C-473/07

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO PAOLA MENGOZZIEGO przedstawiona w dniu 6 listopada 2008 r.(1) Sprawa C‑473/07 Association nationale pour la protection des eaux et rivières – TOS Association OABA przeciwko Ministère de l’Écologie, du Développement et de l’Aménagement durables [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (Francja)] Dyrektywa 96/61/WE − Zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola − Środowisko naturalne − Pojęcia „drób” i „miejsce” − Włączenie lub wyłączenie przepiórek, kuropatw i gołębi z zakresu zastosowania dyrektywy − Maksymalna liczba sztuk drobiu przypadających na jedno miejsce − System zgłoszeń i pozwoleń na eksploatację instalacji przeznaczonych do intensywnej hodowli drobiu I –    Wstęp 1.        W swym wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Conseil d’État (Francja) zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni pkt 6.6 lit. a) załącznika I do dyrektywy Rady 96/61/WE z dnia 24 września 1996 r. dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli(2). 2.        Wniosek ten został złożony w ramach postępowania wszczętego wskutek skargi wniesionej do sądu krajowego przez Association nationale pour la protection des eaux et rivières (zwane dalej „ANPER-TOS”) i Association OABA w przedmiocie stwierdzenia nieważności dekretu nr 2005‑989 z dnia 10 sierpnia 2005 r. zmieniającego nomenklaturę sklasyfikowanych instalacji(3). 3.        W istocie z jednej strony chodzi o ustalenie, czy przepiórki, kuropatwy i gołębie winny być traktowane jako drób mieszczący się w zakresie zastosowania dyrektywy 96/61, ustanawiającej system pozwoleń na eksploatację instalacji przeznaczonych do hodowli drobiu, wyposażonych w więcej niż 40 000 miejsc; z drugiej strony – w razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej – sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy krajowy system tzw. równoważników zwierzęcych przewidziany dekretem nr 2005‑989, polegający na określeniu liczby zwierząt w zależności od ilości faktycznie generowanego przez nie azotu, używany w celu obliczenia poziomu stężenia, od którego instalacje wymagają uzyskania pozwolenia na eksploatację, jest zgodny z dyrektywą 96/61. II – Ramy prawne A –    Przepisy wspólnotowe 4.        Artykuł 1 dyrektywy 96/61 stanowi: „Celem niniejszej dyrektywy jest osiągnięcie zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska naturalnego i ich kontroli, powodowanych przez rodzaje działalności wymienione w załączniku I. Określa ona środki mające na celu zapobieganie oraz, w przypadku braku takiej możliwości, zmniejszenie emisji do powietrza, środowiska wodnego i gleby, na skutek wspomnianych powyżej działań, łącznie ze środkami dotyczącymi odpadów, w celu osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony środowiska naturalnego jako całości, bez uszczerbku dla przepisów dyrektywy 85/337/EWG [Rady z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne (Dz.U. L 175, s. 40)] i innych odpowiednich przepisów wspólnotowych”. 5.        Artykuł 2 dyrektywy 96/61 zatytułowany „[D]efinicje” przewiduje: „Do celów niniejszej dyrektywy: […] 3)      „instalacja” oznacza stacjonarną jednostkę techniczną, w której prowadzona jest jedna lub większa ilość działalności wymienionych w załączniku I […]. 4)      „istniejąca instalacja” oznacza instalację działającą lub zatwierdzoną zgodnie z ustawodawstwem istniejącym przed wejściem w życie niniejszej dyrektywy albo uznaną przez właściwe władze za instalację objętą pełnym wnioskiem o udzielenie pozwolenia, z zastrzeżeniem, że instalacja taka zostanie uruchomiona nie później niż w ciągu roku od wejścia życie niniejszej dyrektywy; […] 9)      „pozwolenie” oznacza część lub całość decyzji na piśmie (lub kilku takich decyzji), udzielającej pozwolenie na eksploatację całej instalacji lub jej części, z zastrzeżeniem niektórych warunków gwarantujących, że instalacja spełnia wymogi niniejszej dyrektywy […]. […]”. 6.        Artykuł 4 dyrektywy 96/61 stanowi: „Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki dla zapewnienia, aby żadna nowa instalacja nie była eksploatowana bez pozwolenia wydanego zgodnie z niniejszą dyrektywą […]”. 7.        Zgodnie z art. 5 dyrektywy 96/61: „1.      Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki dla zapewnienia, że właściwe władze dopilnują, przez pozwolenia, zgodnie z art. 6 i 8 lub, w stosownych przypadkach, przez ponowne rozważenie oraz jeśli to konieczne, przez uaktualnienie warunków, aby istniejące instalacje były eksploatowane zgodnie z wymogami art. 3, 7, 9, 10, 13, art. 14 tiret pierwsze i drugie i art. 15 ust. 2, nie później niż osiem lat od daty wejścia w życie niniejszej dyrektywy, bez uszczerbku dla szczególnego ustawodawstwa wspólnotowego. 2.      