C-43/14

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JULIANE KOKOTT przedstawiona w dniu 11 grudnia 2014 r. ( ) Sprawa C‑43/14 ŠKO-ENERGO s. r. o. przeciwko Odvolací finanční ředitelství [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Nejvyšší správní soud (Republika Czeska)] „Ochrona warstwy ozonowej — Unijny system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych — Metoda przydziału uprawnień do emisji — Nieodpłatny przydział uprawnień do emisji — Stosowanie podatku od darowizn w stosunku do nieodpłatnego przydziału — Produkcja energii elektrycznej” I – Wprowadzenie 1. Nejvyšší správní soud (najwyższy sąd administracyjny Republiki Czeskiej) zwrócił się do Trybunału z pytaniem dotyczącym nieodpłatnego przydziału uprawnień do emisji na podstawie dyrektywy 2003/87 ( ). Podobnie jak w hiszpańskiej sprawie Iberdrola ( ) postępowanie dotyczy produkcji energii elektrycznej; jednakże jego przedmiotem nie jest opłata, której szczególnym celem jest zniwelowanie nadzwyczajnych zysków wynikających z nieodpłatnego przydziału uprawnień, lecz pobór podatku od darowizn od takiego przydziału. 2. Dlatego też należy wyjaśnić, czy taki podatek od darowizn można pogodzić z zasadą nieodpłatnego przydziału uprawnień do emisji. W razie gdyby podatek był niezgodny z tą zasadą, należy także rozważyć, czy przedmiotem obciążenia może być co najmniej kwota nieprzekraczająca 10% wartości wszystkich uprawnień przydzielonych w kraju członkowskim, gdyż państwa członkowskie są jedynie zobowiązane do nieodpłatnego przydziału 90% uprawnień do emisji. W tym kontekście podstawowe znaczenie ma udział Komisji Europejskiej przy ustalaniu krajowego planu rozdziału uprawnień do emisji. II – Ramy prawne A – Prawo Unii 3. Nejvyšší správní soud odnosi się co prawda do dyrektywy 2009/29 ( ), która zmieniała dyrektywę 2003/87, jednakże zgodnie z art. 3 pierwszej z tych dyrektyw ta ostatnia obowiązywała w swym wcześniejszym brzmieniu do dnia 31 grudnia 2012 r. Dlatego też sporne opodatkowanie przydziału uprawnień do emisji w latach 2011–2012 należy oceniać na podstawie jej starego brzmienia. 4. Cele i przedmiot dyrektywy 2003/87 są określone w art. 1: „Niniejsza dyrektywa ustanawia system handlu przydziałami [uprawnieniami do] emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie (zwany dalej »systemem wspólnotowym«) w celu wspierania zmniejszania emisji gazów cieplarnianych w efektywny pod względem kosztów oraz skuteczny gospodarczo sposób”. 5. Uprawnienia do emisji zostały zdefiniowane w art. 3 lit. a) dyrektywy 2003/87: „Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje: a) »Pozwolenie [uprawnienie]« oznacza pozwolenie na emitowanie jednej tony równoważnika ditlenku [dwutlenku] węgla przez określony okres czasu […]”. 6. Zgodnie z art. 9 ust. 1 dyrektywy 2003/87 państwa członkowskie opracowują krajowe plany rozdziału uprawnień: „W odniesieniu do każdego okresu określonego w art. 11 ust. 1 i 2 każde państwo członkowskie opracowuje krajowy plan przydziałów [krajowy plan rozdziału uprawnień] wskazujący całkowitą ilość [liczbę] pozwoleń, które ma zamiar rozdzielić w odniesieniu do tego okresu oraz sposób, w jaki proponuje je rozdzielić. Plan opiera się na kryteriach celowości oraz przejrzystości, w tym na kryteriach wymienionych w załączniku III, należycie uwzględniając opinie społeczeństwa”. 