzując, czy po przesłuchaniu należało przeprowadzić
badania rynku. Zdaniem Impali, Komisja powinna była zbadać kwestię przejrzystości i rabatów przed sporządzeniem pisma w sprawie
przedstawienia zarzutów.
86 Jeśli chodzi o pierwszą część zarzutu trzeciego, Impala utrzymuje, że z pkt 414 zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd uczynił
aluzję do sytuacji teoretycznej, w której uczestnicy koncentracji przekazują dowody w ostatniej chwili, nie pozostawiając
Komisji żadnej możliwości przeprowadzenia niezbędnych badań. Według Impali, z tego samego punktu zaskarżonego wyroku wynika
również, iż należy domniemywać, że Sąd nie uważał, że Komisja powinna była zbadać wyżej wspomnianą kwestię po przesłuchaniu,
lecz że powinna była podjąć działania w tym kierunku wcześniej, w toku formalnego postępowania.
– Ocena Trybunału
87 W pierwszej kolejności należy odrzucić tezę Impali, przedstawioną w pkt 86 niniejszego wyroku, jakoby pkt 414 zaskarżonego
wyroku dotyczył sytuacji hipotetycznej. Takiej interpretacji pkt 414 przeczy bowiem samo jego brzmienie, z którego wynika,
iż uwagi Sądu poddane krytyce w pierwszej części zarzutu trzeciego dotyczyły postępowania zakończonego wydaniem spornej decyzji.
88 Następnie należy przypomnieć, że – jak wynika z pkt 61 i 62 niniejszego wyroku – poszanowanie prawa do obrony przed wydaniem
jakiejkolwiek decyzji, która może mieć niekorzystne skutki dla zainteresowanych przedsiębiorstw, stanowi bezwzględny wymóg
w postępowaniach w zakresie kontroli koncentracji.
89 W związku z powyższym nie można co do zasady zarzucać stronom zgłaszającym koncentrację, że przedstawiły określone – możliwe,
że istotne w danym przypadku – argumenty, okoliczności lub dowody dopiero w ramach argumentacji w odpowiedzi na pismo w sprawie
przedstawienia zarzutów. Dopiero z tego pisma uczestnicy koncentracji mogą bowiem uzyskać szczegółowe informacje na temat
zarzutów podniesionych przez Komisję w stosunku do ich zamiaru koncentracji oraz argumentów i dowodów, na jakich się w tym
celu opiera. Jak wynika z pkt 62 niniejszego wyroku, prawo do obrony przedsiębiorstw zgłaszających koncentrację, określone
przez art. 18 ust. 3 zdanie drugie rozporządzenia, a także przez art. 13 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, obejmuje prawo
do przedstawienia w ramach ich pisemnego i ustnego wysłuchania, tzn. po otrzymaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów,
wszystkiego, co uważają za odpowiednie dla podważenia zarzutów i skłonienia Komisji do zezwolenia na ich projekt koncentracji.
Wbrew temu, co sugeruje Sąd w szczególności w pkt 414 zaskarżonego wyroku, argumenty przedstawione w odpowiedzi na pismo w sprawie
przedstawienia zarzutów stanowią część dochodzenia, jakie należy przeprowadzić w ramach formalnego postępowania. Takie przedstawienie
argumentacji nie jest spóźnione, lecz następuje w specjalnie do tego celu przewidzianym momencie postępowania w sprawie kontroli
koncentracji.
90 Ponadto należy również przypomnieć, że – jak wynika z pkt 49 niniejszego wyroku – wymóg szybkiego działania, który charakteryzuje
ogólną systematykę rozporządzenia, narzuca Komisji obowiązek przestrzegania ścisłych terminów w celu wydania decyzji końcowej.
91 W tych okolicznościach, biorąc pod uwagę w szczególności ograniczenia czasowe wynikające z terminów procesowych przewidzianych
przez rozporządzenie, Komisja nie może co do zasady być zobowiązana w każdym indywidualnym przypadku, po piśmie w sprawie
przedstawienia zarzutów i przesłuchaniu przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji, do wysyłania do licznych podmiotów
gospodarczych żądań dodatkowych informacji na krótko przed przekazaniem swojego projektu decyzji komitetowi doradczemu ds.
kontroli koncentracji przedsiębiorstw, na podstawie art. 19 rozporządzenia.
92 Ponadto – jak podkreśla Komisja – w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów szczególna uwaga może być zwrócona
na informacje, które strony zgłaszające uważają za kluczowe dla wyniku formalnego postępowania. W piśmie w sprawie przedstawienia
zarzutów takie informacje mogą nie być traktowane jako kluczowe. Natomiast nieuwzględnienie tych informacji we wstępnej ocenie
Komisji może być przedmiotem krytyki ze strony przedsiębiorstw zgłaszających koncentrację. Biorąc pod uwagę wymogi związane
z prawem do obrony, argumentacja stron zgłaszających, przedstawiona w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów,
nie może podlegać wyższym wymaganiom, jeśli chodzi o jej moc dowodową i siłę przekonywania niż wymagania stawiane w stosunku
do argumentacji konkurentów, klientów i pozostałych osób trzecich, do których Komisja zwróciła się o informacje w toku postępowania
administracyjnego lub w stosunku do informacji przekazanych przez przedsiębiorstwa zgłaszające na wcześniejszym etapie dochodzenia
Komisji.
93 Ponadto jeżeli Komisja w decyzji bada argumentację przedstawioną w ramach obrony przez przedsiębiorstwa zgłaszające koncentrację
i przy okazji ponownie analizuje swoje wstępne wnioski zawarte w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów w celu ewentualnego
odstąpienia od nich, nie dokonuje wcale „delegowania” czynności sprawdzających na te przedsiębiorstwa. W tym względzie należy
przypomnieć, że art. 14 i 15 rozporządzenia przewidują nakładanie grzywien i okresowych kar pieniężnych za przekazanie informacji
nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd, a art. 8 ust. 5 lit. a) tego samego rozporządzenia upoważnia Komisję do uchylenia
decyzji, podjętej na podstawie nieprawdziwych informacji, za które odpowiedzialne jest jedno z przedsiębiorstw, lub decyzji,
która została uzyskana w wyniku oszustwa.
94 Bez wątpienia Komisja jest zobowiązana do starannego zbadania argumentacji uczestników koncentracji pod kątem jej dokładności,
kompletności i siły przekonywania, a w razie uzasadnionych wątpliwości do nieuwzględnienia jej. Jednakże prawdą jest również,
że zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego zgłoszenie planowanej koncentracji powinno zawierać informacje prawdziwe
i kompletne oraz że zgodnie z art. 11 rozporządzenia na ewentualny wniosek Komisji o udzielenie informacji strony zgłaszające
są zobowiązane przekazywać odpowiedzi kompletne, prawdziwe i w przepisowym terminie, w przeciwnym razie, jeśli Komisja zażądała
informacji w drodze decyzji, wówczas na podstawie art. 14 i 15 rozporządzenia może nakładać grzywny i okresowe kary pieniężne.
Niemniej przy odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja powinna, pod rygorem naruszenia prawa do obrony
stron zgłaszających, stosować identyczne kryteria jak do celów badania argumentacji osób trzecich lub jak kryteria przyjęte
na wcześniejszym etapie dochodzenia, przy czym przez cały czas zachowuje możliwość wyciągnięcia odpowiednich konsekwencji
w sytuacji, gdy na dalszym etapie postępowania okaże się, że zgłoszenie nie spełnia wymogów określonych w art. 3 ust. 1 rozporządzenia
wykonawczego.
95 Wynika stąd, iż Sąd naruszył prawo, po pierwsze, żądając od Komisji, by była szczególnie wymagająca, jeśli chodzi o moc dowodową
dowodów i argumentów przedstawionych przez strony zgłaszające koncentrację w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia
zarzutów, a po drugie, wyciągając na tej podstawie wniosek, iż brak dodatkowych badań rynku po piśmie w sprawie przedstawienia
zarzutów i uwzględnienie przez Komisję argumentacji przedstawionej w ramach obrony przez wnoszące odwołanie równał się niedopuszczalnemu
przekazaniu badania stronom uczestniczącym w koncentracji.
96 Jednakże wyżej wymienione naruszenie prawa nie stanowi wady całego zaskarżonego wyroku, zwłaszcza jego części dotyczącej niedostatecznego
uzasadnienia spornej decyzji, a także oceny Sądu zawartej w pkt 377 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którą „dowody, o których
mowa w decyzji, nie mogą stanowić podstawy dla wniosków, jakie z nich wyciągnięto”. W związku z powyższym należy przystąpić
do badania kolejnych zarzutów.
W przedmiocie zarzutu siódmego opartego na naruszeniu prawa przez Sąd poprzez oparcie się na dowodach, które nie zostały ujawnione
stronom uczestniczącym w koncentracji
– Zaskarżony wyrok
97 W pkt 352 zaskarżonego wyroku, w ramach badania przez Sąd kwestii przejrzystości cen na rynku właściwym, a zwłaszcza możliwości
kontrolowania rynku sprzedawców detalicznych przez główne firmy za pomocą tygodniowych raportów monitoringowych ich przedstawicieli
handlowych, Sąd zwraca uwagę na stwierdzenia Komisji zawarte w spornej decyzji, a mianowicie, że wnoszące odwołanie stworzyły
system cotygodniowych raportów, które obejmują również informacje o konkurentach. W pkt 356–360 zaskarżonego wyroku Sąd w ramach
uzupełnienia tematu odsyła do niektórych dokumentów przekazanych przez Impalę i zakwalifikowanych jako poufne. W związku z tym
pkt 356–360 w wersji zaskarżonego wyroku opublikowanej w Zbiorze są po prostu oznaczone: „[poufne]”. Sąd powołuje się również na tygodniowe raporty monitoringowe w pkt 389 i 451 wyroku, przy czym pkt 389 w wersji opublikowanej
w Zbiorze zawiera część oznaczoną „[poufne]”.
– Argumentacja stron
98 Wnoszące odwołanie twierdzą, że Sąd naruszył prawo, opierając się w pkt 356–360 zaskarżonego wyroku na dowodach, które w momencie
wydawania spornej decyzji znajdowały się wyłącznie w dyspozycji Komisji i nigdy nie zostały im ujawnione. W tym względzie
trudno byłoby sobie wyobrazić, żeby Sąd powołał się na te dokumenty w pięciu punktach wyroku i nadmienił je jeszcze dwukrotnie
w pkt 389 i 451 zaskarżonego wyroku, gdyby nie uważał ich za istotne dla wyników dokonanej przez siebie kontroli.
