C-445/19

OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ JULIANE KOKOTT przedstawiona w dniu 3 września 2020 r. ( ) Sprawa C‑445/19 Viasat Broadcasting UK Ltd przeciwko TV2/Danmark A/S, Królestwu Danii [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Østre Landsret (sąd apelacyjny regionu wschodniego, Dania)] Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – Pomoc państwa – Publiczni nadawcy telewizyjni – Artykuł 106 ust. 2 TFUE – Usługi w ogólnym interesie gospodarczym – Pomoc zgodna z rynkiem wewnętrznym – Skutki prawne – Artykuł 108 ust. 3 TFUE – Brak zgłoszenia – Obowiązek zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy – Przewaga konkurencyjna uzyskana wskutek bezprawnego wprowadzenia w życie pomocy – Kwoty podlegające uwzględnieniu przy obliczaniu odsetek I. Wprowadzenie 1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym ponownie dotyczy finansowania publicznego nadawcy telewizyjnego w Danii w ramach dotacji państwowych, które to finansowanie było już przedmiotem wielu orzeczeń sądów Unii. W świetle tego orzecznictwa rozstrzygnięto prawomocnie, że finansowanie publiczne przyznawane TV 2 Danmark A/S (zwanej dalej „TV 2”) stanowi pomoc zgodną z rynkiem wewnętrznym ( ). 2. Przed wprowadzeniem w życie pomoc ta nie została jednak zgłoszona Komisji. W postępowaniu głównym pojawia się teraz pytanie, czy beneficjent tej formalnie bezprawnej pomocy musi z tego powodu zapłacić Danii odsetki za okres do momentu jej zatwierdzenia przez Komisję. W związku z tym Komisja przyjęła pojęcie odsetek od bezprawnej pomocy ( ). 3. Obowiązek zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy co do zasady uznano również w odniesieniu do sytuacji, w których pomoc nie musi zostać zwrócona, ponieważ jest zgodna z rynkiem wewnętrznym ( ). TV 2 i Dania, wspierane przez Niderlandy i Austrię, podnoszą jednak w odpowiedzi na tę kwestię w niniejszym postępowaniu, że odnośna pomoc stanowi rekompensatę z tytułu świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym, co musi mieć wpływ również na obowiązek zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy. II. Ramy prawne 4. Rozporządzenie Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ( ) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 2015/1589”) zawiera w art. 16 ( ) uregulowania dotyczące odzyskania pomocy. Ustęp 2 tego artykułu ma następujące brzmienie: „Pomoc podlegająca windykacji [odzyskaniu] na podstawie decyzji o windykacji [odzyskaniu] obejmuje odsetki naliczone według właściwej stopy ustalonej przez Komisję. Odsetki są płatne od dnia, w którym pomoc niezgodna z prawem została udostępniona beneficjentowi, do daty jej windykacji [odzyskania]”. III. Stan faktyczny i postępowanie główne 5. Finansowanie duńskiego publicznego nadawcy telewizyjnego TV 2 ze środków publicznych w latach 1995–2002 było przedmiotem wielu postępowań administracyjnych i sądowych. 6. W odnośnym okresie TV 2 – oprócz opłat abonamentowych – otrzymywała wpływy ze sprzedaży antenowego czasu reklamowego. Wpływy te były przez pewien czas generowane przez samodzielne przedsiębiorstwo państwowe TV 2 Reklame A/S, a zyski były częściowo przekazywane TV 2 poprzez fundusz, a częściowo wypłacane TV 2 bezpośrednio. 7. Nadawca telewizyjny TV 2 składa się z dziewięciu samodzielnych przedsiębiorstw: ośmiu nadawców regionalnych i jednego przedsiębiorstwa ogólnokrajowego. W omawianym okresie TV 2 była ustawowo zobowiązana do produkowania ogólnokrajowych i regionalnych programów telewizyjnych oraz emitowania ich za pośrednictwem nadawcy ogólnokrajowego i nadawców regionalnych. 8. Nadawcy regionalni nie generowali sami żadnych wpływów, lecz byli finansowani przez TV 2. Do tego TV 2 była również zobowiązana ustawowo. 9. Dania nie zgłosiła Komisji finansowania z opłat abonamentowych i wpływów z reklam. Po tym, jak Sąd stwierdził nieważność pierwszej decyzji Komisji z 2004 r. ( ), w następstwie ponownego zbadania sprawy zdecydowała ona w 2011 r. ( ).. (dalej „druga decyzja w sprawie TV 2”), że działania służące finansowaniu TV 2 w latach 1995–2002 stanowiły pomoc, którą wprowadzono w życie niezgodnie z prawem w związku z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE, która jednak była zgodna z rynkiem wewnętrznym w pełnej wysokości w świetle art. 106 ust. 2 TFUE. Trybunał potwierdził ostatecznie prawidłowość tej decyzji ( ). 