7. Artykuł 9 ust. 3 dyrektywy 2003/87 reguluje uprawnienia Komisji odnośnie do planów rozdziału uprawnień państw członkowskich: „W ciągu trzech miesięcy od notyfikacji krajowego planu rozmieszczenia [rozdziału uprawnień] przez państwo członkowskie na podstawie ust. 1 Komisja może odrzucić ten plan, [lub] jakikolwiek jego aspekt [z jego elementów], na podstawie tego, iż jest on niezgodny z kryteriami wymienionymi w załączniku III lub z art. 10. Państwo członkowskie podejmuje decyzję wyłącznie na podstawie art. 11 ust. 1 lub 2, jeśli proponowane zmiany są przyjęte przez Komisję. […]”. 8. Koszty związane z uprawnieniami do emisji są uregulowane w art. 10 dyrektywy 2003/87: „Państwa członkowskie rozdzielają przynajmniej 95% przydziałów wolnych od opłat [uprawnień nieodpłatnie] na trzyletni okres rozpoczynający się dnia 1 stycznia 2005 r. Na pięcioletni okres rozpoczynający się dnia 1 stycznia 2008 r. państwa członkowskie rozdzielają przynajmniej 90% przydziałów wolnych od opłat [uprawnień nieodpłatnie]”. 9. W czasie, w którym zaistniały okoliczności niniejszej sprawy, właściwy przydział był uregulowany przez art. 11 ust. 2 dyrektywy 2003/87: „Każde państwo członkowskie na pięcioletni okres rozpoczynający się dnia 1 stycznia 2008 r., […], podejmuje decyzje w sprawie całkowitej ilości przydziałów [liczby uprawnień], którą rozdzieli w odniesieniu do tego okresu, oraz rozpoczyna proces rozdzielania tych przydziałów [uprawnień] operatorom każdego urządzenia [każdej instalacji]. Decyzja ta podejmowana jest przynajmniej na 12 miesięcy przed rozpoczęciem odpowiedniego okresu oraz opiera się na krajowym planie rozdzielania państwa członkowskiego krajowego planu opracowanego [na krajowym planie rozdziału uprawnień opracowywanym] na podstawie art. 9 oraz zgodnie z art. 10, należycie uwzględniając opinie społeczeństwa”. 10. Artykuł 21 ust. 1 dyrektywy 2003/87 reguluje obowiązki sprawozdawcze państw członkowskich: „Każdego roku państwa członkowskie przedkładają Komisji sprawozdanie w sprawie stosowania niniejszej dyrektywy. W sprawozdaniu tym zwraca się szczególną uwagę na uzgodnienia dotyczące rozdzielania przydziałów [przydziału uprawnień], […] oraz zagadnień odnoszących się do zgodności z dyrektywą oraz w sprawie postępowania podatkowego dotyczącego przydziałów, jeżeli takie istnieje [jak również kwestie dotyczące przestrzegania przepisów niniejszej dyrektywy oraz, w stosownym wypadku, statusu podatkowego uprawnień]”. B – Prawo czeskie 11. Dyrektywa 2003/87 została transponowana do prawa czeskiego ustawą nr 695/2004 w sprawie zasad handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i zmieniającą niektóre ustawy. Ustawa ta reguluje w szczególności uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych oraz system przyznawania uprawnień do emisji. 12. Ustawa o podatku od darowizn została znowelizowana ze skutkiem na dzień 1 stycznia 2011 r. przez ustawę nr 402/2010. Zgodnie z § 6 ust. 8 ustawy o podatku od darowizn nieodpłatne nabycie uprawnień do emisji podlega podatkowi od darowizn: „Podatek od darowizny jest należny z tytułu nieodpłatnego uzyskania uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w latach 2011–2012 przy produkcji energii elektrycznej w ramach instalacji, która w dniu 1 stycznia 2005 r. lub po tym dniu wytwarzała energię elektryczną na sprzedaż osobom trzecim i w której żadna działalność związana z handlem uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych nie jest prowadzona z wyjątkiem spalania paliw (zwanymi dalej »uprawnieniami uzyskanymi nieodpłatnie«) przez producenta energii elektrycznej”. 