99 Impala utrzymuje, że o spornych informacjach była mowa w trakcie przesłuchania w dniach 14 i 15 czerwca 2004 r. w obecności
stron i zostały one przekazane Komisji jako poufne po tym posiedzeniu. Według Impali, wnoszące odwołanie zostały w ten sposób
poinformowane podczas wspomnianego wyżej posiedzenia, iż chodzi o ich własne praktyki związane z monitorowaniem cen we Francji,
i przedstawiły wiele uwag na temat tego aspektu systemu ustalania cen zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i postępowania
przed Sądem. W każdym razie, zdaniem Impali, nawet jeśli zarzuty przedstawione przez wnoszące odwołanie w ramach tej podstawy
odwołania są zasadne, nie można ich uwzględnić, ponieważ wyżej wymienione informacje nie miały wpływu na rozstrzygnięcie zaskarżonego
wyroku.
– Ocena Trybunału
100 W pierwszej kolejności należy odrzucić argument Impali przedstawiony w pkt 99 niniejszego wyroku, że wnoszące odwołanie zostały
wystarczająco poinformowane o treści dokumentów, o których mowa w pkt 356–360 zaskarżonego wyroku podczas przesłuchania przed
Komisją. Z odpowiedzi Impali na odwołanie w postępowaniu przed Trybunałem wynika bowiem, że „[o] informacji tej była mowa
w trakcie przesłuchania [...], a następnie została ona przekazana Komisji jako poufna po przesłuchaniu”. W tych okolicznościach
nie można utrzymywać, iż treść tych dokumentów była opisana w odpowiednim czasie, z dokładnością i zachowaniem spójności w stopniu
niezbędnym, aby umożliwić wnoszącym odwołanie, w razie potrzeby, skuteczne udzielenie odpowiedzi na wnioski, jakie Impala
wywiodła z tych dokumentów przed Komisją.
101 Zgodnie z art. 18 ust. 3 rozporządzenia Komisja może opierać swoje decyzje wydawane na podstawie rozporządzenia jedynie na
zastrzeżeniach, co do których stronom umożliwiono przedstawienie uwag. Wynika stąd, że skoro wnoszące odwołanie nie mogły
się zapoznać w odpowiednim czasie z treścią omawianych dokumentów poufnych, Komisja nie mogła oprzeć się na tych dokumentach
do celów spornej decyzji.
102 W związku z powyższym Sąd naruszył prawo, opierając się, w celu stwierdzenia nieważności spornej decyzji, na dokumentach przedstawionych
jako poufne przez Impalę, skoro sama Komisja nie mogłaby ich wykorzystać w celu wydania tejże decyzji ze względu na ich poufny
charakter.
103 Bez konieczności rozstrzygania w przedmiocie kwestii, czy uwzględnienie omawianych dokumentów mogło mieć wpływ na rezultat
badania przez Sąd argumentów związanych z oczywistymi błędami w ocenie popełnionymi przez Komisję, wystarczy stwierdzić, że
w każdym razie naruszenie prawa wskazane w ramach siódmego zarzutu nie jest w stanie podważyć wniosku Sądu zawartego w pkt 325
zaskarżonego wyroku, że co do zasady powinno się stwierdzić nieważność spornej decyzji ze względu na niedostateczne uzasadnienie.
Należy zatem przystąpić do badania kolejnych zarzutów.
W przedmiocie zarzutu piątego opartego na naruszeniu prawa przez Sąd przez nieprzestrzeganie właściwych kryteriów prawnych
stosowanych w sprawach związanych ze stworzeniem lub umocnieniem zbiorowej pozycji dominującej
– Zaskarżony wyrok
104 W pkt 250–254 zaskarżonego wyroku Sąd sformułował w szczególności następujące uwagi dotyczące pojęcia zbiorowej pozycji dominującej:
„250 [...] Ustalenie istnienia zbiorowej pozycji dominującej powinno opierać się na szeregu wykazanych faktów, przeszłych lub teraźniejszych,
świadczących o znaczącym utrudnieniu konkurencji na rynku z powodu uzyskania przez niektóre przedsiębiorstwa zdolności przyjęcia
wspólnie jednakowej linii działania na rynku, w znacznej mierze w sposób niezależny od swoich konkurentów, klientów i konsumentów.
251 Co za tym idzie, w ramach oceny istnienia zbiorowej pozycji dominującej trzy przesłanki określone przez Sąd w wyroku [z dnia
6 czerwca 2002 r.] w sprawie T‑342/99 Airtours przeciwko Komisji [Rec. s. II‑2585], wypracowane na podstawie teoretycznej
analizy pojęcia zbiorowej pozycji dominującej, niewątpliwie pozostają przesłankami koniecznymi, jednakże w razie potrzeby
można je wykazać w sposób pośredni na podstawie zespołu poszlak i dowodów, które mogą mieć nawet bardzo różnorodny charakter,
a dotyczących oznak, przejawów i zjawisk nieodłącznie związanych z występowaniem zbiorowej pozycji dominującej.
252 W szczególności znaczne wyrównanie cen w długim czasie, zwłaszcza na poziomie wyższym niż ceny konkurentów, w połączeniu z innymi
czynnikami typowymi dla zbiorowej pozycji dominującej, może – przy braku innego racjonalnego wyjaśnienia – wystarczyć do wykazania
istnienia zbiorowej pozycji dominującej, nawet jeśli nie będzie solidnych dowodów bezpośrednich na wyraźną przejrzystość rynku,
o ile w konkretnych okolicznościach sprawy istnieje domniemanie takiej przejrzystości.
253 Wynika stąd, że w rozpoznawanej sprawie wyrównanie cen zarówno brutto, jak i netto w okresie sześciu ostatnich lat, w sytuacji,
gdy produkty nie są identyczne (zawartość każdej płyty jest inna), a także ich utrzymywanie na poziomie dość stabilnym i postrzeganym
jako wysoki pomimo dużego spadku popytu, w połączeniu z innymi czynnikami (siła przedsiębiorstw działających w oligopolu,
stabilność udziałów w rynku itp.), które zostały stwierdzone w [spornej] decyzji przez Komisję, może – przy braku innego wyjaśnienia
– sugerować lub stanowić poszlakę, iż wyrównanie cen nie było rezultatem normalnego funkcjonowania skutecznej konkurencji
i że rynek jest dostatecznie przejrzysty, aby pozwolić na milczące koordynowanie cen.
254 Jednakże, ponieważ [Impala] oparła swoją argumentację raczej na nieprawidłowym zastosowaniu poszczególnych przesłanek zbiorowej
pozycji dominującej, określonych w […] [ww.] wyroku w sprawie Airtours przeciwko Komisji, a w szczególności przesłanki związanej
z przejrzystością rynku, bardziej niż na tezie, że fakt stwierdzenia prowadzenia przez dłuższy czas wspólnej polityki w połączeniu
z obecnością szeregu innych czynników charakteryzujących zbiorową pozycję dominującą, może – w niektórych okolicznościach
przy braku innego wyjaśnienia – wystarczyć do wykazania istnienia takiej pozycji, w przeciwieństwie do stworzenia pozycji
dominującej, bez konieczności pozytywnego ustalenia przejrzystości rynku, to w związku z tym Sąd w ramach badania podniesionych
zarzutów ograniczy się do sprawdzenia, czy w [spornej] decyzji prawidłowo zastosowano przesłanki wynikające z orzecznictwa
w sprawie Airtours. Nie ma bowiem nawet konieczności, by Sąd zastanawiał się, czy odwrotne postępowanie doprowadziłoby go
do wyjścia poza ramy sporu określone przez strony, czy też stanowiłoby jedynie stosowanie prawa w ramach zarzutu zgłoszonego
przez [Impalę], albowiem taki tok postępowania narzuca się w świetle zasady kontradyktoryjności, w związku z tym, że kwestia
ta nie była dotychczas rozpatrywana przed Sądem”.
105 Punkt 309 zaskarżonego wyroku ma następujące brzmienie:
„Ponadto z ostatniego zdania motywu 77 [spornej] decyzji wynika, że rabaty nie są w stanie realnie wpłynąć na przejrzystość
rynku w zakresie cen, zwłaszcza jawnych cen katalogowych, ponieważ stwierdzono, że »gdyby duże koncerny fonograficzne poprzez
udzielane rabaty odeszły w znacznym stopniu od uzgodnionej polityki cenowej, efekt ujawniłby się w ich średnich cenach netto«”.
106 Jeśli chodzi o kwestię wpływu zróżnicowania rabatów na przejrzystość rynku, Sąd wskazał między innymi w pkt 420 zaskarżonego
wyroku, że „jak zaznaczyła [Impala] – różnice w gamie rabatów występujące w czasie mogą być rezultatem różnic w wynikach i nie
wykluczają faktu, iż rabaty opierają się na zespole znanych reguł”.
107 W pkt 427 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że niektóre dowody, na jakich opierała się Komisja, „nie [wykluczają], iż [różnice
w rabatach dla poszczególnych klientów] są łatwe do wyjaśnienia, przynajmniej dla osoby zawodowo związanej z branżą, za pomocą
pewnej liczby reguł ogólnych lub szczególnych regulujących udzielanie rabatów”.
108 Punkt 428 zaskarżonego wyroku brzmi następująco:
„Wprawdzie – jak podkreśliła Komisja – [Impala] faktycznie nie wyjaśniła dokładnie, na czym miałyby polegać owe zasady regulujące
udzielanie rabatów promocyjnych, albo – zdaniem Komisji – wskazała zbyt dużą ich liczbę, co czyniłoby ich stosowanie skomplikowanym,
a zatem mało przejrzystym, niemniej pozostaje faktem – jak zostało wcześniej stwierdzone – że Komisja nie przeprowadziła badania
na rynku w tym zakresie, a przynajmniej nie przedstawiła żadnego dowodu na brak przejrzystości rabatów promocyjnych, poza
zestawieniami uczestników koncentracji, które, nawet jeśli pominąć ich wady, mają w każdym razie na celu jedynie udowodnić
istnienie pewnych różnic rzeczonych rabatów, natomiast nie wykazują, że te różnice nie byłyby bardziej lub mniej łatwe do
wyjaśnienia dla fachowca z branży [...]”.
109 W pkt 429 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że „[w]prawdzie możliwość kombinacji zmiennych musi nieuchronnie powodować wzrost
liczby hipotez, jednakże Komisja nie wykazała, żeby z tego powodu zadanie miało sprawiać nadmierną trudność dla fachowca z branży”.