10. Powołując się na brak zgłoszenia odnośnej pomocy państwa, strona skarżąca w postępowaniu głównym, Viasat Broadcasting UK Ltd. (zwana dalej „Viasat”), domaga się obecnie zasądzenia od TV 2 zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy w wysokości 1746300000 koron duńskich (DKK) (około 234623606 EUR) za okres od wypłaty pomocy do wydania przez Komisję ostatecznej decyzji o jej zgodności z rynkiem wewnętrznym w 2011 r. 11. Podstawą obliczenia kwoty żądanych odsetek jest suma finansowania uznanego za pomoc, a więc obejmuje ona również kwoty, które TV 2 otrzymywała z wpływów z reklam, oraz kwoty, które TV 2 przekazywała swoim nadawcom regionalnym. 12. TV 2 broni się przed tym żądaniem. Uważa, że w przypadku takim jak niniejszy, w którym niezgłoszona pomoc, wypłacona jako rekompensata z tytułu świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym, zgodnie z art. 106 ust. 2 TFUE jest zgodna z rynkiem wewnętrznym, a tym samym nie musi zostać zwrócona, nie można pobrać odsetek od bezprawnej pomocy. Uzasadnia to zasadniczo tym, że w takich przypadkach art. 106 ust. 2 TFUE stoi na przeszkodzie obowiązkowi zgłoszenia i stosowania okresu zawieszenia, o którym mowa w art. 108 ust. 3 TFUE, ale obowiązek zapłaty odsetek jest w każdym razie związany z wystąpieniem rzeczywistej nienależnej korzyści. Zdaniem TV2 taka korzyść nie występuje jednak w niniejszej sprawie. IV. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i przebieg postępowania przed Trybunałem 13. Postanowieniem z dnia 29 maja 2019 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 6 czerwca 2019 r., Østre Landsret (sąd apelacyjny regionu wschodniego, Dania) zgodnie z art. 267 TFUE skierował do Trybunału następujące pytania prejudycjalne: „1. Czy spoczywający na sądzie krajowym obowiązek nakazania beneficjentowi pomocy zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy (zob. wyrok CELF) ma zastosowanie także w sytuacji takiej jak ta analizowana w niniejszej sprawie, w której bezprawna pomoc państwa stanowiła rekompensatę z tytułu świadczenia usługi publicznej, którą to pomoc następnie uznano za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 106 ust. 2 TFUE, i w której zatwierdzenia dokonano w oparciu o ocenę ogólnej sytuacji finansowej całego przedsiębiorstwa świadczącego usługę publiczną, w tym jego kapitalizacji? 2. Czy spoczywający na sądzie krajowym obowiązek nakazania beneficjentowi pomocy zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy (zob. wyrok CELF) ma zastosowanie także w odniesieniu do kwot, które – w okolicznościach takich jak te analizowane w niniejszej sprawie – są przekazywane przez beneficjenta pomocy przedsiębiorstwom powiązanym na podstawie publicznoprawnego zobowiązania, lecz które są kwalifikowane w ostatecznej decyzji Komisji jako przysparzające beneficjentowi pomocy korzyść w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE? 3. Czy spoczywający na sądzie krajowym obowiązek nakazania beneficjentowi pomocy zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy (zob. wyrok CELF) ma zastosowanie także w odniesieniu do pomocy państwa, którą beneficjent pomocy, w okolicznościach takich jak te analizowane w niniejszej sprawie, otrzymał od kontrolowanego przez państwo przedsiębiorstwa, jeżeli zasoby takiego przedsiębiorstwa pochodzą częściowo ze sprzedaży usług świadczonych przez beneficjenta pomocy?”. 14. W postępowaniu przed Trybunałem Viasat, TV 2, Królestwo Danii, Królestwo Niderlandów, Republika Austrii i Komisja Europejska przedstawiły uwagi na piśmie, a także odpowiedziały na piśmie na dalsze pytania Trybunału. V. Ocena prawna 15. Sąd odsyłający zadaje trzy pytania, w ramach których dąży do ustalenia, czy – a jeśli tak, to w jakim zakresie – TV 2 ze względu na brak zgłoszenia pomocy musi zapłacić odsetki od bezprawnej pomocy w odniesieniu do otrzymanych kwot za okres od jej wprowadzenia w życie aż do wydania przez Komisję ostatecznej decyzji w 2011 r. 16. W tym kontekście w ramach pierwszego pytania prejudycjalnego należy wyjaśnić, czy obowiązek zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy, który wynika z niezgłoszenia pomocy stanowiącego naruszenie traktatu (zob. w tej kwestii część A), ma zastosowanie również do pomocy, której udzielono bez uprzedniego zgłoszenia, ale zgodnie z art. 106 ust. 2 TFUE (zob. w tej kwestii część B). Przedmiotem pytań prejudycjalnych drugiego i trzeciego, które należy zbadać łącznie, są z kolei kwoty, jakie należy ewentualnie uwzględnić przy obliczaniu odsetek od bezprawnej pomocy (zob. w tej kwestii część C). A.   