C-434/08

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JÁNA MAZÁKA przedstawiona w dniu 4 lutego 2010 r.(1) Sprawa C‑434/08 Arnold und Johann Harms, działający jako spółka prawa cywilnego, przeciwko Freerkowi Heidindze [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht Oldenburg (Niemcy)] Wspólna polityka rolna – System płatności jednolitych – Rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 – Przeniesienie uprawnień do płatności 1.        Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wniesiony przez Oberlandesgericht Oldenburg dotyczy wykładni art. 46 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003(2). 2.        Sąd krajowy wnosi o rozstrzygnięcie, czy przepis ten stoi na przeszkodzie i) postanowieniom umownym, zgodnie z którymi wprawdzie zostaje dokonane całkowite i ostateczne przeniesienie uprawnień do płatności, jednak według przyjętego przez strony porozumienia sprzedawca ma zachować prawo do korzystania z uprawnień do płatności, a nabywca jako formalny posiadacz roszczenia [o ich wypłatę] ma rozpocząć korzystanie z uprawnień do płatności poprzez prowadzenie działalności rolniczej na odpowiednich obszarach oraz przekazać wypłacone mu płatności jednolite w pełnej wysokości sprzedawcy lub ii) postanowieniom umownym, zgodnie z którymi płatności powierzchniowe zostają przeniesione na nabywcę w taki sposób, że ciąży na nim stałe zobowiązanie do uiszczania na rzecz sprzedawcy części płatności jednolitych (przypadającej indywidualnie na gospodarstwo). W przypadku gdy odpowiedź Trybunału będzie twierdząca, sąd krajowy zapytuje, czy takie postanowienia umowne są nieważne. I –    Wspólnotowe ramy prawne 3.        Rozporządzenie reguluje wsparcie dochodowe dla rolników nazwane systemem płatności jednolitych (zwany dalej „SPJ”). 4.        Odnośnie do wymogów art. 33 ust. 1 rozporządzenia (w brzmieniu mającym zastosowanie do stanu faktycznego sprawy zawisłej przed sądem krajowym) stanowi, że „[r]olnicy mają dostęp do [SPJ], jeżeli: a) przyznano im płatność w okresie referencyjnym, o którym mowa w art. 38 na mocy co najmniej jednego z systemów wsparcia, o których mowa w załączniku VI; lub b) otrzymali gospodarstwo lub część gospodarstwa w drodze faktycznego lub przewidywanego dziedziczenia od rolnika, który spełnił warunki, o których mowa w lit. a); lub c) otrzymali uprawnienie do płatności z rezerwy krajowej lub w drodze cesji”. 5.        W kwestii przeniesienia uprawnień do płatności art. 46 rozporządzenia stanowi, że: „1. Uprawnienia do płatności mogą zostać przeniesione wyłącznie na innego rolnika mającego siedzibę na obszarze tego samego państwa członkowskiego, z wyjątkiem przypadku przeniesienia w drodze faktycznego lub przewidywanego dziedziczenia. Jednakże nawet w przypadku faktycznego lub przewidywanego dziedziczenia uprawnienia do płatności mogą być wykorzystywane wyłącznie w państwie członkowskim, w którym dane uprawnienia do płatności zostały ustanowione. Państwo członkowskie może zdecydować, że uprawnienia do płatności mogą zostać wyłącznie przeniesione lub wykorzystane na obszarze jednego i tego samego regionu. 2. Uprawnienia do płatności mogą zostać przeniesione w drodze sprzedaży lub innego przeniesienia o charakterze ostatecznym, z gruntami lub bez. Natomiast dzierżawa lub podobne typy transakcji są dozwolone wyłącznie, jeżeli przenoszone uprawnienia do płatności są powiązane z przeniesieniem odpowiadającej liczby kwalifikujących się hektarów. Z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej oraz nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 40 ust. 4, rolnik może przenieść swoje uprawnienia do płatności bez gruntów wyłącznie wtedy, gdy wykorzysta, w rozumieniu art. 44, co najmniej 80% swoich uprawnień do płatności podczas co najmniej jednego roku kalendarzowego bądź po dobrowolnym przekazaniu do rezerwy krajowej wszystkich uprawnień do płatności, których nie wykorzystał w pierwszym roku stosowania [SPJ]. 3. W przypadku sprzedaży uprawnień do płatności, z gruntami lub bez, państwa członkowskie mogą, działając zgodnie z ogólnymi zasadami prawa wspólnotowego, zadecydować, że część sprzedanych uprawnień do płatności powraca do rezerwy krajowej lub że ich wartość jednostkowa zostaje zmniejszona na korzyść rezerwy krajowej, zgodnie z kryteriami, które zostaną ustalone przez Komisję zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 144 ust. 2”. II – Okoliczności faktyczne, postępowanie przed sądem krajowym oraz pytanie prejudycjalne 6.        