C-464/13

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO PAOLA MENGOZZIEGO przedstawiona w dniu 4 września 2014 r. ( ) Sprawy połączone C‑464/13 i C‑465/13 Europäische Schule München przeciwko Silvanie Oberto (C‑464/13), Barbarze O’Leary (C‑465/13) [wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Bundesarbeitsgericht (Niemcy)] „Statut Szkół Europejskich — Właściwość Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich lub sądów miejsca siedziby szkoły do orzekania w przedmiocie umowy o pracę na czas określony zawartej między szkołą europejską a nauczycielem, który nie został mianowany lub oddelegowany przez państwo członkowskie” I – Wprowadzenie 1. Czy spory na temat określonego charakteru czasu trwania umów o pracę, zawieranych kolejno przez szereg lat między dyrektorem szkoły europejskiej a zatrudnianymi przez niego nauczycielami (zwanymi dalej „nauczycielami kontraktowymi”) należą do właściwości sądów państwa siedziby tej szkoły, czy też Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich zgodnie z art. 27 ust. 2 Konwencji określającej [s]tatut Szkół Europejskich zawartej w Luksemburgu w dniu 21 czerwca 1994 r. ( ) między państwami członkowskimi i Wspólnotami Europejskimi (zwanej dalej „konwencją z 1994 r.”)? 2. Ta kwestia stanowi w istocie przedmiot pytań prejudycjalnych przedłożonych przez Bundesarbeitsgericht (federalny sąd pracy, Niemcy) w ramach dwóch postępowań toczących się między Europäische Schule München (Szkołą Europejską w Monachium) a dwiema nauczycielkami kontraktowymi, S. Oberto i B. O’Leary, które wykonywały tę pracę odpowiednio od 1998 r. i od 2003 r. na podstawie jednorocznych umów na czas określony, regularnie odnawianych przez dyrektora szkoły zgodnie z warunkami zatrudnienia nauczycieli kontraktowych Szkół Europejskich zatrudnionych między dniem 1 września 1994 r. a dniem 31 sierpnia 2011 r., uchwalonymi przez Zarząd Szkół Europejskich (zwanymi dalej „warunkami zatrudnienia nauczycieli kontraktowych”) ( ). 3. W dwóch skargach wniesionych do Arbeitsgericht München (sądu pracy w Monachium) S. Oberto i B. O’Leary zakwestionowały ograniczenie do roku czasu trwania swoich umów o pracę, z których ostatnie dobiegły końca w sierpniu 2011 r. Podniosły przed Arbeitsgericht München, że sądy niemieckie są właściwe do orzekania w przedmiocie ważności ograniczeń czasu trwania stosunku pracy łączącego je z Europäische Schule München. Natomiast ta ostatnia podnosi, że nie podlega ona jurysdykcji niemieckiej, ponieważ główny spór należy do wyłącznej właściwości Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich. 4. W wyroku wstępnym Arbeitsgericht München uznał skargę za dopuszczalną, co zostało potwierdzone w apelacji. Bundesarbeitsgericht, do którego wpłynęła rewizja wniesiona przez Europäische Schule München, zastanawia się nad wykładnią art. 27 ust. 2 zdanie pierwsze konwencji z 1994 r. 5. Bundesarbeitsgericht postanowił w związku z tym zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy art. 27 ust. 2 zdanie pierwsze konwencji [z 1994 r.] należy interpretować w ten sposób, iż zatrudnieni przez szkołę europejską nauczyciele kontraktowi, którzy nie zostali oddelegowani przez państwa członkowskie, zaliczają się do osób wskazanych w tej konwencji i nie są wyłączeni – tak jak kadra administracyjna i personel pomocniczy szkoły – spod zakresu stosowania tego uregulowania? 2) W razie udzielenia przez Trybunał odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: Czy art. 27 ust. 2 zdanie pierwsze konwencji [z 1994 r.] należy interpretować w ten sposób, że uregulowanie to obejmuje również ocenę zgodności z prawem niekorzystnego aktu wydanego przez dyrektora szkoły względem nauczycieli kontraktowych w ramach wykonywania jego uprawnień na podstawie konwencji lub przepisów wydanych na jej podstawie? 3) W razie udzielenia przez Trybunał odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: Czy art. 27 ust. 2 zdanie pierwsze konwencji [z 1994 r.] należy interpretować w ten sposób, że również zawarcie na czas określony umowy między dyrektorem szkoły europejskiej i nauczycielem kontraktowym dotyczącej stosunku pracy tego nauczyciela, stanowi niekorzystny akt wydany przez dyrektora względem nauczyciela kontraktowego? 4) W razie udzielenia przez Trybunał odpowiedzi przeczącej na pytanie drugie lub trzecie: Czy art. 27 ust. 2 zdanie pierwsze konwencji [z 1994 r.] należy interpretować w ten sposób, że Rada ds. Zażaleń [Szkół Europejskich], o której w nim mowa, jest, po wyczerpaniu drogi administracyjnej, wyłącznie właściwa jako pierwsza i ostatnia instancja do rozstrzygania sporów dotyczących ograniczenia czasu trwania umowy o pracę zawartej przez dyrektora szkoły z nauczycielem kontraktowym, jeżeli to porozumienie w znacznym stopniu oparte jest na wytycznej Zarządu zawartej w pkt 1.3 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych […], który przewiduje roczne umowy o pracę?”. 6. Uwagi do pytań zgłosiły na piśmie strony w postępowaniu głównym oraz Komisja Europejska. Wystąpienia ustne tych zainteresowanych stron zostały również wysłuchane na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. II – Analiza A – W przedmiocie właściwości Trybunału do udzielenia odpowiedzi na pytania prejudycjalne 7. Właściwość Trybunału do udzielenia odpowiedzi na pytania prejudycjalne została zakwestionowana w uwagach na piśmie Europäische Schule München z racji międzynarodowego charakteru konwencji z 1994 r. Chociaż Europäische Schule München słusznie zrezygnowała ze zgłaszania tego zastrzeżenia na rozprawie, kwestia ta, należąca zresztą do bezwzględnych przesłanek procesowych, zasługuje jednak na to, by się nad nią bliżej zastanowić. 