C-472/21

WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba) z dnia 16 lutego 2023 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Wzór – Dyrektywa 98/71/WE – Artykuł 3 ust. 3 i 4 – Warunki uzyskania ochrony dla części składowej produktu złożonego – Pojęcia „widoczności” i „zwykłego używania” – Widoczność części składowej produktu złożonego podczas zwykłego używania tego produktu przez użytkownika końcowego W sprawie C‑472/21 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) postanowieniem z dnia 1 lipca 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 2 sierpnia 2021 r., w postępowaniu: Monz Handelsgesellschaft International mbH & Co. KG przeciwko Büchel GmbH & Co. Fahrzeugtechnik KG, TRYBUNAŁ (piąta izba), w składzie: E. Regan, prezes izby, D. Gratsias, M. Ilešič (sprawozdawca), I. Jarukaitis i Z. Csehi, sędziowie, rzecznik generalny: M. Szpunar, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu Monz Handelsgesellschaft lnternational mbH & Co. KG – C. Rohnke i T. Winter, Rechtsanwälte, – w imieniu Büchel GmbH & Co. Fahrzeugtechnik KG – M. Pilla, Rechtsanwalt, – w imieniu Komisji Europejskiej – E. Gippini Fournier, J. Samnadda i T. Scharf, w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 8 września 2022 r., wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów (Dz.U. 1998, L 289, s. 28). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Monz Handelsgesellschaft International mbH & Co. KG (zwaną dalej „Monz”) a Büchel GmbH & Co. Fahrzeugtechnik KG (zwaną dalej „Büchel”) w przedmiocie złożonego przez tę ostatnią spółkę wniosku o unieważnienie prawa do zarejestrowanego wzoru krajowego. Ramy prawne Prawo Unii Dyrektywa 98/71 Zgodnie z motywem 12 dyrektywy 98/71: „[o]chrona przyznana z tytułu rejestracji nie obejmuje tych części składowych, które są niewidoczne podczas normalnego użytkowania [zwykłego używania] produktu lub nie obejmują tych cech danej części, które nie są widoczne podczas jej montowania lub które same przez się nie spełniają wymagań nowości i indywidualnego charakteru; wzór, który z tych powodów został wyłączony spod ochrony, nie jest brany pod uwagę w celu określenia, czy inne cechy wzoru spełniają wymagania przyznania ochrony”. Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, stanowi: „Do celów niniejszej dyrektywy: a) »wzór« oznacza całkowitą lub częściową postać produktu, wynikającą w szczególności z elementów linii, konturów, kolorystyki, kształtu, tekstury i/lub materiałów samego produktu i/lub jego ornamentacji; b) »produkt« oznacza każdy wytwór przemysłowy lub rękodzielniczy, włączając w to, między innymi, części przeznaczone do montażu produktu złożonego, opakowania, układu, symboli graficznych i kroju pisma typograficznego, z wyłączeniem jednakże programów komputerowych; c) »produkt złożony« oznacza produkt, który składa się z wielu części, które mogą być zastąpione w sposób pozwalający na demontaż i ponowny montaż produktu”. Artykuł 3 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Warunki ochrony”, stanowi: „1.   Państwa członkowskie chronią wzory poprzez rejestrację i zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy przyznają wyłączne prawa ich posiadaczom. 2.   Wzór jest chroniony poprzez rejestrację wzoru w zakresie, który odpowiada jego stopniowi nowości i cechom indywidualnym. 3.   Wzór włączony do produktu, który stanowi część składową produktu złożonego, jest uznany za nowy jedynie wówczas, gdy posiada cechy indywidualne: a) jeśli część składowa wmontowana do produktu złożonego pozostaje widoczna podczas normalnego stosowania [zwykłego używania] tego drugiego; i b) w stopniu, w jakim widoczne cechy części składowej spełniają swoje wymogi co do nowości i indywidualności. 4.   »Normalne stosowanie [zwykłe używanie]« w rozumieniu ust. 3 lit. a) oznacza stosowanie [używanie] przez użytkownika końcowego, wyłączając konserwację, obsługę i naprawę”. Artykuł 5 tej dyrektywy, zatytułowany „Charakter indywidualny”, stanowi w ust. 1: „Wzór uznany jest za posiadający charakter indywidualny, jeśli całościowe wrażenie, jakie wywołuje na niezorientowanym użytkowniku, różni się od wrażenia, jakie wywiera na tym użytkowniku wzór, który został udostępniony publicznie przed dniem prze[d]stawienia wniosku o zarejestrowanie lub dniem uprzedniego pierwszeństwa, jeśli takie zostało przyznane”. Rozporządzenie (WE) nr 6/2002 Motywy 9 i 12 rozporządzenia Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz.U. 2002, L 3, s. 1) mają następujące brzmienie: „(9) Przepisy prawa materialnego niniejszego rozporządzenia w sprawie prawa dotyczącego wzoru powinny być dostosowane do odpowiednich przepisów dyrektywy [98/71]. […] (12) Ochrona nie powinna obejmować części składowych niewidocznych podczas normalnego [zwykłego] używania produktu ani elementów części niewidocznych, kiedy dana część jest zamontowana, albo tych, które same w sobie nie spełniają wymogów określających innowację [nowość] i indywidualny charakter. Dlatego cechy wzoru wyłączone z ochrony z wymienionych względów nie powinny być uwzględniane do celów stwierdzenia, czy inne cechy wzoru spełniają wymagania dotyczące ochrony”. Artykuł 4 tego rozporządzenia, zatytułowany „Warunki ochrony”, stanowi: „1.   Wzór jest chroniony jako wzór wspólnotowy w zakresie, w jakim ten wzór jest nowy i posiada indywidualny charakter. 2.   Wzór stosowany lub zawarty w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego, jest uważany za nowy i posiada indywidualny charakter jedynie: a) jeżeli część składowa włączona do produktu złożonego pozostaje widoczna podczas zwykłego używania tego produktu; i b) w stopniu, w jakim te widoczne cechy części składowej spełniają swoje wymogi co do nowości i indywidualnego charakteru. 3.   »Zwykłe używanie« w rozumieniu ust. 2 lit. a) oznacza używanie przez użytkownika końcowego, wyłączając konserwację, obsługę i naprawę”. Prawo niemieckie Paragraf 1 pkt 4 i § 4 Gesetz über den rechtlichen Schutz von Design (ustawy w sprawie prawnej ochrony wzorów) z dnia 24 lutego 2014 r. (BGBl. 2014 I, s. 122), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „DesignG”), dokonuje transpozycji art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71. Paragraf 1 pkt 3 DesignG, zatytułowany „Definicje”, stanowi, że produktem złożonym jest produkt składający się z kilku części, które mogą być zastępowane w taki sposób, że produkt może zostać zdemontowany i ponownie złożony. Zgodnie z pkt 4 tego § 1 „zwykłe używanie” oznacza używanie przez użytkownika końcowego, wyłączając konserwację, obsługę i naprawę. Paragraf 4 DesignG, zatytułowany: „Elementy produktów złożonych”, stanowi, że wzór zastosowany lub zawarty w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego, jest uważany za nowy i posiada indywidualny charakter, jedynie jeżeli część składowa włączona do produktu złożonego pozostaje widoczna podczas zwykłego używania tego produktu i w stopniu, w jakim te widoczne cechy części składowej spełniają wymogi nowości i indywidualnego charakteru. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne Monz, spółka prawa niemieckiego, jest właścicielem wzoru zarejestrowanego od dnia 3 listopada 2011 r. w Deutsches Patent- und Markenamt (niemieckim urzędzie ds. patentów i znaków towarowych, Niemcy) (zwanym dalej „DPMA”) dla towarów „siodełka do rowerów lub motocykli”. Wzór ten jest zarejestrowany z poniższym jedynym przedstawieniem spodu siodełka: Büchel, spółka prawa niemieckiego, wystąpiła w dniu 27 lipca 2016 r. do DPMA o unieważnienie prawa do wzoru rozpatrywanego w postępowaniu głównym, podnosząc, że nie spełnia on przesłanek wymaganych do uzyskania ochrony prawnej wzoru zgodnie z art. 4 DesignG. Spółka ta argumentowała w szczególności, że wzór ten, zastosowany do siodełka, które jest częścią składową produktu złożonego takiego jak „rower” lub „motocykl”, nie jest widoczny podczas zwykłego używania tego produktu. Decyzją z dnia 10 sierpnia 2018 r. DPMA oddalił wniosek o unieważnienie prawa do wzoru, uznając, że w odniesieniu do wzoru rozpatrywanego w postępowaniu głównym nie istniały podstawy do wyłączenia ochrony na mocy art. 4 DesignG. Według DPMA chociaż siodełko rowerowe, do którego został