C-438/23

OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ TAMARY ĆAPETY przedstawiona w dniu 5 września 2024 r. ( ) Sprawa C‑438/23 Association Protéines France, Union végétarienne européenne, Association végétarienne de France, Beyond Meat Inc. przeciwko Ministre de l’Économie, des Finances et de la Souveraineté industrielle et numérique, przy udziale: Foods SAS, Les Nouveaux Fermiers SAS, Umiami SAS, NxtFood SAS, Nutrition et santé SAS, Olga SAS [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (radę stanu, Francja)] Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 – Przekazywanie konsumentom informacji na temat żywności – Artykuły 7, 9, 17 i 38 oraz pkt 4 części A załącznika VI – Rzetelne informowanie – Nazwa środka spożywczego – Kwestie harmonizowane w szczególny sposób – Kompetencja szczątkowa państw członkowskich – Środek krajowy zakazujący stosowania nazw kojarzonych z produktami pochodzenia zwierzęcego w celu oznaczenia środków spożywczych zawierających białko roślinne – Ograniczenie do produktów wytwarzanych na terytorium krajowym I. Wprowadzenie 1. „Wszystko ma (jeden) koniec, tylko kiełbasa ma dwa”. 2. Czy jednak kiełbasa może być zarówno mięsem, jak i warzywem? Dokładniej rzecz ujmując, czy państwo członkowskie może zakazać stosowania nazwy „kiełbasa” i innych nazw kojarzonych z produktami pochodzenia zwierzęcego w celu oznaczenia środków spożywczych opartych na białku roślinnym, czy też jest pozbawione takiego uprawnienia na podstawie odpowiedniego uregulowania Unii? 3. Jest to kluczowa kwestia powstała w niniejszej sprawie, w której Conseil d’État (rada stanu, Francja) skierowała do Trybunału szereg pytań dotyczących wykładni rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności ( ). II. Stan faktyczny w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem 4. W 2022 r. organy francuskie przyjęły dekret w sprawie stosowania niektórych nazw wykorzystywanych do oznaczania środków spożywczych zawierających białko roślinne (zwany dalej „dekretem z 2022 r.”) ( ). 5. Ten dekret wykonuje art. L. 412‑10 Code de la consommation (francuskiego kodeksu konsumenckiego), zmienionego w 2020 r., który stanowi: „Nazw stosowanych do oznaczania środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego nie można stosować do celów opisywania, wprowadzania do obrotu lub promowania środków spożywczych zawierających białko roślinne. Dekret określa udział białka roślinnego, powyżej którego stosowanie takiego nazewnictwa nie jest możliwe” ( ). 6. Następujące stowarzyszenia i spółki promujące środki spożywcze oparte na białku roślinnym złożyły do Conseil d’État (rady stanu), która jest sądem odsyłającym w niniejszej sprawie, trzy odrębne skargi o stwierdzenie nieważności dekretu z 2022 r.: po pierwsze, Association Protéines France (zwane dalej „Protéines France”) ( ); po drugie, Union végétarienne européenne (europejska unia wegetariańska; zwana dalej „UVE”) i Association végétarienne de France (francuskie stowarzyszenie wegetariańskie; zwane dalej „AVF”) ( ); oraz, po trzecie, spółka Beyond Meat, Inc. (zwana dalej „Beyond Meat”) ( ). 7. Poniżej przedstawiono odpowiednie przepisy dekretu z 2022 r. Po pierwsze, art. 2 zakazuje stosowania do oznaczenia przetworzonego produktu zawierającego białko roślinne w szczególności nazw opartych na terminologii właściwej dla branży mięsnej, wędliniarskiej lub rybnej, a także nazw środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego wynikających ze zwyczajów handlowych ( ). 8. Po drugie, art. 3 dekretu z 2022 r. zezwala na stosowanie, w drodze odstępstwa od art. 2, takich nazw środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego w odniesieniu do środków spożywczych zawierających białko roślinne, jeżeli jego zawartość nie przekracza określonej wartości procentowej ( ). Maksymalny udział białka roślinnego podano w załączniku do dekretu z 2022 r. ( ) 9. Po trzecie, zgodnie z art. 1 dekret z 2022 r. ma zastosowanie do środków spożywczych zawierających białko roślinne, które wyprodukowano na terytorium krajowym. W art. 5 dodano, że wymogom tego dekretu nie podlegają produkty, które zostały zgodnie z prawem wyprodukowane lub wprowadzone do obrotu w innym państwie członkowskim, państwie będącym stroną porozumienia EOG lub w Turcji. 10. Następnie, w 2024 r., organy francuskie przyjęły nowy dekret o tytule identycznym z tytułem dekretu z 2022 r. (zwany dalej „dekretem z 2024 r.”) ( ). Dekret z 2024 r. uchyla dekret z 2022 r. ( ) i utrzymuje w mocy, z pewnymi zmianami, zakaz stosowania nazw kojarzonych z produktami pochodzenia zwierzęcego w celu opisywania, wprowadzania do obrotu lub promowania środków spożywczych opartych na białku roślinnym. Do Conseil d’État (rady stanu) wniesiono skargi kwestionujące zgodność z prawem również tego nowego dekretu. 11. Poniżej opisano istotne zmiany wprowadzone dekretem z 2024 r. Po pierwsze, art. 2 tego dekretu odsyła do wykazu pojęć, których stosowanie jest zakazane na potrzeby oznaczania żywności zawierającej białko roślinne ( ); wykaz ten znajduje się obecnie w załączniku I do tego dekretu ( ). 12. Po drugie, w art. 3 dekretu z 2024 r. ponownie zezwolono na stosowanie niektórych pojęć, które obecnie są wymienione w załączniku II do rzeczonego dekretu, do oznaczania środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego, w których zawartość białka roślinnego nie przekracza określonego progu ( ). 13. Po trzecie, art. 5 dekretu z 2024 r. został sformułowany w sposób szerszy. Przepis ten stanowi obecnie, że wymogom tego dekretu nie podlegają produkty, które zostały zgodnie z prawem wyprodukowane lub wprowadzone do obrotu w innym państwie członkowskim lub w jakimkolwiek państwie trzecim. 14. U podstaw niniejszej sprawy leży postępowanie dotyczące dekretu z 2022 r. Pismami z dnia 14 marca 2024 r. i z dnia 6 maja 2024 r. Conseil d’État (rada stanu) poinformowała Trybunał, że pytania prejudycjalne nie stały się bezprzedmiotowe wskutek przyjęcia dekretu z 2024 r. oraz że uzyskanie wnioskowanej wykładni jest w dalszym ciągu niezbędne dla rozstrzygnięcia przez nią sporu w postępowaniu głównym oraz wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie skarg na dekret z 2024 r. 15. Moim zdaniem rozwiewa to wszelkie ewentualne wątpliwości co do tego, czy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym stał się bezprzedmiotowy. 16. W postanowieniu odsyłającym sąd odsyłający wyjaśnia, że jego zdaniem dekret z 2022 r. stanowi wyraz przyświecającego organom francuskim zamiaru ochrony konsumentów przed nazwami wprowadzającymi w błąd. Sąd ten wskazuje również, że dekret z 2022 r. ma zastosowanie nie tylko wówczas, gdy nazwy oznaczające produkty pochodzenia zwierzęcego są używane samodzielnie w odniesieniu do środków spożywczych opartych na białku roślinnym, lecz także wówczas, gdy bezpośrednio w pobliżu tych nazw umieszczane są dodatkowe wskazania w celu poinformowania konsumentów o częściowym lub całkowitym zastąpieniu w składzie tych środków spożywczych białka zwierzęcego białkiem roślinnym. Zakazane jest na przykład stosowanie nazw „kotlet sojowy” lub „kiełbasa roślinna” do oznaczenia środków spożywczych, w których białko zwierzęce zastąpiono białkiem roślinnym. 17. Sąd odsyłający pragnie ustalić, czy rozporządzenie nr 1169/2011 stoi na przeszkodzie przyjęciu przez organy krajowe dekretu z 2022 r. z tego względu, że kwestie objęte tym dekretem zostały zharmonizowane w szczególny sposób w rozumieniu art. 38 ust. 1 tego rozporządzenia. W zależności od odpowiedzi, jaka zostanie udzielona na to pytanie, sąd odsyłający zadaje kilka pytań dodatkowych, które mają umożliwić mu wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie zgodności tego dekretu z prawem Unii. 18. W tych okolicznościach Conseil d’État (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy przepisy art. 7 [rozporządzenia nr 1169/2011], wymagające udzielania konsumentom informacji, które nie mogą wprowadzać ich w błąd co do tożsamości, charakteru i właściwości środków spożywczych, należy interpretować w ten sposób, że harmonizują one w szczególny sposób, w rozumieniu i do celów stosowania art. 38 ust. 1 tego rozporządzenia, kwestię stosowania nazw produktów pochodzenia zwierzęcego z branż mięsnej, wędliniarskiej lub rybnej – do celów opisywania, wprowadzania do obrotu lub promowania środków spożywczych zawierających białko roślinne, które to nazwy mogą wprowadzać konsumentów w błąd – uniemożliwiając tym samym państwu członkowskiemu interweniowanie w tej kwestii poprzez ustanowienie środków krajowych regulujących używanie takich nazw lub zakazujących ich używania? 