Amkeline Gertha Harms oraz Johann Harms, wspólnik skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym (zwani dalej „sprzedawcami”), dokonali sprzedaży na rzecz Freerka Heidingi, pozwanego w postępowaniu przed sądem krajowym (zwanego dalej „kupującym”), w drodze umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 8 listopada 2005 r. gruntów ornych położonych w Schirum i Wiesens (Niemcy) wraz z zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi. Ponadto sprzedali oni znajdujące się w gospodarstwie rolnym zapasy paszy, ilości referencyjne mleka i uprawnienia do płatności, o które wnioskowali. Całkowita cena sprzedaży wyniosła 690 000 EUR(3). W odniesieniu do uprawnień do płatności § 9 umowy sprzedaży zawierał następujące uregulowanie: „W wyniku reformy wspólnej polityki rolnej (reforma WPR) typową praktyką w [Niemczech], jest przyznawanie uprawnień do płatności […], począwszy od dnia 1 stycznia 2005 r. w formie regionalnie jednolitych premii dotyczących gruntów ornych i trwałych pastwisk oraz zindywidualizowanych dodatków dla gospodarstw rolnych. W związku z tym strony umowy ustalają, co następuje: Sprzedawcy są wnioskodawcami w ramach postępowania dotyczącego składania wniosków w ramach WPR na 2005 r. Niniejszą umową sprzedawcy przenoszą na kupującego wszystkie uprawnienia do płatności przysługujące im na podstawie gospodarowania zbywanymi gruntami, jak też gruntami, które sprzedawcy dzierżawią lub użytkują, a które kupujący obejmuje. Przeniesienie uprawnień następuje nieodpłatnie. Uprawnienia do płatności, z wyjątkiem uprawnień do płatności dotyczących gruntów odłogowanych, zawierają zindywidualizowane dodatki dla gospodarstw rolnych. […]. Po ostatecznym określeniu i przyznaniu uprawnień do płatności sprzedawcy poinformują kupującego o ich wysokości w ciągu 2 tygodni od powzięcia wiadomości, jednak najpóźniej do dnia 15 stycznia 2006 r. Strony umowy zobowiązują się na podstawie ustalonych powyżej warunków zawrzeć do dnia 15 lutego 2006 r. umowę o przeniesienie określonych uprawnień do płatności ze wskazaniem odpowiednich cech identyfikacyjnych tych płatności i ich wartości. W ciągu miesiąca od zawarcia wskazanej powyżej umowy przeniesienie powinno zostać zgłoszone przez strony umowy właściwemu organowi, ewentualnie wskazane postępowanie powinno zostać zgłoszone centralnemu bankowi danych zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli. Strony umawiają się w odniesieniu do stosunków między nimi, że kupującemu przysługuje prawo do 40 uprawnień do płatności dotyczących gruntów ornych i 40 uprawnień do płatności dotyczących pastwisk oraz ta część przypadających indywidualnie na gospodarstwo uprawnień do płatności („top-ups”), która przypada z tytułu dzierżawy na przeniesione na kupującego w ramach przejęcia gospodarstwa ilości referencyjne mleka (około 622 000 kg). Kupujący zobowiązuje się niniejszym, jak tylko dokonane zostaną doroczne wypłaty, przekazać sprzedawcom płatności otrzymane w związku z uprawnieniami do płatności uzależnionymi od powierzchni i przypadającymi indywidualnie na gospodarstwo, przekraczające wyżej wskazane ilości (około 15 uprawnień do płatności w odniesieniu do gruntów ornych, około 15 uprawnień do płatności w odniesieniu do trwałych pastwisk oraz płatności kompensacyjne za około 1 000 000 kg ilości referencyjnych mleka)”. 7.        Umowa sprzedaży została zawarta, a własność sprzedanych gruntów ornych została przeniesiona na kupującego. Ponadto w dniu 1 kwietnia 2006 r. 111,79 uprawnień do płatności zostało przeniesionych na kupującego. Kupujący prowadzi obecnie wraz z inną osobą w formie spółki prawa cywilnego nabyte gospodarstwo rolne. 8.        Skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym zgłosiła w związku z umową sprzedaży gruntu i związanym z nią porozumieniem z dnia 6 stycznia 2006 r. o przejęciu płatności czynszu za dzierżawę żądanie dotyczące zapłaty pozostałej części czynszu dzierżawnego w odniesieniu do ilości referencyjnej mleka w wysokości 4378,16 EUR, jak również przekazanego jej roszczenia co do pobranych i przysługujących sprzedawcom płatności jednolitych za rok 2006 w łącznej wysokości 40 823,05 EUR. Ostatnie z tych żądań, które w części jest jeszcze przedmiotem postępowania apelacyjnego w głównym procesie, skarżąca w postępowaniu krajowym wywodzi z powołanego powyżej uregulowania § 9 umowy sprzedaży i przewidzianego tam w ramach stosunku łączącego strony umowy obowiązku przekazania płatności jednolitych sprzedawcom. 9.        Landgericht Aurich uwzględnił powództwo o zapłatę z tytułu przejęcia uprawnień do czynszu dzierżawnego, ale oddalił je w pozostałym zakresie, dotyczącym w szczególności zaspokojenia roszczeń o przekazanie płatności jednolitych. Sąd ten przyjął, że roszczenia wynikające z § 9 umowy sprzedaży zostały zaspokojone poprzez przeniesienie uprawnień do płatności dotyczących 29,79 ha z powrotem na sprzedawców, czyli skarżącą w postępowaniu przed sądem krajowym. 10.      Skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym złożyła apelację od tego wyroku. Skarżąca wnosi, aby Oberlandesgericht Oldenburg zmienił wyrok Landgericht i zasądził od kupującego na rzecz sprzedawców dodatkowo 23 113,73 EUR wraz z odsetkami w wysokości 5% ponad kwotę bazową, począwszy od dnia 2 lutego 2007 r. Kupujący wnosi o oddalenie apelacji. 11.      