zastosowany ten wzór, jest oczywiście „częścią składową produktu złożonego”, część ta pozostaje jednak widoczna przy zwykłym używaniu tego produktu złożonego. DPMA uznał, że zwykłe używanie takiego produktu obejmuje również „demontaż i ponowny montaż siodełka w innym celu niż konserwacja, obsługa i naprawa”, przy czym te ostatnie znajdują się w wyczerpującym wykazie zastosowań wyłączonych z tego pojęcia w rozumieniu art. 1 pkt 4 DesignG. W wyniku skargi wniesionej przez Büchel na tę decyzję Bundespatentgericht (federalny sąd patentowy, Niemcy) unieważnił w dniu 27 lutego 2020 r. prawo do wzoru rozpatrywanego w postępowaniu głównym, na tej podstawie, że nie spełnia on wymogów nowości i indywidualnego charakteru. Zdaniem tego sądu zgodnie z § 4 DesignG z prawnej ochrony wzoru mogą a priori korzystać tylko te części składowe, które pozostają „widoczne, jako elementy produktu złożonego, po ich wmontowaniu/włączeniu do niego”. Natomiast części składowej, która jest widoczna wyłącznie na skutek lub przy okazji oddzielenia jej od produktu złożonego, nie można uznać za spełniającą warunek widoczności, w związku z czym nie może ona korzystać z tej ochrony. Ponadto sąd ten uznał za zwykłe używanie w rozumieniu § 1 pkt 4 DesignG wyłącznie czynność jazdy na rowerze oraz wsiadanie na rower lub zsiadanie z niego. Zdaniem tego sądu podczas tych czynności spód siodełka nie jest widoczny ani dla użytkownika końcowego, ani dla osoby trzeciej. Monz wniosła skargę na to orzeczenie do Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości, Niemcy), sądu odsyłającego. Sąd ten uważa, że rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu głównym zależy od wykładni pojęć „widoczności” i „zwykłego używania” w rozumieniu art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71. Sąd odsyłający wskazuje przede wszystkim, że podziela opinię Bundespatentgericht (federalnego sądu patentowego), zgodnie z którą, zgodnie z orzecznictwem Trybunału wynikającym w szczególności z wyroku z dnia 20 grudnia 2017 r., Acacia i D’Amato (C‑397/16 i C‑435/16, EU:C:2017:992, pkt 64), rower stanowi produkt złożony, a siodełko część składową tego produktu. Sąd ten uważa, że w celu rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu należy w pierwszej kolejności ustalić, czy w sytuacji zastosowania części składowej do produktu złożonego, wymóg „widoczności” podczas „zwykłego używania” tego produktu należy oceniać z uwzględnieniem pewnych warunków używania tego produktu lub określonej perspektywy widzenia obserwatora, czy też jedynie obiektywnej możliwości rozpoznania wzoru zastosowanego do tej części składowej zawartej w produkcie złożonym. W tym względzie sąd odsyłający wyjaśnia, po pierwsze, że Bundespatentgericht (federalny sąd patentowy) stwierdził, iż konieczne jest, aby część składowa była widoczna dla użytkownika końcowego lub osoby trzeciej w ramach zwykłego używania przez użytkownika końcowego produktu złożonego, w którym zawarta jest ta część składowa. Po drugie, skarżąca w postępowaniu głównym podniosła, że dla objęcia wzoru ochroną wystarczy, że można go zidentyfikować, gdy część składowa, do której został on zastosowany, jest zawarta w produkcie złożonym. W związku z tym bez znaczenia jest kwestia, czy wzór można łatwo zaobserwować z określonej „perspektywy widzenia”. W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się nad wykładnią art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71, uważając, że cel tych przepisów nie może zostać jasno wywiedziony z tej dyrektywy. Sąd ten uważa w szczególności, że stwierdzenie, zgodnie z którym producent, który nie widzi interesu w przedstawieniu w widoczny sposób wzoru, nie ma interesu w powoływaniu się na ochronę tego wzoru, jest zbyt zawężające, ponieważ niekoniecznie musi istnieć tożsamość pomiędzy właścicielem wzoru, producentem części składowej i producentem produktu złożonego. Ponadto sąd ten zauważa, że zgodnie z doktryną przepis ten jest sprzeczny z zasadą, zgodnie z którą uprawnienie do skorzystania z ochrony prawnej wzorów musi być stwierdzone już w momencie rejestracji danego