8. Rzeczywiście przy tworzeniu szkół europejskich, mających na celu wspólne kształcenie dzieci personelu instytucji Unii Europejskiej od przedszkola do szkoły średniej ( ), zostały one poddane konwencji dotyczącej statutu szkoły europejskiej podpisanej w Luksemburgu w dniu 12 kwietnia 1957 r. ( ) oraz protokołowi dotyczącemu tworzenia szkół europejskich sporządzonemu na podstawie statutu szkoły europejskiej, podpisanemu w dniu 13 kwietnia 1962 r. ( ), które zostały zawarte między sześcioma państwami członkowskimi założycielskimi Wspólnot Europejskich i do których same Wspólnoty nie przystąpiły. 9. Z międzyrządowego charakteru statutu z 1957 r. Trybunał wywiódł brak swej właściwości do dokonywania wykładni postanowień tegoż statutu, czy to w trybie odesłania prejudycjalnego, czy to w trybie postępowania określonego w art. 226 WE mającego na celu stwierdzenie uchybienia przez państwo członkowskie zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy traktatu WE ( ). Statut ten został bowiem zawarty wyłącznie przez państwa członkowskie, przez co nie był częścią składową prawa wspólnotowego ( ). 10. Statut z 1957 r. i protokół dotyczący tworzenia szkół europejskich zostały jednak uchylone i zastąpione przez konwencję z 1994 r., zgodnie z jej art. 34. 11. Konwencja z 1994 r. nie została zaś zawarta wyłącznie przez państwa członkowskie, lecz również przez Wspólnoty Europejskie, których przystąpienie było przedmiotem decyzji Rady 94/557/WE, Euratom z dnia 17 czerwca 1994 r. upoważniającej Wspólnotę Europejską i Europejską Wspólnotę Energii Atomowej do podpisania i zawarcia Konwencji określającej statut Szkół Europejskich ( ). 12. Zatem konwencja ta stanowi umowę zawartą przez Radę Unii Europejskiej, co – dziś w odniesieniu do Unii Europejskiej – oznacza, że stanowi część składową porządku prawnego Unii od chwili wejścia w życie umowy, czyli od dnia 1 października 2002 r. Wynika z tego, że Trybunał jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni postanowień konwencji z 1994 r. ( ). 13. Oceny tej nie zmienia wyrok Miles i in. ( ), który dotyczył nie charakteru konwencji z 1994 r. względem porządku prawnego Unii, lecz zakwalifikowania Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich jako „sądu jednego z państw członkowskich” w rozumieniu art. 267 TFUE. 14. Dodam, że właściwość Trybunału do udzielenia odpowiedzi w trybie prejudycjalnym na pytania zadane przez sąd odsyłający co do wykładni postanowień konwencji z 1994 r. obejmuje również w moim mniemaniu akty wydane na podstawie tych postanowień, do których te ostatnie odsyłają, w szczególności do celów ustalenia ich zakresu. Akty te pozwalają bowiem zinterpretować dokładny zakres tych postanowień. Stapiają się bowiem w sposób konieczny w całość z tymi ostatnimi, nie mogą być więc pominięte przez Trybunał. 15. Jak pokaże dalsze rozumowanie prowadzące do odpowiedzi, jakiej należy udzielić na pytania prejudycjalne, do aktów tych zaliczają się, w niniejszym przypadku, warunki zatrudnienia nauczycieli kontraktowych, akt o charakterze ogólnym, przyjęty przez Zarząd Szkół Europejskich, będący głównym wspólnym organem decyzyjnym Szkół Europejskich, składającym się między innymi z przedstawicieli państw członkowskich i Komisji Europejskiej ( ). Ponadto sąd odsyłający sam zdaje sobie doskonale sprawę z konieczności takiego postępowania, gdy wyraźnie odnosi się do warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych w czwartym pytaniu prejudycjalnym do celów wykładni art. 27 ust. 2 konwencji z 1994 r. 16. Skoro już moim zdaniem właściwość Trybunału do udzielenia odpowiedzi na pytania przedłożone przez sąd odsyłający nie budzi wątpliwości, należy teraz zbadać te pytania, wszystkie zmierzające w istocie do ustalenia, czy art. 27 ust. 2 konwencji z 1994 r. należy interpretować w ten sposób, że wykluczone jest, by sąd odsyłający, jako sąd państwa siedziby Europäische Schule München, był właściwy do rozpoznania skarg wniesionych do niego przez S. Oberto i B. O’Leary, ze względu na to, że należało je wnieść do Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich na podstawie tego artykułu. B – W przedmiocie art. 27 ust. 2 konwencji z 1994 r. i zakresu właściwości Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich 17. O ile statut z 1957 r. nie przewidywał żadnego szczególnego mechanizmu rozstrzygania sporów między osobami objętymi jego zakresem a Szkołami Europejskimi, o tyle konwencja z 1994 r. ustanowiła Radę ds. Zażaleń o „ściśle ograniczonej jurysdykcji [określonej właściwości]” w celu „zapewnienia właściwej ochrony prawnej przed uchwałami Zarządu Szkół [Europejskich] lub [r]ad [a]dministracyjnych [poszczególnych szkół]”„nauczycielom oraz pozostałym osobom, których […] dotyczy” statut Szkół Europejskich ( ). 18. Brzmienie pierwszego pytania prejudycjalnego wskazuje na istnienie dwóch kategorii personelu zatrudnionego przez Szkoły Europejskie, a mianowicie kadry nauczycielskiej oraz personelu administracyjnego i pozostałych pracowników danej szkoły. 