Sąd krajowy wskazuje, że uwzględnienie apelacji skarżącej zależy od tego, czy postanowienie zawarte w § 9 umowie sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 8 listopada 2005 r. jest ważne. 12.      Mając poważne wątpliwości co do ważności omawianych postanowień umownych w świetle art. 46 rozporządzenia, a w szczególności wobec przewidzianych tam ograniczeń odnośnie do dopuszczalnych sposobów przeniesienia uprawnień do płatności, jak również z punktu widzenia celu w postaci subwencjonowania, któremu wyraźnie służyć ma system płatności bezpośrednich, a który to cel w niniejszym przypadku może zostać naruszony, Oberlandesgericht Oldenburg uznał, że niezbędne stało się skierowanie wniosku do Trybunału o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w odniesieniu do następującego pytania: „Czy art. 46 ust. 2 [rozporządzenia nr 1782/2003] należy interpretować w ten sposób, że sprzeczne z tym przepisem i z tego względu nieskuteczne są postanowienia umowne, zgodnie z którymi dla stosunków zewnętrznych wprawdzie zostaje dokonane całkowite i ostateczne przeniesienie uprawnień do płatności, jednak według przyjętego przez strony porozumienia sprzedający z ekonomicznego punktu widzenia nadal zachowuje uprawnienia do płatności, a nabywca jako formalny posiadacz uprawnień do płatności ma dokonać ich aktywacji poprzez zagospodarowanie odpowiednich gruntów oraz przekazać wypłacone mu płatności jednolite w pełnej wysokości sprzedającemu, lub postanowienia umowne, zgodnie z którymi płatności powierzchniowe zostają przeniesione na nabywcę w taki sposób, że ciąży na nim stałe zobowiązanie do uiszczania na rzecz sprzedawcy części płatności jednolitych (przypadającej indywidualnie na gospodarstwo) w każdym przypadku, gdy nastąpiła aktywacja tych uprawnień i ich wypłata?”. 13.      Strony przedstawiły ustną argumentację na rozprawie, która odbyła się w dniu 3 grudnia 2009 r. III – Ocena A –    Główne argumenty stron 14.      Skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym, spółka prawa cywilnego wspólników Arnolda i Johanna Harmsów, kwestionuje fakty przedstawione w postanowieniu odsyłającym i podnosi, że pytanie prejudycjalne nie odnosi się do rzeczywistego stanu faktycznego sprawy zawisłej przed sądem krajowym. 15.      Według skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym prawo wspólnotowe, w art. 46 ust. 2 rozporządzenia, wprost przewiduje możliwość przeniesienia uprawnień do płatności na rzecz innego rolnika w drodze umowy sprzedaży. Ważność takich postanowień umownych nie powinna być uzależniona, ani od wypełnienia dodatkowych warunków ustanowionych przez prawo publiczne, ani od wymogu uzyskania uprzedniej zgody administracyjnej. Utrzymuje ona, że prawo wspólnotowe nie zawiera żadnych przepisów regulujących sposób ustalania kwestii płatności w tego rodzaju umowy sprzedaży, rozpatrywanym w postępowaniu przed sądem krajowym. Zbycie uprawnień do płatności winno odbywać się wyłącznie według zasad prawa cywilnego, zgodnie z którymi zasada swobody umów ma pierwszeństwo i stronom umowy winna przysługiwać dowolność w zakresie ustalenia kwestii rodzaju wynagrodzenia. Z tych względów strony te powinny być uprawnione do swobodnego umówienia się na płatność w formie sukcesywnych rat, a nie na płatność jednorazową. Nie jest to niezgodne z celem art. 46 ust. 2 rozporządzenia, a ponadto tak czy inaczej pozostawia kupującemu prawo do odstąpienia od takiej umowy. 16.      Skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym podnosi także, że nie zaszło naruszenie prawnego wymogu, zgodnie z którym uprawnienia do płatności nie mogą być przenoszone, chyba że powiązane są z przeniesieniem odpowiadającej liczby kwalifikujących się hektarów. Argumentuje ona, że celem tego przepisu jest niedopuszczenie do sytuacji, w której prawo do otrzymania uprawnień do płatności zostaje przeniesione mocą porozumienia zawartego na stałe lub na długi czas, o charakterze wyłącznie ekonomicznym. W istocie, z chwilą rozwiązania umowy dzierżawy prawo do uprawnień do płatności powróciłoby do właściciela gruntu, który następnie mógłby je przenieść na inną osobę. Jednakże dokładnie tego sprzedawcy w niniejszej sprawie nie mogą uczynić. Uprawnienia do płatności zostały trwale przeniesione na kupującego. Ten ostatni może przenieść te uprawnienia na inne osoby. W każdym razie w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed sądem krajowym uprawnienia do płatności zostały przeniesione na kupującego wraz z całym gospodarstwem rolnym, włączając w to grunty rolne. 17.      Tak więc skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym wnosi, aby Trybunał uznał, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny. Alternatywnie podnosi ona, że art. 46 ust. 2 rozporządzenia nie zabrania kontraktowania o treści jak w porozumieniu stron, o którym mowa w postępowaniu przed sądem krajowym i zgodnie z którym świadczeniem wzajemnym w stosunku do przeniesienia na kupującego uprawnień do płatności jest zobowiązanie kupującego do zapłaty na rzecz sprzedawcy części płatności jednolitych, które mają być w przyszłości przyznane kupującemu. 