wzoru. Zdaniem sądu odsyłającego względy te przemawiają za ścisłą wykładnią art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71. Sąd ten uważa jednak, że o ile znaczenie w języku potocznym wyrazu „widoczny” sugeruje obiektywne rozumienie odsyłające do możliwości postrzegania rzeczy, o tyle z wyrażenia „zwykłe używanie” nie można wnioskować, że szczególne formy obserwacji produktu złożonego zostały wykluczone. W drugiej kolejności należy określić kryteria, które są istotne dla oceny „zwykłego używania” produktu złożonego przez użytkownika końcowego w rozumieniu art. 3 ust. 4 tej dyrektywy. W tym względzie pojawia się w szczególności pytanie, czy w ramach takiej oceny należy wziąć pod uwagę zamierzone przez producenta używanie części składowej lub produktu złożonego, czy też jedynie zwykłe używanie produktu złożonego przez użytkownika końcowego. Sąd odsyłający uważa, że definicja pojęcia „zwykłego używania” zawarta w art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71 może być rozumiana w ten sposób, że dla prawodawcy Unii każde używanie produktu złożonego przez użytkownika końcowego jest co do zasady zwykłym używaniem, z zastrzeżeniem wyjątków, o których mowa w tym przepisie. Co się tyczy kryterium używania zamierzonego przez producenta części składowej lub produktu złożonego, sąd ten wskazuje, że jego zdaniem zastosowanie tego kryterium pozwoliłoby uniknąć wyłączenia ochrony prawnej wzorów, ponieważ używanie produktu złożonego przez użytkowników końcowych byłoby bez znaczenia, przypominając jednocześnie swoje zastrzeżenia wobec tego kryterium, o których mowa w pkt 21 niniejszego wyroku. W trzeciej kolejności sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy decydujące znaczenie ma jedynie główny sposób używania produktu złożonego, czy też w danym przypadku należy uwzględnić inne sposoby używania tego produktu. W tym względzie przychyla się on do szerokiej wykładni art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71 w celu zminimalizowania skutków art. 3 ust. 3 tej dyrektywy, uznanego przez doktrynę za sprzeczny z logiką systemu ochrony wzorów, a także uniknięcia większej nierówności traktowania właścicieli wzorów znajdujących się na częściach składowych produktów złożonych i właścicieli innych wzorów. W tych okolicznościach Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy część składowa, która ucieleśnia wzór, pozostaje »widoczna« w rozumieniu art. 3 ust. 3 dyrektywy [98/71] już wtedy, gdy obiektywnie możliwe jest rozpoznanie wzoru w stanie po wmontowaniu części składowej, czy też widoczność należy oceniać z uwzględnieniem określonych okoliczności używania lub z określonej perspektywy widzenia obserwatora? 2) W razie udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi w ten sposób, że widoczność należy oceniać z uwzględnieniem określonych okoliczności używania lub z określonej perspektywy widzenia obserwatora: a) Czy dla oceny »zwykłego używania« produktu złożonego przez użytkownika końcowego w rozumieniu art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71/WE znaczenie ma zamierzony przez producenta części składowej lub produktu złożonego cel używania, czy też zwyczajowe używanie produktu złożonego przez użytkownika końcowego? b) Według jakich kryteriów należy oceniać, czy używanie produktu złożonego przez użytkownika końcowego ma charakter »zwykły« w rozumieniu art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy [98/71]?”. W przedmiocie pytań prejudycjalnych Poprzez swoje dwa pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, po pierwsze, czy art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71 należy interpretować w ten sposób, że aby wzór zastosowany do produktu lub zawarty w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego, mógł korzystać z ochrony prawnej wzorów, wymóg „widoczności” przewidziany w tym przepisie należy oceniać w zależności od określonych warunków używania tego produktu złożonego, czy też jedynie obiektywnej możliwości rozpoznania wzoru zastosowanego do części składowej zawartej w produkcie złożonym, i po drugie, jakie są