Uwaga wstępna 17. Pomoc jest formalnie niezgodna z prawem, jeżeli wprowadzono ją w życie z naruszeniem przepisu proceduralnego zawartego w art. 108 ust. 3 TFUE ( ). Artykuł 108 ust. 3 TFUE stanowi element systemu kontroli ustanowionego przez TFUE w dziedzinie pomocy państwa. W ramach tego systemu państwa członkowskie mają obowiązek, po pierwsze, zgłaszania Komisji każdego środka zmierzającego do ustanowienia lub zmiany pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE oraz, po drugie, niewprowadzania w życie takiego środka stosownie do art. 108 ust. 3 zdanie trzecie TFUE, dopóki wspomniana instytucja nie wyda decyzji końcowej dotyczącej rzeczonego środka ( ). 18. Ten obowiązek zgłoszenia i stosowania okresu zawieszenia ma na celu zagwarantowanie, że dana pomoc nie wywoła skutków przed upływem rozsądnego terminu przysługującego Komisji w celu szczegółowego zbadania planu, a w stosownym przypadku w celu wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego ( ). Zapewnia on, że pomoc niezgodna z rynkiem wewnętrznym nigdy nie zostanie wprowadzona w życie ( ). 19. Istnieją, co prawda, wyjątki od tej zasady. W art. 3 rozporządzenia (UE) nr 651/2014 ( ) wyłączono z dyspozycji art. 108 ust. 3 TFUE pomoc, która spełnia warunki określone w tym rozporządzeniu. Jednocześnie w motywie 7 tego rozporządzenia podkreślono jednak wyjątkowy charakter tego wyłączenia i wyjaśniono, że wszelka inna pomoc podlega art. 108 ust. 3 TFUE. B.   Pierwsze pytanie prejudycjalne 20. W ramach pierwszego pytania prejudycjalnego Østre Landsret (sąd apelacyjny regionu wschodniego) zmierza co do zasady do ustalenia, czy sądy krajowe są zobowiązane zasądzić od beneficjenta bezprawnej pomocy zapłatę odsetek od bezprawnej pomocy również wtedy, gdy Komisja uznała ją następnie za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 106 ust. 2 TFUE, ponieważ pomoc ta stanowiła rekompensatę z tytułu świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym i w związku z tym nie musi zostać zwrócona. 21. Tym samym pierwsze pytanie prejudycjalne nawiązuje do wyroku CELF ( ), w którym Trybunał stwierdził, że należy pobrać odsetki od bezprawnej pomocy, jeżeli pomoc państwa wypłacono z naruszeniem obowiązku zgłoszenia, a następnie zgodnie z art. 107 ust. 3 TFUE została ona uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym ( ). Ostatecznie należy zatem wyjaśnić, czy powód, dla którego uznaje się pomoc za zgodną z rynkiem wewnętrznym, ma wpływ na obowiązek zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy. 1. Zasada: obowiązek zapłaty odsetek w przypadku pomocy bezprawnej jedynie pod względem formalnym 22. Obowiązek zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy wynika w świetle prawa wtórnego z art. 16 ust. 2 rozporządzenia 2015/1589 bądź z art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 659/1999 ( ). Co prawda uregulowanie to odnosi się wyraźnie tylko do sytuacji, w której pomoc jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym i w konsekwencji musi zostać zwrócona. Należy wówczas uiścić odsetki za okres bezprawności, a więc za okres od wprowadzenia w życie pomocy do wydania przez Komisję ostatecznej decyzji. 23. W sprawie CELF Trybunał orzekł jednak, że obowiązek zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy ma zastosowanie również wówczas, gdy pomoc jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w świetle art. 107 ust. 3 TFUE i nie żąda się jej zwrotu ( ). 24. Orzecznictwo to musi co do zasady mieć zastosowanie do wszelkiej pomocy, która mimo zgodności z rynkiem wewnętrznym jest bezprawna, niezależnie od okoliczności, w związku z którymi uznano ją za zgodną z rynkiem wewnętrznym. Argumentacja, którą podnoszą w tym kontekście w szczególności rządy duński i niderlandzki, zgodnie z którą wyroku w sprawie CELF nie należy uwzględniać w przypadku bezprawnej pomocy związanej z usługami świadczonymi w ogólnym interesie gospodarczym ze względu na odmienną podstawę zgodności z rynkiem wewnętrznym, nie jest przekonująca. 25. Obowiązek zapłaty odsetek wynika bowiem z naruszenia przepisu proceduralnego zawartego w art. 108 ust. 3 TFUE. Do tego naruszenia proceduralnego dochodzi w przypadku niewywiązania się z obowiązku zgłoszenia i stosowania okresu zawieszenia niezależnie od tego, czy pomoc jest, czy nie jest zgodna z rynkiem wewnętrznym. Procedura, której elementem jest obowiązek zgłoszenia i stosowania okresu zawieszenia, ma właśnie umożliwić stwierdzenie, czy dany środek stanowi pomoc i czy jest ona ewentualnie zgodna z rynkiem wewnętrznym. Z tego powodu wymogi określone w art. 108 ust. 3 TFUE poprzedzają w czasie decyzję w przedmiocie zgodności z rynkiem wewnętrznym. 