18.      Rząd niemiecki podnosi, że art. 46 ust. 2 rozporządzenia nie stoi na przeszkodzie porozumieniu w przedmiocie przeniesienia, takim jak występuje w postępowaniu przed sądem krajowym, gdyż porozumienie takie jest ważne jako „inne przeniesienie o charakterze ostatecznym” w rozumieniu art. 46 ust. 2 akapit pierwszy zdanie pierwsze rozporządzenia. Sprzedawca i kupujący w ramach zasad rządzących swobodą umów są uprawnieni do zastosowania wymogów prawa prywatnego do przenoszenia uprawnień do płatności; takie umowy nie podlegają regułom rządzącym SPJ, o ile nie uchybiają uregulowaniom prawa wspólnotowego i nie naruszają celów dotacji SPJ. Przepisy stanowią, że rolnik, w tym przypadku kupujący, otrzyma jednolitą płatność na gospodarstwo na zasadach działania wstecz, pod warunkiem że spełnił odpowiednie wymogi w swoim gospodarstwie. Zgodnie z prawem wspólnotowym odbiorca wsparcia może swobodnie zadecydować o sposobie wykorzystania płatności. Wynika z tego, że taka płatność może być także wykorzystana jako zapłata na rzecz osoby, która sprzedała mu płatności jednolite. Rząd niemiecki konkluduje, że art. 46 ust. 2 rozporządzenia nie stoi na przeszkodzie postanowieniom umownym, takim jak te, o których mowa w postępowaniu przed sądem krajowym. 19.      Komisja stoi na stanowisku, że przeniesienie i rozpoczęcie korzystania z uprawnień do płatności doprowadziło w niniejszej sprawie do naruszenia zasad SPJ. Wskazuje ona, że strony postępowania przed sądem krajowym dokonały czynności prawnej zmierzającej do obejścia przepisów rozporządzenia. Komisja proponuje, aby odpowiedź Trybunału na pytanie prejudycjalne zasadzała się na twierdzeniu, że przepis art. 46 ust. 1 i 2 rozporządzenia w związku z art. 2 lit. a) i c) i art. 33 ust. 1 lit. c) rozporządzenia należy interpretować tak, że oznacza on, iż postanowienia umowne, jak te, o których mowa w postępowaniu przed sądem krajowym, są sprzeczne z powyżej wymienionymi uregulowaniami. B –    Ocena 20.      Sąd krajowy wnosi o ustalenie, czy art. 46 ust. 2 rozporządzenia stoi na przeszkodzie postanowieniom umownym, takim jak te, o których mowa w postępowaniu przed sądem krajowym, a jeśli tak, to czy są one nieważne. 21.      W szczególności sąd krajowy w swoim pytaniu rozróżnia dwa rodzaje postanowień umownych: i) te, zgodnie z którymi wprawdzie zostało dokonane całkowite i ostateczne przeniesienie uprawnień do płatności, jednak według wewnętrznych ustaleń między stronami sprzedawca ma zachować prawo do korzystania z uprawnień do płatności, a nabywca jako formalny posiadacz roszczenia o ich wypłatę ma rozpocząć korzystanie z uprawnień do płatności poprzez prowadzenie działalności rolniczej na odpowiednich obszarach oraz przekazać wypłacone mu płatności jednolite w pełnej wysokości sprzedawcy; oraz ii) postanowienia umowne, zgodnie z którymi płatności powierzchniowe zostają przeniesione na nabywcę w taki sposób, że ciąży na nim stałe zobowiązanie do uiszczania na rzecz sprzedawcy części płatności jednolitych (przypadającej indywidualnie na gospodarstwo). Uważam jednak, że w ramach celów niniejszego postępowania i z punktu widzenia oceny prawnej zacytowanych w pytaniu prejudycjalnym dwóch rodzajów postanowień umownych nie zachodzi potrzeba takiego ich rozróżniania. 22.      Na wstępie odniosę się do zarzutu skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym, zgodnie z którym pytanie prejudycjalne jest niedopuszczalne, ponieważ nie odnosi się do rzeczywistego stanu faktycznego sprawy w postępowaniu przed sądem krajowym. 23.      Odnośnie do tej kwestii wystarczy stwierdzić, że nie jest rzeczą Trybunału ustalanie faktów istotnych z punktu widzenia orzekania w postępowaniu przed sądem krajowym. Trybunał orzekł, że winien on: „kierując się zasadą podziału władzy sądowniczej między sądami własnymi Wspólnoty a sądami krajowymi, uwzględniać faktyczny […] kontekst, w takim zakresie, jaki jest opisany w postanowieniu odsyłającym, w którym postawione jest związane z nim pytanie”(4). Trybunał nie może uwzględniać uwag zainteresowanych stron w rozumieniu art. 23 statutu Trybunału, które dotyczą takiego kontekstu (5). Tak więc zarzut niedopuszczalności nie może się ostać, a Trybunał uprawniony jest do rozstrzygnięcia pytania prejudycjalnego w ramach stanu faktycznego sprawy przedstawionego przez Oberlandesgericht Oldenburg w postanowieniu odsyłającym. 1.      Wstępna uwaga na temat SPJ 24.      Przede wszystkim wyłącznie ci rolnicy, którzy otrzymali uprawnienie do płatności – w drodze cesji lub z rezerwy krajowej – spełniają wymóg umożliwiający dostęp do SPJ(6). „Rolnikami” są jedynie takie osoby, które prowadzą „działalność rolniczą” w rozumieniu rozporządzenia(7). Jednakże sam fakt, że rolnik otrzymał uprawnienie do płatności, nie powoduje automatycznie, że otrzyma on realne wsparcie związane z tym uprawnieniem. Aby skorzystać z płatności jednolitych, rolnik winien nie tylko posiadać uprawnienie do płatności, ale także rozpocząć korzystanie z tego uprawnienia poprzez dysponowanie odpowiednia ilością hektarów gruntów rolnych oraz poprzez spełnienie innych warunków w zakresie zarządzania, takich jak wymogi nałożone przez ustawodawstwo z zakresu ochrony środowiska i ochrony zwierząt oraz bezpieczeństwa żywności (tak zwana wzajemna zgodność)(8). 