– Argumentacja stron
110 Wnoszące odwołanie twierdzą, iż Sąd, orzekając, że Komisja popełniła oczywiste błędy w ocenie i nie uzasadniła dostatecznie
spornej decyzji w odniesieniu do przejrzystości rynku, nie uwzględnił należycie stanu prawa wspólnotowego w zakresie pojęcia
zbiorowej pozycji dominującej. Zdaniem wnoszących odwołanie, kryterium związane z przejrzystością rynku jako element wskazujący
na istnienie na nim zbiorowej pozycji dominującej, ustalone przez Sąd w ww. wyroku w sprawie Airtours przeciwko Komisji i które
– jak twierdzi sam Sąd – zastosował w zaskarżonym wyroku, nakłada na Komisję obowiązek wykazania, po pierwsze, że główne firmy
dysponowały wiarygodnym mechanizmem kontrolowania wzajemnie swoich cen hurtowych netto, a po drugie, biorąc pod uwagę, iż
sporna decyzja dotyczyła przede wszystkim kwestii istnienia cichej zmowy, wykazania, że główne firmy rzeczywiście stosowały
taki mechanizm kontroli.
111 Według wnoszących odwołanie, w celu ustalenia przejrzystości rynku Sąd w praktyce zastosował kryterium w niepełnej wersji,
jak wynika w szczególności z pkt 251 zaskarżonego wyroku, ponieważ wywnioskował istnienie tejże przejrzystości na podstawie
pewnej liczby czynników, które z prawnego punktu widzenia nie wystarczają do wykazania wymaganego stopnia przejrzystości.
Sąd dopuścił się naruszenia prawa przede wszystkim przez zignorowanie znaczenia rabatów dla oceny przejrzystości na poziomie
cen hurtowych netto i zaniechanie zidentyfikowania metody pozwalającej na monitorowanie, w sposób dostatecznie dokładny i w odpowiednim
momencie, znaczniejszych zmian cen hurtowych netto pozostałych głównych firm w celu wykrycia, precyzyjnie i na czas, wszelkich
odstępstw od poziomu cen milcząco uzgodnionych.
112 Zdaniem wnoszących odwołanie, hipoteza istniejącej wcześniej cichej zmowy implikuje, że wnoszące odwołanie oraz pozostałe
główne firmy rzeczywiście monitorowały swoje ceny hurtowe netto i dysponowały w odpowiednim momencie dostatecznie dokładnymi
informacjami na temat zmian swoich cen hurtowych netto. Tymczasem ani Sąd, ani Impala, ani Komisja nie zdołały wskazać mechanizmu
kontroli przez główne firmy cen hurtowych netto bądź udowodnić, że tego rodzaju mechanizm był wykorzystywany.
113 Wręcz przeciwnie, zdaniem wnoszących odwołanie, Sąd zastosował niewłaściwe kryterium w przeprowadzonej przez siebie ocenie
stopnia przejrzystości wymaganego do ustalenia istnienia zbiorowej pozycji dominującej na właściwych rynkach nagrań muzycznych.
Uwzględnił bowiem elementy, które nie mają znaczenia z punktu widzenia kryterium związanego z przejrzystością rynku, a odrzucił
inne czynniki, które z kolei są bez wątpienia istotne w tej dziedzinie. Co do tej ostatniej kwestii wnoszące odwołanie utrzymują,
że Sąd naruszył prawo w szczególności:
– przez wyciąganie wniosków, w pkt 309 zaskarżonego wyroku, na temat przejrzystości rabatów na podstawie ich wpływu na średnie
ceny netto;
– przez nieuwzględnienie w swojej ocenie przejrzystości, w pkt 429 zaskarżonego wyroku, znaczenia złożonej struktury cen, oraz
– przez nieuwzględnienie, w pkt 298, 306, 310 i 395 zaskarżonego wyroku, znaczenia zróżnicowania cen dla oceny przejrzystości.
114 Impala sugeruje przede wszystkim, że zarzut piąty stanowi ze strony wnoszących odwołanie próbę podważenia ocen stanu faktycznego
sformułowanych przez Sąd bez podnoszenia argumentu naruszenia prawa.
115 Tytułem żądania subsydiarnego Impala utrzymuje, że Sąd w zaskarżonym wyroku zastosował właściwe kryterium w celu wykazania
przejrzystości rynku, a mianowicie kryterium ustalone w pkt 62 ww. wyroku Sądu w sprawie Airtours przeciwko Komisji. W tym
względzie Impala podkreśla w szczególności, że jedyny element, co do którego Komisja stwierdziła, iż jest „mniej” przejrzysty,
stanowiły rabaty promocyjne. Jednak Sąd orzekł, że decydujące dowody, na których Komisja oparła swoje ustalenie, wcale go
nie potwierdzają, aczkolwiek przeprowadzono wyczerpujące badanie tego materiału dowodowego. W rzeczywistości zarzut piąty
nie tyle dotyczy prawnego kryterium przejrzystości rynku, ile raczej dokonanej przez Sąd oceny okoliczności faktycznych świadczących
o przejrzystości. Według Impali, w zaskarżonym wyroku nie miało miejsca niewłaściwe zastosowanie kryterium ustalonego w pkt 62
ww. wyroku Sądu w sprawie Airtours przeciwko Komisji, ponieważ Sąd nie zastosował kryterium w wersji niepełnej ani nie zaniechał
zbadania przejrzystości na wymaganym poziomie.
116 Impala nie zgadza się także z zarzutami przedstawionymi w skrócie w pkt 113 niniejszego wyroku.
– Ocena Trybunału
117 Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, ustalenie, czy Sąd zastosował właściwy przepis prawa w trakcie badania dowodów, stanowi
kwestię prawną, która jako taka może być podnoszona w ramach odwołania (zob. ww. wyrok Sumitomo Metal Industries i Nippon
Steel przeciwko Komisji, pkt 40). Jeśli chodzi o niniejszą sprawę, argumenty wnoszących odwołanie przedstawione w pkt 110–112
niniejszego wyroku są dopuszczalne na etapie postępowania odwoławczego.
118 Co się tyczy trzech szczegółowych zastrzeżeń przedstawionych w pkt 113 niniejszego wyroku, jedynie drugie i trzecie z nich
są dopuszczalne. Pierwsze zastrzeżenie nie dotyczy bowiem znaczenia konkretnych informacji wykorzystanych do ustalenia istnienia
zbiorowej pozycji dominującej, lecz w rzeczywistości dąży do nowej oceny okoliczności faktycznych, która zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem przywołanym w pkt 29 niniejszego wyroku co do zasady nie wchodzi w zakres kompetencji Trybunału w postępowaniu
odwoławczym (zob. też podobnie, analogicznie, wyrok z dnia 22 listopada 2007 r. w sprawie C‑260/05 P Sniace przeciwko Komisji,
Zb.Orz. s. I‑10005, pkt 34 i 35). Natomiast drugie i trzecie zastrzeżenie szczegółowe zasadzają się na powołaniu naruszenia
prawa.
119 Jeśli chodzi o zasadność tego zarzutu, należy przede wszystkim przypomnieć, że Trybunał już wcześniej orzekł co do istoty,
że pojęcie zbiorowej pozycji dominującej zawiera się w pojęciu „pozycji dominującej” w rozumieniu art. 2 rozporządzenia (zob.
podobnie ww. wyrok w sprawie Kali & Salz, pkt 166 i 178). W tym względzie do stwierdzenia zbiorowej pozycji dominującej nie
jest konieczne istnienie porozumienia lub innych powiązań prawnych pomiędzy danymi przedsiębiorstwami uczestniczącymi w koncentracji.
Takie ustalenie może wynikać z innych czynników wiążących i zależy od oceny ekonomicznej, a w szczególności od oceny struktury
właściwego rynku (zob. wyrok z dnia 16 marca 2000 r. w sprawach połączonych C‑395/96 P i C‑396/96 P Compagnie maritime belge
transports i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑1365, pkt 45).
120 W odniesieniu do twierdzenia o stworzeniu lub umocnieniu zbiorowej pozycji dominującej, Komisja ma obowiązek ocenić na podstawie
analizy prospektywnej rynku właściwego, czy zgłoszona koncentracja prowadzi do sytuacji, w której skuteczna konkurencja na
tym rynku będzie w znaczący sposób utrudniona przez przedsiębiorstwa uczestniczące w koncentracji oraz jedno lub kilka innych
przedsiębiorstw, które razem, w szczególności z racji czynników wiążących istniejących pomiędzy nimi, są zdolne do przyjęcia
jednakowej linii postępowania na rynku (zob. ww. wyrok w sprawie Kali & Salz, pkt 221) w celu wykorzystania wspólnej siły
ekonomicznej w taki sposób, żeby konkurenci, obecni lub potencjalni, albo klienci i konsumenci nie mogli skutecznie zareagować.
121 Tego rodzaju czynniki wiążące obejmują między innymi stosunek współzależności istniejący pomiędzy członkami wąskiego oligopolu,
w obrębie którego, na rynku prezentującym odpowiednie cechy charakterystyczne, w szczególności pod względem koncentracji rynku,
jego przejrzystości i jednorodności produktu, członkowie są w stanie przewidywać wzajemne zachowania, co w efekcie stanowi
dla nich silną zachętę do dostosowywania swoich zachowań na rynku w celu zmaksymalizowania wspólnych zysków przez podwyższenie
cen przy równoczesnym ograniczeniu produkcji, możliwości wyboru lub obniżeniu jakości towarów i usług, zmniejszeniu innowacyjności
lub wywieraniu w inny sposób wpływu na czynniki konkurencji. W takiej sytuacji każdy członek wie, że każde jego działanie
o charakterze ostro konkurencyjnym sprowokuje reakcje ze strony pozostałych, tak że nie odniesie żadnych korzyści ze swojego
posunięcia.
122 Sytuacja zbiorowej pozycji dominującej utrudniającej w znacznym stopniu skuteczną konkurencję na wspólnym rynku lub na jego
istotnej części może wystąpić w następstwie koncentracji, jeśli ze względu na same tylko cechy charakteryzujące dany rynek
oraz zmianę, jaką w jego charakterystyce spowoduje przeprowadzenie koncentracji, skutek tej koncentracji będzie taki, że każdy
z uczestników danego oligopolu, mając świadomość wspólnych interesów, będzie uważał za możliwe, ekonomicznie racjonalne, a zatem
wskazane, przyjąć na trwałe jednakową linię działania na rynku, aby sprzedawać po cenach wyższych od cen konkurentów, bez
konieczności zawierania porozumień lub stosowania uzgodnionych praktyk w rozumieniu art. 81 WE, w taki sposób, żeby konkurenci,
obecni lub potencjalni, albo klienci i konsumenci nie mogli skutecznie zareagować.
123 Prawdopodobieństwo tego rodzaju milczącej koordynacji jest większe, jeśli konkurenci mogą łatwo dojść do wspólnego rozumienia,
w jaki sposób powinna funkcjonować koordynacja, w szczególności w zakresie elementów, które mogą podlegać planowanej koordynacji.