2) Czy przepisy art. 17 [rozporządzenia nr 1169/2011], które przewidują, że w braku nazwy przewidzianej w przepisach nazwą, za pomocą której oznacza się środek spożywczy, jest jego nazwa zwyczajowa lub nazwa opisowa, w związku z przepisami pkt 4 części A załącznika VI do tego rozporządzenia, należy interpretować w ten sposób, że harmonizują one w szczególny sposób, w rozumieniu i do celów stosowania art. 38 ust. 1 tego rozporządzenia, kwestię treści i stosowania nazw środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego – nazw innych niż te przewidziane w przepisach – do celów opisywania, wprowadzania do obrotu lub promowania środków spożywczych zawierających białko roślinne, w tym również w przypadku całkowitego zastąpienia składnikami pochodzenia roślinnego wszystkich składników pochodzenia zwierzęcego znajdujących się w składzie danego środka spożywczego, uniemożliwiając tym samym państwu członkowskiemu interweniowanie w tej kwestii poprzez ustanowienie krajowych przepisów regulujących używanie takich nazw lub zakazujących ich używania? 3) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze lub drugie: czy harmonizacja w szczególny sposób, której w rozumieniu i do celów stosowania art. 38 ust. 1 [rozporządzenia nr 1169/2011] dokonują przepisy art. 7 i 17 tego rozporządzenia w związku z przepisami pkt 4 części A załącznika VI do wspomnianego rozporządzenia, stoi na przeszkodzie: a) przyjęciu przez państwo członkowskie środka krajowego przewidującego nałożenie sankcji administracyjnych w przypadku naruszenia wymogów i zakazów wynikających z przepisów tego rozporządzenia? b) przyjęciu przez państwo członkowskie środka krajowego określającego próg zawartości białek roślinnych, poniżej którego stosowanie nazw środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego – nazw innych niż te przewidziane w przepisach – do celów opisywania, wprowadzania do obrotu lub promowania środków spożywczych zawierających białko roślinne pozostaje dozwolone? 4) W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytania pierwsze i drugie: czy przepisy art. 9 i 17 [rozporządzenia nr 1169/2011] zezwalają państwu członkowskiemu na: a) przyjęcie środka krajowego określającego próg zawartości białek roślinnych, poniżej którego stosowanie nazw środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego – nazw innych niż te przewidziane w przepisach – jest dopuszczalne do celów opisywania, wprowadzania do obrotu lub promowania środków spożywczych zawierających białko roślinne? b) przyjęcie środka krajowego zakazującego używania niektórych nazw zwyczajowych lub opisowych, w tym również w przypadku, gdy towarzyszą im dodatkowe wskazania zapewniające konsumentowi rzetelność informacji? c) przyjęcie środków, o których mowa w pkt 4 lit. a) i b), wyłącznie w odniesieniu do produktów wytworzonych na jego terytorium, bez naruszania w takim przypadku zasady proporcjonalności tych środków?”. 19. Uwagi na piśmie zostały przedstawione Trybunałowi przez Protéines France, UVE i Beyond Meat, rządy francuski, włoski i grecki oraz przez Komisję Europejską. Nie przeprowadzono rozprawy. III. Analiza A.   Ogólny obraz sytuacji 20. Niniejsza sprawa wpisuje się w kontekst toczonej we Francji batalii o nazewnictwo środków spożywczych pochodzenia roślinnego. 21. Francja nie jest jednak odosobnionym przypadkiem. Z ostatnich doniesień wynika, że inne państwa członkowskie, takie jak Włochy, Polska i Rumunia ( ), albo już wprowadziły podobne przepisy zakazujące stosowania terminów kojarzonych z produktami mięsnymi i rybnymi (zwanych dalej „nazwami mięsnymi”) w odniesieniu do środków spożywczych pochodzenia roślinnego, albo też rozważają ich wprowadzenie. Sytuacja wygląda podobnie w innych krajach świata, takich jak Szwajcaria ( ), RPA ( ) i Stany Zjednoczone ( ). Jednocześnie niektóre państwa członkowskie, takie jak Niemcy ( ) i Niderlandy ( ), przyjęły środki, które wyraźnie zezwalają na stosowanie takich pojęć. 22. W tych bataliach o nazewnictwo środków spożywczych w grę wchodzą zróżnicowane i złożone interesy ( ). Gdy jednak te konflikty są przenoszone z areny politycznej na sądową, ich uczestnicy muszą zdecydować, jakim prawnym orężem będą się posługiwać, a więc, czy będą przypuszczać atak z pozycji wolności słowa ( ), nieuczciwych praktyk handlowych ( ), uchybień proceduralnych ( ), czy też braku kompetencji do stanowienia prawa (w niniejszej sprawie podniesiono właśnie ten ostatni zarzut). 23. W kontekście porządku prawnego Unii, który ma charakter wielowarstwowy, często używana jest argumentacja, w myśl której państwa członkowskie nie mają kompetencji regulacyjnej do przyjmowania przepisów krajowych, ponieważ dana dziedzina została już uregulowana przepisami Unii. Jeżeli istnieją takie przepisy Unii, państwa członkowskie są pozbawione możliwości podejmowania działań na szczeblu krajowym ( ). 24. Był to w istocie jeden z prawnych oręży, jakim skarżące posługiwały się w postępowaniu przed sądem odsyłającym. Powołują się one na rozporządzenie nr 1169/2011, aby podważyć kompetencję organów francuskich do przyjęcia dekretu z 2022 r. 25. Artykuł 38 rozporządzenia nr 1169/2011 wyraża zasadę pierwszeństwa w konkretnej dziedzinie objętej zakresem stosowania tego rozporządzenia. Przepis ten ma następujące brzmienie: „1.   W odniesieniu do kwestii harmonizowanych w szczególny sposób niniejszym rozporządzeniem państwa członkowskie nie mogą przyjmować ani utrzymywać w mocy przepisów krajowych, chyba że zezwala na to prawo Unii. Przepisy krajowe nie mogą powodować utrudnień dla swobodnego przepływu towarów, w tym dyskryminacji środków spożywczych z innych państw członkowskich. 2.   Bez uszczerbku dla art. 39 państwa członkowskie mogą przyjmować przepisy krajowe w odniesieniu do kwestii, które nie zostały zharmonizowane w szczególny sposób niniejszym rozporządzeniem, pod warunkiem że nie zakazują one, nie utrudniają ani nie ograniczają swobodnego przepływu towarów, które są zgodne z niniejszym rozporządzeniem” ( ). 26. W świetle tego przepisu główne zagadnienie podniesione w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy uregulowanie francuskie należy do zakresu stosowania art. 38 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011, czy też do zakresu stosowania jego art. 38 ust. 2. 27. Zasadniczo konieczne jest więc ustalenie, czy prawo Unii reguluje już kwestię, czy nazwy mięsne mogą być używane w odniesieniu do środków spożywczych pochodzenia roślinnego. 28. Protéines France, UVE i Beyond Meat twierdzą, że art. 7 i 17 rozporządzenia nr 1169/2011 w związku z przepisami pkt 4 części A załącznika VI do tego rozporządzenia harmonizują w szczególny sposób możliwość stosowania przez podmioty gospodarcze nazw mięsnych w odniesieniu do środków spożywczych pochodzenia roślinnego, jeżeli umieszczają one dodatkowe wskazanie, iż dany produkt zawiera białko roślinne zamiast białka zwierzęcego. Ci uczestnicy uważają zatem, że państwa członkowskie nie mogą już regulować tej kwestii. Komisja dochodzi do tego samego wniosku. 29. Rządy francuski, włoski i grecki zajmują stanowisko przeciwne. B.   Czy kwestie objęte uregulowaniem francuskim zostały zharmonizowane w szczególny sposób rozporządzeniem nr 1169/2011? 1. Odpowiednie przepisy rozporządzenia nr 1169/2011 30. Rozporządzenie nr 1169/2011 wyrasta z dyrektywy 79/112/EWG ( ), a także z przyjętej następnie dyrektywy 2000/13/WE ( ). Podobnie jak akty prawne będące jego poprzednikami, rozporządzenie nr 1169/2011, które zostało oparte na art. 114 TFUE, odzwierciedla podwójny cel, jakim jest zapewnienie sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz wysokiego poziomu ochrony konsumenta. Ustanawia ono zbiór zharmonizowanych przepisów, które pozwalają zagwarantować, że konsumenci dysponują odpowiednimi informacjami na temat żywności, w związku z czym mogą świadomie wybierać, czy chcą nabyć określone produkty, a jeśli tak, to jakie ( ). 31. Prawodawca Unii dokonał wyboru rodzajów informacji (określanych mianem obowiązkowych danych szczegółowych), jakie podmioty gospodarcze muszą przekazywać konsumentom przy wprowadzaniu do obrotu produktów spożywczych. Wśród nich wymieniono, w art. 9 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1169/2011, nazwę żywności. 32. W art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011 na podmioty gospodarcze nałożono z kolei obowiązek stosowania przewidzianej w przepisach nazwy środka spożywczego, jeżeli takowa istnieje. Nazwa przewidziana w przepisach może być określona w aktach prawnych Unii lub państwa członkowskiego. 33. Na szczeblu Unii nazwy przewidziane w przepisach są określone dla różnych środków spożywczych w różnych kontekstach. Istnieją na przykład, by wymienić tylko kilka, akty prawa Unii dotyczące czekolady ( ), miodu ( ), kawy ( ) i soków owocowych ( ). Niektóre z tych instrumentów opierają się na postanowieniach w dziedzinie rynku wewnętrznego, podczas gdy inne należą do zakresu wspólnej polityki rolnej (zwanej dalej „WPR”). 34. Z art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011 wynika jasno, że państwom członkowskim nie uniemożliwia się ustanawiania nazw przewidzianych w przepisach, jeżeli takie nazwy nie zostały określone na szczeblu Unii. Zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. n) tego rozporządzenia „nazwa przewidziana w przepisach” oznacza nazwę środka spożywczego określoną w mających zastosowanie przepisach Unii lub, w przypadku braku takich przepisów Unii, nazwę przewidzianą w przepisach ustawowych, wykonawczych i administracyjnych mających zastosowanie w państwie członkowskim, w którym żywność ta jest sprzedawana konsumentowi finalnemu lub zakładom żywienia zbiorowego. 