2.      Kwestia zasadnicza: wykładnia art. 46 ust. 2 rozporządzenia 25.      Bez względu na sposób sformułowania pytania prejudycjalnego i jego powiązanie z treścią postanowienia umownego (postanowień umownych)(9) między sprzedawcami a kupującym, uważam, że Trybunał powinien skupić się w całości wyłącznie na wykładni art. 46 ust. 2 rozporządzenia. Stan faktyczny sprawy zawisłej w postępowaniu przed sądem krajowym wymaga uwzględnienia, jednak Trybunał winien uczynić to jedynie w takim zakresie, jaki jest niezbędny do właściwej interpretacji powyżej wskazanego przepisu. 26.      Artykuł 249 WE wprost stanowi, że rozporządzenia wspólnotowe są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Ze względu na naturę rozporządzeń oraz funkcję, którą pełnią w systemie źródeł prawa wspólnotowego, przepisy rozporządzeń odnoszą zasadniczo bezpośredni skutek w krajowych systemach prawnych bez konieczności podejmowania przez władze krajowe środków mających na celu umożliwienie ich bezpośredniego zastosowania. Faktycznie, Trybunał uznał, że w wyjątkowych przypadkach „niektóre z ich przepisów mogą mimo to wymagać dla ich implementacji, przedsięwzięcia przez państwa członkowskie środków umożliwiających ich bezpośrednie zastosowanie”(10). Jednakże uważam, że taki przypadek nie zachodzi w odniesieniu do art. 46 ust. 2 rozporządzenia. Z tej przyczyny wystarcza skoncentrowanie się na art. 46 ust 2 rozporządzenia, bez konieczności rozpatrywania kwestii jakichkolwiek potencjalnych krajowych środków wykonawczych. 27.      Artykuł. 46 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że uprawnienia do płatności mogą zostać przeniesione „w drodze sprzedaży lub innego przeniesienia o charakterze ostatecznym”, z gruntami lub bez. Jednakże przeniesienia, które nie mają ostatecznego charakteru, jak dzierżawa lub inne podobne typy transakcji, są dozwolone wyłącznie, jeżeli przenoszone uprawnienia do płatności są powiązane z przeniesieniem odpowiadającej liczby kwalifikujących się hektarów. 28.      Moim zdaniem nie ma potrzeby z punktu widzenia niniejszej sprawy rozważania pozostałych warunków przeniesienia uprawnień do płatności, które określa rozporządzenie, ponieważ sąd krajowy nie zwrócił się o ich wykładnię. W każdym razie uważam, że ich rozpatrywanie nie jest konieczne dla dokonania wykładni art. 46 ust. 2 rozporządzenia. 29.      Wynika z tego, że sedno rozpatrywanej sprawy tkwi w interpretacji zwrotu „w drodze sprzedaży lub innego przeniesienia [uprawnień do płatności] o charakterze ostatecznym” w treści art. 46 ust. 2 rozporządzenia. 30.      Dla celów tej interpretacji niezbędne jest całościowe rozważenie systemu regulującego uprawnienia do płatności oraz zasad rządzących ich przenoszeniem. 31.      Po pierwsze, zamysłem towarzyszącym uprawnieniu do płatności, w przypadku połączenia go z kwalifikującym się hektarem jest stworzenie prawa do otrzymania płatności w kwocie określonej przez uprawnienie do płatności(11). Jak to wskazane zostało w pkt 24 powyżej, SJP jest przeznaczony dla rolników, a w szczególności dla tych rolników, którzy są czynni(12). Można w tym miejscu wskazać, że w przeciwieństwie do praw do produkcji (droits à produire) i praw do premii (droits à prime), które wywodzą się z reform wspólnej polityki rolnej w latach 1992 i 1999, płatności jednolite na gospodarstwo stanowią wyłącznie „wsparcie dochodowe dla rolników”(13). 32.      Po drugie, odnośnie do przenoszenia, jest oczywiste, że prawodawca wspólnotowy zmierzał do tego, aby uprawnienie do płatności podlegały przeniesieniu oraz wymianie. Płatności jednolite na gospodarstwo zostały rozbite na uprawnienia do płatności dokładnie po to, aby ułatwić ich przenoszenie(14). W przeciwieństwie bowiem przykładowo do kwot mlecznych uprawnienia do płatności mogą być w zasadzie dowolnie przenoszone i nie są powiązane ze szczególnymi gruntami rolnymi. Jednakże rozporządzenie ustanawia wyraźne zasady regulujące ich przenoszenie i ograniczające je: w szczególności mogą one być przenoszone wyłącznie na rzecz innych rolników(15). 33.      Za możliwością przenoszenia uprawnień do płatności i ich wymiany kryje się jednak ewentualność podjęcia prób osiągnięcia celu innego, niż ten, zamierzony przez wspólnotową władzę prawodawczą; w istocie taki, któremu usiłowała ona wyraźnie przeciwdziałać. 34.       W nawiązaniu do tego motyw 30 rozporządzenia stanowi, że: „[…] aby uniknąć spekulacyjnego przenoszenia praw prowadzącego do kumulacji uprawnień do płatności bez posiadania odpowiadających podstaw rolniczych, w zakresie przyznawania pomocy, celowym jest ustanowienie powiązania pomiędzy uprawnieniami i określoną liczbą kwalifikujących się hektarów jak również ustanowienie możliwości ograniczania przekazywania uprawnień w ramach danego regionu […]”. 