C-417/02

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JULIANE KOKOTT przedstawiona w dniu 30 marca 2004 r. (1) Sprawa C‑417/02 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej Dyrektywa 85/384/EWG – Swoboda przedsiębiorczości oraz swoboda świadczenia usług – Architekci I –    Wprowadzenie 1.        Niniejsze postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom Państwa Członkowskiego dotyczy transpozycji i stosowania w Grecji dyrektywy Rady 85/384/EWG z dnia 10 czerwca 1985 r. w sprawie wzajemnego uznawania dyplomów, świadectw i innych dowodów posiadania kwalifikacji w dziedzinie architektury, łącznie ze środkami ułatwiającymi skuteczne korzystanie z prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług (2) (zwanej dalej „dyrektywą o architektach”). 2.        Po wycofaniu w replice jednego z zarzutów skargi Komisja wnosi obecnie o: a)      stwierdzenie, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy dyrektywy Rady 85/384/EWG z dnia 10 czerwca 1985 r. w sprawie wzajemnego uznawania dyplomów, świadectw i innych dowodów posiadania kwalifikacji w dziedzinie architektury, łącznie ze środkami ułatwiającymi skuteczne korzystanie z prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług przez to, że: –        wydała i utrzymuje w mocy art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu prezydenckiego nr 107/93; –        dopuszcza, by Techniko Epimelitirio Elladas (grecka izba techniczna) regularnie odmawiała wpisu na listę, co stanowi warunek konieczny wykonywania zawodu architekta w Grecji, obywatelom Wspólnoty, którzy posiadają dyplomy wydane w innych państwach niż Grecja, a które na mocy dyrektywy 85/384/EWG powinny zostać uznane; b)      obciążenie Republiki Greckiej kosztami postępowania. 3.        Republika Grecka wnosi w duplice o oddalenie skargi. II – W przedmiocie pierwszego zarzutu skargi: art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu prezydenckiego nr 107/93 4.        Przedmiotem tego zarzutu są greckie przepisy dotyczące stwierdzenia, czy architekt, który ma zamiar podjęcia i prowadzenia działalności w Grecji, dysponuje kwalifikacjami wymaganymi dyrektywą o architektach. A –    Ramy prawne 5.        Artykuł 2 dyrektywy o architektach przewiduje, że Państwa Członkowskie uznają dokumenty potwierdzające posiadanie kwalifikacji uzyskane w wyniku kształcenia zgodnego z wymogami art. 3. Na mocy art. 7 ust. 1 Państwo Członkowskie, na którego terytorium został wydany dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji, podaje do wiadomości Komisji wykaz dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji, spełniających powyższe kryteria, która w normalnym przypadku informuje o nich w formie publikacji w Dzienniku Urzędowym zgodnie z art. 7 ust. 2. Artykuły 8 i 9 regulują postępowanie w celu wyjaśnienia rozbieżności stanowisk co do poziomu świadectwa potwierdzającego posiadanie kwalifikacji. 6.        W Grecji art. 3 ust. 1 dekretu prezydenckiego nr 107/93 do dnia 17 października 2002 r. przewidywał, że architekci mający zamiar podjęcia i prowadzenia działalności w Grecji, posiadający dyplomy uzyskane w innych Państwach Członkowskich, muszą przedłożyć zaświadczenie z wydającego dyplom Państwa Członkowskiego, poświadczające zgodność nabytych kwalifikacji z wymogami dyrektywy o architektach. 7.        Przepis ten został w międzyczasie zmieniony dekretem nr 272/2002 z dnia 17 października 2002 r. Od tej chwili w załącznikach do art. 13 greckiego dekretu prezydenckiego nr 107/93 zostały zamieszczone listy dowodów potwierdzających posiadanie kwalifikacji wydanych w innych Państwach Członkowskich spełniających wymogi dyrektywy o architektach. Jeśli architekci, którzy mają zamiar podjęcia i prowadzenia działalności w Grecji, dysponują jednym z wymienionych dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji, dla złożenia wniosku o uznanie zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu prezydenckiego nr 107/93 nie są wymagane dalsze dowody na to, że odpowiadają one wymogom dyrektywy o architektach. Jedynie jeśli architekt powołał się na inny dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji, musi on w dalszym ciągu przedłożyć zaświadczenie poświadczające zgodność nabytych kwalifikacji z wymogami dyrektywy o architektach. 