35. Jeżeli dla danego środka spożywczego nie istnieje nazwa przewidziana w przepisach, art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011 stanowi, że podmioty gospodarcze mogą stosować nazwę zwyczajową albo nazwę opisową. 36. W art. 2 ust. 2 lit. o) rozporządzenia nr 1169/2011 wyjaśniono, że „nazwa zwyczajowa” oznacza nazwę, która jest akceptowana jako nazwa środka spożywczego przez konsumentów w państwie członkowskim, w którym żywność ta jest sprzedawana, bez potrzeby jej dalszego wyjaśniania, podczas gdy w jego art. 2 ust. 2 lit. p) wskazano, iż „nazwa opisowa” oznacza nazwę zawierającą opis środka spożywczego, a w razie potrzeby również jego zastosowania, który jest wystarczająco jasny, aby umożliwić konsumentom poznanie rzeczywistego charakteru tego środka spożywczego i odróżnienie go od innych produktów, z którymi może zostać pomylony. 37. Ponieważ art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011 stanowi, że nazwa opisowa może być stosowana, jeżeli nazwa zwyczajowa nie istnieje lub nie jest stosowana, moim zdaniem zezwala on podmiotom gospodarczym na wybranie innej nazwy, nawet gdy nazwa zwyczajowa istnieje. Takiego wyboru nie mają one jednak w przypadku, gdy nazwa jest przewidziana przez prawo. 38. Nazwa środka spożywczego, podobnie jak wszystkie inne informacje przekazywane konsumentom, powinna być odpowiednia ( ) i nie może dezorientować. W tym względzie art. 7 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1169/2011 zakazuje podawania informacji na temat żywności, które wprowadzają w błąd między innymi co do charakteru, tożsamości, właściwości i składu środka spożywczego. 39. W art. 7 ust. 1 lit. d) rozporządzenia nr 1169/2011 wskazano ponadto, że informacje na temat żywności nie mogą wprowadzać w błąd „przez sugerowanie poprzez wygląd, opis lub prezentacje graficzne, że chodzi o określony środek spożywczy lub składnik, mimo że w rzeczywistości komponent lub składnik naturalnie obecny lub zwykle stosowany w danym środku spożywczym został zastąpiony innym komponentem lub innym składnikiem”. 40. Wreszcie, co ma znaczenie dla niniejszej sprawy, przepisy pkt 4 części A załącznika VI do rozporządzenia nr 1169/2011, zatytułowanego „Nazwa środka spożywczego i konkretne towarzyszące mu dane szczegółowe”, które to przepisy będę określała mianem „normy wyrażonej w załączniku VI”, stanowią, co następuje: „W przypadku środków spożywczych, w którym komponent lub składnik, których normalnego stosowania lub naturalnej obecności oczekują konsumenci, został zastąpiony innym komponentem lub składnikiem, etykietowanie zawiera – oprócz wykazu składników – jasne wskazanie, że ten komponent lub składnik został użyty w ramach częściowego lub całkowitego zastąpienia: a) bezpośrednio w pobliżu nazwy produktu; oraz b) z wykorzystaniem rozmiaru czcionki o wysokości x wynoszącej co najmniej 75 % wysokości x nazwy produktu i nie mniejszego niż minimalny rozmiar czcionki wymagany w art. 13 ust. 2 niniejszego rozporządzenia”. 41. Należy przypomnieć, że Trybunał wyjaśnił, iż wyrażenie „nazwa produktu”, którym posłużono się w lit. a) tej normy, nie różni się pod względem znaczenia od wyrażenia „nazwa środka spożywczego” ( ). 2. W przedmiocie pytania pierwszego 42. Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wyrażona w art. 7 rozporządzenia nr 1169/2011 norma zakazująca podawania informacji wprowadzających w błąd obejmuje swoim zakresem stosowanie nazw mięsnych w odniesieniu do środków spożywczych pochodzenia roślinnego, tak że państwa członkowskie nie są uprawnione do regulowania tej kwestii. 43. O co chodzi w art. 7 rozporządzenia nr 1169/2011? Na kogo nakłada on obowiązki i czego one dotyczą? Aby odpowiedzieć na te pytania, należy wziąć pod uwagę szereg czynników. 44. Po pierwsze, rozpatrywany akt Unii jest rozporządzeniem. Rozporządzenia nie muszą być wdrażane do prawa krajowego, a w istocie takie ich wdrażanie jest co do zasady zabronione. Prawa i obowiązki wynikające z rozporządzenia stosuje się bezpośrednio do adresatów w państwach członkowskich ( ), w tym także wówczas, gdy owymi adresatami są jednostki. Inaczej mówiąc, rozporządzenia mogą wywierać horyzontalny skutek bezpośredni. 45. Po drugie, wydaje mi się, że niezależnie od swojego ogólnego brzmienia art. 7 rozporządzenia nr 1169/2011 w związku z jego art. 8 ( ) nakłada obowiązki na podmioty prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze. Jeden z tych obowiązków przyjmuje postać wymogu nieprzekazywania wprowadzających w błąd informacji na temat ich produktów. W kontekście nazwy produktu oznacza to, że nazwa ich produktu, który jest dostarczany konsumentom, nie może wprowadzać w błąd. 46. W związku z tym owa kwestia – mianowicie spoczywający na podmiotach gospodarczych obowiązek podawania nazw, które nie wprowadzają w błąd – została, jak twierdzi Komisja, zharmonizowana w szczególny sposób rozporządzeniem nr 1169/2011. Oznacza to, że państwa członkowskie nie mogą przyjmować w swoim ustawodawstwie przepisów dotyczących tej kwestii. Jak orzekł Trybunał, rozporządzenie „co do zasady wyklucza przyjęcie lub pozostawienie w mocy równoległych przepisów krajowych” ( ). 47. Niemniej jednak art. 7 rozporządzenia nr 1169/2011 nie wskazuje, a w istocie wręcz nie może wskazywać, które konkretne nazwy wprowadzają konsumentów w błąd. Kwestia, czy dana nazwa wprowadza w błąd, stanowi kwestię faktyczną, która jest determinowana przez kulturę (gastronomiczną) i związane z nią oczekiwania konsumentów w państwie członkowskim, w którym taka nazwa jest stosowana. W związku z tym w poszczególnych państwach można się na nią zapatrywać w różny sposób ( ). Rozporządzenie nr 1169/2011 nie zakłada, że w całej Unii istnieją jednolite oczekiwania dotyczące żywności. Dopuszcza ono różnice między państwami członkowskimi ( ). Dlatego właśnie Trybunał uznał, że to do sądów krajowych należy rozstrzygnięcie, czy etykietowanie określonych produktów może wprowadzić konsumenta w błąd ( ). 48. Czy państwa członkowskie mogą z góry oraz w drodze regulacji ogólnej ustalić, które nazwy wprowadzają w błąd? 49. Według sądu odsyłającego dekret z 2022 r. został przyjęty w celu ochrony konsumentów przed nazwami wprowadzającymi w błąd (zob. pkt 16 niniejszej opinii). 50. Jeżeli jednak używanie chociażby nazwy „kiełbasa sojowa” rzeczywiście wprowadza w błąd konsumentów francuskich, to jej stosowanie jest wykluczone na mocy samego art. 7 rozporządzenia nr 1169/2011. W takim przypadku nie ma potrzeby wprowadzania żadnych dodatkowych uregulowań, a egzekwowanie tego zakazu konieczne jest jedynie w konkretnych sytuacjach ( ). 51. Powszechnie obowiązujące uregulowanie krajowe rozstrzygające o tym, które nazwy wprowadzają, a które nie wprowadzają, w błąd, pozbawiłoby podmioty gospodarcze prawa, które wydaje się im przysługiwać na podstawie rozporządzenia nr 1169/2011. W myśl art. 17 rozporządzenia nr 1169/2011 podmioty gospodarcze mogą – chyba że dla danego środka spożywczego istnieje nazwa przewidziana w przepisach – wybrać nazwę zwyczajową albo inną odpowiednią nazwę opisową. 52. To prawo do wyboru nazwy jest ograniczone dwoma obowiązkami. Pierwszy z nich został wyrażony w art. 7 rozporządzenia nr 1169/2011, który uniemożliwia podmiotom gospodarczym wybranie nazwy wprowadzającej w błąd, natomiast drugi – w jego art. 17, który zobowiązuje podmioty gospodarcze do stosowania nazwy przewidzianej w przepisach, o ile takowa istnieje. 53. Jak już wyjaśniono, nazwy przewidziane w przepisach dla niektórych rodzajów środków spożywczych mogą zostać ustanowione w ustawodawstwie państwa członkowskiego, jeżeli brak jest uregulowań Unii dotyczących danego środka spożywczego. Rozporządzenie nr 1169/2011 milczy jednak na temat ewentualnych powodów ustanowienia nazwy przewidzianej w przepisach. 54. W świetle powyższego proponuję Trybunałowi, aby na pytanie pierwsze udzielił poniższej odpowiedzi. Rozporządzenie nr 1169/2011 stoi na przeszkodzie określeniu przez państwa członkowskie w drodze norm ogólnych, które nazwy wprowadzają w błąd. Niemniej jednak państwa członkowskie nie są pozbawione możliwości ustanowienia w drodze norm ogólnych nazw przewidzianych w przepisach w odniesieniu do niektórych środków spożywczych, pod warunkiem, że takie nazwy przewidziane w przepisach nie są ustanowione przez prawo Unii. 55. Istotną kwestią, której rozstrzygnięcie należy w ostatecznym rozrachunku do sądu odsyłającego, jest zatem to, o co tak naprawdę chodzi w uregulowaniu francuskim. Powrócę do niej w pkt 82–98 niniejszej opinii. 3. W przedmiocie pytania drugiego 56. Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy normą wyrażoną w załączniku VI w związku z art. 17 rozporządzenia nr 1169/2011 zharmonizowano w szczególny sposób możliwość stosowania nazw mięsnych do celów opisywania, wprowadzania do obrotu lub promowania środków spożywczych, w których mięso jest zastąpione białkiem roślinnym (zwanych dalej „zamiennikami”). 57. Przede wszystkim należy wskazać, że uczestnicy postępowania przed Trybunałem nie zgadzają się co do tego, czy w przypadku zastąpienia w środkach spożywczych mięsa białkiem roślinnym zastosowanie znajduje norma wyrażona w załączniku VI. 58. Protéines France, UVE i Beyond Meat utrzymują, że norma wyrażona w załączniku VI w istocie dotyczy takich sytuacji. Jak rozumiem, ci uczestnicy uważają, że prawodawca Unii zezwolił na stosowanie nazw mięsnych w przypadku produktów, w których mięso jest zastąpione białkiem roślinnym, o ile konsumenci zostali odpowiednio poinformowani z wykorzystaniem dodatkowego wskazania towarzyszącego nazwie środka spożywczego, a tym samym nie zostali wprowadzeni w błąd. Oznacza to, że państwa członkowskie nie mogą zakazać stosowania nazwy zamiennika, która spełnia te wymagania. 59. Z kolei rządy francuski, włoski i grecki, a także Komisja, uważają, że norma wyrażona w załączniku VI nie znajduje zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy. Twierdzą one w istocie, że owa norma nie ma zastosowania do środka spożywczego zawierającego pojedynczy składnik ( ), jak również do sytuacji całkowitego zastąpienia. 60. Moim zdaniem argumentacja tych państw członkowskich i Komisji nie jest przekonująca. Sądzę natomiast, że norma wyrażona w załączniku VI obejmuje swoim zakresem stosowanie nazw mięsnych w odniesieniu do zamienników roślinnych ( ). 61. Zanim wyjaśnię, dlaczego tak uważam, odniosę się do pewnej kwestii incydentalnej. Zastosowanie normy wyrażonej w załączniku VI zakłada istnienie po stronie konsumentów – w sytuacji, gdy konfrontują się oni z nazwami podanymi w uregulowaniu francuskim – oczekiwania, że środki spożywcze zawierają mięso. 62. Przypominam, że norma wyrażona w załączniku VI ma zastosowanie, gdy „komponent lub składnik, których normalnego stosowania lub naturalnej obecności oczekują konsumenci, został zastąpiony innym komponentem lub składnikiem” ( ). 63. Nie wydaje się, aby pomiędzy uczestnikami postępowania przed Trybunałem istniał spór co do tego, że konsumenci oczekują, iż środek spożywczy oznaczony wyłącznie nazwą „kiełbasa”, „kotlet” albo też jakąkolwiek inną nazwą podaną w uregulowaniu francuskim będzie produktem pochodzenia zwierzęcego. 64. W oparciu o to założenie przeanalizuję teraz, do jakiego rodzaju zastąpień ma zastosowanie norma wyrażona w załączniku VI. a) Czy norma wyrażona w załączniku VI obejmuje swoim zakresem zastąpienie mięsa białkiem roślinnym? 65. Norma wyrażona w załączniku VI wyraźnie odnosi się do sytuacji, w których składnik, którego konsumenci oczekują w przypadku danego środka spożywczego, został częściowo lub całkowicie zastąpiony innym składnikiem. Z brzmienia tej normy wynika zatem, że dotyczy ona przypadku, w którym, na przykład, kiełbasa w ogóle nie zawiera mięsa, lecz jedynie białko roślinne. Ponadto sposób jej sformułowania nijak nie wskazuje na to, by owa norma miała zastosowanie wyłącznie do środków spożywczych zawierających więcej niż jeden składnik. 66. Jeżeli umieścimy normę wyrażoną w załączniku VI w szerszym kontekście rozporządzenia nr 1169/2011, istotnego znaczenia nabierze jego art. 7 ust. 1 lit. d). Z tego przepisu wynika, że stosowanie nazwy środka spożywczego, która sugeruje obecność składnika, który zwykle jest obecny w danym środku spożywczym (mięsa), lecz który w rzeczywistości został zastąpiony innym składnikiem (białkiem roślinnym), co do zasady wprowadza w błąd, a zatem jest zakazane. 67. W tym względzie normę wyrażoną w załączniku VI można odczytywać w ten sposób, że zapewnia ona rozwiązanie umożliwiające stosowanie danej nazwy, mimo iż doszło do zastąpienia oczekiwanego składnika. To rozwiązanie polega na dodaniu towarzyszącego nazwie wskazania doprecyzowującego składnik zastępczy. Tytułem przykładu – o ile nazwa „kiełbasa” kreuje oczekiwanie obecności mięsa, o tyle pojęcie „kiełbasa warzywna” może stanowić wyjaśnienie, że w danym produkcie mięso zostało zastąpione białkiem roślinnym ( ). 68. Prace legislacyjne również potwierdzają, że norma wyrażona w załączniku VI ma zastosowanie w przypadku zastąpienia mięsa białkiem roślinnym. 69. W toku procesu decyzyjnego zarówno Parlament Europejski, jak i Rada Unii Europejskiej zgodnie twierdziły, że stosowanie nazwy pierwotnego środka spożywczego, którego składniki zostały zastąpione, do oznaczenia będącego substytutem środka spożywczego zawierającego inne składniki powinno być możliwe. Te instytucje nie zgadzały się natomiast co do sposobu, w jaki należy informować o tym konsumentów. Parlament zaproponował stosowanie pewnych oznaczeń, takich jak „imitacja produktu żywnościowego” ( ), czemu sprzeciwiła się Rada, która preferowała wyraźne wskazanie składnika zastępczego obok nazwy środka spożywczego ( ). Kompromisowe rozwiązanie przyjęte w wersji ostatecznej polegało na zapewnieniu, aby wskazanie było umieszczone bezpośrednio w pobliżu nazwy oraz z wykorzystaniem określonego rozmiaru czcionki ( ). 70. Prace legislacyjne sugerują zatem, że ani Parlament, ani Rada nie zamierzały uniemożliwić stosowania nazw używanych zwyczajowo w przypadku środka spożywczego jednego rodzaju również w odniesieniu do środka spożywczego innego rodzaju, zaś jedyna różnica między tymi instytucjami sprowadzała się do zaproponowanego rozwiązania pozwalającego zapobiec ewentualnej dezorientacji konsumentów. 71. Z powyższego wynika, że norma wyrażona w załączniku VI obejmuje swoim zakresem zastąpienie mięsa białkiem roślinnym. b) Znaczenie wyroku TofuTown.com dla wykładni normy wyrażonej w załączniku VI 72. Wyrok TofuTown.com ( ) sugeruje, że stosowanie normy wyrażonej w załączniku VI może zostać wyłączone w drodze ustanowienia nazwy przewidzianej w przepisach. 73. Jak już wyjaśniono (zob. pkt 32–37 niniejszej opinii), art. 17 rozporządzenia nr 1169/2011 zobowiązuje podmioty gospodarcze do opisania produktu spożywczego jego nazwą przewidzianą w przepisach, o ile takowa istnieje. Jeżeli taka nazwa nie istnieje, to – biorąc pod uwagę, że podmioty gospodarcze muszą nadać swojemu produktowi jakąś nazwę – mogą one zastosować nazwę zwyczajową lub nazwę opisową. 74. W sprawie, w której wydano wyrok TofuTown.com, analizowano kwestię, czy dopuszczalne jest używanie pojęć takich jak „masło z tofu”, „ser wegański” i „mleko sojowe”, skoro w rozporządzeniu nr 1308/2013 ( ) ustanowiono szczegółowe definicje „mleka” i „przetworów mlecznych”, w tym „masła” i „sera”. Trybunał orzekł, że te pojęcia nie mogą być stosowane do oznaczenia produktów wyłącznie roślinnego pochodzenia, nawet jeżeli obok ich nazw umieszczono dodatkowe wskazania dotyczące składnika zastępczego. Trybunał uznał, że te pojęcia są zastrzeżone wyłącznie dla przetworów mlecznych ( ). 75. Ponadto rozporządzeniem nr 1308/2013 zastrzeżono wyłącznie dla przetworów mlecznych te nazwy w rozumieniu art. 17 rozporządzenia nr 1169/2011, które są faktycznie stosowane do przetworów mlecznych. Wśród tych nazw znajdują się nazwy zwyczajowe, takie jak pojęcie „Sahne” w języku niemieckim. Pojęcie „Sahne”, w odróżnieniu od pojęcia „Rahm”, nie figuruje w rozporządzeniu nr 1308/2013. Mimo to Trybunał uznał, że ta nazwa zwyczajowa także nie może być stosowana do oznaczenia produktu wyłącznie roślinnego pochodzenia ( ). 76. Wydaje mi się, że ten wyrok można odczytywać w taki sposób, iż jeżeli produkt ma nazwę przewidzianą w przepisach, to nie można jej stosować, nawet łącznie z dodatkowym wskazaniem, do oznaczenia produktu zawierającego składniki zastępcze. Oznacza to na przykład, że jeżeli „kiełbasa” byłaby nazwą przewidzianą w przepisach, to nie można by jej zastosować do oznaczenia produktu zawierającego wyłącznie białko roślinne, nawet gdyby posłużono się dodatkowym wskazaniem, takim jak „kiełbasa roślinna”. 77. Wniosek, jaki można wysnuć z wyroku TofuTown.com, jest tego rodzaju, że norma wyrażona w załączniku VI dopuszcza stosowanie nazw mięsnych w odniesieniu do środków spożywczych opartych na białku roślinnym łącznie z dodatkowym wskazaniem towarzyszącym nazwie środka spożywczego jedynie wówczas, gdy nazwa mięsna nie jest nazwą przewidzianą w przepisach. Prawodawca, w drodze ustanowienia nazwy przewidzianej w przepisach, może zakazać jej stosowania w odniesieniu do wszelkich zamienników. 78. Taka nazwa może być ustanowiona w prawie Unii, jak miało to miejsce w sytuacji analizowanej w wyroku TofuTown.com, lub, w braku uregulowań Unii, w prawie krajowym. 79. W związku z tym państwa członkowskie mogą zakazać stosowania zwyczajowych nazw mięsnych w odniesieniu do środków spożywczych opartych na białku roślinnym poprzez przekształcenie takich nazw zwyczajowych w nazwy przewidziane w przepisach. 