kryteria właściwe dla określenia „normalnego używania” produktu złożonego przez użytkownika końcowego. Pytania te zostały przedstawione w ramach sporu powstałego w związku ze złożonym przez Büchel wnioskiem o unieważnienie prawa do wzoru rozpatrywanego w postępowaniu głównym, ze względu na to, że nie może on korzystać z ochrony prawnej wzorów, ponieważ siodełko, jako część składowa produktu złożonego, takiego jak „rower” lub „motocykl”, nie jest widoczna w przypadku zwykłego używania tego produktu złożonego. Na wstępie należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie siodełko rowerowe lub motocyklowe stanowi część składową produktu złożonego w rozumieniu art. 3 ust. 3 dyrektywy 98/71, ponieważ rower lub motocykl stanowią same w sobie produkt złożony w rozumieniu art. 1 lit. c) tej dyrektywy. Siodełko można bowiem wymienić w taki sposób, aby umożliwić demontaż lub ponowne złożenie roweru lub motocykla, a w przypadku jego braku produkt złożony nie mógłby być przedmiotem zwykłego używania (zob. analogicznie wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Acacia i D’Amato, C‑397/16 i C‑435/16, EU:C:2017:992, pkt 64–66). Należy przypomnieć, po pierwsze, że zgodnie z art. 3 ust. 3 dyrektywy 98/71 w związku z jej motywem 12 wzór zastosowany do produktu lub zawarty w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego, jest uznany za nowy jedynie wówczas, gdy posiada cechy indywidualne, jeśli część składowa, zawarta już w produkcie złożonym, pozostaje widoczna podczas zwykłego używania tego produktu [lit. a)] i w stopniu, w jakim widoczne cechy części składowej spełniają, jako takie, wymogi nowości i indywidualnego charakteru [lit. b)]. W art. 3 ust. 3 dyrektywy 98/71 ustanowiono zatem szczególną zasadę dotyczącą konkretnie wzorów zastosowanych do produktu lub zawartych w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego w rozumieniu art. 1 lit. c) dyrektywy 98/71. Następnie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 lit. a) dyrektywy 98/71 to postać produktu lub części produktu jest przedmiotem prawnej ochrony wzorów na podstawie tej dyrektywy. W kontekście ochrony wzorów na podstawie rozporządzenia nr 6/2002 Trybunał orzekł już, że postać stanowi rozstrzygający element wzoru, a okoliczność, iż cecha charakterystyczna wzoru jest widoczna, stanowi podstawową przesłankę tej ochrony (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 września 2017 r., Easy Sanitary Solutions i EUIPO/Group Nivelles, C‑361/15 P i C‑405/15 P, EU:C:2017:720, pkt 62, 63; a także z dnia 28 października 2021 r., Ferrari, C‑123/20, EU:C:2021:889, 30). Co się tyczy w szczególności wzorów zawartych w produkcie stanowiącym część składową produktu złożonego, Trybunał wyjaśnił, że aby postać części składowej produktu złożonego mogła być chroniona jako wzór, musi ona z definicji być widoczna i wyodrębniona dzięki cechom, które składają się na jej szczególną postać, takim jak linie, kontury, kolory, kształty czy też specjalna tekstura. Oznacza to, że postać tej części składowej nie może być całkowicie wtopiona w całościowy produkt (zob. podobnie wyrok z dnia 28 października 2021 r., Ferrari, C‑123/20, EU:C:2021:889, pkt 49, 50). W tym względzie należy stwierdzić, że te same zasady mają zastosowanie do systemu ochrony wzorów przewidzianego w dyrektywie 98/71. A zatem zgodnie z art. 3 ust. 3 lit. a) dyrektywy 98/71, aby część składowa zawarta w produkcie złożonym mogła korzystać z ochrony jako wzór, musi ona pozostawać widoczna podczas zwykłego używania tego produktu. Ponadto zgodnie z motywem 12 tej dyrektywy ochrona nie obejmuje tych części składowych, które są niewidoczne podczas zwykłego używania produktu, ani tych cech danej części składowej, które nie są widoczne podczas jej montowania lub które same przez się nie spełniają wymogów nowości i indywidualnego charakteru. To ograniczenie ochrony prawnej wzorów do widocznych cech danej części składowej wynika z faktu, że wygląd tej części składowej jest rezultatem wyłącznie tych cech. Za taką interpretacją przemawia zarówno systematyka dyrektywy 98/71, jak i