8.        Bezpośrednio przed rozprawą, która odbyła się dnia 4 marca 2004 r., rząd grecki poinformował o dalszej zmianie tego przepisu. Zgodnie z tą zmianą wnioskodawca może się powołać w przyszłości bezpośrednio na listę odpowiadających dyrektywie dyplomów sporządzoną przez Komisję, bez konieczności przedkładania w tych przypadkach zaświadczenia. B –    Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi i argumenty stron 9.        W postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi Komisja reprezentowała stanowisko, zgodnie z którym żądanie za każdym razem zaświadczenia poświadczającego zgodność z wymogami dyrektywy o architektach dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji, które nie podlegają uznaniu z powodu nabytych praw (rozumiany jest przez to przypuszczalnie art. 11 dyrektywy o architektach, który wymienia dokumenty potwierdzające nabycie praw), stanowi nadmierne obciążenie. W skardze podkreśla ona, że grecka lista nie zawiera wszystkich dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji, które opublikowała Komisja zgodnie z art. 6–9 dyrektywy o architektach. Komisja wskazuje w replice, że obie aktualizacje listy sporządzonej przez Komisję, dokonane po wydaniu dekretu prezydenckiego nr 272/2002, nie zostały jeszcze uwzględnione na greckiej liście. Pozostaje ona w przekonaniu, że żądanie za każdym razem przedłożenia zaświadczenia o zgodności z dyrektywą w przypadku przedstawienia dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji, nieznajdujących się na liście greckiej, nie jest zgodne z dyrektywą o architektach. W przypadku wątpliwości co do jakości dokumentu należałoby wszcząć postępowanie przewidziane w art. 8 i 9 dyrektywy o architektach. Tylko w przypadku uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności dokumentu art. 27 dyrektywy o architektach przewiduje, że przyjmujące Państwo Członkowskie mogłoby żądać odpowiedniego potwierdzenia. 10.      Podczas rozprawy Komisja poinformowała, że po ostatnich zmianach greckiego prawa odnośnie do przedstawionego zarzutu skargi nie ma dalszych zastrzeżeń. Jednakże nie było jeszcze możliwe podjęcie decyzji o cofnięciu tego zarzutu skargi. 11.      Rząd grecki wywodzi, że zaświadczenie państwa wystawiającego wymagane jest, aby ułatwić właściwym władzom zbadanie, czy dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji został przedstawiony w rozumieniu dyrektywy o architektach. Jest to konieczne, dopóki każdorazowy dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji nie zostanie ujęty na greckiej liście dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji podlegających uznaniu. Powołuje się on na motyw piętnasty preambuły dyrektywy o architektach, zgodnie z którym w celu ułatwienia stosowania dyrektywy przez władze krajowe, Państwa Członkowskie mogą nakazać, aby osoby spełniające wymagania dotyczące kształcenia i szkolenia, określone w dyrektywie, oprócz dokumentu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji, przedstawiły zaświadczenie od właściwych władz państwa, z którego pochodzą lub przybywają, stwierdzające, że ich kwalifikacje odpowiadają kwalifikacjom określonym w dyrektywie. C –    W przedmiocie dopuszczalności tego zarzutu skargi 12.      Przedmiotowy zarzut, zgodnie ze skargą i repliką, należy rozumieć w ten sposób, że jest on skierowany przeciwko art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu prezydenckiego nr 107/93 w brzmieniu nadanym dekretem prezydenckim nr 272/2002. Ponieważ Komisja w trakcie rozprawy nie cofnęła tego zarzutu skargi, należy pozostawić bez uwzględnienia fakt, iż przyznała ona brak dalszych zastrzeżeń co do tego przepisu po dokonaniu najnowszych zmian. 