80. Proponuję zatem Trybunałowi, aby na pytanie drugie odpowiedział w sposób zaprezentowany poniżej. Normą wyrażoną w załączniku VI w związku z art. 17 rozporządzenia nr 1169/2011 nie zharmonizowano w szczególny sposób stosowania nazw zamienników. Te przepisy pozostawiają państwom członkowskim możliwość ustanowienia nazw przewidzianych w przepisach oraz zastrzeżenia ich w ten sposób dla określonych środków spożywczych. 81. Ponieważ prawodawca może wyłączyć stosowanie normy wyrażonej w załączniku VI w drodze ustanowienia nazw przewidzianych w przepisach, istotną kwestią, którą także w ostatecznym rozrachunku powinien rozstrzygnąć sąd odsyłający, jest zatem to, o co tak naprawdę chodzi w uregulowaniu francuskim. To zagadnienie będzie przedmiotem poniższych rozważań. 4. Czy w uregulowaniu francuskim ustanowiono nazwy przewidziane w przepisach? 82. Uczestnicy postępowania przed Trybunałem wydają się odmiennie zapatrywać na kwestię, czy w uregulowaniu francuskim ustanowiono nazwy przewidziane w przepisach w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego. 83. W przedstawionych Trybunałowi uwagach na piśmie rząd francuski nie zajął stanowiska w przedmiocie tego, czy organom francuskim przyświecał zamiar ustanowienia nazw przewidzianych w przepisach. Protéines France utrzymuje jednak, że w ramach postępowania krajowego organy francuskie odrzuciły hipotezę, jakoby dekretem z 2022 r. ustanowiono nazwy przewidziane w przepisach ( ). Nie przedstawiono żadnych wyjaśnień dotyczących kontekstu tego twierdzenia. 84. Moim zdaniem przy ocenie, czy uregulowaniem francuskim uregulowano nazwy przewidziane w przepisach, należy stosować podejście obiektywne, oparte na skutkach, jakie wywołują te uregulowania. Na potrzeby tej oceny zamiar organów krajowych nie jest rozstrzygający. 85. Jeżeli skutkiem uregulowań krajowych jest zastrzeżenie określonych nazw dla określonych rodzajów produktów, to owymi uregulowaniami ustanawia się nazwy przewidziane w przepisach. Jest tak nawet wówczas, gdy w owych uregulowaniach nie wskazano formalnie, że regulują one nazwy środków spożywczych. 86. Wydaje mi się, co stwierdzam w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy, że uregulowaniem francuskim ustanowiono przewidziane w przepisach nazwy niektórych środków spożywczych zawierających mięso. 87. Przede wszystkim oczywiste jest, że nazwy produktów mięsnych mogą być regulowane na szczeblu krajowym, ponieważ takie nazwy nie są ustanowione na szczeblu Unii, tak jak jest to na przykład w przypadku przetworów mlecznych. Według mojej najlepszej wiedzy w uregulowaniach Unii nie ustanowiono, poza kilkoma wyjątkami ( ), nazw przewidzianych w przepisach w odniesieniu do konkretnych produktów mięsnych ( ). 88. W tym względzie Parlament zaproponował, w kontekście przepisów Unii w dziedzinie WPR, poprawkę mającą na celu ograniczenie stosowania niektórych pojęć do produktów mięsnych. Ta poprawka miała następujące brzmienie: „Nazwy, które wchodzą w zakres art. 17 [rozporządzenia nr 1169/2011], obecnie stosowane w odniesieniu do produktów mięsnych i surowych wyrobów mięsnych, są zastrzeżone wyłącznie dla produktów zawierających mięso. Obejmuje to zwłaszcza następujące nazwy: – stek; – kiełbasa; – kotlet; – burger; – hamburger” ( ). Ta propozycja została jednak zarzucona ( ). 89. Skoro prawodawca Unii mógł uregulować te nazwy na szczeblu Unii, ale tego nie uczynił, to dlaczego państwo członkowskie miałoby nie móc tak postąpić na szczeblu krajowym? 90. Uregulowanie francuskie, podobnie jak zarzucone przepisy Unii, zastrzega określone nazwy dla produktów pochodzenia zwierzęcego. Jak wskazuje Beyond Meat, owe uregulowania czynią w praktyce niemożliwym stosowanie jakichkolwiek nazw mięsnych w odniesieniu do środków spożywczych opartych na białku roślinnym. 91. W rezultacie uregulowanie francuskie kodyfikuje zwyczajowe lub opisowe nazwy mięsa, przekształcając je tym samym w nazwy przewidziane w przepisach. W tym względzie uregulowanie francuskie nie różni się zbytnio od uregulowań Unii dotyczących mleka i przetworów mlecznych, które badano w wyroku TofuTown.com. Tak jak rozporządzenie nr 1308/2013 nie określa dokładnego składu wymienionych w nim przetworów mlecznych, takich jak masło i ser, lecz wymaga, aby zawierały one mleko, tak samo uregulowanie francuskie nie określa dokładnego składu każdego z wymienionych w nim produktów, lecz wskazuje, że muszą one zawierać mięso. 92. Ponadto w uregulowaniu francuskim, podobnie jak w analizowanym w wyroku TofuTown.com rozporządzeniu nr 1308/2013, w którym odniesiono się do nazw faktycznie stosowanych do przetworów mlecznych, ale nie wymieniono ich w sposób wyraźny, odniesiono się do nazw faktycznie stosowanych do produktów mięsnych – takich jak konkretne pojęcia stosowane w branży mięsnej i wędliniarskiej – a tym samym przekształcono je, w taki sam sposób jak ten, który został uznany przez Trybunał w wyroku TofuTown.com, w nazwy przewidziane w przepisach, które są zastrzeżone wyłącznie dla produktów zawierających mięso. 93. Czy istotne jest, jakie były motywy przyjęcia uregulowania krajowego? 94. Moim zdaniem takie powody nie mają znaczenia przy rozstrzyganiu, czy danym uregulowaniem ustanowiono nazwy przewidziane w przepisach. To, czy organy francuskie w istocie zamierzały zapewnić ochronę konsumentom bądź branży mięsnej, jak również to, czy przyjęcie takich uregulowań jest motywowane wolą ochrony krajowego dziedzictwa gastronomicznego, co zasugerował rząd włoski, zachowania różnorodności językowej czy też jakimikolwiek innymi względami, pozostaje bez wpływu dla odpowiedzi na pytanie, czy skutkiem uregulowania jest zastrzeżenie określonych nazw dla określonych produktów. Moim zdaniem jest to jedyne istotne pytanie. 95. Jestem również skłonna zgodzić się z argumentami przytoczonymi przez rząd włoski, że zakaz stosowania w odniesieniu do niektórych produktów nazwy, która jest zwyczajowo stosowana w odniesieniu do innych produktów, jest równoznaczny z zastrzeżeniem tej nazwy dla pierwotnego środka spożywczego. Nie ma znaczenia, że formalnie nie stwierdza się, iż jest to nazwa przewidziana w przepisach. 96. W kontekście uregulowania francuskiego zakaz stosowania nazw mięsnych w odniesieniu do środków spożywczych opartych na białku roślinnym jest równoznaczny z zastrzeżeniem tych nazw dla środków spożywczych zawierających mięso. 97. W związku z tym uważam, że uregulowaniem francuskim rzeczywiście ustanowiono nazwy przewidziane w przepisach. Zweryfikowanie tej kwestii należy jednak w ostatecznym rozrachunku do sądu odsyłającego. 98. Podsumowując, ani art. 7 rozporządzenia nr 1169/2011, ani norma wyrażona w załączniku VI w związku z art. 17 tego rozporządzenia nie uniemożliwiają państwom członkowskim ustanowienia nazw przewidzianych w przepisach (jeżeli brak jest ustanowionych na szczeblu Unii nazw przewidzianych w przepisach). W związku z tym jeżeli uregulowaniem francuskim ustanowiono nazwy przewidziane w przepisach, to owo uregulowanie należy do zakresu stosowania art. 38 ust. 2 tego rozporządzenia. C.   Pytania dodatkowe 99. Ponieważ proponuję, aby przyjąć, że uregulowanie francuskie należy do zakresu stosowania art. 38 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/2011, zachodzi konieczność rozstrzygnięcia szeregu kwestii poruszonych w ramach pytania czwartego. 1. W przedmiocie pytania czwartego 100. Odpowiedź na pytanie czwarte lit. a) i b) wypływa z analizy pytania drugiego. 101. Artykuły 9 i 17 rozporządzenia nr 1169/2011 nie stoją na przeszkodzie przyjęciu przez państwa członkowskie środka krajowego określającego próg zawartości białek roślinnych, poniżej którego stosowanie nazw środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego jest dopuszczalne do celów opisywania, wprowadzania do obrotu lub promowania środków spożywczych zawierających białko roślinne. Gdy państwa członkowskie określają takie progi, ustanawiają w istocie nazwy przewidziane w przepisach. 102. Państwo członkowskie, w drodze przyjęcia środków krajowych zakazujących stosowania określonych nazw zwyczajowych i opisowych, w tym również wówczas, gdy towarzyszą im dodatkowe wskazania, przekształca owe nazwy zwyczajowe i opisowe w nazwy przewidziane w przepisach, do czego jest uprawnione. 103. Poprzez pytanie czwarte lit. c) sąd odsyłający zdaje się występować o potwierdzenie decyzji, która została już przezeń podjęta. Z postanowienia odsyłającego wynika bowiem, że zarzut, iż dekret z 2022 r. narusza postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów, został podniesiony w sposób odrębny w postępowaniu głównym oraz oddalony przez sąd odsyłający. Sąd ten wyjaśnił, że jego zdaniem ów dekret nie stworzył przeszkody ani w przywozie środków spożywczych z innych państw członkowskich, ani w ich wywozie z Francji do innych państw członkowskich. 104. Przypominam, że w razie zaklasyfikowania uregulowania francuskiego jako dotyczącego kwestii, które nie zostały zharmonizowane w szczególny sposób rozporządzeniem nr 1169/2011, owo uregulowanie jest, na podstawie art. 38 ust. 2 tego rozporządzenia, dozwolone, „pod warunkiem że nie zakazuj[e] on[o], nie [utrudnia] ani nie [ogranicza] swobodnego przepływu towarów”. 