19. Rada ds. Zażaleń Szkół Europejskich, jak wynika z art. 27 ust. 2 akapit pierwszy konwencji z 1994 r., ma w pierwszej i ostatniej instancji, po wyczerpaniu drogi administracyjnej, właściwość „w każdym sporze dotyczącym stosowania [tej] konwencji, dla wszystkich osób, których ona dotyczy, z wyjątkiem kadry administracyjnej i pozostałych pracowników [s]zkoły, [dotyczącym] zgodności z prawem wszelkich aktów opartych na konwencji [z 1994 r.] lub regulaminów wprowadzonych na jej podstawie, które mają niekorzystny skutek dla tych osób w wyniku działań Zarządu Szkół [Europejskich] lub [r]ady [a]dministracyjnej [danej szkoły] w trakcie wykonywania uprawnień określonych przez [tę] konwencję”. 20. Z przytoczonego postanowienia wynika, że zakres ratione personae właściwości Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich obejmuje spory z udziałem osób, których dotyczy konwencja z 1994 r., z wyjątkiem sporów dotyczących kadry administracyjnej i pozostałych pracowników szkoły. 21. W związku z tym spory między kadrą administracyjną i pozostałymi pracownikami szkoły a Szkołami Europejskimi należą do właściwości sądów państwa siedziby tych szkół. 22. Wykładnia ta znajduje potwierdzenie przede wszystkim w art. 27 ust. 7 konwencji z 1994 r., zgodnie z którym „inne spory, w których Szkoły [Europejskie] są stroną”, czyli spory nienależące do wyłącznie i ściśle określonej właściwości Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich „podlegają jurysdykcji krajowej [sądów krajowych]”. 23. Wykładnia ta ma następnie poparcie w art. 36 regulaminu pracowniczego kadry administracyjnej i pozostałych pracowników szkoły Szkół Europejskich, uchwalonego przez Zarząd w Lizbonie w dniach 17 i 18 kwietnia 2007 r., zgodnie z którym sądy te są wyłącznie właściwe do orzekania na drodze sądowej w przedmiocie sporów między członkiem kadry administracyjnej lub pozostałych pracowników szkoły a Szkołami Europejskimi dotyczących zgodności z prawem niekorzystnego aktu wykonującego postanowienia tego regulaminu pracowniczego ( ). 24. Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 2 akapit pierwszy konwencji z 1994 r. spory między kadrą nauczycielską a Szkołami Europejskimi należą do wyłącznej właściwości Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich. 25. Stwierdzenie tego nie wystarczy jednak do udzielenia odpowiedzi na problem poruszony przez sąd odsyłający w odniesieniu do sporów między szkołą europejską a jej nauczycielami kontraktowymi. 26. W pierwszej kolejności z postanowień konwencji z 1994 r. wynika, że kategoria „kadra nauczycielska”, o której mowa w konwencji, stricto sensu nie obejmuje nauczycieli kontraktowych. 27. Z art. 3 ust. 2 konwencji z 1994 r. wynika bowiem, że kształceniem zajmują się nauczyciele oddelegowani lub mianowani przez państwa członkowskie, czyli nauczyciele należący do systemu edukacji swoich państw członkowskich i zachowujący bezwarunkowo, na czas oddelegowania lub mianowania na stanowisko w Szkołach Europejskich, prawa do awansu zawodowego i do emerytury gwarantowane przez ich prawo krajowe, w rozumieniu art. 12 pkt 4 lit. a) konwencji ( ). 28. Ponadto art. 27 ust. 2 akapit drugi konwencji z 1994 r. wprowadza rozróżnienie między „zasadami pełnienia obowiązków przez kadrę nauczycielską”, wydanymi przez Zarząd ( ), zgodnie z art. 12 ust. 1 konwencji, a „warunkami zatrudnienia nauczycieli pracujących w niepełnym wymiarze godzin [nauczycieli kontraktowych]”. 29. Nauczyciele kontraktowi nie należą więc ani do kategorii „kadra administracyjna i pozostali pracownicy szkoły”, ani do „kadry nauczycielskiej” w rozumieniu postanowień konwencji z 1994 r. 30. Należą oni, co w moim mniemaniu jest bardziej prawidłowe, do kategorii innych „osób, których [omawiana konwencja] dotyczy”, których spory ze Szkołami Europejskimi powinny co do zasady być kierowane do Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich zgodnie z art. 27 ust. 2 akapit pierwszy konwencji z 1994 r. 31. Jednak, w drugiej kolejności, należy przypomnieć, że art. 27 ust. 2 akapit drugi konwencji z 1994 r. zawiera właśnie odesłanie do „warunków zatrudnienia nauczycieli pracujących w niepełnym wymiarze godzin [nauczycieli kontraktowych]” do celów określenia „warunków oraz szczegółowych zasad dotyczących” postępowania przed rzeczoną Radą ds. Zażaleń. 32. Przepisy obowiązujące w odniesieniu do nauczycieli kontraktowych zawarto w warunkach zatrudnienia nauczycieli kontraktowych, wydanych przez Zarząd, którym również podlegają stosunki pracy łączące B. O’Leary i S. Oberto z Europäische Schule München w sporach w postępowaniu głównym. 33. Z tych warunków zatrudnienia wynika, że nauczyciele kontraktowi zatrudniani są w określonych sytuacjach, aby świadczyć pracę w związku z czasowym zapotrzebowaniem, a ich umowy zatrudnienia są roczne ( ). 34. Ponadto, o ile art. 3.2 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych stanowi, że szereg zasad pełnienia obowiązków przez oddelegowaną kadrę nauczycielską Szkół Europejskich, w tym art. 80 tych zasad, dotyczący postępowania przed Radą ds. Zażaleń Szkół Europejskich „ma zastosowanie do nauczycieli zatrudnianych przez dyrektora”, o tyle art. 3.4 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych, zatytułowany „Prawo państwa siedziby szkoły” stanowi, że „warunki zatrudnienia i zwolnienia nauczycieli kontraktowych […] podlegają prawu państwa siedziby szkoły w zakresie uregulowań dotyczących stosunku pracy, zabezpieczenia społecznego i opodatkowania, z zastrzeżeniem powyższych przepisów. Sądy miejsca siedziby szkoły są właściwe do rozstrzygania zaistniałych sporów”. 