13.      Przedmiotowy zarzut skargi mógłby być jednak niedopuszczalny, ponieważ art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu prezydenckiego nr 107/93 w brzmieniu nadanym dekretem prezydenckim nr 272/2002 nie stanowił przedmiotu upomnienia i uzasadnionej opinii. 14.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem postępowanie poprzedzające wniesienie skargi powinno gwarantować Państwu Członkowskiemu, którego dotyczy, możliwość spełnienia zobowiązań wynikających z prawa wspólnotowego i prowadzenia skutecznej obrony przeciwko zarzutom Komisji. Z tego wynika, że przedmiot skargi przedłożonej zgodnie z art. 226 WE jest zawężony przez przewidziane w tym artykule postępowanie. Stąd też skarga musi opierać się na tych samych podstawach i tym samym zarzucie, na których została oparta uzasadniona opinia. Zarzut, który nie został podniesiony w uzasadnionej opinii, jest zatem niedopuszczalny w postępowaniu przed Trybunałem (3). 15.      Pierwszy zarzut skargi nie został w tej formie podniesiony w uzasadnionej opinii, ponieważ art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu prezydenckiego nr 107/93 w brzmieniu nadanym dekretem prezydenckim nr 272/2002 nie wymaga już przedłożenia zaświadczenia w każdym przypadku, a jedynie wtedy, gdy dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji nie znajduje się na greckiej liście dokumentów podlegających uznaniu. W związku z tym doniosłość prawna utrzymywanego naruszenia jest znacznie mniejsza niż w chwili wydania uzasadnionej opinii. 16.      Równocześnie nie wynika z tego, że przedmiotowy zarzut skargi jest niedopuszczalny. Trybunał zrelatywizował mianowicie wymogi odnośnie do określenia przedmiotu sporu w postępowaniu przedsądowym w ten sposób, że nie w każdym przypadku wymagana jest absolutna zgodność między przepisami prawa krajowego, na które powołano się w uzasadnionej opinii, a przepisami przytoczonymi w skardze. Jeśli pomiędzy tymi dwiema fazami postępowania wprowadzono zmiany legislacyjne, to wystarczy, że uregulowanie zakwestionowane w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi zostało w całości podtrzymane przez nowe przepisy, które Państwo Członkowskie wydało zgodnie z uzasadnioną opinią i zostało zakwestionowane w skardze (4). 17.      Przynajmniej tak dalece, jak art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu prezydenckiego nr 107/93 w brzmieniu nadanym dekretem prezydenckim nr 272/2002 wciąż wymaga przedłożenia zaświadczenia Państwa Członkowskiego wystawiającego, że dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji spełnia wymogi dyrektywy o architektach, zarzut Komisji był zawarty już w uzasadnionej opinii. Stąd też w tym zakresie przedmiotowy zarzut skargi jest dopuszczalny. D –    W przedmiocie zasadności tego zarzutu skargi 18.      Zarzut Komisji można by zrozumieć w ten sposób, że zaświadczenie o zgodności dokumentu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji z dyrektywą o architektach w każdym razie nie jest konieczne, a zatem stanowi nadmierne obciążenie, wtedy gdy ten dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji został ujęty w publikacji Komisji dotyczącej dokumentów podlegających uznaniu. 19.      Takiego zobowiązania Państw Członkowskich nie można dosłownie wywieść z dyrektywy o architektach. Z art. 11 i 27, które przewidują, w razie uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności dokumentu, potwierdzenie autentyczności nabytych kwalifikacji, można by wręcz przeciwnie wnioskować, że inne zaświadczenia nie mogą być wymagane. Temu przeciwstawia się jednakże motyw piętnasty preambuły, który dopuszcza zaświadczenia odnośnie do faktycznej zgodności z dyrektywą. Stąd brzmienie dyrektywy pozostawia tę kwestię otwartą. 20.      