13. W § 7a ustawy o podatku od darowizn uregulowana jest podstawa do opodatkowania uprawnień uzyskanych nieodpłatnie: „1.   Podstawę opodatkowania uprawnień uzyskanych nieodpłatnie stanowi średnia wartość rynkowa przydziału uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w dniu 28 lutego danego roku kalendarzowego pomnożona przez liczbę uprawnień uzyskanych nieodpłatnie do celów produkcji energii elektrycznej w danym roku kalendarzowym. 2.   Średnia wartość rynkowa przydziału uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w dniu 28 lutego danego roku kalendarzowego jest publikowana przez ministerstwo środowiska naturalnego w sposób umożliwiający zdalny dostęp”. 14. Stawka podatku od darowizn za uprawnienia uzyskane nieodpłatnie została ustalona w § 14a ustawy o podatku od darowizn: „Stawka podatku od darowizny w przypadku uprawnień uzyskanych nieodpłatnie wynosi 32%”. 15. Paragraf 20 ustawy o podatku od darowizn zwalnia z podatku od darowizn między innymi nieodpłatne uzyskanie uprawnień do emisji na cele kogeneracji. 16. Nejvyšší správní soud informuje, iż zgodnie z uzasadnieniem wskazanej zmiany ustawy o podatku od darowizn zmiana została uchwalona w celu pokrycia kosztów wydatków na wspieranie wytwarzania energii z odnawialnych źródeł. Wprowadzenie wsparcia doprowadziło do istotnego wzrostu ilości wspieranych źródeł energii, a jednocześnie do znaczącego obniżenia wydatków inwestycyjnych na ich rozbudowę, co stało się szczególnie widoczne w przypadku elektrowni słonecznych. Konieczne stało się zatem pokrycie wysokich kosztów pomocy dla operatorów elektrowni słonecznych. Jednym ze źródeł pozwalającym pokryć koszty takiej pomocy stały się przychody z podatku od darowizny z tytułu nieodpłatnie uzyskanych uprawnień do emisji. III – Postępowanie główne i wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym 17. W latach 2011–2012 Republika Czeska przydzieliła nieodpłatnie spółce ŠKO-ENERGO, s. r. o. (zwanej dalej „SKO”), uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych przy produkcji energii elektrycznej, wymierzyła jednak za to podatek od darowizn w wysokości 20473152 CZK (co odpowiada obecnie kwocie około 740000 EUR). 18. SKO zakwestionowała to obciążenie podatkowe. W niniejszym postępowaniu Nejvyšší správní soud zwraca się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 10 dyrektywy 2003/87 należy interpretować w ten sposób, że stoi na przeszkodzie stosowaniu krajowych przepisów, które obejmują podatkiem od darowizny nieodpłatny przydział uprawnień do emisji w odpowiednim okresie?”. 19. Uwagi na piśmie przedstawili spółka SKO, Odvolací finanční ředitelství (odwoławczy urząd podatkowy), Republika Czeska oraz Komisja Europejska. Podmioty te, z wyjątkiem Odvolací finanční ředitelství, uczestniczyły także w rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. IV – Ocena prawna 20. Nejvyšší správní soud zmierza do ustalenia, czy objęcie podatkiem od darowizn nieodpłatnego przydziału uprawnień do emisji było w latach 2011–2012 zgodne z art. 10 dyrektywy 2003/87. Należy dodać, że Republika Czeska obejmuje podatkiem jedynie część przydziałów, a mianowicie uprawnienia do emisji przyznane do produkcji energii elektrycznej w wyniku spalania paliw – z wyjątkiem kogeneracji. 21. Artykuł 10 dyrektywy 2003/87 przewidywał – w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie – nieodpłatny przydział przynajmniej 90% uprawnień do emisji. 