35. Na podstawie odesłania zawartego w art. 27 ust. 2 akapit drugi konwencji z 1994 r. do warunków i szczegółowych zasad określonych przez warunki zatrudnienia nauczycieli kontraktowych, art. 3.4 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych określa zatem zakres właściwości Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich i postępowania mającego przed nią zastosowanie do sporów między nauczycielami kontraktowymi a Szkołami Europejskimi w zakresie, który należy ustalić. 36. Europäische Schule München, odwołując się w uwagach na piśmie do orzeczenia Rady ds. Zażaleń z dnia 21 sierpnia 2012 r. w sprawie 12/12 (zwanego dalej „orzeczeniem w sprawie 12/12”), uważa w istocie, że właściwość Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich obejmuje wszystkie spory z zakresu zatrudnienia między nauczycielem kontraktowym a Szkołami Europejskmi na podstawie art. 3.2 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych. 37. Choć jest oczywiste, że ocena rzeczonej Rady ds. Zażaleń nie wiąże Trybunału, to w moim odczuciu wnioski, które wywodzi Europäische Schule München z orzeczenia w sprawie 12/12, należy w każdym razie opatrzyć istotnymi zastrzeżeniami z dwóch powodów. 38. Po pierwsze, należy wskazać, że w tej sprawie Rada ds. Zażaleń Szkół Europejskich miała orzekać o zgodności z prawem decyzji dyrektora Europäische Schule München dotyczącej odmowy zapłacenia jednemu z jego nauczycieli kontraktowych za dozór nad uczniami w ramach dodatkowych godzin. Rada ds. Zażaleń Szkół Europejskich odrzuciła skargę jako niedopuszczalną głównie ze względu na to, że nie miało miejsca przewidziane w regulaminie postępowanie poprzedzające wniesienie skargi ( ). Tymczasem, jak ukazują przedmiot sporu oraz pomocnicze uzasadnienie merytoryczne decyzji Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich, skarga dotyczyła warunków wynagrodzenia nauczycieli kontraktowych, a nie ich „warunków zatrudnienia i zwolnienia” w rozumieniu art. 3.4 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych. 39. Po drugie, rzeczywiście, zanim Rada ds. Zażaleń Szkół Europejskich stwierdziła niedopuszczalność skargi, wskazała jednak, że jest właściwa do rozpoznania tego rodzaju skargi w świetle odesłania zawartego w art. 3.2 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych do art. 80 zasad pełnienia obowiązków przez oddelegowaną kadrę nauczycielską, który to art. 3.2 „ma pierwszeństwo przed [art.] 3.4 warunków zatrudnienia [nauczycieli kontraktowych], ustanawiającym właściwość sądu państwa siedziby, czyli w tym przypadku Arbeitsgericht München, lecz »z zastrzeżeniem powyższych przepisów«, a więc pomocniczo” ( ). Jednakże, z całym szacunkiem dla Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich, z treści art. 3.4 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych przytoczonego w pkt 34 niniejszej opinii jasno wynika, że wyrażenie „z zastrzeżeniem powyższych przepisów”, znajdujące się na końcu pierwszego zdania tego artykułu, nie odnosi się wcale do drugiego zdania tego artykułu, dotyczącego właściwości sądów miejsca siedziby „do rozstrzygania zaistniałych sporów”. 40. Ostatecznie więc wyrażenie „z zastrzeżeniem powyższych przepisów” znajdujące się w art. 3.4 zdanie pierwsze warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych odnosi się wyłącznie do „warunków zatrudnienia i zwolnienia nauczycieli kontraktowych” i można je więc rozumieć jedynie w ten sposób, że odnosi się do kwestii materialnych, a nie proceduralnych, określonych w innych przepisach warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych. 41. To podejście jest moim zdaniem zgodne z przedstawionym już celem konwencji z 1994 r., która zmierza do ścisłego określenia zakresu właściwości Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich, bez nadmiernego naruszenia pozostałej właściwości sądów państwa siedziby szkoły, wynikającej z art. 27 ust. 7 omawianej konwencji. 42. W tym względzie, aby rozwiać wszelkie wątpliwości, oczywiste jest, w świetle całości tego rozumowania, że nie można też uwzględnić argumentu natury ogólnej przedstawionego przez Europäische Schule München, dotyczącego immunitetu jurysdykcyjnego przysługującego Szkołom Europejskim jako organizacjom międzynarodowym wobec sądów krajowych ( ). 43. Konwencja z 1994 r. i wydane w jej zastosowaniu akty wystarczająco wykazują bowiem wolę umawiających się stron, by zapewnić zrównoważony podział kompetencji Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich i sądów państw siedziby Szkół Europejskich, i nie dopuścić, by szkoły korzystały z pełnego immunitetu przed sądami krajowymi, w tym w dziedzinie zatrudnienia, zarówno w odniesieniu do osób sprawujących zasadnicze funkcje w działalności Szkół Europejskich, czyli funkcje dydaktyczne, jak i do osób sprawujących jedynie funkcje pomocnicze lub pośrednio związane z działalnością poszczególnych szkół. 