26. Zgodnie z orzecznictwem decyzja Komisji w sprawie zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym jako decyzja kończąca postępowanie wyjaśniające nie konwaliduje zatem a posteriori czynności stanowiącej naruszenie zakazu przewidzianego w art. 108 ust. 3 TFUE ( ), a w konsekwencji nie wpływa ona na bezprawność pomocy. Jakakolwiek inna wykładnia sprzyjałaby nieprzestrzeganiu art. 108 ust. 3 zdanie trzecie TFUE i pozbawiałaby to postanowienie skuteczności ( ). Gdyby bowiem w ramach planu pomocy, zgodnego z rynkiem wewnętrznym bądź nie, nieprzestrzeganie art. 108 ust. 3 TFUE nie powodowało większych zagrożeń i sankcji niż jego przestrzeganie, w znacznym stopniu osłabiałoby to bodziec państw członkowskich do zgłaszania pomocy i oczekiwania na wydanie decyzji w przedmiocie jej zgodności z rynkiem wewnętrznym, a w konsekwencji zmniejszałoby również zakres kontroli Komisji ( ). 27. Ponadto należy również zwrócić uwagę, że taka wykładnia wiązałaby się z przesunięciem kompetencji. W systemie kontroli opartym na przepisach dotyczących pomocy państwa to do sądów krajowych należą bowiem ochrona praw jednostek przed ewentualnym naruszeniem zakazu ustanowionego w art. 108 ust. 3 TFUE oraz ewentualne usuwanie skutków bezprawności pomocy ( ). Komisja ocenia natomiast, czy dana pomoc jest zgodna z rynkiem wewnętrznym ( ). Gdyby pozytywna decyzja Komisji skutkowała konwalidacją a posteriori czynności stanowiącej naruszenie proceduralne, Komisja pośrednio rozstrzygałaby również o naruszeniu prawa wobec poszczególnych konkurentów beneficjenta pomocy ( ), pozbawiając ich tym samym możliwości uzyskania ochrony prawnej przed sądami krajowymi. 28. Z całości powyższych rozważań wynika, że naruszenie proceduralne ciągle trwa niezależnie od ewentualnej zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym. Jak podkreślił Trybunał w szczególności w sprawie CELF, prawo Unii nakazuje sądom krajowym zarządzenie właściwych środków w celu rzeczywistego usunięcia skutków tej bezprawności ( ). 29. Również w sprawie CELF Trybunał uznał uiszczenie odsetek od bezprawnej pomocy za odpowiedni środek pozwalający na takie usunięcie skutków ( ). Sądy krajowe są bowiem zobowiązane chronić w szczególności prawa jednostek przed naruszeniami wynikającymi z bezprawności pomocy ( ). 30. Z naruszenia obowiązku stosowania okresu zawieszenia wynika przewaga konkurencyjna beneficjenta bezprawnej pomocy, której odpowiada naruszenie praw osób trzecich prowadzących działalność na tym samym rynku. Przewaga ta może mieć charakter finansowy, ponieważ należy wyjść z założenia, że beneficjent pomocy musiałby sobie w inny sposób zapewnić finansowanie w czasie postępowania wyjaśniającego i związanego z nim zawieszenia środka. Co do zasady również w przypadku podmiotów świadczących usługi w ogólnym interesie gospodarczym miałoby to prawdopodobnie postać oprocentowanej pożyczki, tak że wiązałoby się z koniecznością poniesienia kosztów odsetek w wysokości rynkowej ( ). Nawet jeśli w tych obszarach często działają przedsiębiorstwa państwowe, które mogą być finansowane przez państwo w drodze podwyższenia kapitału, jedynie pożyczka na warunkach rynkowych stanowi bowiem możliwość finansowania, do której przepisy dotyczące pomocy państwa nie mają zastosowania i która może zatem zostać udostępniona ad hoc bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania administracyjnego. 31. Korzyść z przedwczesnego wprowadzenia w życie pomocy polega jednak również na tym, że konkurenci beneficjenta pomocy zostają postawieni przed koniecznością znoszenia konkurencyjnych skutków pomocy zgodnej z rynkiem wewnętrznym wcześniej, aniżeli byłoby to konieczne w przypadku przestrzegania procedury, a tym samym na polepszeniu sytuacji konkurencyjnej beneficjenta pomocy względem innych podmiotów na rynku w czasie utrzymywania się tej sytuacji bezprawności ( ). 32. Korzyść ta, której wystąpienie Trybunał stwierdził w odniesieniu do rynku niezwiązanego z usługami świadczonymi w interesie ogólnym, jest przysparzana również podmiotom świadczącym usługi w ogólnym interesie gospodarczym. W art. 14 TFUE i art. 106 ust. 2 TFUE uwydatniono bowiem, że również w tym obszarze co do zasady występuje konkurencja i jest ona pożądana. Także niniejszy stan faktyczny pokazuje, że ocena ta odpowiada również rzeczywistości na właściwym rynku nadawców telewizyjnych. Viasat jako przedsiębiorstwo prywatne konkuruje z nadawcą publicznym TV 2. Przedsiębiorstwo, któremu powierzono świadczenie usług, jest więc w lepszej sytuacji konkurencyjnej w związku z tym, że dysponuje środkami finansowymi na tworzenie programów już w momencie, w którym Komisja nie wydała jeszcze decyzji w sprawie pomocy. W sektorze telewizyjnym takie środki mają znaczenie w szczególności w przypadku konkurowania o wyłączne prawa do transmisji. 