35.      Tak więc podstawowym celem leżącym u źródła szczegółowych przepisów regulujących przenoszenie uprawnień do płatności jest zapobiegnięcie spekulacyjnemu przenoszeniu tych praw. Jak zostało to wskazane, celem SPJ jest zapewnienie wsparcia dochodowego dla czynnych rolników(16), a nie dla osób, które poprzez wymianę uprawnień do płatności dążą do realizacji innych interesów finansowych spoza zakresu rolnictwa(17). Celem rozporządzenia jest bowiem przeciwdziałanie przekazywaniu płatności jednolitych osobom, które nie prowadzą działalności rolniczej w rozumieniu rozporządzenia i które z tej przyczyny nie powinny czerpać korzyści z finansowania wspólnotowego na tym obszarze(18). 36.      Wynika z tego, że czynności mające na celu obejście przepisów rozporządzenia leżały w sferze zainteresowań prawodawcy wspólnotowego, kierującego się realną chęcią powstrzymywania i zapobiegania oszustwom(19), co więcej dlatego że ryzyko spekulacji jest wszechobecne w systemie, który jest oddzielony od produkcji(20). 37.      Mając to na względzie, jednym z najważniejszych ograniczeń nałożonych na przenoszenie uprawnień do płatności jest wymóg, aby przeniesienie uprawnień do płatności miało charakter zupełny i ostateczny, chyba że dotyczy dzierżawy lub podobnych, nie ostatecznych typów transakcji, przy czym wówczas przenoszone uprawnienia do płatności muszą być powiązane z przeniesieniem odpowiadającej liczby kwalifikujących się hektarów. 38.      Wynika z tego, że pierwotny posiadacz i sprzedawca uprawnień do płatności, w przypadku ich sprzedaży innemu rolnikowi, winien bezwarunkowo przekazać swoje prawo do uprawnień do płatności w taki sposób, aby w rezultacie tego przeniesienia po stronie kupującego powstało nowe prawo do uprawnień do płatności, z którego następnie może on rozpocząć korzystać. W rzeczywistości to kupujący powinien uzyskać odpowiadające kwoty (płatności jednolite) mające wesprzeć jego dochód, ponieważ jest osobą użytkującą omawiane grunty rolne(21). Prawo do otrzymania kwot wynikających z uprawnień do płatności powinno być wyraźnie nierozerwalnie związane z prawowitym posiadaniem uprawnień do płatności. 39.    Jeżeli z racji konsekwencji i skutków prawnych przeniesienia(22) uprawnień do płatności nie skutkuje ono po stronie sprzedawcy całkowitym przekazaniem prawa do otrzymania kwot wynikających z tych uprawnień do płatności, a po stronie kupującego powstaniem odpowiadającego mu prawa do otrzymania kwot wynikających z tych uprawnień(23), na przykład ze względu na wewnętrzne porozumienie między stronami (accidentalia negotii), wówczas wymogi zgodnego z prawem przeniesienia uprawnień do płatności nie zostają spełnione. 40.      Dokładnie taka sytuacja ma miejsce w przypadku, gdy w umowie sprzedaży sprzedawca kładzie nacisk na zachowanie prawa do otrzymania kwot wynikających z uprawnień do płatności, dlatego że prawo do otrzymania kwot wynikających z tych uprawnień jest nierozerwalnie związane z prawowitym posiadaniem uprawnień do płatności, bez względu na to, czy prawo do zapłaty takich kwot dotyczy wszystkich, czy jedynie części przenoszonych w ten sposób uprawnień do płatności. 41.      Tak więc podzielam obawy sądu krajowego, że treść zawartego w niniejszej sprawie porozumienia rodzi wątpliwość, czy formalne przeniesienie uprawnień do płatności, zgodnie z którym na mocy wewnętrznej umowy między stronami sprzedawca zachowuje w rzeczywistości prawo do tych płatności oraz umowy przewidującej, że kupujący ma gospodarować na gruntach odpowiadających uprawnieniom do płatności według przepisów rozporządzenia, nie skutkuje w niniejszej sprawie powstaniem postaci przeniesienia („przeniesienie powiernicze”), które nie spełnia już wymogów z art. 46 ust. 2 rozporządzenia(24), gdyż nie jest: ani przeniesieniem w drodze sprzedaży, ani innym przeniesieniem „o charakterze ostatecznym”. W efekcie, jak widać, rezultat takiej transakcji jest taki, że cel subwencyjny, to jest wsparcie dochodowe dla rolników faktycznie gospodarujących na gruntach związanych z uprawnieniami do płatności, któremu służą odpowiadające im kwoty (płatności jednolite), zostaje trwale naruszony. Zamiast realizować ten cel, z umowy sprzedaży wynika, że odpowiadające kwoty (płatności jednolite) lub ich części mają przypadać ostatecznie innej osobie(25). 42.      Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że art. 46 ust. 2 rozporządzenia należy interpretować w taki sposób, że sprzedaż lub inne przeniesienie uprawnień do płatności o charakterze ostatecznym, z gruntami lub bez nich, musi skutkować z mocy umowy lub poszczególnego postanowienia umowy całkowitym pozbawieniem przenoszącego lub sprzedawcy prawa do otrzymania kwot wynikających z tych uprawnień do płatności (płatności jednolitych), dlatego że prawo do otrzymania kwot wynikających z uprawnień do płatności (płatności jednolitych) jest nierozerwalnie związane z prawowitym posiadaniem uprawnień do płatności. 