Niezależnie od tego wszystkie wymogi, które utrudniają złożenie wniosku o uznanie dokumentu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji, stanowią przeszkodę w skorzystaniu ze swobody przedsiębiorczości przewidzianej w artykule 43 WE. Tę podstawową swobodę należy uwzględnić przy dokonywaniu wykładni dyrektywy o architektach. Ograniczenia wymagają uzasadnienia bezwzględnymi potrzebami interesu publicznego (5). 21.      Dodatkowa formalność, wymóg uzyskania zaświadczenia Państwa Członkowskiego wystawiającego dokument, utrudnia złożenie wniosku o uznanie dokumentu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji. Zasadniczo istnieje jednak godny ochrony interes polegający na tym, że przyjmujące Państwo Członkowskie ma możliwość stwierdzenia, czy przedłożony dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji spełnia wymogi dyrektywy o architektach. Przedłożenie indywidualnego zaświadczenia Państwa Członkowskiego wystawiającego dokument nie jest jednakże konieczne, jeśli dokument potwierdzający posiadanie kwalifikacji znajduje się na liście dokumentów podlegających uznaniu sporządzonej przez Komisję. Ponieważ w Grecji uznawaniem dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji zajmuje się wyłącznie jedna jednostka – grecka izba techniczna, można wymagać, żeby jednostka ta zapoznała się z opublikowaną w Dzienniku Urzędowym listą sporządzoną przez Komisję i stosowała ją przy uznawaniu dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji. Odesłanie do listy greckiej w każdym razie nie wystarczy, jako że nawet teoretycznie nie może być ona aktualizowana jednocześnie z listą sporządzoną przez Komisję i – jak słusznie podkreśla Komisja – w praktyce jeszcze nigdy nie została zaktualizowana w krótkim czasie. 22.      Dlatego też art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu prezydenckiego nr 107/93 w brzmieniu nadanym dekretem prezydenckim nr 272/2002 nie był zgodny z dyrektywą o architektach w związku z art. 43 WE, w takim zakresie, w jakim przepis ten wymagał załączenia zaświadczenia Państwa Członkowskiego wystawiającego dokument o jego zgodności z wymogami dyrektywy o architektach przy przedłożeniu dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji, które znajdowały się na liście dokumentów podlegających uznaniu sporządzonej przez Komisję. Wobec powyższego pierwszy zarzut skargi jest zasadny. III – W przedmiocie drugiego zarzutu skargi: praktyka greckiej izby technicznej A –    Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi i argumenty stron 23.      Komisja włączyła do postępowania w sprawie uchybieniom zobowiązaniom Państwa Członkowskiego przedmiot drugiego zarzutu skargi uzupełniającym pismem wzywającym do usunięcia uchybienia z dnia 9 lipca 1999 r. Zarzuciła Grecji, że izba techniczna (6) regularnie odmawiała wpisu osobom posiadającym dokumenty wydane przez inne niż Grecja Państwa Członkowskie, potwierdzające posiadanie kwalifikacji, które powinny zostać uznane na podstawie dyrektywy o architektach. W szczególności odwołała się ona do trzech przypadków, w których wnioskodawcy od ponad roku bezskutecznie starali się o uznanie. W uzasadnionej opinii z dnia 24 lutego 2000 r. podtrzymała ona przedmiotowy zarzut. 24.      Wraz ze skargą Komisja przedłożyła jako kolejny dowód na potwierdzenie tego zarzutu w szczególności pismo greckiego ministra środowiska i zagospodarowania przestrzennego z dnia 16 lipca 2001 r., w którym wzywa on izbę techniczną do przyspieszenia postępowania w sprawie wpisu architektów podlegających uznaniu. 25.      Rząd grecki zareagował na przedmiotowy zarzut w odpowiedzi na uzasadnioną opinię, datowanej na dzień 8 maja 2000 r. Przywołał on nazwiska czterech osób, które zostały już wpisane na listę. Przypadki wyraźnie przytoczone przez Komisję nie zostały poruszone. 26.      