Z dniem wejścia w życie niniejszej dyrektywy państwa członkowskie podejmują środki konieczne w celu stosowania przepisów art. 1, 2, 11, 12, art. 14 tiret trzecie, art. 15 ust. 1, 3 i 4, art. 16, 17 i art. 18 ust. 2 w odniesieniu do istniejących instalacji”. 8.        Artykuł 9 tej dyrektywy, zatytułowany „Warunki pozwolenia”, stanowi: „1.      Państwa członkowskie zapewniają, aby pozwolenie obejmowało wszystkie środki niezbędne dla spełnienia wymogów art. 3 i 10 dotyczących udzielania pozwoleń w celu osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony środowiska naturalnego jako całości, poprzez ochronę powietrza, środowiska wodnego i gleby. […] 3.      Pozwolenie obejmuje dopuszczalne wartości emisji dla substancji zanieczyszczających środowisko, w szczególności tych wymienionych w załączniku III, jakie mogą być emitowane z danej instalacji w znacznych ilościach, z uwzględnieniem ich właściwości i potencjału w zakresie przenoszenia zanieczyszczeń z jednego środowiska do innego (środowisko wodne, powietrze i gleba). W razie potrzeby pozwolenie zawiera właściwe wymogi, zapewniające ochronę gleby i wód gruntowych, oraz środki dotyczące gospodarki odpadami wytwarzanymi przez instalację. W stosownych przypadkach dopuszczalne wartości mogą zostać uzupełnione lub zastąpione równoważnymi parametrami lub środkami technicznymi. W przypadku instalacji wymienionych w podpozycji 6.6 załącznika I dopuszczalne wartości emisji, ustanowione zgodnie z niniejszym ustępem, uwzględniają praktyczne czynniki właściwe dla tych kategorii instalacji. 4.      Bez uszczerbku dla art. 10 dopuszczalne wartości emisji i równoważne parametry oraz środki techniczne określone w ust. 3 opierają się na najlepszych dostępnych technikach, bez zalecania żadnej techniki czy szczególnej technologii, lecz z uwzględnieniem technicznych właściwości danej instalacji, jej geograficznego położenia i lokalnych warunków środowiska. We wszystkich przypadkach warunki pozwolenia obejmują przepisy dotyczące minimalizacji zanieczyszczeń o dużym zasięgu i zanieczyszczeń o charakterze transgranicznym oraz zapewniają wysoki poziom ochrony środowiska naturalnego jako całości. […]”. 9.        Artykuł 16 ust. 2 dyrektywy 96/61 stanowi: „Komisja organizuje między państwami członkowskimi a zainteresowanymi działami przemysłu wymianę informacji na temat najlepszych dostępnych technik, związanego z nimi monitorowania oraz zmian w przedmiotowym zakresie. Komisja co trzy lata publikuje wyniki wymiany informacji”. 10.      Artykuł 18 dyrektywy 96/61 stanowi: „1.      Stanowiąc na wniosek Komisji, Rada określa dopuszczalne wartości emisji, zgodnie z procedurami ustanowionymi w traktacie [WE], w odniesieniu do: –        kategorii instalacji wymienionych w załączniku I […] i –        substancji zanieczyszczających środowisko, określonych w załączniku III, dla których stwierdzono potrzebę działania na poziomie Wspólnoty, w szczególności na podstawie wymiany informacji przewidzianej w art. 16. 2.      Wobec braku wspólnotowych dopuszczalnych wartości emisji, określonych zgodnie z niniejszą dyrektywą, dla instalacji wymienionych w załączniku I, jako minimalne dopuszczalne wartości emisji zgodne z niniejszą dyrektywą stosuje się odpowiednie dopuszczalne wartości emisji zawarte w dyrektywach określonych w załączniku II oraz innych przepisach wspólnotowych. […]”. 11.      Załącznik I do dyrektywy 96/61, zatytułowany „Kategorie działalności przemysłowych określone w art. 1”, przewiduje w pkt 6.6: „Instalacje do intensywnej hodowli drobiu i świń, wyposażone w więcej niż:” a)      40 000 miejsc dla drobiu […]”. 12.      Załącznik III do dyrektywy 96/91, zatytułowany „Indykatywny wykaz głównych substancji zanieczyszczających, które mogą być uwzględnione przy ustalaniu dopuszczalnych wartości emisji”, przewiduje: Powietrze […] 2. Tlenki azotu i inne związki azotu […] 5. Metale i ich związki […] Woda […] 2. Związki fosforoorganiczne […] 7. Metale i ich związki […] 11. Substancje, które przyczyniają się do eutrofizacji (zwłaszcza azotany i fosforany) […]”. B –    Przepisy krajowe 13.      Zgodnie z art. 1 dekretu nr 2005‑989 tabela zawierającą nomenklaturę sklasyfikowanych instalacji […] jest umieszczona w załączniku I do tego dekretu. 14.      Załącznik I do dekretu nr 2005‑989 przewiduje w rubryce 2111: „Drób, dzikie ptactwo (hodowla, sprzedaż itd.), z wyłączeniem typów działalności o szczególnym charakterze ujętych w innych rubrykach: 1.      Powyżej 30 000 równoważników zwierzęcych: pozwolenie. 2.      