Jeśli nie ma możliwości milczącego osiągnięcia podobnego rozumienia zasad koordynacji, konkurenci powinni ewentualnie uciec
się do praktyk zabronionych przez art. 81 WE, aby móc przyjąć wspólną linię działania na rynku. Ponadto, biorąc pod uwagę
między innymi ewentualną pokusę, która może znęcić każdego z uczestników milczącej koordynacji, by odstąpić od jej zasad i na
krótką metę powiększyć własne zyski, należy ocenić, czy tego rodzaju koordynacja ma szansę być trwała. W związku z tym przedsiębiorstwa,
które koordynują swoje zachowania, powinny być w stanie w wystarczającym stopniu monitorować, czy zasady koordynacji są przestrzegane.
Zatem rynek powinien być dostatecznie przejrzysty, aby pozwolić w szczególności każdemu z przedsiębiorstw uczestniczących
w koordynacji poznanie, wystarczająco dokładnie i natychmiastowo, zmian w zachowaniach rynkowych każdego z pozostałych jej
uczestników. Poza tym dyscyplina wymaga, aby istniała jakaś forma wiarygodnego mechanizmu odstraszającego, który może zostać
wykorzystany w przypadku wykrycia zachowania naruszającego zasady. Ponadto reakcje przedsiębiorstw, które nie uczestniczą
w koordynacji, obecnych lub przyszłych konkurentów, a także reakcje klientów nie powinny być w stanie zagrozić spodziewanym
efektom koordynacji.
124 Przesłanki ustalone przez Sąd w pkt 62 ww. wyroku w sprawie Airtours przeciwko Komisji, co do których Sąd stwierdził w pkt 254
zaskarżonego wyroku, że powinny być zastosowane w rozpoznawanym sporze, nie są niezgodne z kryteriami przedstawionymi w punkcie
poprzedzającym niniejszego wyroku.
125 Natomiast w ramach stosowania tych kryteriów należy unikać mechanicznego działania polegającego na oddzielnym sprawdzaniu
każdego kryterium z osobna, bez uwzględnienia ogólnego mechanizmu ekonomicznego hipotetycznej, milczącej koordynacji.
126 W tym względzie ocena na przykład przejrzystości danego rynku nie powinna być przeprowadzana w sposób wyizolowany i abstrakcyjny,
lecz w kontekście mechanizmu hipotetycznej, milczącej koordynacji. Jedynie przy uwzględnieniu tego rodzaju założenia możliwe
jest bowiem zweryfikowanie, czy ewentualne czynniki przejrzystości występujące na rynku są w stanie ułatwić milczące zdefiniowanie
wspólnej linii postępowania lub umożliwić zainteresowanym konkurentom monitorowanie w odpowiedni sposób, czy przestrzegane
są warunki takiej wspólnej linii działania. W tej ostatniej kwestii, dla potrzeb analizy trwałości zakładanej milczącej koordynacji,
konieczne jest wzięcie pod uwagę mechanizmów kontroli ewentualnie dostępnych dla uczestników rzekomej milczącej koordynacji,
w celu sprawdzenia, czy dzięki tego rodzaju mechanizmom mają oni możliwość poznania, dostatecznie dokładnie i natychmiastowo,
zmian w zachowaniach rynkowych każdego z pozostałych uczestników takiej koordynacji.
127 Co się tyczy niniejszej sprawy, wnoszące odwołanie argumentują, że nawet jeśli w pkt 254 zaskarżonego wyroku Sąd oświadczył,
że zastosował sposób działania przyjęty w ww. wyroku w sprawie Airtours przeciwko Komisji, w praktyce dopuścił się naruszenia
prawa, wnioskując o istnieniu dostatecznej przejrzystości na podstawie pewnej liczby czynników, które jednak nie były istotne
dla stwierdzenia istniejącej zbiorowej pozycji dominującej. W tym kontekście wnoszące odwołanie poddają krytyce zwłaszcza
fakt, iż w odniesieniu do przesłanek ustalonych w pkt 62 ww. wyroku w sprawie Airtours przeciwko Komisji, Sąd w pkt 251 zaskarżonego
wyroku przyjął, że „w razie potrzeby można je wykazać w sposób pośredni na podstawie zespołu poszlak i dowodów, które mogą
mieć nawet bardzo różnorodny charakter, a dotyczących oznak, przejawów i zjawisk nieodłącznie związanych z występowaniem zbiorowej
pozycji dominującej”.
128 W tym względzie należy zaznaczyć, że – jak na rozprawie zauważyła Komisja – wspomniany pkt 251 sam w sobie nie podlega krytyce,
ponieważ stanowi oświadczenie ogólne, które odzwierciedla swobodną analizę dokonywaną przez Sąd poszczególnych elementów materiału
dowodowego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, wyłącznie do Sądu należy bowiem ocena, jaką wagę należy przywiązywać do przedstawionych
dowodów (zob. w szczególności wyroki: z dnia 1 czerwca 1994 r. w sprawach połączonych C‑136/92 P Komisja przeciwko Brazzelli
Lualdi i in., Rec. s. I‑1981, pkt 66, a także z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie C‑237/98 P Dorsch Consult przeciwko Radzie
i Komisji, Rec. s. I‑4549, pkt 50).
129 Na podobnej zasadzie badanie w celu wykrycia istniejącej zbiorowej pozycji dominującej, które odbywa się na podstawie szeregu
czynników uważanych zazwyczaj za wskazujące na obecność lub prawdopodobieństwo milczącej koordynacji pomiędzy konkurentami,
nie może jako takie zostać zakwestionowane. Jednakże – jak wynika z pkt 125 niniejszego wyroku – badanie to musi być przeprowadzone
z zachowaniem ostrożności oraz, przede wszystkim, z zastosowaniem podejścia opartego na analizie ewentualnych, prawdopodobnych
strategii koordynacji.
130 Tymczasem w rozpoznawanym przypadku należy stwierdzić, że Sąd, któremu Impala przedstawiła argumenty dotyczące głównie fragmentów
spornej decyzji poświęconych przejrzystości rynku, nie przeprowadził własnej analizy tych fragmentów pod kątem rzekomego mechanizmu
kontroli, który powinien stanowić część prawdopodobnej teorii milczącej koordynacji.
131 Bez wątpienia w pkt 420 zaskarżonego wyroku Sąd powołuje się na możliwość istnienia „zespo[łu] znanych reguł” regulujących
udzielanie rabatów przez główne firmy. Jednakże dalej – jak słusznie podkreślają wnoszące odwołanie w drugim zastrzeżeniu
szczegółowym wspomnianym w pkt 113 niniejszego wyroku – w związku z ustaleniem, czy pewne różnice w rabatach stwierdzone przez
Komisję w spornej decyzji były w stanie wykluczyć możliwość odpowiedniego monitorowania wzajemnego przestrzegania zasad ewentualnej
milczącej koordynacji, Sąd w pkt 427–429 zaskarżonego wyroku ogranicza się do niepopartych dowodami stwierdzeń na temat fachowca
z branży. Tymczasem w pkt 428 tegoż wyroku Sąd sam przyznaje, że Impala, strona skarżąca w postępowaniu przed Sądem, „faktycznie
nie wyjaśniła dokładnie, na czym miałyby polegać owe zasady regulujące udzielanie rabatów promocyjnych”.
132 W tym miejscu należy przypomnieć, że Impala reprezentuje interesy przedsiębiorstw, które nie są członkami oligopolu tworzonego
przez główne firmy, jednakże działają na tych samych rynkach. W tych okolicznościach trzeba stwierdzić, iż Sąd nie uwzględnił
faktu, że ciężar dowodu w zakresie rzekomych zdolności owego hipotetycznego „fachowca z branży” spoczywał na Impali.
133 Wziąwszy pod uwagę powyższe, bez konieczności zajmowania stanowiska w kwestii zasadności trzeciego szczegółowego zastrzeżenia
wspomnianego w pkt 113 niniejszego wyroku, należy stwierdzić, iż Sąd, naruszając zasady, którymi powinien się kierować, dokonując
analizy argumentów podniesionych w postępowaniu, związanych z przejrzystością rynku w kontekście rzekomej zbiorowej pozycji
dominującej, dopuścił się naruszenia prawa.
134 Naruszenie to stanowi wadę, która odnosi się do części zaskarżonego wyroku dotyczącej badania przez Sąd argumentów związanych
z oczywistymi błędami w ocenie popełnionymi przez Komisję, włącznie ze stwierdzeniem Sądu zawartym w pkt 377 zaskarżonego
wyroku. Natomiast samo w sobie nie jest w stanie podważyć wniosku Sądu zawartego w pkt 325 zaskarżonego wyroku, że co do zasady
powinno się stwierdzić nieważność spornej decyzji ze względu na niedostateczne uzasadnienie. Należy zatem przystąpić do badania
kolejnych zarzutów.
W przedmiocie zarzutu czwartego opartego na naruszeniu prawa przez Sąd poprzez przekroczenie zakresu kontroli sądowej, do
jakiej jest powołany
– Zaskarżony wyrok
135 W niektórych punktach zaskarżonego wyroku, jak na przykład pkt 347 i 361, Sąd używa wyrażeń „wysoki poziom przejrzystości
cen” lub „duża przejrzystość rynku”. Ponadto w pkt 299 zaskarżonego wyroku Sąd charakteryzuje wniosek zawarty w spornej decyzji,
że ceny katalogowe były „raczej wyrównane”, jako „co najmniej ostrożny, bowiem w rzeczywistości wyrównanie było bardzo wyraźne”.
W pkt 307 wyroku Sąd stwierdził, że „różnice ogólnych poziomów rabatów fakturowych stosowanych przez uczestników koncentracji,
o których mowa w motywie 78 [spornej] decyzji, są bardzo niewielkie”. W pkt 317 zaskarżonego wyroku Sąd na podstawie spornej
decyzji wywnioskował, że „rabaty promocyjne mają jedynie ograniczony wpływ na ceny”.
136 W pkt 425 zaskarżonego wyroku Sąd wskazuje à propos spornej decyzji, że „obliczanie różnicy procentowej między najniższymi
a najwyższymi rabatami w podziale na poszczególnych odbiorców […] dla każdego z uczestników koncentracji zostało w większości
przypadków wykonane nieprawidłowo”. W pkt 427 wyroku Sąd stwierdza, że „znaczenie […] dla sprawy” danych dotyczących rabatów
przekazanych przez uczestników koncentracji „jest wątpliwe”.