W datowanej na dzień 23 stycznia 2003 r. odpowiedzi na skargę rząd grecki wywodzi, że dotychczas złożono 37 wniosków i izba techniczna dokonała już wpisu dziewięciu architektów. Siedmiu dalszych architektów zostało wezwanych do dokonania uzupełnień, ale dwóch z nich nie było już zainteresowanych uzyskaniem wpisu. W duplice z dnia 19 maja 2003 r. rząd grecki informuje, że dokonanie wpisu pięciu kolejnych architektów jest bliskie ukończenia. 27.      Z 21 pozostałych wnioskodawców 4 w ogóle nie dostarczyło żadnych dokumentów, a 17 dostarczyło niekompletne wnioski. Wszyscy zostali wezwani do uzupełnienia wniosków. Do czasu sporządzenia dupliki jedynie 10 z nich uzupełniło swoje wnioski. 28.      W celu dalszego wyjaśnienia istoty sprawy Trybunał zwrócił się z prośbą do rządu greckiego o podanie dla wszystkich wnioskodawców informacji: –        kiedy złożono wniosek o dokonanie wpisu, –        kiedy izba techniczna dokonała wpisu oraz –        ewentualnie, kiedy izba techniczna wezwała wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku. 29.      W odpowiedzi rząd grecki poinformował dnia 21 stycznia 2004 r., że do tego czasu do izby technicznej wpłynęło 41 wniosków i że izba techniczna dokonała wpisu dziewięciu architektów. Odnośnie do tych dziewięciu wniosków rząd grecki nie przedstawił żadnych dat. 30.      Dwóch wnioskodawców miało zamiar zrezygnować z dokonania wpisu. Również w tych przypadkach nie zostały przedstawione żadne dalsze dane. 31.      Czternastu architektów uzupełniło wnioski i decyzją z dnia 8 stycznia 2004 r. zostali wpisani na listę. Wnioski pochodzą z lat 1988–2002 (7). Rząd grecki nie podał, czy i kiedy wspomniani wnioskodawcy zostali wezwani do uzupełnienia swych wniosków. 32.      Kolejnych dwunastu wnioskodawców zostało wezwanych dnia 30 grudnia 2002 r. do uzupełnienia swoich wniosków, czego jednakże nie dokonali. Dotyczy to wniosków z lat 1992–2002 (8). 33.      Ostatecznie jedna wnioskodawczyni dnia 22 maja 2003 r. i trzech dalszych wnioskodawców dnia 7 października 2003 r. złożyło wnioski bez załączenia dokumentów. 34.      Podczas rozprawy rząd grecki przyznał, że wszyscy wnioskodawcy, których wnioski były niekompletne, zostali po raz pierwszy wezwani dnia 30 grudnia 2002 r. do przedłożenia dokumentów wymaganych dekretem prezydenckim nr 107/93 w brzmieniu nadanym dekretem prezydenckim nr 272/2002. Pisma te stanowiły pisma standardowe, do których załączono przepisy ustawowe. Nie zostało jednak wyszczególnione, jakich dokumentów w poszczególnych przypadkach jeszcze brakowało. Przed dniem 30 grudnia 2002 r. z wnioskodawcami przeprowadzono jedynie rozmowy telefoniczne, odnośnie do których nie przedłożono żadnych dodatkowych dokumentów. 35.      Rząd grecki uważa ponadto za wskazane, ze względu na zagrożenia trzęsieniem ziemi w Grecji, bardzo dokładne badanie wniosków o dopuszczenie do wykonywania zawodu. B –    Opinia 36.      Przede wszystkim należy pamiętać, że zarzut Komisji należy oceniać na podstawie stanu w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, tzn. na dzień 24 kwietnia 2000 r. (9). 37.      Komisja zarzuca Grecji, że izba techniczna regularnie odmawia dokonania wpisu architektom, których kwalifikacje podlegają uznaniu. Komisja rozumie przez to nie zasadniczą odmowę wszelkiego uznania, ale, jak wynika ze skargi, to, że izba techniczna bezzasadnie oddala wnioski o uznanie, ewentualnie w ogóle na nie nie odpowiada w większości przypadków. To doprecyzowanie nie jest wyraźnie zawarte w upomnieniu ani w uzasadnionej opinii, jednak przy interpretacji praktycznej staje się oczywiste, że również w ten sposób należy zrozumieć zarzut Komisji. 38.      Kwestię, czy zarzut ten jest zasadny, należy zbadać w świetle art. 20 ust. 1 dyrektywy o architektach. Zgodnie z tym przepisem procedura upoważniająca daną osobę do podjęcia działalności jako architekt musi zostać zakończona w najkrótszym możliwym terminie, nie później jednak niż w terminie trzech miesięcy od dnia przedstawienia kompletnych dokumentów dotyczących osoby zainteresowanej. 39.      