Od 5 000 do 30 000 równoważników zwierzęcych: zgłoszenie. Nota. Liczba sztuk drobiu i dzikiego ptactwa jest ustalana na podstawie następujących wartości wyrażonych w równoważnikach zwierzęcych: przepiórka = 0,125; gołąb, kuropatwa = 0,25; młody kogut = 0,75 kura domowa = 0,75; kurczak lekki = 0,85; kura, kurczak standardowy, kurczak z etykietą »label«, kurczak biologiczny, młoda kura, kura nioska, kura hodowlana, bażant, perliczka, kaczka krzyżówka = 1; kurczak ciężki = 1,15; kaczka przeznaczona do pieczenia, kaczka tuczna, kaczka hodowlana = 2; indyk lekki = 2,20; indyk średni, indyk hodowlany, gęś = 3 indyk ciężki = 3,50; tłuste ptaki kaczkowate w tuczu = 7”. III – Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne 15.      Z postanowienia sądu krajowego wynika, że ANPER-TOS twierdzi, że sposób obliczania ustanowiony dekretem nr 2005‑989 jest sprzeczny z dyrektywą 96/61, podczas gdy Ministère de l’Écologie, du Développement et de l’Aménagement durables (minister ds. ekologii, trwałego rozwoju i zagospodarowania przestrzennego) jest zdania, że po pierwsze przywołana dyrektywa nie wymienia przepiórek, perliczek oraz gołębi pośród rodzajów drobiu, do których się odnosi, a po drugie wartości wyrażone w równoważnikach zwierzęcych zostały obliczone, aby skuteczniej określać faktyczne emisje azotu generowane przez różne gatunki. 16.      Sąd krajowy wskazuje, że zgodnie z dyrektywą 96/61 instalacje przeznaczone do intensywnej hodowli drobiu o więcej niż 40 000 miejscach są poddane wymogowi uzyskania pozwolenia oraz że dyrektywa – inaczej niż inne akty wspólnotowe znajdujące zastosowanie do drobiu, które w zależności od przypadku włączają lub wyłączają przepiórki, kuropatwy, gołębie z ich zakresu zastosowania – nie definiuje pojęcia drobiu. 17.      W tych okolicznościach, oceniając, że pytanie, czy instalacje przeznaczone do intensywnej hodowli drobiu posiadające więcej niż 40 000 miejsc winny być traktowane jako znajdujące zastosowanie do przepiórek, kuropatw i gołębi rodzi poważne wątpliwości, Conseil d’État zawiesiła postępowanie do momentu orzeczenia przez Trybunał w przedmiocie pytania, czy „pkt 6.6 lit. a) załącznika I do dyrektywy 96/61 […] winien […] być interpretowany taki sposób, że po pierwsze, obejmuje swym zakresem zastosowania przepiórki, kuropatwy i gołębie, a po drugie, w razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej – zezwala na istnienie uregulowania, które prowadzi do obliczania progów, od których wymagane są pozwolenia, w oparciu o system „równoważników zwierzęcych”, który polega na ważeniu liczby zwierząt na jedno miejsce w zależności od gatunku, po to by określić wartość emisji azotu generowaną przez różne gatunki. IV – Postępowanie przed Trybunałem 18.      Zgodnie z art. 23 statutu Trybunału ANPER-TOS, Association France Nature Environnement – interwenient w postępowaniu przed sądem krajowym, rządy francuski i grecki, jak i Komisja, przedstawiły uwagi na piśmie. Strony te zostały również wysłuchane w przedmiocie ich żądań na rozprawie w dniu 18 września 2008 r., oprócz skarżącej i interwenienta w postępowaniu przed sądem krajowym, którzy nie były reprezentowani na rozprawie. V –    Analiza 19.      Jak wskazuje sąd krajowy, z przepisów dyrektywy 96/61 i pkt 6.6 lit. a) załącznika I do tej dyrektywy wynika, że działalność instalacji przeznaczonych do intensywnej hodowli drobiu o więcej niż 40 000 miejsc wymaga uzyskania uprzedniego pozwolenia. 20.      Natomiast jak wynika również z postanowienia odsyłającego, dekret nr 2005‑989 określa w rubryce 2111 nomenklatury sklasyfikowanych instalacji próg, od którego wymagane są pozwolenia, wynoszący 30 000 równoważników zwierzęcych dla hodowli drobiu i dzikiego ptactwa, ustalając w szczególności współczynnik konwersji na 0,125 dla przepiórek i na 0,25 dla kuropatw i gołębi. Ta metoda obliczeniowa, u której podstaw leży potrzeba skuteczniejszego monitorowania ilości azotu faktycznie emitowanego do środowiska przez różne gatunki zwierząt, przewiduje prowadzenie hodowli ponad 40 000 przepiórek, kuropatw czy gołębi na podstawie wcześniejszego zgłoszenia. Ujmując rzecz bardziej precyzyjnie, instalacje przeznaczone do hodowli przepiórek podlegają wymogowi uzyskania wcześniejszego pozwolenia dopiero powyżej progu 240 000 zwierząt, podczas gdy instalacje przeznaczone do hodowli kuropatw lub gołębi wymagają uzyskania pozwolenia, gdy liczba hodowanego ptactwa osiąga próg 120 000 sztuk(4). 21.      Zakres zastosowania pkt 6.6 lit. a) załącznika I do dyrektywy 96/61 jest określony trzema przesłankami które spełnione winny być kumulatywnie, mianowicie hodowla musi mieć charakter intensywny, hodowla musi być hodowlą drobiu oraz że dana instalacja musi posiadać ponad 40 000 miejsc. 22.      Jest bezsporne, że dyrektywa 96/61 nie definiuje pojęcia „intensywna hodowla” ani pojęcia „miejsce”. 23.      Odnosząc się do kwestii intensywnej hodowli, rząd francuski twierdzi w przedstawionych przed Trybunałem uwagach, że przepiórki, kuropatwy i gołębie ze względu na ich dzikie pochodzenie nie mogą, inaczej niż gatunki domowe, takie jak kurczęta czy kaczki, być przedmiotem intensywnej hodowli, a tym samym nie wchodzą w zakres pkt 6.6 lit. a) załącznika I dyrektywy 96/61. 