44. Wynika z tego moim zdaniem, że właściwości Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich podlegają spory między nauczycielem kontraktowym a daną szkołą europejską, z wyjątkiem, po pierwsze, sporów dotyczących warunków zatrudnienia i zwolnienia tych członków personelu, w zastosowaniu art. 27 ust. 2 akapit drugi konwencji z 1994 r. w związku z art. 3.4 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych, a po drugie, innych sporów, w których poszczególne szkoły są stroną, w szczególności dotyczących odpowiedzialności cywilnej i karnej w rozumieniu art. 27 ust. 7 konwencji z 1994 r. 45. W niniejszym przypadku, ponieważ spory w postępowaniu głównym dotyczą stosowania kolejnych rocznych umów ( ), a więc zasadniczego warunku zatrudnienia nauczycieli kontraktowych, podlegają one w konsekwencji właściwości sądów siedziby Europäische Schule München na podstawie art. 3.4 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych. 46. Uznanie istnienia takiej właściwości po stronie sądów siedziby Szkół Europejskich jest moim zdaniem tym bardziej prawidłowe i uzasadnione, że pozwala ona również zapewnić odpowiednią ochronę z materialnoprawnego punktu widzenia praw nauczycieli kontraktowych w zakresie ich warunków zatrudnienia i zwolnienia, która to ochrona, mimo między innymi statusu pracownika tychże nauczycieli kontraktowych, nie jest zagwarantowana w całkowicie niewątpliwy sposób przez system skarg sądowych ustanowiony przez konwencję z 1994 r. 47. Przypomnę, że zgodnie z orzecznictwem obywatel państwa członkowskiego zatrudniony w innym państwie członkowskim na stanowisku w organizacji międzynarodowej nie traci przez to swego statusu pracownika w rozumieniu art. 45 TFUE ( ). Uznanie i utrzymanie tego statusu jest tym bardziej istotne, gdy dane osoby podlegają, tak jak nauczyciele kontraktowi zatrudniani przez Szkoły Europejskie, w znacznym stopniu przepisom z zakresu zatrudnienia i prawa pracy, a także z dziedziny zabezpieczenia społecznego i podatków dochodowych od osób fizycznych prawu państwa siedziby rzeczonej organizacji międzynarodowej. 48. Należy także podkreślić, że w swoich skargach wniesionych do sądów siedziby Europäische Schule München S. Oberto i B. O’Leary zmierzają w istocie do uzyskania ochrony prawa niemieckiego stanowiącego transpozycję dyrektywy Rady 99/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC ( ), a w szczególności klauzuli 5 pkt 1 tego porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony zawartego w dniu 18 marca 1999 r. (zwanego dalej „porozumieniem ramowym”), które stanowi załącznik do wspomnianej dyrektywy. 49. Powyższa klauzula zmierza do realizacji jednego z celów wytyczonych przez to porozumienie, a mianowicie ograniczenia stosowania kolejnych umów o pracę na czas określony, uważanych za źródło potencjalnych nadużyć na niekorzyść pracowników, poprzez ustanowienie pewnej liczby przepisów określających minimalny poziom ochrony w celu uniknięcia niestabilności sytuacji pracowników ( ). 50. Tym samym dyrektywa 1999/70 zobowiązuje państwa członkowskie, w celu zapobiegania nadużyciom wynikającym z wykorzystywania kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy zawieranych na czas określony, do skutecznego i wiążącego prawnie wprowadzenia co najmniej jednego spośród trzech wymienionych w klauzuli 5 pkt 1 lit. a)–c) środków, które dotyczą odpowiednio obiektywnych powodów uzasadniających ponowne zawarcie takich umów lub ponowne nawiązanie takich stosunków pracy, maksymalnego łącznego czasu trwania kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony i liczby takich ponownie zawieranych umów lub nawiązywanych stosunków ( ). 51. Artykuł 2 akapit pierwszy dyrektywy 1999/70 wymaga w tym celu od państw członkowskich możliwości „stałego” zapewniania realizacji celów określonych w tej dyrektywie. 52. Ponadto sąd Unii również uznał, że klauzula 5 pkt 1 porozumienia ramowego wdrożonego przez dyrektywę 1999/70 jest szczególnym wyrazem zakazu nadużywania prawa, będącego ogólną zasadą prawa, przez co w stosunkach między instytucjami Unii a ich pracownikami zatrudnianymi na czas określony przepisy, którym podlegają ci pracownicy, powinny w miarę możliwości być interpretowane zgodnie z celami i minimalnymi wymogami porozumienia ramowego, a ostatecznie z zasadą zakazu nadużywania prawa ( ). 53. Zatem pracownicy zatrudniani na czas określony zarówno przez pracodawców z państwa członkowskiego, jak i instytucje Unii powinni mieć prawo oczekiwać oparcia we wspólnej bazie minimalnych wymagań gwarantowanych w klauzuli 5 pkt 1 porozumienia ramowego, wdrożonej przez dyrektywę 1999/70 lub przez zakaz nadużywania prawa, znajdujący konkretny wyraz w tejże klauzuli. 54. Państwa członkowskie oraz Unia, które, przypominam, są jedynymi stronami konwencji z 1994 r., nie mogły w sposób ważny działać z zamiarem zrezygnowania z zapewnienia pracownikom Unii tej wspólnej bazy, poprzez zawarcie między sobą konwencji z 1994 r., w dodatku kiedy system, któremu podlegają ci pracownicy, podlega, jak to jest w przypadku nauczycieli kontraktowych Szkół Europejskich, w znacznym stopniu ustawodawstwu państwa członkowskiego siedziby danej szkoły. 55. Co więcej, na rozprawie Komisja nie zaprzeczyła, że minimalne wymagania gwarantowane przez klauzulę 5 pkt 1 porozumienia ramowego wdrożoną przez dyrektywę 1999/70 mogą znajdować zastosowanie do stosunków pracy zawieranych między Szkołami Europejskimi a ich nauczycielami kontraktowymi, lecz ograniczyła się do twierdzenia, w istocie, że warunki zatrudnienia nauczycieli kontraktowych wydane na podstawie konwencji z 1994 r. nie zostały dostosowane do zmian w prawie wynikających z omawianej klauzuli 5 pkt 1 porozumienia ramowego jako szczególnego wyrazu zakazu nadużywania prawa. 