137 W pkt 434 zaskarżonego wyroku stwierdza się w szczególności, co następuje:
„[...]opracowanie przygotowane przez ekonomistów uczestników koncentracji nie przedstawia danych wystarczająco wiarygodnych,
miarodajnych i porównywalnych [...]. O ile bowiem jest bardzo prawdopodobne, że różnego typu detaliści (supermarkety, niezależni
sprzedawcy, sieci specjalistycznych sklepów itp.) stosują różne polityki w zakresie marż i że istnieją różnice w obrębie każdej
kategorii operatorów, a nawet w przypadku każdego indywidualnego podmiotu występują różnice w zależności od typów albumów
lub ich popularności, równocześnie jest dla odmiany bardzo mało prawdopodobne – i opracowanie nie zawiera żadnych danych w tej
materii – żeby sprzedawca detaliczny stosował zróżnicowaną politykę sprzedaży dla tego samego typu albumów [...]”.
– Argumentacja stron
138 Wnoszące odwołanie, popierane w tym zakresie przez Komisję, twierdzą, iż Sąd przekroczył zakres kontroli sądowej, do jakiej
jest powołany, z naruszeniem art. 230 WE oraz utrwalonego orzecznictwa, zastępując własną oceną ocenę Komisji, nie udowodniwszy
istnienia oczywistego błędu w ocenie stanowiącego wadę spornej decyzji oraz bez zlecenia ekspertyz ekonomicznych.
139 Ponadto Sąd, badając sporną decyzję, sam popełnił oczywiste błędy w ocenie i całkowicie błędnie zinterpretował przedstawione
w postępowaniu dowody dotyczące istotnych aspektów sprawy, w tym w szczególności znaczenia, złożoności i nieprzejrzystości
rabatów.
140 Ponadto wnoszące odwołanie uważają, iż Sąd w pkt 425, 427 i 434 zaskarżonego wyroku wypaczył także niektóre dowody.
141 Impala stoi na stanowisku, że zarzut ten, przynajmniej w znacznym stopniu, stanowi ze strony wnoszących odwołanie próbę podważenia
oceny stanu faktycznego dokonanej przez Sąd, bez żadnego dowodu na to, że Sąd nieprawidłowo zinterpretował materiał dowodowy,
jaki miał do dyspozycji.
142 Tytułem żądania subsydiarnego Impala twierdzi, iż Sąd miał na uwadze odpowiednie orzecznictwo dotyczące zakresu jego kontroli,
kiedy badał sporną decyzję i odwoływał się w pkt 328 zaskarżonego wyroku do pkt 39 ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko
Tetra Laval, oraz że w związku z tym nie przekroczył zakresu kontroli sądowej, do jakiej jest powołany.
– Ocena Trybunału
143 Na wstępie należy odrzucić argumentację Impali dotyczącą niedopuszczalności zarzutu czwartego. Wbrew twierdzeniom Impali,
w niniejszym zarzucie wnoszące odwołanie nie ograniczają się bowiem do zakwestionowania oceny okoliczności faktycznych dokonanej
w pierwszej instancji, lecz podnoszą kwestie prawne dopuszczalne na etapie postępowania odwoławczego.
144 Co do istoty sprawy należy przypomnieć przede wszystkim, że Komisja posiada pewien zakres swobody uznania w dziedzinie ekonomicznej
w celu stosowania przepisów materialnoprawnych rozporządzenia, w szczególności art. 2. Wynika stąd, że wykonywana przez sąd
wspólnotowy kontrola decyzji Komisji w sprawach koncentracji jest ograniczona do weryfikacji materialnej zgodności z prawdą
faktów oraz braku oczywistych błędów w ocenie (zob. ww. wyroki: w sprawie Kali & Salz, pkt 223 i 224, a także w sprawie Komisja
przeciwko Tetra Laval, pkt 38).
145 Z tego powodu, o ile Sąd nie może zastąpić oceny Komisji własną oceną ekonomiczną w celu stosowania materialnoprawnych przepisów
rozporządzenia, o tyle nie oznacza to, że sąd wspólnotowy powinien powstrzymać się od kontroli dokonanej przez Komisję kwalifikacji
prawnej danych natury ekonomicznej. Sąd wspólnotowy powinien bowiem dokonać weryfikacji nie tylko materialnej dokładności
przytoczonego materiału dowodowego, jego wiarygodności i spójności, ale także kontroli tego, czy te materiały stanowią zbiór
istotnych danych, które należy wziąć pod uwagę w celu oceny złożonej sytuacji, i czy może on stanowić poparcie dla wniosków
wyciągniętych na jego podstawie (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Tetra Laval, pkt 39, a także w sprawie
Hiszpania przeciwko Lenzing, pkt 56 i 57).
146 Jeśli chodzi o niniejszą sprawę, należy zatem stwierdzić, że ponieważ w związku z argumentami podniesionymi w postępowaniu
Sąd dogłębnie zbadał dowody stanowiące podstawę wydania decyzji, działał więc zgodnie z orzecznictwem wskazanym w pkt 144
i 145 niniejszego wyroku.
147 Jednakże powyższy wniosek sam jako taki nie wystarcza do oddalenia zarzutu czwartego. Bowiem poza kwestią ustalenia, czy Sąd
przekroczył zakres kontroli, do jakiej jest uprawniony, jeśli chodzi o stopień kontroli podstaw faktycznych spornej decyzji,
wnoszące odwołanie twierdzą ponadto, iż – jak wynika z pkt 139 niniejszego wyroku – Sąd przy badaniu czynników leżących u podstaw
spornej decyzji sam popełnił oczywiste błędy w ocenie i całkowicie błędnie zinterpretował przedstawione w postępowaniu dowody.
148 Te ostatnie twierdzenia pokrywają się częściowo z innymi podstawami niniejszego odwołania, a mianowicie z pierwszym, drugim
i siódmym zarzutem, a także pierwszą częścią zarzutu trzeciego, związanymi ze sposobem potraktowania przez Sąd niektórych
elementów materiału dowodowego przedstawionych w postępowaniu przed Sądem, a równocześnie z zarzutem piątym opartym na nieprzestrzeganiu
przez Sąd kryteriów prawnych stosowanych w sprawach związanych ze zbiorową pozycją dominującą.
149 W tej kwestii wystarczy zaznaczyć, że – jak wynika z pkt 95, 102 i 133 niniejszego wyroku – Sąd, badając argumenty oparte
na popełnieniu oczywistych błędów w ocenie, dopuścił się naruszenia prawa ze względu na sposób potraktowania niektórych dowodów
oraz kryteriów prawnych stosowanych do zbiorowej pozycji dominującej powstałej w wyniku milczącej koordynacji.
150 W związku z powyższym, bez konieczności rozpoznawania zarzutów wnoszących odwołanie, opartych na wypaczeniu dowodów ani ustalania,
czy Sąd w zaskarżonym wyroku rzeczywiście zastąpił ocenę Komisji własną oceną ekonomiczną, należy stwierdzić, że przynajmniej
część zaskarżonego wyroku poświęcona badaniu argumentów związanych z istnieniem oczywistych błędów w ocenie jest dotknięta
wadą naruszenia prawa. Jeśli chodzi o część zaskarżonego wyroku dotyczącą niedostatecznego uzasadnienia spornej decyzji, należy
jeszcze rozpoznać zarzut szósty.
W przedmiocie zarzutu szóstego opartego na naruszeniu prawa przez Sąd przez zastosowanie niewłaściwego przepisu w odniesieniu
do uzasadnienia decyzji zezwalających na koncentrację
– Zaskarżony wyrok
151 W pkt 255–276 zaskarżonego wyroku Sąd przedstawił w skrócie elementy spornej decyzji istotne dla badania pierwszego zarzutu
podniesionego w postępowaniu. Punkt 275 tegoż wyroku brzmi, jak następuje:
„Z powyższych stwierdzeń wynika, że w świetle kryteriów jednorodności produktu, przejrzystości rynku oraz stosowania środków
odwetowych Komisja ustaliła brak zbiorowej pozycji dominującej”.
152 W zaskarżonym wyroku Sąd ponownie zbadał różne części spornej decyzji, by ocenić, czy zawierają one dostateczne uzasadnienie
dla stwierdzenia ograniczonej [braku] przejrzystości rynku; w odniesieniu do każdej z tych części udzielił odpowiedzi przeczącej.
153 Sąd przede wszystkim zbadał część spornej decyzji specjalnie poświęconą przejrzystości rynku. W tym względzie wskazał w szczególności,
w pkt 289, 290 i 294 zaskarżonego wyroku, co następuje:
„289 Jeśli chodzi o dział dotyczący przejrzystości, należy tytułem wstępu zauważyć, że zawiera on tylko trzy motywy, mimo iż przejrzystość
stanowi w tej sprawie – jak wynika [ze spornej] decyzji, a tym bardziej ze stanowiska, którego Komisja broni w pismach procesowych
złożonych do Sądu – zasadniczy, a wręcz jedyny argument, na którym opiera twierdzenie, iż zbiorowa pozycja dominująca nie
występuje na rynkach nagrań muzycznych. Warto także zaznaczyć, iż nie sformułowano tu wniosku, że rynek nie jest przejrzysty
ani nawet, że nie jest wystarczająco przejrzysty, aby umożliwiać cichą zmowę. Wskazano tylko, z jednej strony, w motywie 111
in fine, że konieczność monitorowania na poziomie albumu, zwłaszcza w odniesieniu do rabatów promocyjnych, »mogła ograniczać
przejrzystość rynku i utrudniać milczące porozumienia«, z drugiej zaś strony, w motywie 113 in fine, że »Komisja nie znalazła
jednak dostatecznych dowodów, aby wykazać, że przez monitorowanie cen detalicznych lub wykorzystywanie kontaktów ze sprzedawcami
detalicznymi duże koncerny fonograficzne mogły w przeszłości zrekompensować sobie niedobór przejrzystości w zakresie rabatów
promocyjnych, o którym była mowa w odniesieniu do pięciu dużych państw członkowskich«. Z całą pewnością takie stwierdzenia,
ogólnikowe i pozbawione jakichkolwiek dokładniejszych informacji, w szczególności na temat charakteru rabatów promocyjnych,
okoliczności, w jakich mogą być stosowane, stopnia ich nieprzejrzystości, ich rozpiętości albo wpływu na przejrzystość cen,
nie mogą uzasadniać w wystarczający z prawnego punktu widzenia sposób twierdzenia, iż rynek nie był wystarczająco przejrzysty,
aby umożliwiać istnienie zbiorowej pozycji dominującej.
290 Ponadto okazuje się, że, poza dwoma fragmentami wspomnianymi powyżej, wszystkie czynniki wymienione w motywach 111–113 [spornej]
decyzji, w najmniejszym stopniu nie świadczą o nieprzejrzystości rynku, lecz wręcz przeciwnie, ujawniają jego przejrzystość.
[...]