22. Na początku należy rozpatrzyć, czy pobór podatku jest zgodny z zasadą nieodpłatnego przydziału uprawnień do emisji (w tej kwestii zob. pkt A poniżej). Następnie należy zbadać zasadność stanowiska Republiki Czeskiej, zgodnie z którym obciążenie podatkowe wynosi mniej niż 10% wartości przyznanych uprawnień do emisji i dlatego nie jest objęte obowiązkiem nieodpłatnego przyznania 90% uprawnień do emisji (w tej kwestii zob. pkt B poniżej). A – W przedmiocie nieodpłatności 23. Trybunał stwierdził już, że pojęcie nieodpłatności określone w art. 10 dyrektywy 2003/87 sprzeciwia się nie tylko bezpośredniemu ustalaniu ceny za przydział uprawnień do emisji, lecz również pobraniu a posteriori opłaty za przydział rzeczonych uprawnień ( ). 24. Republika Czeska stoi co prawda na stanowisku, że podatek służy – podobnie jak w wypadku wyroku Iberdrola i in. – jedynie obciążeniu nadzwyczajnych zysków powstających w związku z nieodpłatnym przydziałem uprawnień do emisji dla potrzeb wytwarzania energii elektrycznej. We wskazanym wyroku Trybunał dopuścił takie obciążenie. 25. Stanowisku temu należy jednak przeciwstawić, iż hiszpańskie uregulowanie oceniane we wskazanym wyroku obciążało jednoznacznie nadzwyczajne zyski wynikające z wykorzystania nieodpłatnie przydzielonych uprawnień do emisji ( ). Poza tym obciążało ono przedsiębiorstwa takie jak elektrownie wodne i atomowe, które co prawda nie potrzebują uprawnień do emisji, ale mimo to uzyskiwały nadzwyczajne zyski, ponieważ inne przedsiębiorstwa uwzględniały wartość uprawnień do emisji w swoich cenach ( ). 26. W przeciwieństwie do tego podatek od darowizn od nieodpłatnie przydzielonych uprawień do emisji nie dotyczy właśnie wykorzystania uprawnień, lecz odnosi się jedynie do okoliczności nieodpłatnego przydziału. Jest to więc opłata pobierana a posteriori w stosunku do przydziału. Dlatego też jest ona nie do pogodzenia z nieodpłatnością przydziału uprawnień do emisji. 27. Wbrew stanowisku Odvolací finanční ředitelství wniosek ten nie jest podważany przez okoliczność, iż podatek od darowizn w obecnym stanie prawa Unii nie jest zharmonizowany i jest objęty właściwością państw członkowskich. Państwa członkowskie muszą bowiem wykonywać swoje kompetencje z poszanowaniem prawa Unii ( ), gdyż zgodnie z art. 4 ust. 3 UE powstrzymują się one od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrozić urzeczywistnieniu celów Unii. 28. Podatek od darowizn nie może zostać też uzasadniony na podstawie art. 193 TFUE. Zgodnie z tym postanowieniem uregulowania Unii dotyczące ochrony środowiska nie stanowią przeszkody dla poszczególnych państw członkowskich w utrzymaniu lub ustanawianiu bardziej rygorystycznych środków ochronnych. Taki środek powinien, tak samo jak rzeczona dyrektywa, zmierzać w kierunku ochrony środowiska ( ) lub też być z nią zgodny ( ). Podatek od darowizn jest jednak sprzeczny z przewidzianym w art. 10 dyrektywy 2003/87 nieodpłatnym przydziałem uprawnień do emisji. 29. W niniejszej sprawie może także pozostać kwestią otwartą, w jakim zakresie ogólne podatki mogą obciążać uprawnienia do emisji, gdyż czeski podatek od darowizn pobierany od przydziału tych uprawnień nie ma charakteru ogólnego lecz jest ukierunkowany specjalnie na opodatkowanie przydziału uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w związku z produkcją energii elektrycznej poprzez spalanie paliw – z wyjątkiem kogeneracji. Uprawnienia do emisji przydzielane w związku z innymi działaniami, np. produkcją stali, nie są natomiast objęte tym podatkiem. 