cel, do którego zmierza art. 3 ust. 3 tej dyrektywy. Ochrona wzoru na podstawie tej dyrektywy dotyczy tylko tych cech, które decydują o wyglądzie produktu lub jego części. Widoczna część składowa nieuchronnie ma swój udział w wyglądzie produktu złożonego (zob. analogicznie wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Acacia i D’Amato, C‑397/16 i C‑435/16, EU:C:2017:992, pkt 73). Ponadto z brzmienia art. 3 ust. 3 lit. a) dyrektywy 98/71 jasno wynika, że aby dana część składowa mogła korzystać z ochrony prawnej wzorów, gdy jest ona wmontowana do produktu złożonego, musi pozostać widoczna „podczas zwykłego używania” tego produktu. Z powyższego wynika, że ocena in abstracto widoczności części składowej wmontowanej do produktu złożonego, pozostająca bez związku z jakąkolwiek konkretną sytuacją używania tego produktu, nie wystarcza, aby taka część składowa mogła korzystać z ochrony wzorów na podstawie dyrektywy 98/71. W tym względzie należy uściślić, że art. 3 ust. 3 dyrektywy 98/71 nie wymaga jednak, aby część składowa, która jest wmontowana do produktu złożonego, pozostawała widoczna w całości w każdej chwili używania produktu złożonego. Jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 33 i 34 opinii, widoczność części składowej wmontowanej do produktu złożonego w rozumieniu art. 3 ust. 3 dyrektywy 98/71 w związku z art. 3 ust. 4 tej dyrektywy nie może bowiem być oceniana wyłącznie z punktu widzenia użytkownika końcowego tego produktu. W tym względzie należy również wziąć pod uwagę widoczność takiej części składowej dla zewnętrznego obserwatora. Po drugie, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71 pojęcie „zwykłego używania” produktu złożonego jest zdefiniowane jako „używanie przez użytkownika końcowego, wyłączając konserwację, obsługę i naprawę”. Zgodnie z tą definicją „zwykłe używanie” oznacza używanie przez użytkownika końcowego. Wyraźnie wykluczono używanie przez użytkownika końcowego, które jest związane z konserwacją, obsługą lub naprawą produktu złożonego. W tym względzie konieczne jest ustalenie, czy pojęcie „zwykłego używania” produktu przez użytkownika końcowego w rozumieniu art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71 odpowiada używaniu zamierzonemu przez producenta lub projektanta części składowej, producenta lub projektanta produktu złożonego lub zwyczajowemu używaniu produktu złożonego przez użytkownika końcowego. W pierwszej kolejności, co się tyczy kwestii, czy „zwykłe używanie” produktu złożonego odpowiada używaniu zamierzonemu przez producenta części składowej, używaniu zamierzonemu przez producenta produktu złożonego lub zwyczajowemu używaniu tego produktu przez użytkownika końcowego, należy stwierdzić na wstępie, że zgodnie z art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71 przepis ten dotyczy „zwykłego używania” produktu złożonego przez użytkownika końcowego. W tym względzie, o ile niemiecka wersja językowa art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71 przyjmuje jako kryterium widoczności części składowej wmontowanej do produktu złożonego „używanie zgodne z przeznaczeniem” („bestimmungsgemäße Verwendung”), to inne wersje językowe tych przepisów, takie jak angielska („normal use”), francuska („utilisation normale”), włoska („la normale utilizzazione”) hiszpańska („la utilización normal”) lub niderlandzka („normaal gebruik”), wskazują, że część składowa wmontowana do produktu złożonego musi pozostać widoczna podczas „zwykłego” lub „zwyczajowego” używania tego produktu. Należy zauważyć, że – jak podkreśliła w istocie Komisja Europejska w swoich uwagach na piśmie – zwykłe lub zwyczajowe używanie produktu złożonego przez użytkownika końcowego odpowiada co do zasady używaniu zgodnie z przeznaczeniem produktu złożonego zamierzonym przez producenta lub jego projektanta. Niemniej jednak, jak podniosła w istocie Komisja w odniesieniu do pojęcia „zwykłego używania”, prawodawca Unii zamierzał odnieść się do zwyczajowego używania produktu złożonego przez użytkownika końcowego w celu wykluczenia używania tego produktu na innych etapach wymiany