43.      Jednakże do sądu krajowego należy samodzielna ocena konsekwencji prawnych – dla spornej umowy i omawianego postanowienia umownego – wynikających z przedstawionej powyżej wykładni art. 46 ust. 2 rozporządzenia. IV – Wnioski 44.      Uwzględniając powyższe, proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytanie Oberlandesgericht Oldenburg: Artykuł 46 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) z dnia 23 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenie (EWG) nr 2019/93 i inne rozporządzenia należy interpretować w taki sposób, że sprzedaż lub inne przeniesienie uprawnień do płatności o charakterze ostatecznym, z gruntami lub bez gruntów, musi skutkować z mocy umowy lub poszczególnego postanowienia umowy całkowitym pozbawieniem przenoszącego lub sprzedawcy prawa do otrzymania kwot wynikających z tych uprawnień do płatności (płatności jednolitych), dlatego że prawo do otrzymania kwot wynikających z uprawnień do płatności (płatności jednolitych) jest nierozerwalnie związane z prawowitym posiadaniem uprawnień do płatności. 1 – Język oryginału: angielski. – Rozporządzenie z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz.U. L 270, s. 1, „zwane dalej rozporządzeniem”). – Ponadto sprzedawcy oprócz posiadania sprzedanych terenów o powierzchni wynoszącej około 9,6 ha dzierżawili na potrzeby gospodarstwa rolnego dodatkowo około 100 ha gruntów ornych od kilku wydzierżawiających lub zawarli umowy z właścicielami gruntów o korzystanie z nich. Zgodnie z umową sprzedaży kupujący miał przejąć te dodatkowe grunty na podstawie porozumienia z ich właścicielami lub osobami do nich uprawnionymi. Sprzedawcy zobowiązali się do współdziałania w tym zakresie w ramach swoich możliwości. – Zobacz wyrok z dnia 13 listopada 2003 r. w sprawie C‑153/02 Neri, Rec. s. I‑13555, pkt 33–36. – Zobacz między innymi wyroki: z dnia 16 marca 1978 r. w sprawie 104/77 Oehlschläger, Rec. s. 791, pkt 4; z dnia 29 kwietnia 1982 r. w sprawie 17/81 Pabst & Richarz, Rec. s. 1331, pkt 10–12; z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawach połączonych C‑482/01 i C‑493/01 Orfanopoulos i Oliveri, Rec. s. I‑5257, pkt 42; z dnia 12 kwietnia 2005 r. w sprawie C‑145/03 Keller, Zb.Orz. s. I‑2529, pkt 32–34; z dnia 21 kwietnia 2005 r. w sprawie C‑267/03 Lindberg, Zb.Orz. s. I‑3247, pkt 41, 42; oraz moją opinię z dnia 3 września 2009 r. w sprawie C‑305/08 CoNISMa, dotychczas nieopublikowana w Zbiorze, przypis 12. – Zobacz art. 33 ust. 1 lit. c) w związku z art. 2 lit. a), c) rozporządzenia. Ostatni z tych przepisów zawiera odpowiednio definicję legalną pojęcia „rolnik” i „działalność rolnicza”. – To znaczy działalność dotyczącą produkcji, hodowli lub uprawy produktów rolnych, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska. – Chodzi o odniesienie do art. 1 i nast. w związku z załącznikiem III i art. 33, 36, 43 i nast. rozporządzenia. Jeśli chodzi o obowiązek faktycznego wykorzystywania uprawnień do płatności w odniesieniu do odpowiadającej ilości hektarów, warto być może wskazać na podobieństwo do obowiązku produkcji związanego z przyznaniem kwot mlecznych. Rolnik ma prawo do odszkodowania w związku z ostatecznym zaprzestaniem wszelkiej produkcji mleka wyłącznie w przypadku, gdy w chwili składania swojego wniosku produkuje mleko jako producent w rozumieniu art. 12 lit. c) rozporządzenia nr 857/84 i jeżeli posiada indywidualną ilość referencyjną mleka dotyczącą bezpośredniej sprzedaży. Jeżeli jednak rolnik dobrowolnie zaprzestał produkcji mlecznej, przestaje być uznawany za producenta na potrzeby tych uregulowań. Zobacz wyroki: z dnia 9 października 1997 r. w sprawie C‑152/95 Macon i in., Rec. s. I‑5429; z dnia 26 października 2006 r. w sprawie C‑275/05 Kibler, Zb.Orz. s. I‑10569, pkt 24. – Można w tym miejscu wskazać, że zgodnie z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym jest spółką, na rzecz której obaj sprzedawcy, w oparciu o pisemną umowę przelewu z dnia 29 stycznia 2007 r., przelali odpowiednie wierzytelności powstałe z mocy umowy sprzedaży. – Zobacz wyrok z dnia 11 stycznia 2001 r. w sprawie C‑403/98 Azienda Agricola Monte Ariosu, Rec. s. I‑103, pkt 26. – Zobacz art. 44 rozporządzenia. – Jest to istotne, ponieważ cały system i myśl stojąca za ostatnią reformą wspólnej polityki rolnej zasadzała się na założeniu, że wcześniejsze zasady udzielania wsparcia produkcji (określonych) produktów rolnych powinny zostać zaniechane i zastąpione systemem udzielania wsparcia dla osób prowadzących przedsiębiorstwa rolne. Skutkiem tego rolnikom przysługuje dowolność w zakresie decyzji dotyczących produkcji, a jednocześnie mają oni zagwarantowaną stabilność dochodów, zgodnie z celami wspólnej polityki rolnej w rozumieniu art. 33 WE. Reforma miała uczynić