294 Z powyższych uwag wynika, że w części [spornej] decyzji poświęconej badaniu przejrzystości Komisja nie tylko nie stwierdziła,
iż rynek był nieprzejrzysty lub niewystarczająco przejrzysty, aby umożliwić zbiorową dominację, lecz, co więcej, wymieniła
tylko czynniki zdolne zapewnić dużą przejrzystość rynku i ułatwić kontrolę przestrzegania zasad zmowy, z jednym jedynym wyjątkiem
stwierdzenia – o dość zresztą ograniczonym zakresie i niepopartego dowodami – że rabaty promocyjne mogły ograniczać przejrzystość
oraz utrudniać milczące porozumienia. Należy zatem uznać, że ta część decyzji w oczywisty sposób nie może sama w sobie zostać
uznana za wystarczające z prawnego punktu widzenia uzasadnienie wniosku, iż rynek nie był dostatecznie przejrzysty”.
154 Następnie Sąd zbadał wywody zawarte w spornej decyzji dotyczące ewentualnej „wspólnej polityki cenowej” głównych firm i przeanalizował
je w pkt 295–324 zaskarżonego wyroku, w celu odnalezienia w nich wskazówek, które umożliwiłyby wyjaśnienie rzekomej niedostatecznej
przejrzystości na właściwych rynkach. W związku z tym Sąd sformułował w szczególności następujące wnioski:
„315 Jak widać, jedyny dowód na nieprzejrzystość, który został podniesiony w [spornej] decyzji, polega na stwierdzeniu w jej motywie
80 (oraz w odpowiednich motywach odnoszących się do pozostałych dużych krajów), iż »[j]ednak okazuje się, że rabaty promocyjne
są mniej przejrzyste niż zwykłe rabaty i że ich monitorowanie wymaga również dokładnej obserwacji zmian tego typu rabatów
na rynku detalicznym«.
[...]
318 Należy też zaznaczyć, że [sporna] decyzja nie mówi, iż rynek jest nieprzejrzysty, ani nawet, iż jest niewystarczająco przejrzysty,
aby umożliwić koordynowanie cen, lecz co najwyżej, iż rabaty promocyjne są mniej przejrzyste, nie dostarczając przy tym nawet
najdrobniejszych informacji na temat ich charakteru, sytuacji, w jakich są przyznawane, ani faktycznego znaczenia dla cen
netto czy wpływu na przejrzystość cen.
319 Należy ponadto przypomnieć, że – jak zostało powiedziane powyżej – Komisja przytoczyła w [spornej] decyzji wiele okoliczności
i czynników, które sprzyjają przejrzystości rynku i ułatwiają kontrolę przestrzegania porozumienia.
320 Wynika stąd, że kilka stwierdzeń dotyczących rabatów promocyjnych, zawartych w części [spornej] decyzji poświęconej badaniu
koordynacji cen w większych krajach, ze względu na fakt, iż są ogólnikowe, niepoparte dowodami, a wręcz sprzeczne z innymi
ustaleniami figurującymi w [spornej] decyzji, nie są w stanie wykazać nieprzejrzystości rynku ani nawet nieprzejrzystości
rabatów promocyjnych. Twierdzenia te ograniczają się w dodatku tylko do wskazania, że rabaty promocyjne są mniej przejrzyste
niż zwykłe rabaty, a nie wyjaśniają, jakie jest ich znaczenie dla przejrzystości rynku i nie pozwalają zrozumieć, w jaki sposób
mogłyby same jedne przeważyć wszystkie pozostałe czynniki przejrzystości rynku wymienione w [spornej] decyzji oraz wyeliminować
przejrzystość niezbędną do istnienia zbiorowej pozycji dominującej.
[...]
324 Wynika stąd, że dział dotyczący mniejszych krajów również nie zawiera uzasadnienia dla stwierdzenia, że rynek nie był przejrzysty
z powodu rabatów promocyjnych. W każdym razie sytuacja istniejąca w mniejszych krajach nie mogła stanowić odpowiedniego uzasadnienia
dla stwierdzenia dotyczącego stopnia przejrzystości rynków dużych krajów.
325 Ze wszystkich powyższych ustaleń wynika, że zarzut niedostatecznego uzasadnienia wniosku dotyczącego przejrzystości rynku
jest zasadny, co samo w sobie daje podstawy do stwierdzenia nieważności [spornej] decyzji”.
155 Punkt 411 zaskarżonego wyroku brzmi następująco:
„W odpowiedzi na skargę Komisja rzeczywiście zaznacza, że przeanalizowała rabaty pozostałych głównych firm, ale ponieważ danych
tych nie wolno było ujawnić uczestnikom koncentracji, nie można też było ich umieścić w [spornej] decyzji. Jednakże ten argument
nie może zostać uwzględniony”.
156 Punkt 530 zaskarżonego wyroku ma następujące brzmienie:
„Z motywu 157 [spornej] decyzji, a w szczególności z ostatniego zdania wynika, iż wniosek Komisji, że koncentracja nie stanowi
zmiany dostatecznie poważnej, aby skutkowała prawdopodobnym stworzeniem zbiorowej pozycji dominującej, jest wyraźnie oparty
na przesłankach związanych z przejrzystością rynku oraz ze środkami odwetowymi”.
– Argumentacja stron
157 Wnoszące odwołanie jako główny argument podnoszą, że wspólnotowy system kontroli koncentracji, a w szczególności art. 10 ust. 6
rozporządzenia, uniemożliwia Sądowi stwierdzenie nieważności decyzji zezwalającej na koncentrację z powodu niedostatecznego
uzasadnienia.
158 Tytułem żądania subsydiarnego wnoszące odwołanie twierdzą, że Sąd zastosował zbyt surowe wymogi w zakresie uzasadnienia, niezgodne
z ustalonym orzecznictwem i nie uwzględnia szczególnego kontekstu ani charakteru postępowania w sprawie kontroli koncentracji.
Po pierwsze – ich zdaniem – Sąd niesłusznie wymagał od Komisji wyjaśnienia różnic w stosunku do pisma w sprawie przedstawienia
zarzutów.
159 Po drugie, Sąd pomylił się przy badaniu uzasadnienia spornej decyzji, nie uwzględniając szczególnych okoliczności wydania
decyzji zezwalającej na koncentrację. W tym zakresie wnoszące odwołanie podnoszą wiele argumentów. Po pierwsze uważają, iż
w stosunku do uzasadnienia decyzji zatwierdzającej koncentrację należy stawiać niższe wymagania niż w stosunku do decyzji
zakazującej. Po drugie Sąd niesłusznie zaniechał badania uzasadnienia spornej decyzji z punktu widzenia dobrze poinformowanego
fachowca z branży. Po trzecie krótki okres czasu dzielący pismo w sprawie przedstawienia zarzutów od wydania decyzji zezwalającej
na koncentrację wymaga zachowania pewnego umiarkowania w kontroli uzasadnienia tego rodzaju decyzji. Po czwarte fakt, iż wnoszące
odwołanie uzyskały zezwolenie na przeprowadzenie zgłoszonej koncentracji, powinien stanowić przeszkodę dla stwierdzenia nieważności
decyzji zatwierdzającej koncentrację z powodu niedostatecznego uzasadnienia. Po piąte ze względu na poufny i wrażliwy charakter
szczegółowych informacji na temat cen i rabatów Sąd dopuścił się naruszenia prawa, w pkt 411 zaskarżonego wyroku, obligując
Komisję do ich opublikowania.
160 W każdym razie, wbrew ocenie dokonanej przez Sąd utrwalone orzecznictwo wskazuje, według wnoszących odwołanie, iż sporna decyzja
jest odpowiednio uzasadniona, ponieważ pozwoliła Impali zbadać podstawy tej decyzji, a Sądowi przeprowadzić kontrolę sądową.
W tym zakresie wnoszące odwołanie twierdzą w szczególności, że ustalenie Sądu, jakoby sporna decyzja była niewystarczająco
uzasadniona, jest trudne do pogodzenia z jego oceną, iż decyzja jest dotknięta oczywistymi błędami w ocenie.
161 Wreszcie wnoszące odwołanie utrzymują, że badanie spornej decyzji przez Sąd było wadliwe z powodu zastosowania błędnego kryterium
oceny dowodu, naruszenia prawidłowego zakresu kontroli sądowej oraz zastosowania błędnego kryterium związanego z przejrzystością.
162 Niezależnie od ogólnego zarzutu niedopuszczalności Impala uważa, że po pierwsze wnoszące odwołanie nie mogą podnosić do rangi
reguły ogólnej przepisu o charakterze wyjątku, jaki zawiera art. 10 ust. 6 rozporządzenia. Po drugie – zdaniem Impali – wnoszące
odwołanie błędnie utrzymują w istocie, że art. 253 WE ma zastosowanie lub go nie ma w zależności od tego, czy decyzja dotycząca
planowanej koncentracji jest odmowna, czy pozytywna. Po trzecie Impala utrzymuje, że wymagany poziom uzasadnienia zależy od
kontekstu i ram prawnych, w jakich konkretny akt został wydany. Byłoby całkowicie zgodne z tą zasadą, gdyby wymogi związane
z uzasadnieniem były dostosowywane do rodzaju rozpoznawanej sprawy. W niniejszym przypadku mamy do czynienia ze sprawą, w której
wszczęto formalne postępowania i która wywołała ostry sprzeciw ze strony podmiotów trzecich, zostało również skierowane pismo
w sprawie przedstawienia zarzutów.
163 Jeśli chodzi o argumentację przedstawioną tytułem żądania subsydiarnego przez wnoszące odwołanie, dotyczącą wymogu uzasadnienia
zastosowanego przez Sąd, Impala zwraca uwagę, iż po pierwsze Sąd ogranicza się do wskazania fragmentów pisma w sprawie przedstawienia
zarzutów w celu podkreślenia niedostatecznego uzasadnienia spornej decyzji oraz jej wewnętrznej niespójności i opiera swoje
stwierdzenie o niedostatecznym uzasadnieniu na argumentacji przedstawionej w samej spornej decyzji, nie zaś w porównaniu z argumentacją
zawartą w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów. Po drugie Impala uważa, że Sąd nie pominął kontekstu postępowania w sprawie
kontroli koncentracji.
164 Ponadto z faktu, iż Sąd był w stanie przeprowadzić wyczerpujące badanie spornej decyzji, nie wynika wcale, że jej uzasadnienie
było wystarczające. Bez wątpienia – zdaniem Impali – Sąd nie był w stanie zrozumieć między innymi, dlaczego w sytuacji, gdy
dowody wskazywały na istnienie przejrzystości wystarczającej, aby dać podstawy do ustalenia istnienia zbiorowej pozycji dominującej,
Komisja stwierdziła jednak, iż dowody przejrzystości były niewystarczające, ponieważ rabaty promocyjne były mniej przejrzyste
niż inne rodzaje rabatów. Według Impali rzeczywiste powody spornej decyzji pozostają nieznane.