30. Tak więc należy stwierdzić, że opodatkowanie przydziału uprawnień do emisji podatkiem od darowizn jest nie do pogodzenia z nieodpłatnym przydziałem tych uprawnień wynikającym z art. 10 dyrektywy 2003/87. B – W przedmiocie dozwolonego odpłatnego przydziału uprawnień do emisji 31. Republika Czeska przypomina jednak, że art. 10 dyrektywy 2003/87 zezwala jej na odpłatny przydział 10% uprawnień do emisji. Dlatego też podatek jest dopuszczalny, gdyż obciążenie podatkowe wynosi jedynie 6,23% wartości ogółem przyznanych uprawnień. 32. Mimo że argument ten nie został przedstawiony we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, Trybunał powinien go zbadać w celu udzielenia użytecznej odpowiedzi najwyższemu sądowi administracyjnemu ( ). 33. Na pierwszy rzut oka argument ten prowadzi do analizy skomplikowanych zagadnień. 34. I tak Republika Czeska nie ograniczyła się do opodatkowania 10% przydzielonych uprawnień do emisji. Zgodnie z przekazanymi przez to państwo informacjami opodatkowanie dotyczy niemal 20% przydzielonych uprawnień. Nie jest oczywiste, że takie rozszerzenie obciążenia jest tylko dlatego zgodne z art. 10 dyrektywy 2003/87, iż uzyskana kwota jest niższa niż 10% łącznej wartości uprawnień. Przeciwnie, spółka SKO i Komisja trafnie wskazały, że dla dyrektywy nie ma znaczenia wartość uprawnień do emisji, lecz ich ilość, gdyż to ona wyraża wielkość emisji gazów cieplarnianych. 35. Wyjaśnienia wymagałaby także kwestia, czy takie obciążenie może dotyczyć tylko jednego określonego sektora, a mianowicie produkcji energii elektrycznej poprzez spalanie paliwa – z wyłączeniem kogeneracji ( ). 36. Zagadnienia te mogą jednak pozostać nierozstrzygnięte, gdyż Republika Czeska w zatwierdzonym przez Komisję krajowym planie rozdziału uprawnień ustaliła, iż zasadniczo wszystkie uprawnienia do emisji zostaną przydzielone nieodpłatnie. Jedynie dla nieprzydzielonych uprawnień z rezerwy dla nowych uczestników rynku przewidziano aukcję ( ). 37. Co prawda dopuszczalne są późniejsze zmiany planów rozdziału uprawnień, jednakże w myśl art. 9 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2003/87 do ich wyprowadzenia wymagana jest zgoda Komisji ( ). Jednakże podczas rozprawy Republika Czeska przyznała, że także następczo nie uwzględniła w swym planie rozdziału uprawnień podatku od darowizn pobieranego od nieodpłatnego przydziału uprawnień do emisji. 38. Republika Czeska prezentuje co prawda pogląd, że zagadnienia podatkowe nie muszą być uregulowane w planie rozdziału uprawnień, i wskazuje na obowiązki sprawozdawcze z art. 21 ust. 1 dyrektywy 2003/87, które w szczególności obejmują kwestie związane z opodatkowaniem uprawnień do emisji. 39. Jednakże przeciwko temu stanowisku należy podnieść, że być może w sprawozdaniu wystarczy informacja na temat skutków ogólnych środków podatkowych, a w szczególności na temat podatków, których przedmiotem jest wykorzystanie uprawnień do emisji. Jeżeli jednak podatki w sposób szczególny obejmują nieodpłatny przydział uprawnień do emisji, dotyczą metody przydziału, która zgodnie z art. 9 ust. 1 dyrektywy 2003/87 musi zostać ustalona w planie rozdziału uprawnień. 