24.      W tym względzie należy wskazać, że pytanie przedstawione przez sąd krajowy, dotyczące wyłącznie właściwej wykładni pojęć „drób” i „miejsce” ujętych w dyrektywie 96/61, oparte jest na założeniu, że przepiórki, kuropatwy i gołębie wymienione w dekrecie nr 2005‑989 mogą być przedmiotem intensywnej hodowli. Uzasadnienie postanowienia odsyłającego nie wspomina w żadnym miejscu, by ta okoliczność faktyczna była przedmiotem sporu pomiędzy storniami w postępowaniu głównym. 25.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach postępowania, o którym mowa w art. 234 WE, opartego na całkowitym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału, ocena stanu faktycznego sprawy należy w pełni do sądu krajowego. Do Trybunału należy, w ramach podziału kompetencji pomiędzy sądy wspólnotowe i krajowe, uwzględnienie kontekstu faktycznego i prawnego, w który wpisują się pytania prejudycjalne, w sposób, w jaki został on określony w postanowieniu odsyłającym(5). 26.      Sugeruję zatem, aby Trybunał wstrzymał się od analizy zarzutów podniesionych przez rząd francuski, zgodnie z którymi przepiórki, kuropatwy i gołębie nie mogą być przedmiotem intensywnej hodowli. 27.      Jeśli jednak Trybunał uzna za konieczne rozstrzygnięcie w tej kwestii, zarzut rządu francuskiego jest moim zdaniem bezzasadny. 28.      W istocie bowiem, pod warunkiem że zdołano by wykazać, rzetelnie popierając to dokumentami, których w tej sprawie nie przedstawiono, nie sposób a priori wykluczyć, by obecnie lub w przyszłości mogło istnieć instalacje prowadzące intensywną hodowlę przepiórek, gołębi czy kuropatw. Wyłącznie wspomniana przez rząd francuski okoliczność, że francuskie hodowle przepiórek i gołębi liczą średnio 3000 zwierząt, nie oznacza jednak, że pewne gospodarstwa hodujące te zwierzęta nie mogłyby przekroczyć progu 40 000 miejsc przewidzianych dyrektywą 96/61. 29.      Prawdą jest, że intensywności hodowli nie mierzy się wyłącznie liczbą zwierząt znajdujących się w gospodarstwie. Charakteryzuje się ona również innymi cechami, takimi jak liczba zwierząt przypadających na metr kwadratowy, brak wybiegu w otwartej przestrzeni, wykorzystanie hodowli w systemie zamkniętym (jednostki produkcyjne) lub przemysłowych metod produkcji, takich jak mechanizacja procesów hodowlanych, na co zwróciły uwagę skarżąca i interwenient w postępowaniu przed sądem krajowym, jak i rząd francuski. W tym względzie pragnę podkreślić, że rozporządzenie ministra z dnia 18 września 1985 r.(6), które zostało przedstawione Trybunałowi przez AMPER-TOS, a które dotyczy rentowności gospodarstw rolnych, nadając im liczne uprawnienia o charakterze finansowym i socjalnym, precyzuje, że minimalna powierzchnia instalacji w systemie zamkniętym mieści 200 000 przepiórek sprzedawanych przed ubojem i 120 000 przepiórek sprzedawanych po uboju. Oczywiście zgodnie z tym co podnosił rząd francuski w trakcie rozprawy, tego rodzaju rozporządzenie ministra nie dostarcza dodatkowych informacji o intensywnym czy też nieintensywnym charakterze istniejących hodowli. Niemniej jednak wydaje mi się, że tekst ten może stanowić istotne potwierdzenie faktu, że istnienie intensywnych hodowli tego ptactwa, stanowiących hodowle w systemie zamkniętym nie jest a priori wyłączone we Francji i może tym bardziej przekraczać próg 40 000 miejsc określonych dyrektywą 96/61. To co ma znaczenie w odniesieniu do przepiórek, może jak najbardziej odnosić się do gołębi, do których wyraźnie odnosi się przywołane rozporządzenie, lub do kuropatw. 30.      Zważając na powyższe, należy w tym miejscu dokonać analizy niezdefiniowanego pojęcia „drób” w rozumieniu dyrektywy 96/61. 31.      W tym względzie wątpliwość sprowadza się do wyboru pomiędzy szeroką interpretacją tego pojęcia, za którą opowiadają się skarżąca, interwenient w postępowaniu przed sądem krajowym oraz Komisja, a interpretacją zawężającą, którą postuluje rząd francuski. 32.      Odpowiedzi na tę wątpliwość dostarcza moim zdaniem analiza wynikającej z orzecznictwa ogólnej systematyki i celu dyrektywy 96/61(7). 33.      Odnosząc się najpierw do tych dwóch kwestii, należy zwrócić uwagę, że użycie w pkt 6.6 lit. a) załącznika I do dyrektywy 96/61 ogólnego pojęcia „drób”, który w potocznym znaczeniu dotyczy ogółu ptactwa hodowanego z przeznaczeniem na produkcję jaj lub mięsa(8), wyraźnie różni się od brzmienia pkt 6.6. lit. b) i c), które dotyczą „tuczników (powyżej 30 kg)” [lit. b)] i „macior” [lit. c)]. Zgodnie ze wskazówką Komisji podaną w trakcie rozprawy posłużenie się we wspomnianym pkt 6.6 lit. a) pojęciem równie ogólnym jak „drób” ma na celu uniknięcie braków, jakie zawierałoby wyliczenie gatunków drobiu, które mogą wchodzić w zakres zastosowania dyrektywy 96/61, jako że tego rodzaju wyszczególnienia, często – jeśli nie zawsze – są niepełne. 