165 Co się tyczy argumentacji wnoszących odwołanie przedstawionej w skrócie w pkt 161 niniejszego wyroku, Impala twierdzi, że
uwagi sformułowane przez Sąd na temat niektórych aspektów uzasadnienia spornej decyzji są oparte na dogłębnym badaniu analizy
przeprowadzonej przez Komisję, ale i, przede wszystkim, na wewnętrznych niespójnościach samej spornej decyzji.
– Ocena Trybunału
166 Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, uzasadnienie, jakiego wymaga art. 253 WE, powinno być dostosowane do charakteru rozpatrywanego
aktu i przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która wydała akt, pozwalając zainteresowanym poznać
podstawy podjętej decyzji, a właściwemu sądowi dokonać jej kontroli. Wymóg uzasadnienia należy oceniać w odniesieniu do konkretnej
sytuacji, w szczególności do treści aktu, charakteru przywołanych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu informacji
mogą mieć adresaci aktu lub inne osoby, których dotyczy on bezpośrednio i indywidualnie. Nie ma wymogu, by uzasadnienie wyszczególniało
wszystkie istotne elementy faktyczne i prawne, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi art. 253 WE, winna opierać
się nie tylko na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności jego wydania, jak również całość przepisów prawa regulującego
daną dziedzinę (zob. w szczególności ww. wyroki: z dnia 2 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑367/95 P Komisja przeciwko Sytraval
i Brink’s France, Rec. s. I‑1719, pkt 63; z dnia 22 czerwca 2004 r. w sprawie C‑42/01 Portugalia przeciwko Komisji, Zb.Orz.
s. I‑6079, pkt 66, a także z dnia 15 kwietnia 2008 r. w sprawie C‑390/06 Nuova Agricast, Zb.Orz. s. I‑2577, pkt 79).
167 Jednak autorzy takiego aktu prawnego nie muszą odnosić się w nim do oczywiście drugoplanowych kwestii ani uprzedzać możliwych
zastrzeżeń (wyrok z dnia 25 października 2005 r. w sprawach połączonych C‑465/02 i C‑466/02 Niemcy i Dania przeciwko Komisji,
zwany wyrokiem w sprawie „Feta”, Zb.Orz. s. I‑9115, pkt 106). Ponadto stopień szczegółowości uzasadnienia decyzji musi być
proporcjonalny w stosunku do rzeczywistych możliwości, warunków technicznych i terminu, w jakim ma być ono przedstawione (zob.
wyroki: z dnia 1 grudnia 1965 r. w sprawie 16/65 Schwarze, Rec. s. 1081, 1096 i 1097, a także z dnia 14 lutego 1990 r. w sprawie
C‑350/88 Delacre i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑395, pkt 16). Komisja nie uchybia również obowiązkowi uzasadnienia, jeśli,
w ramach wykonywania swoich uprawnień w zakresie kontroli koncentracji, nie umieści w swojej decyzji dokładnego uzasadnienia
w odniesieniu do oceny niektórych aspektów koncentracji, które według niej w oczywisty sposób nie mają związku ze sprawą,
są pozbawione jakiegokolwiek znaczenia lub mają znaczenie ewidentnie drugorzędne dla oceny koncentracji (zob. podobnie ww.
wyrok w sprawie Komisja przeciwko Sytraval i Brink’s France, pkt 64). Tego rodzaju wymóg byłby trudny do pogodzenia z wymogiem
szybkiego działania i krótkimi terminami procesowymi, jakie obowiązują Komisję w trakcie wykonywania uprawnień do kontroli
koncentracji, a które zalicza się do szczególnych okoliczności postępowania w sprawach kontroli koncentracji.
168 Wynika stąd, że kiedy Komisja uznaje koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 8 ust. 2 rozporządzenia,
wymóg uzasadnienia jest spełniony, jeśli decyzja przedstawia jasno powody, dla których Komisja uważa, że dana koncentracja,
ewentualnie po niezbędnych zmianach przeprowadzonych przez uczestniczące w niej przedsiębiorstwa, nie stworzy ani nie umocni
istniejącej pozycji dominującej, w wyniku czego znacząco utrudniona byłaby skuteczna konkurencja na wspólnym rynku lub jego
znaczącej części.
169 W tym zakresie, o ile rzeczywiście w uzasadnieniu decyzji wydawanych na podstawie rozporządzenia Komisja nie ma obowiązku
zajmowania stanowiska w kwestii wszystkich informacji i argumentów podniesionych w postępowaniu, włącznie z takimi, które
mają znaczenie ewidentnie drugorzędne dla oceny koncentracji, o tyle powinna przedstawić okoliczności oraz rozważania prawne
mające kluczowe znaczenie dla decyzji. Ponadto uzasadnienie musi być logiczne, a w szczególności nie może wykazywać wewnętrznych
sprzeczności (zob. podobnie, analogicznie, wyroki: z dnia 18 maja 1962 r. w sprawie 13/60 Geitling i in. przeciwko Wysokiej
Władzy, Rec. s. 165, 221; z dnia 15 lipca 1970 r. w sprawie 41/69 ACF Chemiefarma przeciwko Komisji, Rec. s. 661, pkt 78;
z dnia 7 lipca 1981 r. w sprawie 158/80 Rewe-Handelsgesellschaft Nord i Rewe-Markt Steffen, Rec. s. 1805, pkt 26, a także
z dnia 17 maja 1988 r. w sprawie 28/87 Arendt przeciwko Parlamentowi, Rec. s. 2633, pkt 7 i 8).
170 W świetle powyższych zasad należy zbadać uwagi krytyczne sformułowane przez wnoszące odwołanie w ramach zarzutu szóstego.
171 Jako główny argument wnoszące odwołanie podnoszą, że nie można stwierdzić nieważności decyzji Komisji zezwalającej na koncentrację
z powodu niedostatecznego uzasadnienia. W tej kwestii wnoszące odwołanie opierają się w szczególności na art. 10 ust. 6 rozporządzenia.
172 Z pkt 49 niniejszego wyroku wynika, że przepis ten służy umocnieniu zasady pewności prawa w sytuacji, gdyby wyjątkowo Komisja
nie wydała decyzji w przepisowym terminie. Dzięki temu przedsiębiorstwa mogą same zdecydować o przeprowadzeniu koncentracji,
od momentu gdy pojawi się dorozumiana zgoda.
173 Jak zwraca uwagę Impala, z argumentacji wnoszących odwołanie opartej na art. 10 ust. 6 rozporządzenia można wnosić, iż decyzje
zezwalające na koncentrację w ogóle nie muszą być uzasadniane, ponieważ nie można ich zaskarżyć z powodu braku uzasadnienia.
174 Tymczasem należy przypomnieć, że niewystarczające uzasadnienie o charakterze naruszającym art. 253 WE stanowi naruszenie istotnych
wymogów proceduralnych w rozumieniu art. 230 WE, a ponadto zarzut, który sędzia wspólnotowy może albo wręcz musi rozpoznać
z urzędu (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 20 lutego 1997 r. w sprawie C‑166/95 P Komisja przeciwko Daffix, Rec. s. I‑983,
pkt 24). Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wspólnotowy akt prawa pochodnego należy interpretować, na tyle, na ile
to możliwe, w zgodzie z postanowieniami traktatu i ogólnymi zasadami prawa wspólnotowego (wyrok z dnia 4 października 2007 r.
w sprawie C‑457/05 Schutzverband der Spirituosen-Industrie, Zb.Orz. s. I‑8075, pkt 22, a także przytoczone tam orzecznictwo).
Jak stąd wynika, art. 10 ust. 6 rozporządzenia powinien być interpretowany i stosowany w świetle art. 230 WE i 253 WE.
175 Jak wynika z pkt 49 niniejszego wyroku, omawiany art. 10 ust. 6 stanowi wyjątek w ogólnym systemie rozporządzenia, jaki wynika
w szczególności z art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 1, zgodnie z którymi Komisja wyraźnie rozstrzyga w przedmiocie zgłoszonych jej
koncentracji, wydając decyzję albo odmowną, albo pozytywną. W związku z powyższym art. 10 ust. 6 rozporządzenia, podobnie
jak nie może stanowić podstawy ogólnego domniemania zgodności koncentracji ze wspólnym rynkiem, nie może również uzasadniać
odstępstwa od możliwości zakwestionowania legalności decyzji zatwierdzającej koncentrację z powodu uchybienia obowiązkowi
uzasadnienia. Zgodna z prawem potrzeba pewności prawa w sytuacjach wyjątkowych, odzwierciedlona w omawianym przepisie, nie
może być bowiem tak daleko posunięta, iż decyzje w sprawie koncentracji całkowicie lub częściowo nie będą poddane kontroli
sądowej.
176 Zatem argumentacja wnoszących odwołanie wywiedziona z art. 10 ust. 6 rozporządzenia musi zostać odrzucona.
177 Tytułem żądania subsydiarnego wnoszące odwołanie podnoszą w szczególności argument, iż biorąc pod uwagę, że sporna decyzja
pozwoliła Impali na zbadanie podstaw spornego zezwolenia, a Sądowi na przeprowadzenie kontroli sądowej, Sąd nie zastosował
się do utrwalonego orzecznictwa sądów wspólnotowych w zakresie wymogów związanych z uzasadnieniem.
178 W tym względzie – jak wynika z pkt 166 niniejszego wyroku – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, po pierwsze uzasadnienie,
jakiego wymaga art. 253 WE, powinno umożliwiać zainteresowanym zapoznanie się z podstawami wydanego środka, a właściwemu sądowi
wykonanie kontroli, po drugie zaś wymóg uzasadnienia powinien być oceniany w zależności od charakteru danego aktu oraz okoliczności,
w jakich został wydany (zob. także wyroki: z dnia 7 kwietnia 1987 r. w sprawie 32/86 Sisma przeciwko Komisji, Rec. s. 1645,
pkt 8; z dnia 4 czerwca 1992 r. w sprawie C‑181/90 Consorgan przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3557, pkt 14; z dnia 15 kwietnia
1997 r. w sprawach połączonych C‑22/94 Irish Farmers Association i in., Rec. s. I‑1809, pkt 39–41; z dnia 19 września 2002 r.
w sprawie C‑114/00 Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. s. I‑7657, pkt 62 i 63; z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C‑195/99 P
Krupp Hoesch przeciwko Komisji, Rec. s. I‑10937, pkt 110, a także ww. wyrok w sprawach połączonych Aalborg Portland i in.
przeciwko Komisji, pkt 372).