Z odpowiedzi rządu greckiego na zapytanie Trybunału wynika, że na dzień 24 kwietnia 2000 r. procedura w sprawie przynajmniej 16 wniosków – tj. przynajmniej 80 % wszystkich złożonych wniosków – toczyła się od ponad trzech miesięcy. 40.      W oparciu o odpowiedź rządu greckiego nie można jednakże wykluczyć, że wspomniane wnioski były początkowo niekompletne. W tym zakresie należy uznać, że trzymiesięczny termin na uznanie biegnie od przedłożenia kompletnego wniosku. Ponieważ nie wiadomo, czy przedmiotowe wnioski były kompletne i kiedy ewentualnie zostały uzupełnione, nie można stwierdzić, że naruszono trzymiesięczny termin. 41.      Jednakże właściwe organy są zobowiązane już przed uzupełnieniem niekompletnego wniosku do przeprowadzenia procedury upoważniającej w jak najkrótszym terminie. Wynika to z brzmienia art. 20 ust. 1 dyrektywy o architektach, który w tym zakresie urzeczywistnia zasadę prawidłowej administracji (10). Należy z niego wnioskować, że bezzwłocznie należy dokonać stwierdzenia niekompletności wniosku i odpowiedniego pouczenia wnioskodawcy. W żadnym wypadku ten etap procedury nie może trwać dłużej niż zbadanie kompletnego wniosku. Izba techniczna musi zatem najpóźniej w terminie trzech miesięcy od wpłynięcia wniosku dokonać wpisu lub poinformować wnioskodawcę, jakich dokumentów, podlegających załączeniu do wniosku, wciąż brakuje (11). 42.      Jak przyznał rząd grecki podczas rozprawy, izba techniczna do dnia 30 grudnia 2002 r. nie wzywała, przynajmniej na piśmie, do uzupełnienia wniosków. Praktyka ta miała zatem miejsce do miarodajnej tutaj chwili, mianowicie do upływu terminu wyznaczonego przez Komisję w uzasadnionej opinii, czyli do dnia 24 kwietnia 2000 r. Rząd grecki nie może odeprzeć tego zarzutu, powołując się na przeprowadzone rozmowy telefoniczne, ponieważ rozmowy te, jak również ich treść nie zostały potwierdzone przez rząd żadnymi faktami ani też nie przedłożono żadnych dowodów na ich potwierdzenie. 43.      Okoliczność szczególnego zagrożenia trzęsieniem ziemi w Grecji, na którą powołuje się rząd grecki, nie może uzasadniać odstępstwa od wyraźnego uregulowania dyrektywy o architektach. Jeśli istniałyby w tym zakresie szczególne problemy w Grecji, które nie zostały dostatecznie uwzględnione w dyrektywie o architektach, rząd grecki powinien dążyć do zmiany tej dyrektywy. Niezależnie od tego rząd grecki nie wykazał w niniejszym postępowaniu żadnych tego typu problemów. 44.      Należy zatem stwierdzić, że Grecja naruszyła art. 20 ust. 1 dyrektywy o architektach, ponieważ izba techniczna w większości przypadków nie przeprowadziła procedury upoważniającej w sprawie uznania architektów w najkrótszym możliwym terminie. IV – W przedmiocie kosztów 45.      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Jeśli strona cofnie skargę lub żądanie, zostaje ona obciążona kosztami na mocy art. 69 § 5, jeśli strona przeciwna o to wniosła w swoich uwagach dotyczących cofnięcia skargi. Jednakże, na żądanie strony cofającej skargę, koszty ponosi strona przeciwna, jeżeli jest to uzasadnione jej postępowaniem. 46.      Komisja wniosła o zasądzenie kosztów i w pełni wygrała sprawę. Jednakże w replice cofnęła trzeci zarzut skargi, mimo że Grecja nie podjęła kroków, aby temu zarzutowi zaradzić. Postępowanie Grecji nie dało zatem podstaw do podniesienia tego zarzutu skargi i, odnośnie do jego późniejszego cofnięcia, nie uzasadniałoby obciążenia Grecji tą częścią kosztów. Dlatego też należy przyznać Komisji jedynie dwie trzecie kosztów powstałych po jej stronie do chwili złożenia repliki oraz w całości koszty powstałe od momentu złożenia repliki. 47.      Rząd grecki złożył co prawda w odpowiedzi na skargę wniosek o obciążenie kosztami, którego jednak nie podtrzymał w duplice ani wyraźnie, ani przez odesłanie do wcześniej złożonych wniosków. W konsekwencji rząd grecki ponosi w pełni własne koszty. V –    Wnioski 48.      