34.      Co się tyczy zaś analizy celu dyrektywy 96/61, również prowadzi ona moim zdaniem do utrzymania szerokiej interpretacji pojęcia drobiu. W tym względzie należy przypomnieć, że przywołana dyrektywa ma na celu ustanowienie ogólnych ram zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom powietrza, środowiska wodnego lub gleby i ograniczania ich, unikając sytuacji, w której podejście oddzielnie do różnych środowisk mogłoby raczej zachęcać do przesuwania zanieczyszczeń między nimi(9). Takie zintegrowane podejście przejawia się w odpowiedniej koordynacji warunków i procedury udzielania pozwoleń na funkcjonowanie instalacji przemysłowych o znacznym potencjale zanieczyszczeń, umożliwiając osiągnięcie najwyższego poziom ochrony środowiska naturalnego jako całości. W każdym przypadku warunki udzielania pozwoleń będą ustanawiać przepisy w sprawie ograniczania zanieczyszczeń o dużym zasięgu i zanieczyszczeń o charakterze transgranicznym oraz będą zapewniać wysoki poziom ochrony środowiska naturalnego jako całości(10). 35.      Cel dyrektywy 96/61 jest zatem zarysowany szeroko. 36.      Byłoby zatem naruszeniem celu tej dyrektywy, gdyby pojęcie drobiu było rozumiane w sposób wąski, pozwalając pewnym kategoriom instalacji przemysłowych, takich jak prowadzące intensywną hodowlę przepiórek, kuropatw i gołębi, umknąć warunkom i procedurze udzielania pozwoleń przewidzianych dyrektywą 96/61, mimo faktu, że instalacje te przekraczają próg przewidziany w pkt 6.6. lit. a) załącznika I do dyrektywy 96/61 i mogą powodować istotne niekontrolowane zanieczyszczenie powietrza, wody lub gleby. 37.      Ze względu na powyższe uwagi nie jest konieczne, w moim mniemaniu, rozstrzyganie dyskusji zainicjowanej przez sąd krajowy, w której strony przedstawiające uwagi przed Trybunałem wyraziły odmienne zdania dotyczące znaczenia pojęcia „drób” zawartego w innych przepisach wspólnotowych, wydanych w dziedzinie polityki sanitarnej(11) czy ochrony środowiska(12). 38.      Jeżeli jednak Trybunał uzna, przychylając się do twierdzeń rządu francuskiego i Komisji, że dyrektywa 85/337 może mieć znaczenie dla interpretacji pojęcia „drób”, którym posługuje się dyrektywa 96/61, ze względu chociażby na cel, który te akty dzielą(13), jestem zdania, że nie należy wnioskować stąd, jak twierdzi rząd francuski, że w zakres zastosowania dyrektywy 96/61 wchodzą wyłącznie kurczęta i kury. Oczywiście prawdą jest, że pkt 17 lit. a) załącznika I do dyrektywy 85/337 wymaga przeprowadzenia przewidzianej w art. 4 ust. 1 tej dyrektywy wstępnej oceny przedsięwzięć dotyczących instalacji przeznaczonych do intensywnej hodowli drobiu o ponad 85 000 miejsc dla brojlerów lub ponad 60 000 miejsc dla kur. Niemniej jednak zakres zastosowania dyrektywy 85/337 nie ogranicza się do tych instalacji, ponieważ obejmuje ona również zgodnie z pkt 1 lit. e) załącznika II do tej samej dyrektywy projekty dotyczące „[u]rządze[ń] do intensywnej hodowli żywca (przedsięwzięcia niewymienione w załączniku I)”. Mimo że projekty wymienione w ostatnim z załączników nie muszą być przedmiotem wstępnej oceny zgodnie z brzemieniem art. 4 ust. 2 dyrektywy 85/337, wynika stąd jednak, że wszystkie instalacje przeznaczone do intensywnej hodowli, w tym w konsekwencji te przeznaczone do hodowli gatunków drobiu niewymienionych w pkt 17 lit. a) załącznika I do dyrektywy 85/337, wchodzą w zakres tej dyrektywy. Tym samym nie sposób twierdzić w odniesieniu do przepisów dyrektywy 85/337, że instalacje przeznaczone do intensywnej hodowli przepiórek, kuropatw i gołębi nie wchodzą w zakres zastosowania dyrektywy 96/61. 39.      Poza tym wbrew argumentom przywołanym przez rząd francuski nie sądzę, by można było wywieść jakąkolwiek wiedzę co do właściwej interpretacji pojęcia „drób” w rozumieniu dyrektywy 96/61 z opublikowanego w lipcu 2003 r. przez Komisję dokumentu w sprawie najlepszych dostępnych technik intensywnej hodowli drobiu i tuczników (zwanego dalej „dokumentem BREF 2003”)(14), do którego rząd ten się odwołuje. 40.      Z pewnością tego rodzaju argumentacja nie może zostać odrzucona wyłącznie na podstawie braku mocy wiążącej dokumentów BREF, jak sugeruje w podstawowym zarzucie Komisja. 41.      Wreszcie należy zwrócić uwagę w kontekście braku mocy wiążącej przywołanego dokumentu, że Trybunał miał już możność, w ramach postanowienia w sprawie Saetti i Frediani(15), stosując art. 104 ust. 3 swego regulaminu, odwołać się między innymi do wskazówek ujętych w dokumencie BREF sporządzonym na podstawie dyrektywy 96/61 w kwestii warunków produkcji i wykorzystania koksu naftowego w rafineriach ropy, aby sprawdzić, czy tego rodzaju warunki pozwalają na odstąpienie od kwalifikacji koksu jako odpadu w rozumieniu dyrektywy Rady 75/442/EWG z dnia 15 lipca 1975 r. w sprawie odpadów(16). 