179 W niniejszej sprawie, rzeczywiście w spornej decyzji występuje niestety pewna dysproporcja pomiędzy prezentacją dowodów wskazujących
na wystarczającą przejrzystość a przedstawieniem oddziaływania rabatów promocyjnych. Jednakże wziąwszy pod uwagę po pierwsze
okoliczności, w jakich sporna decyzja została wydana, a w szczególności krótki okres czasu pomiędzy pisemną odpowiedzią na
pismo w sprawie przedstawienia zarzutów i przesłuchaniem przed Komisją a zakończeniem formalnego postępowania, po drugie zaś
wymogi wynikające z orzecznictwa przedstawione w pkt 166–169 niniejszego wyroku, a zwłaszcza w pkt 166 i 167, Sąd mógł bez
naruszenia prawa stwierdzić, że w niniejszym przypadku Komisja uchybiła obowiązkowi uzasadnienia spornej decyzji w wystarczający
sposób (zob. analogicznie wyroki: z dnia 28 października 1981 r. w sprawach połączonych 275/80 i 24/81 Krupp Stahl przeciwko
Komisji, Rec. s. 2489, pkt 13, a także z dnia 13 marca 1985 r. w sprawach połączonych 296/82 i 318/82 Niderlandy i Leeuwarder
Papierwarenfabriek przeciwko Komisji, Rec. s. 809, pkt 21).
180 Sporna decyzja ukazuje bowiem, po pierwsze, tok rozumowania Komisji, tak by była możliwość późniejszego podważenia jej zasadności
przed właściwym sądem, jak to uczyniła Impala. Przesadą byłoby w tym względzie wymagać – jak to zrobił Sąd w pkt 289 zaskarżonego
wyroku – dokładnego opisu każdego z aspektów leżących u podstaw spornej decyzji, jak charakter rabatów promocyjnych, okoliczności,
w jakich mogą być stosowane, ich stopień nieprzejrzystości, ich rozpiętość albo szczególny wpływ na przejrzystość cen (zob.
podobnie, analogicznie wyroki: z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C‑286/98 P Stora Kopparbergs Bergslags przeciwko Komisji,
Rec. s. I‑9925, pkt 59–61, a także z dnia 1 lipca 2008 r. w sprawach połączonych C‑341/06 P i C‑342/06 P Chronopost i La Poste
przeciwko UFEX i in., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 108). Tym bardziej, że Impala – jak wynika w szczególności
z pkt 7 i 10 zaskarżonego wyroku – ściśle uczestniczyła w postępowaniu formalnym (zob. analogicznie wyroki: z dnia 25 października
2001 r. w sprawie C‑120/99 Włochy przeciwko Radzie, Rec. s. I‑7997, pkt 29, i z dnia 9 września 2004 r. w sprawie C‑304/01
Hiszpania przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑7655, pkt 50), a ponadto była całkowicie w stanie zakwestionować przed Sądem ważność
oceny merytorycznej sformułowanej przez Komisję w spornej decyzji.
181 Po drugie – jak wynika w szczególności z pkt 275, 289 i 530 zaskarżonego wyroku – Sąd znał powody, dla których Komisja postanowiła
zezwolić na sporną koncentrację. Co więcej, poświęcił wiele punktów wyroku na analizę słuszności tych powodów. Trzeba jednak
w tym względzie przypomnieć, iż obowiązek uzasadnienia stanowi istotny wymóg formalny, który należy odróżnić od kwestii zasadności
uzasadnienia, która odnosi się do materialnej legalności spornego aktu (zob. ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Sytraval
i Brink’s France, pkt 67, a także wyrok z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie C‑310/99 Włochy przeciwko Komisji, Rec. s. I‑2289,
pkt 48). Uzasadnienie decyzji polega bowiem na formalnym badaniu podstaw, na jakich opiera się ta decyzja. W przypadku gdy
podstawy są dotknięte błędami, błędy te stanowią wadę naruszającą materialną legalność decyzji, ale nie jej uzasadnienia,
które może być wystarczające, nawet jeśli przedstawia niewłaściwe podstawy. W związku z powyższym nie można utrzymywać, że
Sąd nie był w stanie przeprowadzić kontroli sądowej (zob. analogicznie ww. wyrok w sprawach połączonych Chronopost i La Poste
przeciwko UFEX i in., pkt 112).
182 Należy zatem uznać słuszność zarzutu szóstego podniesionego przez wnoszące odwołanie, bez konieczności rozstrzygania w przedmiocie
zastrzeżeń przedstawionych w pkt 158, 159 i 161 niniejszego wyroku.
183 Biorąc pod uwagę całość poprzedzających ustaleń, należy uznać niniejsze odwołanie za zasadne.
W przedmiocie rzekomego odwołania wzajemnego
184 Odpowiedź Komisji na odwołanie zawiera osobną część obejmującą „uwagi dodatkowe” dotyczące „głównych podstaw” spornej decyzji.
Komisja podnosi tam, że Sąd, w pkt 474 i 476 zaskarżonego wyroku, niesłusznie zakwalifikował jej twierdzenia w kwestii środków
odwetowych jako główną podstawę ww. decyzji. Według Komisji, gdyby w niniejszym postępowaniu miało się okazać, że ustalenia
dokonane w spornej decyzji na temat braku przejrzystości rynku nie były naruszeniem prawa, wówczas ww. decyzja powinna zostać
uznana za zgodną z prawem, bez względu na to, czy narusza prawo w odniesieniu do środków odwetowych.
185 Impala pojęła wywody Komisji, zawarte w odpowiedzi Komisji na odwołanie, jako odwołanie wzajemne i powołując się na art. 117
§ 2 regulaminu Trybunału, odpowiedziała na nie osobnym pismem z dnia 23 marca 2007 r. Prezes Trybunału zezwolił na składanie
kolejnych pism odnośnie do tego zagadnienia. Następnie strony uzyskały zgodę na przedstawienie dodatkowych pism procesowych
na ten temat, a ostatnie z nich zostało złożone w sekretariacie Trybunału w dniu 16 lipca 2007 r., przy czym pozostawiono
otwartą kwestię, czy Impala miała prawo powoływać się na ww. art. 117 ust. 2.
186 Zakwalifikowanie argumentu jako odwołania wzajemnego wymaga, zgodnie z art. 117 § 2 regulaminu, by strona, która się nań powołuje,
żądała uchylenia w całości lub w części zaskarżonego wyroku na podstawie zarzutów, które nie zostały podniesione w odwołaniu.
Aby ustalić, czy sytuacja ta ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, należy przeanalizować brzmienie, cel oraz kontekst odpowiednich
fragmentów odpowiedzi Komisji na odwołanie.
187 Należy jednak podkreślić, że Komisja w swojej odpowiedzi nigdzie nie używa wyrażenia „odwołanie wzajemne”. Co więcej, sama
Komisja wyraźnie zaznacza w toku postępowania, w szczególności na rozprawie, że składając swoje „uwagi dodatkowe”, w żadnym
razie nie miała zamiaru wnosić odwołania wzajemnego.
188 W tych okolicznościach należy stwierdzić, że wspomniane uwagi nie stanowią odwołania wzajemnego. Wbrew twierdzeniom Impali
nie ma więc potrzeby zajmowania stanowiska w stosunku do nich.
W przedmiocie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd
189 Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości, jeśli odwołanie jest zasadne, Trybunał uchyla orzeczenie
Sądu. Może on wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala, lub skierować sprawę do ponownego
rozpoznania przez Sąd.
190 Zważywszy, że Sąd zbadał tylko dwa z pięciu zarzutów powołanych przez Impalę na poparcie wniesionej skargi, Trybunał uważa,
iż stan postępowania nie pozwala na rozstrzygnięcie niniejszego sporu. W związku z tym sprawę należy skierować do ponownego
rozpoznania przez Sąd.
191 Ze względu na fakt, iż sprawa powinna zostać przekazana Sądowi, rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów niniejszego postępowania
w sprawie odwołania nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
1) Wyrok Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 13 lipca 2006 r. w sprawie T‑464/04 Impala przeciwko Komisji zostaje
uchylony.
2) Sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpoznania przez Sąd Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich.
3) Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie.
Podpisy
Spis treści
Ramy prawne
Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
Żądania stron
W przedmiocie odwołania
W przedmiocie dopuszczalności
W przedmiocie ogólnego zarzutu niedopuszczalności
W przedmiocie zarzutu niedopuszczalności opartego na niepodważeniu przez wnoszące odwołanie istotnych fragmentów zaskarżonego
wyroku
Co do istoty
W przedmiocie drugiej części zarzutu trzeciego opartego na naruszeniu prawa przez Sąd poprzez zastosowanie zbyt surowych wymogów
dowodowych w odniesieniu do decyzji zezwalających na koncentrację
– Zaskarżony wyrok
– Argumentacja stron
– Ocena Trybunału
W przedmiocie zarzutu pierwszego opartego na naruszeniu prawa poprzez oparcie się przez Sąd na piśmie w sprawie przedstawienia
zarzutów w celu oceny spornej decyzji
– Zaskarżony wyrok
– Argumentacja stron
– Ocena Trybunału
W przedmiocie zarzutu drugiego oraz pierwszej części zarzutu trzeciego, opartych na naruszeniu prawa przez Sąd przez wymaganie
od Komisji przeprowadzania kolejnych badań po doręczeniu odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów oraz poprzez
zastosowanie zbyt surowych wymogów dowodowych w odniesieniu do informacji przekazanych w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia
zarzutów
– Zaskarżony wyrok
– Argumentacja stron
– Ocena Trybunału
W przedmiocie zarzutu siódmego opartego na naruszeniu prawa przez Sąd poprzez oparcie się na dowodach, które nie zostały ujawnione
stronom uczestniczącym w koncentracji
– Zaskarżony wyrok
– Argumentacja stron
– Ocena Trybunału
W przedmiocie zarzutu piątego opartego na naruszeniu prawa przez Sąd przez nieprzestrzeganie właściwych kryteriów prawnych
stosowanych w sprawach związanych ze stworzeniem lub umocnieniem zbiorowej pozycji dominującej
– Zaskarżony wyrok
– Argumentacja stron
– Ocena Trybunału
W przedmiocie zarzutu czwartego opartego na naruszeniu prawa przez Sąd poprzez przekroczenie zakresu kontroli sądowej, do
jakiej jest powołany
– Zaskarżony wyrok
– Argumentacja stron
– Ocena Trybunału
W przedmiocie zarzutu szóstego opartego na naruszeniu prawa przez Sąd przez zastosowanie niewłaściwego przepisu w odniesieniu
do uzasadnienia decyzji zezwalających na koncentrację
– Zaskarżony wyrok
– Argumentacja stron
– Ocena Trybunału
W przedmiocie rzekomego odwołania wzajemnego
W przedmiocie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd
* Język postępowania: angielski.
© Unia Europejska, źródło: EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), pozyskano 12.07.2026. Autentyczne są wyłącznie wersje opublikowane w Dz. Urz. UE. · Źródło