40. Ponadto Komisja bada na podstawie art. 9 ust. 3 dyrektywy 2003/87, czy plan rozdziału uprawnień państwa członkowskiego jest zgodny z art. 10 ( ). W celu umożliwienia tej oceny środki, które nie są zgodne z zasadą nieodpłatnego przydziału uprawnień do emisji, muszą od początku stanowić część planu rozdziału uprawnień lub też stać się jego częścią przynajmniej w wyniku jego późniejszych zmian. 41. Poza tym kwestie związane z opodatkowaniem przydziałów mogłyby być wszechstronnie dyskutowane w dialogu z Komisją oraz w ramach przewidzianego w art. 9 ust. 1 oraz art. 11 ust. 2 dyrektywy 2003/87 udziału społeczeństwa. 42. Być może udałoby się nawet znaleźć rozwiązanie, które, podobnie jak oceniany w wyroku Iberdrola i in. ( ) hiszpański system, byłoby zgodne z prawem Unii. Uzupełniająco należy wskazać, iż w wypadku hiszpańskich środków nie powstaje zagadnienie ich ujęcia w planie rozdziału uprawnień, gdyż w odróżnieniu od rozpatrywanego czeskiego uregulowania nie dotyczą przydziału uprawnień, lecz ich wykorzystania ( ). 43. Dlatego też należy stwierdzić, że objęcie przydziału uprawnień do emisji podatkiem od darowizn jest niezgodne z art. 9 dyrektywy 2003/87, jeżeli takie opodatkowanie nie jest przewidziane w krajowym planie rozdziału uprawnień. V – Wnioski 44. Proponuję zatem, by Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytanie przedstawione we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: 1) Opodatkowanie przydziału uprawnień do emisji podatkiem od darowizn jest niezgodne z zasadą nieodpłatnego przydziału tych uprawnień wynikającą z art. 10 dyrektywy 2003/87/WE ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniającej dyrektywę Rady 96/61/WE, zmienionej rozporządzeniem (WE) nr 219/2009. 2) Objęcie przydziału uprawnień do emisji podatkiem od darowizn jest niezgodne z art. 9 dyrektywy 2003/87, jeżeli takie opodatkowanie nie jest przewidziane w krajowym planie rozdziału uprawnień. ( ) Język oryginału: niemiecki. ( ) Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE (Dz.U. L 275, s. 32 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 7, s. 631), zmieniona rozporządzeniem (WE) nr 219/2009 (Dz.U. L 87, s. 109). ( ) Wyrok Iberdrola i in., C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11 i C‑640/11, EU:C:2013:660. ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/29/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz.U. L 140, s. 63). ( ) Wyrok Iberdrola i in., EU:C:2013:660, pkt 31. ( ) Ibidem, pkt 28, 29, 32–38. ( ) Ibidem, pkt 36. ( ) Zobacz w kwestii opodatkowania świadczenia przewidzianego w prawie Unii wyrok Porto Antico di Genova, C‑427/05, EU:C:2007:630, pkt 10 oraz, co do zasad, wyroki: Wielockx, C‑80/94, EU:C:1995:271, pkt 16; X Holding, C‑337/08, EU:C:2010:89, pkt 16; Blanco, C‑344/13 i C‑367/13, EU:C:2014:2311, pkt 24. ( ) Wyrok Deponiezweckverband Eiterköpfe, C‑6/03, EU:C:2005:222, pkt 41. ( ) Ibidem, pkt 52. ( ) Wyroki: Teckal, C‑107/98, EU:C:1999:562, pkt 39; Abraham i in., C‑2/07, EU:C:2008:133, pkt 24; Bonnier Audio i in., C‑461/10, EU:C:2012:219, pkt 47. ( ) Zabacz w tej kwestii moją opinię w sprawach połączonych Iberdrola i in., C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11 i C‑640/11, EU:C:2013:191, w szczególności pkt 96, 97. ( ) Národní alokační plán České republiky 2008 až 2012, s. 6 (nr 3), 13 i 29 (http://ec.europa.eu/clima/policies/ets/pre2013/nap/docs/nap_czech_final_en.pdf). ( ) Wyrok Komisja/Łotwa, C‑267/11 P, EU:C:2013:624, pkt 56. ( ) Wyroki: Komisja/Polska, C‑504/09 P, EU:C:2012:178, pkt 47, 81; Komisja/Estonia, C‑505/09 P, EU:C:2012:179, pkt 49. ( ) EU:C:2013:660. ( ) Ibidem, pkt 28, 29, 38.