42.      Niemniej jednak wskazówki zawarte w dokumencie BREF, wspomniane przez Trybunał w przywołanym powyżej postanowieniu w sprawie Saetti i Frediani, odnoszą się do najbardziej rozpowszechnionych sposobów wykorzystania koksu naftowego, a zatem nie dotyczą, inaczej niż w niniejszej sprawie, kwestii wykładni pojęcia z dziedziny prawa wspólnotowego i określenia zakresu zastosowania dyrektywy 96/61. Ponadto wskazówki te zostały przytoczone przez Trybunał w ramach wymogu wynikającego z orzecznictwa, aby rzeczywiste istnienie odpadu było sprawdzone pod kątem ogółu okoliczności, biorąc pod uwagę cel dyrektywy 75/442 i zapewniając, aby nie naruszono jej skuteczności(17). Z przywołanego postanowienia wynika bowiem, że wskazówki zawarte w dokumencie BREF stanowią jedynie jedną z wielu informacji, które mogą umożliwić sądowi krajowemu sprawdzenia warunków produkcji i wykorzystania koksu naftowego w rafinerii ropy. 43.      Wobec kontekstu, w jakim Trybunał odwołał się do dokumentu BREF, jak i charakteru informacji, które z tego dokumentu wyłuskał, trudno wyobrazić sobie zastosowanie podejścia, które prezentuje wyżej wymienione postanowienie w sprawie Saetti i Frediani do stanu faktycznego niniejszej sprawy. 44.      Odnosząc się do dokumentu BREF 2003, należy zauważyć, że ponieważ wymienia on wyłącznie kury nioski, brojlery, indyki, kaczki i perliczki oraz traktuje szczegółowo jedynie dwie pierwsze kategorie drobiu, jasno wynika z tego, że wyliczenie to ma zastosowanie wyłącznie „do tego dokumentu”(18), bez uszczerbku dla wykładni pojęcia „drób” w rozumieniu dyrektywy 96/61. W pozostałym zakresie, zgodnie z tym co przypomniała Komisja w uwagach na piśmie, dokument zatytułowany „IPPC BREF Outline and Guide”, który opublikowała ona w grudniu 2005 r.(19) wyraźnie stwierdza, że dokument BREF nie jest wykładnią dyrektywy 96/61. Pragnę dodać w tym względzie, że nadanie dokumentowi BREF 2003 waloru wykładni tej dyrektywy powodowałoby przykładowo wyłączenie gęsi z zakresu pojęcia „drób” w jej rozumieniu, podczas gdy w uwagach złożonych przed Trybunałem wszystkie strony słusznie zgadzają się, że zwierzęta te należą do przywołanej kategorii ogólnej. Innymi słowy fakt, że jedynie niektóre kategorie drobiu zostały wymienione lub omówione w dokumencie BREF 2003, nie oznacza, że zakres pojęcia „drób” w rozumieniu dyrektywy jest do nich ograniczony. Poza tym opowiedzenie się za zawężającą interpretacją pojęcia drobiu, ograniczonego do gatunków wymienionych w dokumencie BREF 2003, odbyłoby się wbrew celowi dyrektywy 96/61, zgodnie z tym, co miałem okazję uwypuklić w niniejszej opinii. 45.      Wreszcie uważam, że należy również odrzucić tezę rządu francuskiego, zgodnie z którą projekt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) przedstawiony przez Komisję w dniu 21 grudnia 2007 r.(20), mający na celu skonsolidowanie w jednym tekście legislacyjnym różnych instrumentów wspólnotowych w tym dyrektywy 96/61 potwierdza wąskie rozumienie pojęcia „drób” w znaczeniu tej dyrektywy. W istocie wystarczy stwierdzić, że niezależnie od treści tego projektu nie stanowi on z pewnością obowiązującego stanu prawnego(21). 46.      Tym bardziej sugeruję, by na pierwszą część pytania prejudycjalnego odpowiedzieć, że pkt 6.6 lit. a) załącznika I do dyrektywy 96/61 winien być interpretowany w ten sposób, że włącza przepiórki, kuropatwy i gołębie do zakresu zastosowania tej dyrektywy. 47.      Odnosząc się do drugiej części pytania prejudycjalnego należy przypomnieć, że sąd krajowy pragnie ustalić, czy pkt 6.6 lit. a) dyrektywy 96/61 zabrania, by państwo członkowskie ustanawiało system polegający na ustaleniu progów, których przekroczenie wymaga uzyskania wcześniejszego pozwolenia na funkcjonowanie instalacji przeznaczonych do intensywnej hodowli drobiu, w oparciu o pojęcie równoważników zwierzęcych bazujących na mechanizmie ważenia liczby zwierząt na jedno miejsce w zależności od gatunku, po to by uwzględnić wartość emisji azotu generowaną przez różne gatunki. Nie budzi sprzeciwu fakt, że w niniejszym przypadku mechanizm ten doprowadził do tego, iż instalacje do intensywnej hodowli przepiórek podlegają procedurze udzielania wcześniejszych pozwoleń jedynie wówczas, gdy pogłowie przekroczy 240 000, podczas gdy instalacje przeznaczone do intensywnej hodowli kuropatw i gołębi podlegają tej procedurze, gdy liczba ptaków przekroczy próg 120 000 ptaków. 48.      Jak zostało precyzyjnie wyjaśnione, z pkt 6.6 lit. a) załącznika I do dyrektywy 96/61 wynika, że instalacje przeznaczone do intensywnej hodowli drobiu winny podlegać procedurze wcześniejszego uzyskania pozwolenia na prowadzenie działalności, jeżeli liczą „ponad 40 000 miejsc”, bez względu na gatunek drobiu, którego dotyczą. 