33. W związku z tym należy oddalić również zarzuty TV 2 oraz rządów duńskiego i niderlandzkiego, zgodnie z którymi w niniejszym przypadku TV 2 nie uzyskała nienależnej korzyści wskutek przedwczesnego wprowadzenia w życie pomocy bądź korzyść ta musiałaby zostać w każdym razie stwierdzona w ramach indywidualnej analizy każdego konkretnego przypadku. W ramach uzasadnienia swojej argumentacji uczestnicy postępowania podnoszą zasadniczo, że TV 2 nie uzyskała w związku z pomocą nadmiernej rekompensaty, co również należy wziąć pod uwagę przy ocenie skutków przedwczesnego wprowadzenia w życie pomocy. 34. Powyższy zarzut, który wiąże się tematycznie z kwestią zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym, a tym samym z przesłankami zastosowania art. 107 ust. 1 TFUE, nie może jednak podważyć istnienia przedstawionej w pkt 31 niniejszej opinii korzyści związanej z przedwczesnym dostępem do finansowania, wynikającej z naruszenia procedury. Korzyść stanowiącą przesłankę zastosowania tego postanowienia należy bowiem odróżnić od korzyści wynikającej z bezprawnego wprowadzenia w życie pomocy. Podczas gdy pierwsza z nich jest materialnoprawną przesłanką pomocy, której spełnienie Komisja stwierdza na podstawie określonych kryteriów, druga z nich stanowi korzyść, która nie wymaga indywidualnego badania w każdym konkretnym przypadku, ponieważ uprzywilejowanie wobec potencjalnych konkurentów wynika już z samej dostępności środków publicznych i występuje niezależnie od tego, czy Komisja uzna dany środek za zgodny z rynkiem wewnętrznym. Nawet jeśli dany środek jest uzasadniony, jest on uzasadniony wyłącznie z zastrzeżeniem prawidłowości postępowania ( ). 35. W związku z powyższym należy ustanowić zasadę, że pomoc, którą wprowadzono w życie z naruszeniem obowiązku zgłoszenia i stosowania okresu zawieszenia, o którym mowa w art. 108 ust. 3 TFUE, skutkuje obowiązkiem zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy niezależnie od jej ewentualnej zgodności z rynkiem wewnętrznym, ponieważ przedwczesne wprowadzenie w życie przysparza beneficjentowi pomocy nienależną korzyść. 2. Brak wyjątku w przypadku pomocy na świadczenie usług w ogólnym interesie gospodarczym 36. Nasuwa się jednak pytanie, czy uprzywilejowanie, jakie przyznaje się w traktatach europejskich, w szczególności w art. 14 i art. 106 ust. 2 TFUE, świadczeniu usług w ogólnym interesie gospodarczym, wymaga istnienia wyjątku od powyższej zasady. W tym spektrum plasują się zarzuty TV 2 i rządu austriackiego, zgodnie z którymi na podstawie art. 106 ust. 2 TFUE nie należy stosować uregulowań zawartych w art. 108 ust. 3 TFUE, a w każdym razie obowiązku uiszczenia odsetek – w zakresie, w jakim ta norma lub ten obowiązek utrudniają świadczenie usług w ogólnym interesie gospodarczym. 37. Zgodnie z art. 106 ust. 2 TFUE przedsiębiorstwa zobowiązane do zarządzania usługami świadczonymi w ogólnym interesie gospodarczym podlegają normom traktatów, zwłaszcza regułom konkurencji, w granicach, w jakich ich stosowanie nie stanowi prawnej lub faktycznej przeszkody w wykonywaniu poszczególnych zadań im powierzonych. 38. Zgodnie z art. 14 TFUE bez uszczerbku dla art. 4 TUE i art. 93, 106 i 107 TFUE oraz zważywszy na miejsce, jakie usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym zajmują wśród wspólnych wartości Unii, jak również ich znaczenie we wspieraniu jej spójności społecznej i terytorialnej, Unia i państwa członkowskie, każde w granicach swych kompetencji i w granicach stosowania traktatów, zapewniają, aby te usługi funkcjonowały na podstawie zasad i na warunkach, w szczególności gospodarczych i finansowych, które pozwolą im wypełniać ich zadania. 39. Dołączone do traktatów protokół nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym ( ) i protokół nr 29 w sprawie systemu publicznego nadawania w państwach członkowskich ( ) potwierdzają oba postanowienia, o których mowa powyżej ( ). 40. Obowiązek zapłaty odsetek w przypadku formalnie bezprawnej pomocy może wpływać na ten cel polegający na zapewnieniu usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. Niezgodne z tym celem, a tym samym ostatecznie ze wskazanymi normami prawa pierwotnego, byłoby bowiem ostateczne pozbawienie beneficjenta pomocy – poprzez nałożenie na niego obowiązku uiszczenia odsetek – środków, których potrzebuje, aby oferować te usługi. 