56. Tymczasem jako akt Unii konwencja z 1994 r. powinna być interpretowana w świetle ogólnej zasady zakazu nadużywania prawa, której szczególny wyraz stanowi w dziedzinie stosunków pracy w Unii klauzula 5 pkt 1 porozumienia ramowego, wdrożona dyrektywą 1999/70, wymagająca przyjęcia minimalnych środków w celu unikania nadużyć wynikających ze stosowania kolejnych umów o pracę lub nawiązywania kolejnych stosunków pracy na czas określony. 57. Niemniej stwierdzić należy, że postanowienia konwencji z 1994 r. nie zapewniają, by na taką wspólną bazę minimalnych wymagań pochodzącą z prawa Unii można się było ponad wszelką wątpliwość faktycznie powołać przed ustanowionym przez nią organem sądowym, mimo w szczególności statusu pracownika w rozumieniu art. 45 TFUE nauczycieli kontraktowych Szkół Europejskich. 58. Uzasadniając to charakterem „sui generis” systemu współpracy ustanowionego konwencją z 1994 r. oraz statusem organu organizacji międzynarodowej ( ), Rada ds. Zażaleń Szkół Europejskich uznała już bowiem, że instrumenty prawa międzynarodowego, w tym prawo Unii, do których Szkoły Europejskie same nie przystąpiły, nie wiążą ich samych prawnie ( ). 59. Prawdą jest, że Rada ds. Zażaleń Szkół Europejskich deklaruje gotowość do uznania, że zasady podstawowe, a nawet ogólne zasady, do których odwołują się te instrumenty i które są wspólnie uznawane zarówno w porządku prawnym Unii, jak i państw członkowskich, „mogą” służyć jako punkt odniesienia dla działalności organów Szkół Europejskich poza właściwymi im normami prawnymi ( ). 60. Nie zmienia to jednak faktu, że zakres uznania, który zachowuje dla siebie w ten sposób Rada ds. Zażaleń Szkół Europejskich przy określaniu norm i zasad wynikających w szczególności z prawa Unii, jedynie mogących posłużyć jako punkt odniesienia przy badaniu zgodności z prawem działań i aktów Szkół Europejskich, nie pozwala zapewnić względem pracowników, objętych przepisami należącymi w znacznym stopniu, tak jak przepisy dotyczące nauczycieli kontraktowych, do ustawodawstwa z dziedziny zatrudnienia, zabezpieczenia społecznego i podatków państwa członkowskiego siedziby danej szkoły europejskiej, poszanowania ogólnej zasady zakazu nadużywania prawa, którego konkretny wyraz stanowi w dziedzinie stosunków pracy w Unii wspólna baza zbudowana z minimalnych wymagań klauzuli 5 pkt 1 porozumienia ramowego, wdrożonej dyrektywą 1999/70, którą to państwo członkowskie powinno móc „stale” zapewnić. 61. Taki zakres uznania jest dla mnie tym bardziej niepokojący, że Rada ds. Zażaleń Szkół Europejskich orzeka w pierwszej i ostatniej instancji i nie jest uprawniona do występowania do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi na podstawie art. 267 TFUE, w następstwie wyroku w sprawie Miles i in. ( ). 62. Fakt, iż ustanowienie przez konwencję z 1994 r. Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich pozwoliło zapewnić pewien poziom ochrony sądowej osobom, których ta konwencja dotyczy, nie może oczywiście zagwarantować, że z punktu widzenia prawa materialnego osoby te rzeczywiście mogą ponad wszelką wątpliwość powołać się na minimalne wymagania określone w klauzuli 5 porozumienia ramowego wdrożonej dyrektywą 1999/70 jako szczególny wyraz ogólnej zasady prawa wiążącej wszystkie strony konwencji z 1994 r., której moim zdaniem nie mogą pominąć organy ustanowione przez tę konwencję. 63. Nie wystarczy więc moim zdaniem ustanowienie takiej drogi proceduralnej ( ). Poza tym droga ta musi móc zapewnić, żeby na prawa nadane osobom, których dotyczy konwencja z 1994 r., w tym przypadku prawa wynikające z norm prawa Unii dotyczących unikania nadużycia prawa mogącego wynikać ze stosowania kolejnych umów o pracę na czas określony, można było się powołać skutecznie przed organem sądowym utworzonym przez tę konwencję ( ). 64. Z uwagi na to, że możliwość powołania się na te prawa przed tym organem nie jest, jak właśnie zostało wykazane, zagwarantowana ponad wszelką wątpliwość, uważam, że dopóki system sądowy ustanowiony w konwencji z 1994 r. nie zostanie zmieniony, tak by upoważniał on w szczególności Radę ds. Zażaleń Szkół Europejskich do występowania z pytaniami w przedmiocie wykładni prawa Unii do Trybunału ( ), zasadne jest w niniejszym przypadku, by kontrola poszanowania praw nauczycieli kontraktowych w zakresie ich warunków zatrudnienia i zwolnienia przez Szkoły Europejskie sprawowana była przez sądy państwa członkowskiego siedziby danej szkoły. 65. Przeciwne rozwiązanie oznaczałoby wyłączenie spod właściwości sądów krajowych sporów dotyczących obiektywnie, przynajmniej w części, stosowania i wykładni prawa Unii, mimo że organ sądowy ustanowiony konwencją z 1994 r. nie należy w chwili obecnej do systemu sądowniczego Unii. Tymczasem analogicznie do uzasadnienia zawartego w opinii wydanej przez Trybunał na temat projektu porozumienia w sprawie utworzenia jednolitego systemu sądowego rozstrzygania sporów patentowych ( ), tego rodzaju rozwiązanie wydaje mi się niezgodne z prawem pierwotnym Unii. 66. Dlatego też uważam, że zarówno litera art. 27 konwencji z 1994 r. w świetle warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych, jak i kontekst i duch, w którym instrumenty te należy intepretować, przemawiają za tym, by warunki zatrudnienia i zwolnienia nauczycieli kontraktowych podlegały właściwości sądów państwa członkowskiego siedziby danej szkoły europejskiej. 