49.      Mimo że pojęcie „miejsce” nie jest zdefiniowane w dyrektywie 96/61, nie różni się ono według mnie od swego potocznego znaczenia, oznaczając mianowicie stanowisko lub przestrzeń zajmowaną przez kogoś lub coś(22). Ocenę tę potwierdza moim zdaniem porównanie różnych wersji językowych art. 6.6. lit. a) załącznika I do dyrektywy 96/61, które posługują się w przeważającej większości pojęciem „miejsca”(23). Jako że jedno miejsce może co do zasady zajmować jeden byt, jak w niniejszym przypadku jedno zwierze, logiczna jest ocena, że instalacje przeznaczone do intensywnej hodowli drobiu dysponujące więcej niż „40 000 miejsc” oznaczają w rzeczywistości instalacje o wydajności hodowlanej lub produkcyjnej przekraczającej 40 000 sztuk drobiu, bez względu na hodowany w danym przypadku gatunek, zwłaszcza że treść pkt 6.6 lit. a) załącznika I do dyrektywy 96/61 nie ustanawia żadnej różnicy pomiędzy zaliczanymi do drobiu ptakami w znaczeniu przywołanej dyrektywy. 50.      Taka wykładnia wydaje mi się również wypływać z dyrektywy 96/61. W istocie z jednej strony próg 40 000 miejsc, który winien mieć w szczególności zastosowanie do nowych instalacji przeznaczonych do intensywnej hodowli drobiu dysponujących taką liczbą miejsc, nie zależy od rzeczywistego wykorzystania rzeczonych instalacji, które może poza tym ulegać zmianom w zależności od pory roku, ale zależy raczej od wydajności hodowli lub produkcji; z drugiej strony inne przepisy pkt 6 załącznika I do dyrektywy 96/61 odnoszą się wyraźnie albo do wydajności produkcji, albo zdolności przerobowej lub konsumpcyjnej. 51.      Nie oznacza to rzecz jasna, by rozmiary każdego miejsca były identyczne dla hodowli gęsi, kaczek czy przepiórek. Niemniej jednak skoro rozmiar każdego miejsca został określony dla każdego gatunku – a zadanie to może z powodzeniem należeć do kompetencji każdego państwa członkowskiego – działalność instalacji dysponujących ponad 40 000 miejsc dla drobiu winna bezwzglednie podlegać procedurze uzyskania pozwolenia przewidzianej dyrektywą 96/61. 52.      Tym bardziej jestem zdania, że system taki jak przewidziany dekretem nr 2005‑989, który poddaje procedurze uzyskania pozwolenia przewidzianej w dyrektywie 96/61 instalacje przeznaczone do intensywnej hodowli przepiórek, gołębi i kuropatw jedynie w przypadku, gdy ich liczebność przekracza odpowiednio 240 000 sztuk przepiórek lub 120 000 kuropatw lub gołębi, nie jest zgodny z pkt 6.6 lit. a) załącznika I do dyrektywy 96/61. 53.      Oceny tej nie osłabia moim zdaniem argument natury ogólnej przedstawiony przez sąd krajowy i rząd francuski, zgodnie z którym ważenie gatunków drobiu przewidziane dekretem nr 2005–989 jest uzasadnione wolą uwzględnienia faktycznej zawartości azotu w odchodach generowanych przez różne gatunki, a zatem zgodne z celem realizowanym przez dyrektywę 96/61. 54.      Należy zauważyć w tym względzie, że rząd francuski nie kwestionował norm przywołanych przed Trybunałem przez ANPER-TOS i fragmentów załączników do okólnika Ministère de l’Écologie, du Développement et de l’Aménagement durables z dnia 7 września 2007 r. dotyczącego sklasyfikowanych instalacji (hodowla, drób) − wykorzystanie nowych norm w zakresie odpadów(24). Z informacji tych wynika, że stosunek azotu wydalanego przez przepiórkę, gołębia lub kuropatwę czy standardowe kurczę nie odpowiada w oczywisty sposób wartościom, na podstawie których dokonuje się ważenie pomiędzy tymi samymi gatunkami drobiu przewidzianymi mechanizmem równoważników zwierzęcych z dekretu nr 2005‑989. W istocie bowiem podczas gdy dekret ten przewiduje, że standardowe kurczę odpowiada ośmiu przepiórkom, czterem gołębiom lub czterem kuropatwom, normy załączone do okólnika dowodzą, że zawartość azotu w ekskrementach przepiórki równa się połowie zawartości azotu w ekskrementach standardowego kurczęcia. Zawartość ta jest nieznacznie wyższa w przypadku kuropatwy, podczas gdy gołąb wydala ponad pięć razy więcej azotu(25). Stowarzyszenia będące stroną skarżącą i interwenientem w sprawie w postępowaniu głównym podnoszą, że z analizy danych oficjalnych, ze szczególnym uwzględnieniem zawartości azotu, na którą zwracają uwagę sąd krajowy, jak i rząd francuski, wynika, że dekret nr 2005‑989 prowadzi do wyłączenia z procedury uzyskania pozwolenia przewidzianej dyrektywą 96/61, francuskie instalacje przeznaczone do intensywnej hodowli liczące od 40 001 do 240 000 przepiórek lub od 10 001 do 120 000 gołębi lub kuropatw, przy czym instalacje te generują ilość azotu wyższą niż emitowaną przez instalacje przeznaczone do intensywnej hodowli 40 000 kurcząt standardowych(26). 55.      Rząd francuski nie wykazał zatem, w jaki sposób progi ustanowione dekretem nr 2005‑989, które dotyczą intensywnej hodowli przepiórek, kuropatw i gołębi odpowiadają celowi realizowanemu przez dyrektywę nr 96/61, tj. przyczyniają się do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony środowiska w jego całości. 