41. Artykuł 106 ust. 2 TFUE pozwala jednak rozwiązać problem związany z zakazem pomocy w przypadku wsparcia finansowego tego rodzaju usług i odpowiednio wyważyć obowiązek uiszczenia odsetek oraz zapewnienie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym na dwa sposoby: po pierwsze, zgodnie z kryteriami określonymi w wyroku Altmark Trans ( ) niektóre państwowe środki wsparcia nie stanowią pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, a po drugie, Komisja może zatwierdzić środki wsparcia, które nie spełniają tych kryteriów, a więc stanowią pomoc. 42. Jeżeli wskutek obowiązku uiszczenia odsetek powstaje luka w finansowaniu świadczenia usługi, państwo członkowskie może zatem w przypadku tej szczególnej pomocy rozważyć wyrównanie usługodawcy kosztów odsetek zgodnie z kryteriami określonymi w wyroku Altmark Trans ( ), aby jednak umożliwić wykonanie koniecznych usług. W takiej sytuacji świadczenie usług jest nadal zapewnione. Przepisy dotyczące pomocy państwa nie stoją wówczas na przeszkodzie wyrównaniu kosztów odsetek. 43. Jeżeli środek, w ramach którego rekompensuje się usługodawcy koszty odsetek, nie spełnia kryteriów określonych w wyroku Altmark Trans, dane państwo członkowskie mogłoby przyznać potrzebne środki jako pomoc, która wymagałaby jednak uprzedniego zatwierdzenia przez Komisję ( ). Pomoc ta byłaby w świetle art. 106 ust. 2 TFUE zgodna z rynkiem wewnętrznym w granicach, w jakich obciążenie finansowe wynikające z uiszczenia odsetek stanowi prawną lub faktyczną przeszkodę w wykonywaniu powierzonych usług. 44. Przeciwko powyższemu rozwiązaniu można by, co prawda, podnieść, że w ten sposób – najwyraźniej wyłącznie w celu spełnienia wymogów formalnych procedury – beneficjenta zatwierdzonej płatności zobowiązuje się do jej częściowego zwrotu państwu członkowskiemu w postaci odsetek tylko po to, aby otrzymał on następnie tę kwotę ponownie w ramach kolejnej pomocy. W związku z tym nasuwa się pytanie, czy w indywidualnych przypadkach zawieszenie obowiązku uiszczenia odsetek w związku z bezprawną, ale zatwierdzoną pomocą na świadczenie usług w ogólnym interesie gospodarczym lepiej odpowiadałoby materialnoprawnej pozycji uczestników postępowania. 45. Ostatecznie należy jednak odrzucić takie podejście. Przede wszystkim jest to sprzeczne z podziałem kompetencji kontrolnych w przepisach dotyczących pomocy państwa. „Zawieszenie” odsetek od bezprawnej pomocy ( ) stanowi bowiem w rzeczywistości ich umorzenie, a tym samym pomoc, jeżeli nie są spełnione kryteria określone w wyroku Altmark Trans. Badanie jej zgodności z rynkiem wewnętrznym w świetle art. 106 ust. 2 TFUE należy wyłącznie do Komisji i również w indywidualnych przypadkach nie może być przeprowadzane przez sądy krajowe. 46. Należy ponadto zwrócić uwagę, że obowiązek zgłoszenia i stosowania okresu zawieszenia, którego skuteczność gwarantuje obowiązek uiszczenia odsetek, poza przedstawionymi celami ( ) chroni również prawa konkurentów beneficjenta pomocy. Aspekt ten nie traci znaczenia, gdy pomoc okazuje się zgodna z rynkiem wewnętrznym, a beneficjentowi wyrównuje się również koszty odsetek. 47. Ponadto prawa proceduralne konkurentów mają w ramach przepisów Unii dotyczących pomocy państwa szczególne znaczenie. Z jednej strony mogą one przyczynić się istotnie do skuteczności kontroli nad pomocą państwa. Z drugiej strony zaś zakaz pomocy państwa służy ochronie niezakłóconej konkurencji, którą można ograniczać poprzez udzielanie pomocy na usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym jedynie w takim zakresie, w jakim jest to rzeczywiście konieczne. 48. Zaproponowany tutaj sposób rozwiązania konfliktu między obowiązkiem zapłaty odsetek a zapewnieniem usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym pociąga wprawdzie za sobą większe obciążenie administracyjne, ale zapobiega wszelkim zachętom do zaniechania uprzedniego zgłaszania pomocy na usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym. Ponadto utrzymuje on podział kompetencji kontrolnych między Komisją a sądami krajowymi w ramach przepisów dotyczących pomocy państwa. Gwarantuje on prawa konkurentów i zapewnia, że zakres takiej pomocy będzie podlegać ścisłej kontroli – czy to na podstawie kryteriów określonych w wyroku Altmark Trans, czy też przy zatwierdzaniu przez Komisję. 49. Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek nakazania beneficjentowi pomocy zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy ma zatem zastosowanie także w sytuacji, w której bezprawną pomoc państwa przyznano na świadczenie usług w ogólnym interesie gospodarczym, a Komisja uznała ją następnie za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 106 ust. 2 TFUE w oparciu o ocenę całościowej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa państwowego, w tym jego kapitalizacji. C.   Pytania prejudycjalne drugie i trzecie 50. Przedmiotem pytań prejudycjalnych drugiego i trzeciego jest podstawa obliczenia kwoty odsetek. W ramach tych pytań sąd odsyłający zmierza do wyjaśnienia, jaka kwota leży u podstaw odsetek od bezprawnej pomocy. Co do zasady chciałby się on dowiedzieć, czy odsetki należy pobrać od całego finansowania przyznanego TV 2 w rozpatrywanym w niniejszej sprawie okresie, czy też niektóre środki są z tego wyłączone. 51. Na powyższe pytania można odpowiedzieć łącznie. Co prawda nawiązują one do różnych elementów, ponieważ pytanie drugie odnosi się do części przyznanego TV 2 finansowania, na którą składają się wpływy z reklam, podczas gdy pytanie trzecie dotyczy kwot przekazywanych przez TV 2 nadawcom regionalnym. W przypadku obu pytań odpowiedź w równej mierze wynika jednak z właściwych przepisów oraz dotyczącego ich orzecznictwa. 52. W ich świetle obowiązek zgłoszenia i stosowania okresu zawieszenia ma zastosowanie do każdej pomocy ( ). Sądy Unii również w odniesieniu do wpływów z reklam ( ) i kwot przekazywanych przez TV 2 nadawcom regionalnym ( ) potwierdziły, że przesłanki przewidziane w art. 107 ust. 1 TFUE są spełnione. Nie ma zatem wątpliwości, że również te elementy finansowania stanowią pomoc państwa. 53. Ponieważ Dania nie dokonała ich prawidłowego zgłoszenia i nie stosowała do nich okresu zawieszenia do momentu ich zatwierdzenia przez Komisję, również te odrębnie wymienione kwoty stanowią formalnie bezprawną pomoc, która skutkuje obowiązkiem uiszczenia odsetek od bezprawnej pomocy. 54. Jak już wyjaśniono, odsetki od bezprawnej pomocy nie zależą również od tego, czy sam beneficjent bezprawnej pomocy uzyskał lub zachował w związku z nią nienależną korzyść ( ). Nie ma zatem znaczenia, że – jak rozważa sąd odsyłający – TV 2 nie pozostawała żadna „korzyść netto” z wpływów przekazywanych nadawcom regionalnym. Obowiązek zapłaty odsetek wynika z naruszenia proceduralnego i wyrównuje korzyść wynikającą z przedwczesnego wprowadzenia w życie pomocy ( ). 55. Na pytania drugie i trzecie sądu odsyłającego należy zatem odpowiedzieć, że sądy krajowe mają obowiązek nakazania beneficjentowi pomocy zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy w odniesieniu do wszystkich kwot, które zostały zakwalifikowane w ostatecznej decyzji Komisji jako przysparzające beneficjentowi pomocy korzyść w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. VI. Wnioski 56. W związku z powyższym proponuję, aby Trybunał orzekł następująco: 1) Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek nakazania beneficjentowi pomocy zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy ma zastosowanie także w sytuacji, w której bezprawną pomoc państwa przyznano na świadczenie usług w ogólnym interesie gospodarczym, a Komisja uznała ją następnie za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 106 ust. 2 TFUE w oparciu o ocenę całościowej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa państwowego, w tym jego kapitalizacji. 2) Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek nakazania beneficjentowi pomocy zapłaty odsetek od bezprawnej pomocy ma zastosowanie w odniesieniu do wszystkich kwot, które zostały zakwalifikowane w ostatecznej decyzji Komisji jako przysparzające beneficjentowi pomocy korzyść w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. ( ) Język oryginału: niemiecki. ( ) Wyroki: z dnia 8 marca 2017 r., Viasat Broadcasting UK/Komisja, C‑660/15 P, EU:C:2017:178; a także z dnia 9 listopada 2017 r., TV2/Danmark/Komisja, C‑649/15 P, EU:C:2017:835, Komisja/TV2/Danmark, C‑656/15 P, EU:C:2017:836; Viasat Broadcasting UK/TV2/Danmark, C‑657/15 P, EU:C:2017:837. ( ) Punkt 39 i nast. komunikatu w sprawie egzekwowania prawa dotyczącego pomocy państwa przez sądy krajowe (2009/C 85/01) (Dz.U. 2009, C 85, s. 1). ( ) Wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 52, 55; pkt 1 sentencji. ( ) Dz.U. 2015, L 248, s. 9. ( ) Wraz z wejściem w życie w dniu 14 października 2015 r. rozporządzenie 2015/1589 zastąpiło