rolnictwo europejskie bardziej konkurencyjnym, zrównoważonym i prorynkowym. – Zobacz art. 1 rozporządzenia. W nawiązaniu do tego uważam, że zasadą winno być, iż uprawnienia do płatności należą do rolnika, a nie do właściciela lub wydzierżawiającego. Ponadto można tu stwierdzić, że wydaje się, iż płatności jednolite stały się istotną częścią dochodu rolników. Zobacz Les 50 ans de la Politique agricole commune et du Comité européen de droit rural – Un droit rural évolué en Europe, w: European Council for Agricultural Law, L’Harmattan, Paris 2008, s. 416. – Zobacz motyw 30 rozporządzenia. – Tych, którzy mają siedzibę na obszarze tego samego państwa członkowskiego. Zobacz art. 46 ust. 1 rozporządzenia. – To jest tych, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą w rozumieniu rozporządzenia. Ta sama zasada znajduje zastosowanie przykładowo do kwot mlecznych. Przenoszenia tych ostatnich nie mogą być dokonywane na rzecz podmiotów niebędących producentami, aby zapobiec spekulacji tymi prawami do premii. Zobacz w tym zakresie między innymi ed. D. Barthélemy, J. David, L’agriculture européenne et les droits à produire, INRA, Paris 1999, s. 172. – Na przykład: Vente et droits à paiement unique (visite d’un Huron au royaume des imprimés), w: Droit rural, no 348, December 2006, étude 34, J.J. Barbiéri donosi, że podczas okresu przejściowego francuskie Ministerstwo Rolnictwa, aby odwieść od czynności o charakterze spekulacyjnym, stało na stanowisku, że uprawnienia do płatności bez gruntów rolnych „są bezużyteczne”. – Komisja odnosi się w tym zakresie do art. 33 ust. 1 lit. b) rozporządzenia. – Zobacz D. Gadbin, Les droits à paiement unique, pour qui, pourquoi?, w: Droit rural, no 334, June 2005, colloque 8. Dla zobrazowania odnieść się można do: i) motywu 21 rozporządzenia („[…] [a]by przeciwdziałać niewłaściwemu rozdysponowaniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności wspierających rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takich płatności”); i ii) art. 29 rozporządzenia („[…] nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, odnośnie do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia”). Uregulowania te odzwierciedlają orzecznictwo Trybunału dotyczące nadużycia prawa. Zobacz między innymi wyroki: z dnia 22 października 1991 r. w sprawie C‑44/89 von Deetzen, zwany „wyrokiem w sprawie von Deetzen II”, Rec. s. I‑5119, pkt 24–29; z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie C‑13/99 Mulligan i in., Rec. s. I‑5719, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 21 lutego 2006 r. w sprawie C‑255/02 Halifax i in., Zb.Orz. s. I‑1609, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 11 stycznia 2007 r. w sprawie C‑279/05 Vonk Dairy Products, Zb.Orz. s. I‑239, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie C‑278/06 Otten, Zb.Orz. s. I‑4513, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo. – Zobacz D. Bianchi, La politique agricole commune (PAC) – Toute la PAC, rien d’autre que la PAC, Bruylant 2006, s. 332. – Z tej przyczyny kupujący powinien być nie tylko posiadaczem uprawnień do płatności w kontekście prawnym, ale również beneficjentem płatności jednolitych w rozumieniu ekonomicznym. Uprawnienia do płatności nie powinny być przedmiotem podziału na posiadanie formalnoprawne i posiadanie gospodarcze oraz przyzwolenia, aby ostatecznie płatności jednolite przypadały osobie, która nie gospodaruje danymi gruntami. – Nie ma znaczenia sposób powstania tych konsekwencji i skutków prawnych, ponieważ chodzi tutaj o odpowiedzialność za wynik transakcji, a nie o jej formę lub elementy poboczne. Jest to typowe dla sytuacji prawnych, w których strony stają wobec roszczeń mających podstawę prawną w przepisach prawa publicznego, a jest tak z całą pewnością w przypadku uprawnień do płatności na gruncie rozporządzenia. Innymi słowy, jeżeli w wyniku przeniesienia nie doszło do całkowitego i ostatecznego przeniesienia prawa otrzymania kwot z tytułu uprawnień do płatności, to prawnie bez znaczenia jest okoliczność, czy strony dopuściły się zaniedbania, czy działały umyślnie. Znaczenie ma tylko okoliczność, że w wyniku porozumienia stron nie doszło do ostatecznego przeniesienia. – Pod warunkiem, że spełnione zostały pozostałe obowiązkowe przesłanki. – To znaczy zgodnie z wymogami w zakresie zarządzania zgodnie z art. 3 rozporządzenia. – Również Komisja może mieć rację, twierdząc, że z chwilą nieodpłatnego przeniesienia uprawnień do płatności, kupujący, będąc nowym posiadaczem uprawnień do płatności, pełni w stosunku do sprzedawcy i na jego rzecz rolę „marionetki”, gdyż ten z ekonomicznego punktu widzenia kontynuuje otrzymywanie płatności jednolitych, bez żadnych ograniczeń czasowych i kwotowych, mimo że, jak zdaje się wynikać z postanowienia odsyłającego, nie jest już rolnikiem w rozumieniu art. 33 ust. 1 lit. c) w związku z art. 2 lit. a),  c) rozporządzenia, a w każdym razie nie w stosunku do spornych gruntów.