105. Rząd francuski twierdzi, że uregulowanie francuskie jest zgodne z art. 38 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/2011, ponieważ odnosi się do sytuacji o charakterze wyłącznie wewnętrznym, a tym samym nie jest objęte swobodnym przepływem towarów. Tego rodzaju środki, których przedmiotem nie jest uregulowanie wymiany towarowej między państwami członkowskimi, nie mogą stanowić przeszkody w swobodnym przepływie towarów. 106. UVE i Beyond Meat stoją z kolei na stanowisku, że dekret z 2022 r. ogranicza swobodny przepływ towarów. Twierdzą one ponadto, że ów dekret nie odpowiada żadnemu celowi interesu ogólnego oraz nie jest ani konieczny, ani proporcjonalny. 107. W tym względzie przypominam, że uregulowanie francuskie ma zastosowanie wyłącznie do środków spożywczych produkowanych we Francji z przeznaczeniem na rynek francuski. To uregulowanie dotyczy zatem sytuacji o charakterze wyłącznie wewnętrznym, która pozostaje poza zakresem stosowania postanowień traktatu regulujących swobody rynkowe. 108. Na przykład w wyroku Mathot ( ) Trybunał orzekł, że zasady dotyczące etykietowania masła, które są nałożone wyłącznie na producentów belgijskich, a nie na producentów z innych państw członkowskich, nie ograniczają przywozu masła ani nie stawiają w mniej korzystnej sytuacji wprowadzania do obrotu przywożonego masła (na podstawie obecnie obowiązującego art. 34 TFUE). W związku z tym nie naruszają one zasad swobodnego przepływu. 109. W ogłoszonym niedawno wyroku Asociación Nacional de Productores de Ganado Porcino ( ) Trybunał uznał, że uregulowaniu krajowemu, które stanowi, iż określona nazwa handlowa świń rasy iberyjskiej („ibérico de cebo”) może być przyznana jedynie produktom spełniającym wskazane w tym uregulowaniu określone wymogi, których stosowanie jest ograniczone do terytorium krajowego, nie stoi na przeszkodzie ani art. 34 TFUE, który dotyczy ograniczeń w przywozie, ani art. 35 TFUE, który dotyczy ograniczeń w wywozie. To uregulowanie zawierało przepis przewidujący, że opatrzone podobnymi nazwami produkty z innych państw członkowskich mogą być przywożone do Hiszpanii i wprowadzane do obrotu pod takimi nazwami na rynku hiszpańskim, nawet jeżeli nie spełniają wymogów ustanowionych w tym dekrecie. 110. Uregulowanie francuskie zawiera podobne przepisy. 111. Nie wymaga uzasadnienia uregulowanie krajowe, które nie wchodzi w zakres stosowania zasad swobodnego przepływu ( ). W związku z tym argumenty, że takie uregulowanie nie jest proporcjonalne, są pozbawione znaczenia na gruncie prawa Unii, ponieważ owo uregulowanie nie stwarza przeszkody w wymianie handlowej. 112. Beyond Meat wskazuje na jeszcze jeden powód, dla którego dekret z 2022 r. może być postrzegany jako stwarzający przeszkodę w wymianie handlowej. Ta spółka zwraca uwagę na fakt, że ponieważ podmioty gospodarcze zarządzają złożonymi łańcuchami dostaw obejmującymi wiele państw członkowskich, ów dekret naraża podmioty gospodarcze mające siedzibę w innych państwach członkowskich na istotne ryzyko prawne w sytuacji, gdy wprowadzają one swoje produkty do obrotu we Francji, a to z tego względu, iż muszą wykazać pochodzenie swoich produktów oraz zgodność z ustawodawstwem jednego z innych państw członkowskich. 113. Zgadzam się, że ten argument jest w pewnym stopniu przekonujący. Dekret z 2022 r. stanowi, że jego przepisy nie mają zastosowania do produktów pochodzących z innych państw członkowskich, państw EOG i Turcji. Dlatego też importer, jeżeli nie chce dopuścić do tego, by przepisy owego dekretu znalazły zastosowanie w jego sytuacji, musi wykazać, że produkt pochodzi z jednego z tych państw, co może się wiązać z dodatkowymi obciążeniami administracyjnymi oraz pociągać za sobą dodatkowe koszty. 114. Ten przepis dekretu z 2022 r. został jednak zmieniony. Dekret z 2024 r. stanowi obecnie, że jego przepisy nie mają zastosowania do żadnych produktów pochodzących z importu, co oznacza, iż importerzy nie muszą udowadniać pochodzenia przywożonych środków spożywczych, aby uniknąć zastosowania tego dekretu. 115. W związku z tym proponuję Trybunałowi, aby na pytanie czwarte lit. c) odpowiedział w ten sposób, że rozporządzenie nr 1169/2011 nie stoi na przeszkodzie przyjmowaniu przez państwa członkowskie przepisów, które mają zastosowanie jedynie do sytuacji o charakterze wyłącznie wewnętrznym, oraz że takie przepisy nie wymagają uzasadnienia. 116. Pragnę dodać, że uzasadnienie może być jednak wymagane na gruncie prawa krajowego. Ponadto dyskusje na temat powodów wprowadzenia bądź niewprowadzenia uregulowań ustanawiających nazwy przewidziane w przepisach wpisują się w ramy krajowych procesów politycznych. 117. Batalie polityczne mogą być jednak przenoszone na szczebel Unii, ponieważ Unia może ustanawiać nazwy przewidziane w przepisach albo uniemożliwiać ich ustanowienie. Przytoczone w niniejszym postępowaniu argumenty, że zakaz stosowania nazw mięsnych w odniesieniu do środków spożywczych opartych na białku roślinnym jest sprzeczny z polityką Unii, na przykład ze strategią „od pola do stołu” ( ), czy też, w ujęciu bardziej ogólnym, z Europejskim Zielonym Ładem, należy uznać za istotne. Niemniej jednak dopóki prawodawca Unii nie zdecyduje się na interwencję, dopóty ani sędziowie Trybunału, ani ja sama, nie będziemy mogli się wypowiedzieć, niezależnie od naszych osobistych zapatrywań na tę kwestię, na temat uzasadnienia zakazu stosowania, czy to we Francji, czy też w jakimkolwiek innym państwie członkowskim, nazw mięsnych w odniesieniu do środków spożywczych opartych na białku roślinnym. 2. W przedmiocie pytania trzeciego 118. Pytanie trzecie zostało zadane na wypadek, gdyby w odpowiedzi na pytanie pierwsze lub drugie stwierdzono, że państwa członkowskie nie są uprawnione do przyjmowania środków takich jak dekret z 2022 r. Jeżeli Trybunał przychyli się do mojej propozycji, nie powstanie konieczność udzielenia odpowiedzi na pytanie trzecie. Omówię je pokrótce na wypadek, gdyby Trybunał zdecydował się postąpić inaczej. 119. Na pytanie trzecie lit. b) należy odpowiedzieć w ten sposób, że jeżeli państwom członkowskim nie przysługuje kompetencja szczątkowa do stanowienia prawa, nie mogą one również określić progu zawartości białek roślinnych, poniżej którego dopuszczalne jest stosowanie nazw mięsnych. 120. Co się tyczy pytania trzeciego lit. a), które dotyczy nakładania sankcji administracyjnych, jest jasne, że nawet w przypadku kwestii harmonizowanych w szczególny sposób państwa członkowskie mogą, a nawet muszą, zapewnić skuteczne stosowanie uregulowań Unii. Jeżeli organy krajowe stwierdzą, że sankcje administracyjne stanowią skuteczną metodę pozwalającą zapewnić skuteczność (effet utile) uregulowań Unii, to nic nie stoi na przeszkodzie temu, by nakładały one takie sankcje w sytuacji nieprzestrzegania wymogów określonych w rozporządzeniu nr 1169/2011. 121. Zostało to potwierdzone, jak wskazała Komisja, w rozporządzeniu (WE) nr 178/2002 ( ), które powierza państwom członkowskim zadanie wprowadzania w życie prawa żywnościowego. Obejmuje to również uchwalenie przepisów dotyczących sankcji ( ). 122. W związku z tym proponuję Trybunałowi, aby na pytanie trzecie lit. a) odpowiedział w ten sposób, że rozporządzenie nr 1169/2011 nie stoi na przeszkodzie nakładaniu przez państwa członkowskie sankcji administracyjnych w przypadku nieprzestrzegania tego rozporządzenia. IV. Wnioski 123. W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez Conseil d’État (radę stanu, Francja) odpowiedział następująco: 1) W odpowiedzi na pytanie pierwsze – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 stoi na przeszkodzie określeniu przez państwa członkowskie w drodze norm ogólnych, które nazwy wprowadzają w błąd. Niemniej jednak państwa członkowskie nie są pozbawione możliwości ustanowienia w drodze norm ogólnych nazw przewidzianych w przepisach w odniesieniu do niektórych środków spożywczych, pod warunkiem, że takie nazwy przewidziane w przepisach nie są ustanowione przez prawo Unii. 2) W odpowiedzi na pytanie drugie – przepisami pkt 4 części A załącznika VI do rozporządzenia nr 1169/2011 w związku z jego art. 17 nie zharmonizowano w szczególny sposób stosowania nazw zamienników. Te przepisy pozostawiają państwom członkowskim możliwość ustanowienia nazw przewidzianych w przepisach oraz zastrzeżenia ich w ten sposób dla określonych środków spożywczych. 