rozporządzenie Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 93 traktatu WE (Dz.U. 1999, L 83, s. 1) i przejęło dosłownie brzmienie art. 14 ust. 2 tego rozporządzenia w swoim nowym art. 16 ust. 2. ( ) Wyrok Sądu z dnia 22 października 2008 r., TV2/Danmark i in./Komisja, T‑309/04, T‑317/04, T‑329/04 i T‑336/04, EU:T:2008:457. ( ) Decyzja COM 2011/839/UE z dnia 20 kwietnia 2011 r. (Dz.U. 2011, L 340, s. 1). ( ) Wyroki: z dnia 8 marca 2017 r., Viasat Broadcasting UK/Komisja, C‑660/15 P, EU:C:2017:178; a także z dnia 9 listopada 2017 r., TV2/Danmark/Komisja, C‑649/15 P, EU:C:2017:835, Komisja/TV2/Danmark, C‑656/15 P, EU:C:2017:836; Viasat Broadcasting UK/TV2/Danmark, C‑657/15 P, EU:C:2017:837. ( ) Artykuł 1 lit. f) rozporządzenia 2015/1589. ( ) Wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Wyroki: z dnia 14 lutego 1990 r., Francja/Komisja, C‑301/87, EU:C:1990:67, pkt 17; z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 36. ( ) Wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 47. ( ) Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 TFUE (Dz.U. 2014, L 187, s. 1). ( ) Wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79. ( ) Wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 55. ( ) W momencie mającym znaczenie dla niniejszego postępowania obowiązywało rozporządzenie (WE) nr 659/1999; zostało ono zastąpione rozporządzeniem 2015/1589, w którym dosłownie przejęto uregulowanie dotyczące odsetek od bezprawnej pomocy. ( ) Wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 52. ( ) Wyroki: z dnia 21 listopada 1991 r., Féderation nationale du commerce extérieur des produits alimentaires i Syndicat national des négociants et transformateurs de saumon, C‑354/90, EU:C:1991:440, pkt 16; z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 40. ( ) Wyroki: z dnia 21 listopada 1991 r., Féderation nationale du commerce extérieur des produits alimentaires i Syndicat national des négociants et transformateurs de saumon, C‑354/90, EU:C:1991:440, pkt 16; z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 40. ( ) Wyrok z dnia 5 października 2006 r., Transalpine Ölleitung in Österreich, C‑368/04, EU:C:2006:644, pkt 42. ( ) Wyroki: z dnia 5 października 2006 r., Transalpine Ölleitung in Österreich, C‑368/04, EU:C:2006:644, pkt 38, 44; z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 38, 41, 46. ( ) Wyroki: z dnia 5 października 2006 r., Transalpine Ölleitung in Österreich, C‑368/04, EU:C:2006:644, pkt 38; z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 38. ( ) Zobacz wyrok z dnia 5 października 2006 r., Transalpine Ölleitung in Österreich, C‑368/04, EU:C:2006:644, pkt 41. ( ) Wyroki: z dnia 5 października 2006 r., Transalpine Ölleitung in Österreich, C‑368/04, EU:C:2006:644, pkt 47, 48; z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 46. ( ) Wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 52. ( ) Wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 38, 39. ( ) Wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 51. ( ) Wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 50, 51. ( ) Zobacz wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 98. ( ) Dz.U. 2010, C 83, s. 308. ( ) Dz.U. 2010, C 83, s. 312. ( ) Wyrok z dnia 8 marca 2017 r., Viasat Broadcasting UK/Komisja, C‑660/15 P, EU:C:2017:178, pkt 36, 37. ( ) Wyrok z dnia 24 lipca 2003 r., Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, C‑280/00, EU:C:2003:415. ( ) Wyrok z 24 lipca 2003 r., Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, C‑280/00, EU:C:2003:415, pkt 88–93; zob. także wyrok z dnia 8 marca 2017 r., Viasat Broadcasting UK/Komisja, C‑660/15 P, EU:C:2017:178, pkt 26. ( ) W niniejszej sprawie wybrano już raz podobne rozwiązanie: decyzja Komisji C(2004) 3632 wersja ostateczna z dnia 6 października 2004 r. w sprawie pomocy państwa N 313/2004 dotycząca dokapitalizowania [TV2 A/S] (Dz.U. 2005, C 172, s. 3). ( ) Punkty 22–35 niniejszej opinii. ( ) Punkt 18 niniejszej opinii. ( ) Artykuł 108 ust. 3 TFUE, motywy drugi i piąty; art. 2 i 3 rozporządzenia 2015/1589, a także wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 88. ( ) Wyrok z dnia 9 listopada 2017 r., Komisja/TV2/Danmark, C‑656/15 P, EU:C:2017:836, pkt 52, 53. ( ) Wyrok Sądu z dnia 24 września 2015 r., TV2/Danmark/Komisja, T‑674/11, EU:T:2015:684, pkt 167–172; wyrok Trybunału z dnia 9 listopada 2017 r., TV2/Danmark/Komisja, C‑649/15 P, EU:C:2017:835, pkt 48–57. ( ) Zobacz pkt 34 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 31, 34 niniejszej opinii.