handlowej i uniknięcia w ten sposób obejścia warunku widoczności. Ocena „zwykłego używania” produktu złożonego w rozumieniu art. 3 ust. 3 lit. a) i art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71 nie może zatem opierać się wyłącznie na zamiarze producenta części składowej lub produktu złożonego. Co się tyczy w drugiej kolejności kwestii, jakiego rodzaju używanie produktu złożonego przez użytkownika końcowego stanowi „zwykłe używanie” w rozumieniu art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71, należy przede wszystkim zauważyć, iż okoliczność, że przepis ten nie precyzuje, jaki rodzaj używania takiego produktu jest objęty tym pojęciem, i że odnosi się on ogólnie do używania takiego produktu przez użytkownika końcowego, przemawia za szeroką wykładnią tego pojęcia. W tym względzie, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 38 opinii, w praktyce używanie produktu zgodnie z jego podstawową funkcją wymaga często podjęcia różnych czynności, takich jak przechowywanie lub przewiezienie, które mogą nastąpić przed spełnieniem przez ten produkt jego głównej funkcji lub po jej spełnieniu. W konsekwencji należy stwierdzić, że „zwykłe używanie” produktu złożonego w rozumieniu art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71 obejmuje wszystkie te czynności, z wyjątkiem czynności, które są wyraźnie wyłączone przez wspomniany ust. 4, a mianowicie czynności związanych z konserwacją, obsługą i naprawą. W związku z tym pojęcie „zwykłego używania” w rozumieniu art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71 powinno obejmować czynności, które odnoszą się do zwyczajowego używania produktu oraz inne czynności, które mogą być racjonalnie wykonane podczas takiego używania i które są zwyczajowe z punktu widzenia użytkownika końcowego, w tym czynności takie jak jego przechowywanie lub przewożenie, które mogą zostać wykonane przed spełnieniem lub po spełnieniu przez produkt jego głównej funkcji. W świetle powyższych rozważań na przedstawione pytania należy odpowiedzieć, iż art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71 należy interpretować w ten sposób, że aby wzór zastosowany do produktu lub zawarty w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego, mógł korzystać z ochrony prawnej wzorów, wymóg „widoczności”, o którym mowa w tym przepisie, należy oceniać w świetle sytuacji zwykłego używania tego produktu złożonego, tak aby dana część składowa, po zawarciu jej we wspomnianym produkcie, pozostawała widoczna podczas takiego używania. W tym celu widoczność części składowej produktu złożonego podczas jej „zwykłego używania” przez użytkownika końcowego powinna być oceniana z punktu widzenia tego użytkownika oraz zewnętrznego obserwatora, przy czym to zwykłe używanie powinno obejmować czynności dokonywane podczas głównego sposobu używania produktu złożonego, a także czynności, które muszą być zwyczajowo wykonywane przez użytkownika końcowego w ramach takiego używania, z wyjątkiem czynności polegających na konserwacji, obsłudze i naprawie. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów   należy interpretować w ten sposób, że:   aby wzór zastosowany do produktu lub zawarty w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego, mógł korzystać z ochrony prawnej wzorów, wymóg „widoczności”, o którym mowa w tym przepisie, należy oceniać w świetle sytuacji zwykłego używania tego produktu złożonego, tak aby dana część składowa, po zawarciu jej we wspomnianym produkcie, pozostawała widoczna podczas takiego używania. W tym celu widoczność części składowej produktu złożonego podczas jej „zwykłego używania” przez użytkownika końcowego powinna być oceniana z punktu widzenia tego użytkownika oraz zewnętrznego obserwatora, przy czym to zwykłe używanie powinno obejmować czynności dokonywane podczas głównego sposobu używania produktu złożonego, a także czynności, które muszą być zwyczajowo wykonywane przez użytkownika końcowego w ramach takiego używania, z wyjątkiem czynności polegających na konserwacji, obsłudze i naprawie.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.