3) W odpowiedzi na pytanie czwarte – art. 9 i 17 rozporządzenia nr 1169/2011 nie stoją na przeszkodzie przyjęciu przez państwa członkowskie środka krajowego określającego próg zawartości białek roślinnych, poniżej którego stosowanie nazw środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego jest dopuszczalne do celów opisywania, wprowadzania do obrotu lub promowania środków spożywczych zawierających białko roślinne. Gdy państwa członkowskie określają takie progi, ustanawiają w istocie nazwy przewidziane w przepisach. Państwo członkowskie, w drodze przyjęcia środków krajowych zakazujących stosowania określonych nazw zwyczajowych i opisowych, w tym również wówczas, gdy towarzyszą im dodatkowe wskazania, przekształca owe nazwy zwyczajowe i opisowe w nazwy przewidziane w przepisach, do czego jest uprawnione. Artykuły 9 i 17 rozporządzenia nr 1169/2011 nie stoją na przeszkodzie przyjmowaniu przez państwa członkowskie przepisów, które mają zastosowanie jedynie do sytuacji o charakterze wyłącznie wewnętrznym, zaś takie przepisy nie wymagają uzasadnienia. 4) Nie jest konieczne udzielenie odpowiedzi na pytanie trzecie. Alternatywnie, w odpowiedzi na pytanie trzecie – rozporządzenie nr 1169/2011 nie stoi na przeszkodzie nakładaniu przez państwa członkowskie sankcji administracyjnych w przypadku nieprzestrzegania tego rozporządzenia. Jeżeli państwom członkowskim nie przysługuje kompetencja szczątkowa do stanowienia prawa, nie mogą one również określić progu zawartości białek roślinnych, poniżej którego dopuszczalne jest stosowanie nazw mięsnych. ( ) Język oryginału: angielski. ( ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz.U. 2011, L 304, s. 18) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 1169/2011”). ( ) Décret no 2022‑947 du 29 juin 2022 relatif à l’utilisation de certaines dénominations employées pour désigner des denrées comportant des protéines végétales (dekret nr 2022‑947 z dnia 29 czerwca 2022 r. w sprawie stosowania niektórych nazw wykorzystywanych do oznaczania środków spożywczych zawierających białko roślinne) (JORF nr 150 z dnia 30 czerwca 2022 r., tekst nr 3). ( ) Artykuł L. 412–10 kodeksu konsumenckiego został wprowadzony art. 5 Loi du 10 juin 2020 relative à la transparence de l’information sur les produits agricoles et alimentaires (ustawy z dnia 10 czerwca 2020 r. o przejrzystości informacji o produktach rolnych i spożywczych) (JORF nr 142 z dnia 11 czerwca 2020 r., tekst nr 1). ( ) Protéines France jest związkiem przedsiębiorstw działających na francuskim rynku białek pochodzenia roślinnego. Do postępowania głównego przystąpiły, jako interwenienci popierający żądania skargi wniesionej przez ten związek, między innymi takie spółki jak Beyond Meat, Inc., 77 Foods SAS, Les Nouveaux Fermiers SAS, Umiami SAS, NxtFood SAS, Nutrition et santé SAS i Olga SAS. ( ) UVE jest organizacją zrzeszającą stowarzyszenia i towarzystwa wegańskie i wegetariańskie w całej Unii Europejskiej. Jednym z jej członków jest AVF – stowarzyszenie z siedzibą we Francji, którego celem jest promowanie wegetarianizmu. ( ) Spółka Beyond Meat jest producentem środków spożywczych opartych na białku roślinnym, a jej siedziba znajduje się w Stanach Zjednoczonych. ( ) Zobacz art. 2 pkt 3 i 4 dekretu z 2022 r. ( ) Zobacz art. 3 pkt 1 dekretu z 2022 r. ( ) Znajdujący się w załączniku wykaz ponad 300 nazw jest podzielony na pięć sekcji zawierających produkty pochodzenia zwierzęcego, obok których wskazano nieprzekraczalny maksymalny udział białka roślinnego, który zazwyczaj mieści się w przedziale od 0,5 % do 7 %. Na przykład w sekcji III, która zawiera nazwy zaczerpnięte z kodeksu postępowania dotyczącego wędlin, mięsa peklowanego i konserw mięsnych, wymieniono „boczek” (0,5 %), „kiełbaski chipolata” (0,5 %), „kiełbaski merguès/merguez” oraz „salami” (1,0 %). W sekcji IV, która zawiera nazwy zaczerpnięte z kodeksu dobrych praktyk dotyczących produktów drobiowych, wymieniono „nuggetsy (drobiowe)” (3,5 %). ( ) Décret no 2024‑144 du 26 février 2024 relatif à l’utilisation de certaines dénominations employées pour désigner des denrées comportant es protéines végétales (dekret nr 2024‑144 z dnia 26 lutego 2024 r. w sprawie stosowania niektórych nazw wykorzystywanych do oznaczania środków spożywczych zawierających białko roślinne) (JORF nr 48 z dnia 27 lutego 2024 r., tekst nr 15). ( ) Zobacz art. 9 dekretu z 2024 r. ( ) Zobacz art. 2 pkt 3 dekretu z 2024 r., który zastępuje art. 2 pkt 3 i 4 dekretu z 2022 r. ( ) W załączniku I do dekretu z 2024 r. znajduje się następujący wykaz zawierający 21 pojęć: „filet; faux filet; rumsteck; entrecote; aiguillette baronne; bavette d’aloyau; onglet; hampe; bifteck; basse côte; paleron; flanchet; steak; escalope; tendron; grillade; longe; travers; jambon; boucher/bouchère; charcutier/charcutière”. ( ) W załączniku II do dekretu z 2024 r. znajduje się skonsolidowany wykaz pojęć, które są aktualnie przedstawione w porządku alfabetycznym. ( ) Zobacz na przykład: I. Carreño, France bans „meaty” Terms for plant-based products: Will the European Union follow?, European Journal of Risk Regulation, Vol. 13, 2022, No 4, s. 665; F. Planchenstainer, „Meat me in Italy”: The Italian ban on meat-sounding names and cell-cultured meat, European Food and Feed Law Review, Vol. 19, 2024, No 2, s. 66, w szczególności s. 71. ( ) Zobacz na przykład S. Polydor, E.-M. Strobel, Switzerland: „No” to vegan salami, but „yes” to soy-based whipping cream? Labelling rules for plant-based alternatives to foods of animal origin, European Food and Feed Law Review, Vol. 16, 2021, No 3, s. 239. ( ) Zobacz na przykład A. Buxton, Plant-based labeling globally: Where consumers and companies currently stand, Plant Based World Pulse, 18 lipca 2023 r. ( ) Jeśli chodzi o Stany Zjednoczone, w piśmiennictwie wskazuje się, że około 30 stanów podjęło próby uchwalenia przepisów zakazujących stosowania terminologii mięsnej w odniesieniu do produktów pochodzenia roślinnego lub produktów z mięsa laboratoryjnego. Zobacz na przykład S. Taylor, Meat wars: The unsettled intersection of federal and state food labeling regulations for plant-based meat alternatives, University of Massachusetts Law Review, Vol. 15, 2020, No 2, s. 269. ( ) Zobacz, w odniesieniu do Niemiec, na przykład: A. Meisterernst, Leitsätze vegetarische Lebensmittel Vor 300. Leitsätze für vegane und vegetarische Lebensmittel mit Ähnlichkeit zu Lebensmitteln tierischen Ursprungs, w: Sosnitza/Meisterernst, Lebensmittelrecht, Werkstand: 187. EL, sierpień 2023 r., pkt 1–14; D. Horn, II. Grundlagen des Lebensmittelrecht, w: Streinz/Kraus, Lebensmittelrechts-Handbuch, Werkstand: 46. EL, styczeń 2024 r., pkt 246a–246m (odczyt z wykorzystaniem tłumaczenia maszynowego). ( ) Zobacz, w odniesieniu do Niderlandów, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, Handboek Etikettering van levensmiddelen, Wersja 8.0, 27 czerwca 2022 r., pkt 22.10 (odczyt z wykorzystaniem tłumaczenia maszynowego). ( ) Zobacz na przykład S. Tai, Legalizing the meaning of meat, Loyola University Chicago Law Journal, Vol. 51, 2020, No 3, s. 743. ( ) Jest to jeden z głównych argumentów przytaczanych w podobnym kontekście w Stanach Zjednoczonych. Zobacz na przykład J. Pitkoff, State bans on labeling for alternative meat products: Free speech and consumer protection, N.Y.U. Environmental Law Journal, Vol. 29, 2021, No 2, s. 297. ( ) Na przykład w sprawie, w której wydano wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., TofuTown.com (C‑422/16, EU:C:2017:458, pkt 16), skarżąca wytoczyła, na podstawie krajowego prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, powództwo o zaprzestanie szkodliwych praktyk polegających na stosowaniu określonych nazw przy wprowadzaniu do obrotu produktów pochodzenia roślinnego. ( ) W niniejszej sprawie skarżące przytoczyły taki argument, gdy wskazały, że przy przyjmowaniu dekretu z 2022 r. doszło do naruszenia procedury notyfikacji przewidzianej w dyrektywie (UE) 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 września 2015 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U. 2015, L 241, s. 1). Sąd odsyłający wyjaśnił jednak, że odrzucił ten argument, i nie skierował do Trybunału żadnych pytań w tym zakresie. ( ) Zobacz na przykład K. Gutman, The Constitutional Foundations of Contract Law: A Comparative Analysis, Oxford, Oxford University Press 2014, s. 31–36. Zobacz także S. Weatherill, The fundamental question of minimum or maximum harmonisation, w: The Internal Market 2.0, ed. S. Garben, I. Govaere, Oxford, Hart 2020, s. 261. ( ) Wyróżnienie moje. ( ) Dyrektywa Rady 79/112/EWG z dnia 18 grudnia 1978 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do etykietowania, prezentacji i reklamowania środków spożywczych przeznaczonych na sprzedaż konsumentowi końcowemu (Dz.U. 1979, L 33, s. 1), której podstawą prawną był w szczególności art. 100 EWG (obecnie art. 115 TFUE). ( ) Dyrektywa 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych (Dz.U. 2000, L 109, s. 29 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 5, s. 75), której podstawą prawną był art. 95 WE (obecnie art. 114 TFUE). ( ) Zobacz w szczególności art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1169/2011 oraz motywy 1–3 i 37 tego rozporządzenia. ( ) Dyrektywa 2000/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 czerwca 2000 r. odnosząca się do wyrobów kakaowych i czekoladowych przeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2000, L 197, s. 19 