67. Wbrew temu, co twierdziła Europäische Schule München na rozprawie przed Trybunałem, dopuszczenie takiej właściwości sądów państwa członkowskiego siedziby danej szkoły europejskiej nie oznacza wcale poddania nauczycieli kontraktowych rozbieżnym systemom. Poza tym bowiem, co przyznały i Europäische Schule München , i Komisja na rozprawie, że niektóre szkoły nie poprzestają już na proponowaniu rocznych umów swoim nauczycielom kontraktowym, i że w związku z tym personel ten nie podlega całkowicie jednolitym zasadom zatrudnienia, minimalne wymagania określone w klauzuli 5 pkt 1 porozumienia ramowego wdrożonego dyrektywą 1999/70, będące szczególnym wyrazem zakazu nadużywania prawa, których zagwarantowanie jest zadaniem sądów krajowych, stanowią wspólną bazę dla wszystkich państw członkowskich, szczególnie dla tych mieszczących na swoim terytorium szkoły europejskie na mocy konwencji z 1994 r. 68. Pragnę wreszcie powtórzyć, że podejście, którego przyjęcie proponuję Trybunałowi w niniejszej opinii, nie powinno być interpretowane jako kwestionowanie immunitetu jurysdykcyjnego przysługującego organizacjom międzynarodowym na mocy ich aktów założycielskich. 69. Przeciwnie, opiera się ono zarówno na szczególnie mocnych i funkcjonalnych związkach, o których wielokrotnie przypominano, utrzymywanych przez Szkoły Europejskie z państwami członkowskimi i instytucjami Unii, jak i na pierwotnej systematyce postanowień konwencji z 1994 r. oraz aktów wydanych na jej podstawie, w których uznano w szczególności właściwość w pozostałym zakresie sądów krajowych do rozpoznawania sporów między osobami, których dotyczy omawiana konwencja, a Szkołami Europejskimi, innych niż te, których rozstrzyganie jest ściśle powierzone Radzie ds. Zażaleń Szkół Europejskich. III – Wnioski 70. W świetle całości powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by udzielił następujących odpowiedzi na pytania prejudycjalne zadane przez Bundesarbeitsgericht: Artykuł 27 ust. 2 i 7 Konwencji określającej [s]tatut Szkół Europejskich, zawartej w Luksemburgu w dniu 21 czerwca 1994 r. między państwami członkowskimi i Wspólnotami Europejskimi, należy interpretować w ten sposób, że przyznaje sądom państwa siedziby danej szkoły europejskiej właściwość do rozpoznawania sporów między tą szkołą a jej nauczycielami kontraktowymi dotyczących ich warunków zatrudnienia i zwolnienia w rozumieniu warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych Szkół Europejskich zatrudnionych między dniem 1 września 1994 r. a dniem 31 sierpnia 2011 r., uchwalonymi przez Zarząd Szkół Europejskich. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) Dz.U. L 212, s. 3. Konwencja weszła w życie w dniu 1 października 2002 r. ( ) Sygn. 2011-06-D-24-fr-1. ( ) Zobacz art. 1 i 3 konwencji z 1994 r. Szkół Europejskich, do których ma zastosowanie statut, jest obecnie czternaście, uczy się w nich blisko 23000 dzieci, którym Szkoły Europejskie wydają europejską maturę. Pięć z tych szkół znajduje się w Belgii, trzy w Niemczech (w tym Europäische Schule München), dwie w Luksemburgu, po jednej w Hiszpanii, we Włoszech, w Niderlandach i w Zjednoczonym Królestwie. Od 2005 r., w szczególności ze względu na obecność agencji Unii lub innych podobnych jednostek w innych państwach członkowskich, Zarząd Szkół Europejskich postanowił utworzyć pewną liczbę szkół europejskich akredytowanych, tzw. typu II, kształcących w sposób równoważny z czternastoma szkołami europejskimi i również uprawnionymi do wydawania matury europejskiej. Te szkoły europejskie akredytowane, których jest obecnie 9 (dwie we Francji, po jednej w Niemczech, Finlandii, Grecji, Irlandii, Włoszech, Niderlandach i Zjednoczonym Królestwie), nie są jednak wymienione w załączniku I do konwencji z 1994 r. ( ) Recueil des traités des Nations unies, vol. 443, s. 129 (zwanego dalej „statutem z 1957 r.”). ( ) Recueil des traités des Nations unies, vol. 752, s. 267. ( ) Zobacz odpowiednio wyroki: Hurd, 44/84, EU:C:1986:2, pkt 20–22; Komisja/Belgia, C‑132/09, EU:C:2010:562, pkt 45. ( ) Zobacz w szczególności wyrok Komisja/Belgia, EU:C:2010:562, pkt 44. Należy zauważyć ponadto, że Wspólnoty Europejskie nie podjęły obowiązków państw członkowskich w organach ustanowionych konwencją z 1957 r. i że nie zawierała ona żadnej klauzuli nadającej jurysdykcje Trybunałowi Sprawiedliwości. ( ) Dz.U. L 212, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 16, t. 1, s. 14. ( ) Zobacz w szczególności analogicznie wyroki: Bogiatzi, C‑301/08, EU:C:2009:649, pkt 23; Air Transport Association of America i in., C‑366/10, EU:C:2011:864, pkt 73. Zobacz w odniesieniu do konwencji z 1994 r. moją opinię w sprawie Komisja/Belgia (C‑132/09, EU:C:2010:342), przypis 46. ( ) Wyrok Miles i in., C‑196/09, EU:C:2011:388. ( ) Zobacz art. 8 i 10 konwencji z 1994 r. ( ) Zobacz motyw czwarty preambuły konwencji z 1994 r. ( ) Sygn. 2007-D-153-fr-6, s. 18. ( ) Zobacz podobnie wyrok Komisja/Zjednoczone Królestwo (C‑545/09, EU:C:2012:52, pkt 41, 48). Poprzednio Rada ds. Zażaleń Szkół Europejskich uznała kolejne roczne umowy wiążące nauczycieli kontraktowych ze Szkołą Europejską w Brukseli II za stosunki pracy „podlegające systemowi prawnoprywatnemu całkowicie odmiennemu od systemu obowiązującego kadrę oddelegowaną do Szkół Europejskich”, wymagającego by ta kadra, w odróżnieniu od nauczycieli kontraktowych, była wysłana przez krajowe organy: zob. orzeczenie Rady ds. Zażaleń z dnia 22 czerwca 2001 r., skarga 01/001, s. 7. Orzeczenie to, jak wszystkie