W związku z powyższym proponuję następujące rozstrzygnięcie: 1)         „1.      Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy dyrektywy Rady 85/384/EWG z dnia 10 czerwca 1985 r. w sprawie wzajemnego uznawania dyplomów, świadectw i innych dowodów posiadania kwalifikacji w dziedzinie architektury, łącznie ze środkami ułatwiającymi skuteczne korzystanie z prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług w związku z art. 43 WE przez to, że: –        wydała i utrzymuje w mocy art. 3 ust. 1 lit. c) dekretu prezydenckiego nr 107/93, w brzmieniu nadanym dekretem prezydenckim nr 272/2002, jak również, –        Techniko Epimelitirio Elladas w większości przypadków nie przeprowadziła procedury upoważniającej w sprawie uznania architektów w najkrótszym możliwym terminie. 2)         2.      Republika Grecka ponosi koszty własne, wszystkie koszty powstałe po stronie Komisji od złożenia repliki, jak również dwie trzecie kosztów powstałych po stronie Komisji do chwili złożenia repliki. W pozostałym zakresie Komisja ponosi koszty własne”. – Język oryginału: niemiecki. – Dz.U. L 223, str. 15, w brzmieniu nadanym dyrektywą Rady 85/614/EWG z dnia 20 grudnia 1985 r. zmieniającą, ze względu na przystąpienie Hiszpanii i Portugalii, dyrektywę 85/384/EWG w sprawie wzajemnego uznawania dyplomów, świadectw i innych dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji w dziedzinie architektury, łącznie ze środkami ułatwiającymi skuteczne korzystanie z prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług (Dz.U. L 376, str. 1) i dyrektywą Rady 86/17/EWG z dnia 27 stycznia 1986 r. zmieniającą, w związku z przystąpieniem Portugalii, dyrektywę Rady 85/384/EWG w sprawie wzajemnego uznawania dyplomów, świadectw i innych dowodów posiadania kwalifikacji w dziedzinie architektury, łącznie ze środkami ułatwiającymi skuteczne korzystanie z prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług (Dz.U. L 27, str. 71). – Wyrok z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie C‑439/99 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑305, pkt 10 i nast. – Wyrok z dnia 17 listopada 1992 r. w sprawie C‑105/91 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. I‑5871, pkt 13. – Zobacz wyrok z dnia 21 marca 2002 r. w sprawie C‑298/99 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑3129, pkt 25 i nast. – Kwestia wpisu w tej izbie nie jest rozstrzygana przez Trybunał po raz pierwszy. Wyroki z dnia 14 lipca 1988 r. w sprawie 38/87 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. 4415 oraz z dnia 30 stycznia 1992 r. w sprawie C‑328/90 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. I‑425 dotyczą trudności napotkanych przez cudzoziemców przy uzyskaniu wpisu. – 1988: jeden wniosek; 1989: jeden wniosek; 1995: jeden wniosek; 1996: dwa wnioski; 1997: dwa wnioski; 1998: dwa wnioski; 1999: jeden wniosek; 2000: jeden wniosek; 2001: dwa wnioski; 2002: jeden wniosek. – 1992: jeden wniosek; 1995: jeden wniosek; 1997: jeden wniosek; 1998: jeden wniosek; 1999: jeden wniosek; 2000: jeden wniosek; 2001: dwa wnioski; 2002: dwa wnioski. – Zobacz m.in. wyrok z dnia 16 stycznia 2003 r. w sprawie C‑63/02 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Rec. str. I‑821, pkt 11. – Zobacz w kwestii obowiązku rozpoznania spraw w odpowiednim terminie również art. 41 ust. 1 proklamowanej dnia 7 grudnia 2000 r. w Nicei Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, wyrok z dnia 18 marca 1997 r. w sprawie C‑282/95 P Guérin automobiles przeciwko Komisji, Rec. str. I‑1503, pkt 37 oraz opinia rzecznika generalnego Jacobsa z dnia 22 marca 2001 r. w sprawie C‑270/99 P Z przeciwko Parlamentowi (wyrok z dnia 27 listopada 2001 r., Rec. str. I‑9197), str. I‑9199, pkt 40 i nast. – Należy wspomnieć, że również standardowy wymóg przedłożenia ustawowo wymaganych dokumentów może zwykle nie wystarczać, ponieważ może pozostawiać obawę, że wniosek nie zostanie zbadany pod względem kompletności.