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 13, t. 25, s. 431). ( ) Dyrektywa Rady 2001/110/WE z dnia 20 grudnia 2001 r. odnosząca się do miodu (Dz.U. 2002, L 10, s. 47 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 13, t. 27, s. 179). ( ) Dyrektywa 1999/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lutego 1999 r. odnosząca się do ekstraktów kawy i ekstraktów cykorii (Dz.U. 1999, L 66, s. 26 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 13, t. 23, s. 247). ( ) Dyrektywa Rady 2001/112/WE z dnia 20 grudnia 2001 r. odnosząca się do soków owocowych i niektórych podobnych produktów przeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2002, L 10, s. 58 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 3, t. 34, s. 471). ( ) Zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/2011 informacje na temat żywności muszą być rzetelne, jasne i łatwe do zrozumienia dla konsumenta. ( ) Zobacz wyrok z dnia 1 grudnia 2022 r., LSI – Germany, C‑595/21, EU:C:2022:949, w szczególności pkt 24, 25, 35. ( ) Zobacz na przykład wyroki: z dnia 10 października 1973 r., Variola,34/73, EU:C:1973:101, pkt 10; z dnia 5 maja 2015 r., Hiszpania/Parlament i Rada, C‑146/13, EU:C:2015:298, pkt 105; z dnia 21 marca 2024 r., Remia Com Impex,C‑10/23, EU:C:2024:259, pkt 52. ( ) Artykuł 8 rozporządzenia nr 1169/2011 określa zakres odpowiedzialności podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze w odniesieniu do wymogów dotyczących informacji na temat żywności. ( ) Wyrok z dnia 15 listopada 2012 r., Al-Aqsa/Rada i Niderlandy/Al-Aqsa, C‑539/10 P i C‑550/10 P, EU:C:2012:711, pkt 85. Wyróżnienie moje. ( ) Aby zapoznać się z omówieniem wynikających stąd problemów, zob. K.L. Nilsson, Misleading? To whom?, European Food and Feed Law Review, Vol. 7, 2012, No 1, s. 22. ( ) Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011 brzmi: „Niniejsze rozporządzenie stanowi podstawę zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów w zakresie informacji na temat żywności, przy uwzględnieniu różnic percepcji ze strony konsumentów i ich potrzeb informacyjnych […]” (wyróżnienie moje). Zobacz także motyw 16 tego rozporządzenia. ( ) Zobacz na przykład wyroki: z dnia 10 września 2009 r., Severi,C‑446/07, EU:C:2009:530, pkt 60; z dnia 4 czerwca 2015 r., Teekanne,C‑195/14, EU:C:2015:361, pkt 36. ( ) Pragnę ponadto zauważyć, że uregulowanie francuskie nie zakazuje przywozu do Francji produktów, w przypadku których wykorzystuje się nazwy mięsne do oznaczenia środków spożywczych opartych na białku roślinnym. Trudno jest tym samym zrozumieć, w jaki sposób owe przepisy chronią konsumentów przed wprowadzeniem w błąd, skoro skutkują one współistnieniem identycznych produktów, które są wprowadzane do obrotu pod różnymi nazwami. ( ) W tym względzie Komisja powołuje się na swoje wytyczne, w których jako jeden z przykładów wskazano pizzę, w której ser zastąpiono innym produktem. Zobacz zawiadomienie Komisji w sprawie pytań i odpowiedzi dotyczących stosowania [rozporządzenia nr 1169/2011] (Dz.U. 2018, C 196, s. 1), pkt 2.1. ( ) Zobacz podobnie C. Oelrichs, Ersatzzutatenkennzeichnung und Irreführungseignung – Konsequenzen der EuGH-Rechtsprechung für die Gestaltung von Lebensmittelaufmachungen, Zeitschrift für das gesamte Lebensmittelrecht, 2023, część 2, s. 164 (odczyt z wykorzystaniem tłumaczenia maszynowego). ( ) Wyróżnienie moje. ( ) Nie oznacza to jednak, że dodanie do nazwy „kiełbasa” wskazania „warzywna” automatycznie eliminuje ryzyko dezorientacji. Taka nazwa nadal może wprowadzać w błąd. Może ona na przykład sprawić, że konsument uzna, iż jest to kiełbasa z dodatkiem warzyw. Niemniej jednak kwestia, czy wybrane dodatkowe wskazanie wprowadza w błąd, jest kwestią odrębną od tej, czy dodanie takiego wskazania do nazwy mięsnej w celu oznaczenia środka spożywczego pochodzenia roślinnego jest co do zasady dopuszczalne. ( ) Zobacz sprawozdanie Parlamentu Europejskiego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, A7‑0109/2010, 19 kwietnia 2010 r.: poprawki 63, 78, 230; s. 40, 46, 47, 120, 121. ( ) Zobacz stanowisko Rady (UE) nr 7/2011 w pierwszym czytaniu w sprawie przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektyw 87/250/EWG, 90/496/EWG, 1999/10/WE, 2000/13/WE, 2002/67/WE, 2008/5/WE i rozporządzenia (WE) nr 608/2004, przyjęte przez Radę w dniu 21 lutego 2011 r. (Dz.U. 2011, C 102 E, s. 1), projekt uzasadnienia stanowiska Rady, część III pkt A lit. b), s. 44. Zobacz także na przykład: komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego na podstawie art. 294 ust. 6 [TFUE] dotyczący stanowiska Rady w pierwszym czytaniu w sprawie przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, COM(2011) 77 wersja ostateczna, 22 lutego 2011 r., s. 4, 5; dokument Rady 9426/11, 5 maja 2011 r., w szczególności: s. 4; załącznik, s. 113–116. ( ) Zobacz na przykład: dokument Rady 11001/11, 6 czerwca 2011 r., w szczególności: s. 7; załącznik, s. 46–50; dokument Rady 11623/11, 20 czerwca 2011 r.; dokument Rady 12512/11, 14 lipca 2011 r. ( ) Wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., C‑422/16, EU:C:2017:458. ( ) Zobacz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz.U. 2013, L 347, s. 671) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 1308/2013”), w szczególności: art. 78 ust. 1 lit. c); pkt 1 i 2 części III załącznika VII. To rozporządzenie zostało przyjęte w kontekście WPR. ( ) Zobacz wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., TofuTown.com,C‑422/16, EU:C:2017:458, w szczególności pkt 25–27, 40. ( ) Zobacz wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., TofuTown.com,C‑422/16, EU:C:2017:458, w szczególności pkt 28–30. ( ) Protéines France powołuje się na ordonnance du juge des référés du Conseil d’État (postanowienie sędziego rady stanu właściwego do orzekania w przedmiocie środków tymczasowych), 27 lipca 2022 r., pkt 10. ( ) Zobacz rozporządzenie nr 1308/2013, w szczególności: art. 78 ust. 1 lit. a) i d); pkt I–III części I załącznika VII (dotyczące wołowiny i cielęciny). Zobacz także rozporządzenie (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (Dz.U. 2004, L 139, s. 55 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 3, t. 45, s. 14), pkt 1.1, 3.1 i 7.1 załącznika I (dotyczące definicji mięsa, produktów rybołówstwa i produktów mięsnych), o których to punktach jest mowa w art. 2 ust. 1 lit. f) rozporządzenia nr 1169/2011. ( ) Zobacz I. Carreño, T. Dolle, Tofu steaks? Developments on the naming and marketing of plant-based foods in the aftermath of the TofuTown judgment, European Journal of Risk Regulation, Vol. 9, 2018, No 3, s. 575, w szczególności s. 576. ( ) Sprawozdanie Parlamentu Europejskiego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych, (UE) nr 1151/2012 w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych, (UE) nr 251/2014 w sprawie definicji, opisu, prezentacji, etykietowania i ochrony oznaczeń geograficznych aromatyzowanych produktów sektora wina, (UE) nr 228/2013 ustanawiające szczególne środki w dziedzinie rolnictwa na rzecz regionów najbardziej oddalonych w Unii Europejskiej i (UE) nr 229/2013 ustanawiające szczególne środki dotyczące rolnictwa dla mniejszych wysp Morza Egejskiego (zwanego dalej „wnioskiem”), A8-0198/2019, 7 maja 2019 r., poprawka 165, s. 168–170. ( ) Zobacz poprawki przyjęte przez Parlament Europejski w dniu 23 października 2020 r. w sprawie wniosku, o którym mowa w przypisie 58 do niniejszej opinii, P9-TA(2020)0289; zob. także rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 23 listopada 2021 r. w sprawie tego wniosku, P9_TA(2021)0458. ( ) Zobacz wyrok z dnia 18 lutego 1987 r., 98/86, EU:C:1987:89, pkt 6–9, 12. ( ) Zobacz wyrok z dnia 14 czerwca 2018 r., C‑169/17, EU:C:2018:440, pkt 21–31. ( ) Zobacz podobnie moja opinia w sprawie Società Italiana Imprese Balneari (C‑598/22, EU:C:2024:129, w szczególności pkt 36–44), w której omówiłam różnicę między, z jednej strony, środkami krajowymi, które w pewien sposób utrudniają swobodny przepływ i które niekoniecznie muszą być zakazane, o ile mogą być uzasadnione, oraz, z drugiej strony, środkami krajowymi, które nie stanowią przeszkody w wymianie handlowej, a tym samym są wyłączone z zakresu stosowania traktatów. ( ) Zobacz w tym względzie komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Strategia „od pola do stołu” na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego, COM(2020) 381 final, 20 maja 2020 r., w szczególności pkt 2.4. ( ) Zobacz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności, w szczególności jego art. 17 ust. 2 (Dz.U. 2002, L 31, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 6, s. 463). ( ) Zobacz, w odniesieniu do aktu prawnego będącego poprzednikiem rozporządzenia nr 1169/2011, mianowicie dyrektywy 2000/13, wyrok z dnia 23 listopada 2006 r., Lidl Italia,C‑315/05, EU:C:2006:736, pkt 58; zob. także opinia rzecznik generalnej C. Stix-Hackl w sprawie Lidl Italia (C‑315/05, EU:C:2006:553, pkt 35).