wydane przez Radę ds. Zażaleń, dostępne jest na jej stronie internetowej: http://schola-europaea.eu/cree/ ( ) Zobacz zasady pełnienia obowiązków przez oddelegowaną kadrę nauczycielską Szkół Europejskich, ostatnio zmienione przez Zarząd w dniu 5 grudnia 2013 r., Sygn. 2011–04-D-14-fr-3. ( ) Zobacz, odpowiednio, art. 1.2, art. 2 lit. a) i art. 1.3 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych. W uwagach na piśmie Europäische Schule München wskazała jednak, że nauczyciele kontraktowi stanowią niemal 40% personelu szkoły. Ponadto według danych z dokumentu Sekretarza Generalnego Szkół Europejskich na temat reformy systemu tych szkół, przyjętego przez Zarząd w dniu 23 kwietnia 2009 r. (sygn. 2009-D-353-fr-4, s. 5), niepodlegająca zmniejszeniu liczba nauczycieli kontraktowych, wynosząca ok. 25% całkowitej kadry nauczycielskiej, jest niezbędna. ( ) Punkt 9 lit. b) orzeczenia w sprawie 12/12. Pomocniczo Rada ds. Zażaleń uznała, że skargę należy w każdym razie oddalić jako bezzasadną z zasadniczego względu, iż czas sprawowania dozoru należy uznać za „inną działalność” dodatkową w stosunku do działalności dydaktycznej, niedającą prawa do dodatkowego wynagrodzenia. ( ) Punkt 9 lit. a) orzeczenia w sprawie 12/12. ( ) Zobacz, niedawno na ten temat, w szczególności M.F. Orzan, Le immunità ed i privilegi delle organizzazioni internazionali, [w:] Del Vecchio A. (a cura di), Diritto delle Organizzazioni Internazionali, Edizioni Scientifiche Italiane 2012, s. 243. ( ) Przypominam na wszelki wypadek, że art. 1.3 warunków zatrudnienia nauczycieli kontraktowych stanowi, że „umowy zatrudnienia są roczne”. ( ) Zobacz w szczególności wyrok Gardella, C‑233/12, EU:C:2013:449, pkt 25, 26, w odniesieniu do pracownika Europejskiego Urzędu Patentowego. ( ) Dz.U. L 175, s. 3 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 3, s. 368. ( ) Zobacz w szczególności wyrok Márquez Samohano, C‑190/13, EU:C:2014:146, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz podobnie wyrok Márquez Samohano, EU:C:2014:146, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz w szczególności wyrok Adjemian i in./Komisja, T‑325/09 P, EU:T:2011:506, pkt 57, 62; postanowienie Christoph i in./Komisja, F‑63/08, EU:F:2013:36, pkt 75. Przypominam, że w wyroku Kofoed (C‑321/05, EU:C:2007:408, pkt 38) Trybunał wyraźnie uznał, że zakaz nadużywania prawa stanowi ogólną zasadę prawa Unii. ( ) Zobacz podobnie wyrok Miles i in., EU:C:2011:388, pkt 39, 42. ( ) Zobacz w szczególności orzeczenie Rady ds. Zażaleń z dnia 30 lipca 2007 r., skarga 07/14, pkt 18; orzeczenie Rady ds. Zażaleń z dnia 15 października 2009 r., skarga 09/35, pkt 12. ( ) Zobacz orzeczenie Rady ds. Zażaleń z dnia 28 sierpnia 2012 r., skarga 12/35, pkt 11. ( ) EU:C:2011:388, pkt 46. W tym względzie należy zauważyć, że w sprawozdaniu z działalności za rok 2013 (sygn. 2014-02-D-16-fr-2, dokument z dni 11 i 12 marca 2014 r., s. 11) prezes Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich, przypominając „sugestię” Trybunału z wyroku Miles i in. (EU:C:2011:388, pkt 45), zgodnie z którą do stron konwencji należy reforma systemu ochrony sądowej ustanowionego w konwencji z 1994 r. i popierając ją, uważa, że tego rodzaju zmiany pozwoliłyby „zagwarantować faktyczne poszanowanie praw osób, których dotyczy ta konwencja” w celu „zapewnienia ochrony sądowej tych jednostek porównywalnej z ochroną wszystkich obywateli Unii Europejskiej”. ( ) Co mogłoby ewentualnie wystarczyć w świetle praw cywilnych i procesowych gwarantowanych w ramach europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC) w odniesieniu ogólnie do wewnętrznych dróg odwoławczych ustanowionych przez organizacje międzynarodowe, które nie mają tak ścisłych związków z państwami członkowskimi i instytucjami Unii, jak Szkoły Europejskie (zob. w tym względzie w szczególności wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z dnia 19 lutego 1999 r. w sprawie Waite i Kennedy przeciwko Niemcom, nr 26083/94, CEDH 1999-I, §§ 67–73; z dnia 5 marca 2013 r. w sprawie Chapman przeciwko Belgii, nr 39619/06, §§ 48–54. ( ) Należy zauważyć, że nawet wobec prawa do dostępu do sądu w rozumieniu art. 6 EKPC niektóre sądy krajowe kontrolują rzeczywistą skuteczność mechanizmu rozstrzygania sporów w dziedzinie stosunków pracy ustanowionego przez organizacje międzynarodowe, w której braku te sądy krajowe uznają się za właściwe do rozstrzygania sporów poddanych im, gdy obecne jest powiązanie stosunku pracy z prawem państwa członkowskiego. Zobacz w tym względzie przykłady podane przez M.F. Orzana, op.cit. (ww. w przypisie 20), s. 260, 265. ( ) W ww. w przypisie 30 sprawozdaniu z działalności za rok 2013 prezes Rady ds. Zażaleń Szkół Europejskich wskazał, że kieruje on obecnie grupą roboczą odpowiedzialną za przedłożenie Sekretarzowi Generalnemu Zarządu Szkół Europejskich projektu na temat „sposobu wzmocnienia ochrony sądowej w systemie Szkół Europejskich”. Ogólnie Trybunał uznał, że umowa międzynarodowa zawarta z państwami trzecimi może w sposób ważny przyznawać mu nowe kompetencje sądownicze, pod warunkiem że nie naruszy to istoty funkcji Trybunału wynikającej z traktatów UE i FUE (zob. w szczególności opinia 1/09, EU:C:2011:123, pkt 75). Tego rodzaju możliwość powinna zostać tym bardziej uznana w przypadku umowy międzynarodowej zawartej wyłącznie przez państwa członkowskie i Unię. ( ) Opinia 1/09, EU:C:2011:123, pkt 80–82.