56.      Aby uzyskać całkowitą jasność, pragnę dodać, że ocena ta nie oznacza, wbrew wnioskowi najpierw przedstawionemu przez Komisję w uwagach na piśmie, a następnie szczegółowo zaprezentowanemu w trakcie rozprawy, że mechanizm równoważników zwierzęcych, taki jak przewidziany dekretem nr 2005‑969, jest per se sprzeczny z dyrektywą 96/61. W istocie dekret ten nie wyłącza w żaden sposób tego, by państwo członkowskie stosowało taki mechanizm, który prowadzi, jak dzieje się w przypadku licznych gatunków drobiu ujętych w dekrecie nr 2005‑969, do ustalenia progów wymagających uzyskania pozwolenia na eksploatację danych instalacji przeznaczonych do intensywnej hodowli niższych lub równych od progów przewidzianych w pkt 6.6. lit. a) załącznika I do dyrektywy 96/61. 57.      Mając na uwadze powyższe, jestem zdania, że na drugą część pytania prejudycjalnego należy odpowiedzieć w ten sposób, że są sprzeczne z dyrektywą 96/61 przepisy krajowe prowadzące do obliczania progów, od których wymagane jest uzyskanie pozwolenia, w oparciu o system równoważników zwierzęcych polegający na ważeniu liczby zwierząt na jedno miejsce w zależności od gatunku, po to by określić wartość emisji azotu generowaną przez różne gatunki, jeżeli system ten prowadzi do wyłączenia z zakresu zastosowania dyrektywy 96/61, a w szczególności ustanowionej tą dyrektywą procedury udzielania pozwoleń na eksploatację, instalacji do intensywnej hodowli drobiu, które liczą ponad 40 000 miejsc, jako że system ten w rzeczywistości nie odpowiada również celowi określonemu ustawodawstwem krajowym, zgodnemu z celem realizowanym przez dyrektywę 96/61, którym jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska w jego całości. VI – Wnioski 58.      Mając na względzie przedstawione powyżej uwagi, proponuję, by na pytanie prejudycjalne Conseil d’État udzielić następującej odpowiedzi: Punkt 6.6. lit. a) załącznika I do dyrektywy Rady nr 96/61/WE z dnia 24 września 1996 r. dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli, który dotyczy instalacji przeznaczonych do intensywnej hodowli drobiu o ponad 40 000 miejsc, należy interpretować w ten sposób, że obejmuje on swym zakresem zastosowania przepiórki, kuropatwy i gołębie oraz że są z nim sprzeczne przepisy krajowe prowadzące do obliczania progów, od których wymagane jest uzyskanie pozwolenia, w oparciu o system równoważników zwierzęcych polegający na ważeniu liczby zwierząt na jedno miejsce w zależności od gatunku, po to by określić wartość emisji azotu generowaną przez różne gatunki, jeżeli system ten prowadzi do wyłączenia z zakresu zastosowania dyrektywy 96/61, a w szczególności ustanowionej tą dyrektywą procedury udzielania pozwoleń na eksploatację, instalacji do intensywnej hodowli drobiu, które liczą ponad 40 000 miejsc, jako że system ten w rzeczywistości nie odpowiada również celowi określonemu ustawodawstwem krajowym, zgodnemu z celem realizowanym przez dyrektywę 96/61, którym jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska w jego całości. 1 – Język oryginału: francuski. Dz.U. L 257, s. 26. JORF z dnia 13 sierpnia 2005, s. 13195 W ten sposób o ile dyrektywa 96/61 przewiduje stały próg wynoszący 40 000 miejsc dla drobiu, od którego wymaga się by instalacja przeznaczona do intensywnej hodowli uzyskała wcześniejsze pozwolenie, o tyle zgodnie z przepisami dekretu nr 2005–989 próg, którego osiągnięcie wymaga uzyskania pozwolenia wynosi 30 000 równoważników zwierzęcych odmiennych dla różnych gatunków zwierząt. Zobacz w szczególności wyrok z dnia 18 grudnia 2007 w sprawie Laval un Partneri (C 341/05, Zb.Orz. s. I‑11767, pkt 45 i 47). Rozporządzenie ministra rolnictwa z dnia 18 września 1985 r. ustalające współczynniki równoważności w odniesieniu do produkcji w systemie zamkniętym (JORF z 28 września 1985 r., s. 11683). Zobacz w tym względzie w szczególności wyrok z dnia 24 października 1996 r. w sprawie Kraaijeveld i in. (C 72/95, Rec. 1996 s. I‑5403, pkt 38), co do interpretacji pojęcia niezdefiniowanego w dyrektywie 85/337. Zgodnie z definicją słownika Le Grand Rober de la langue francaise, Dictionaires Le Robert, Paryż, 2005 r. Zobacz motyw 7 i 8 oraz art. 1 dyrektywy 96/61. Zobacz motyw 14, 17 i 27 jak i art. 9 dyrektywy 96/61. Takich jak dyrektywa Rady z dnia 15 października 1990 r. w sprawie warunków zdrowotnych zwierząt, regulujących handel wewnątrzwspólnotowy i przywóz z państw trzecich drobiu i jaj wylęgowych (Dz.U. L 303, s. 6), która włącza do zakresu swego zastosowania przepiórki, kuropatwy gołębie lub dyrektywa Rady z dnia 15 lutego 1971 r. w sprawie problemów zdrowotnych wpływających na handel świeżym mięsem drobiowym (Dz.U. L 55 z 8.3.1971, s. 23), która wyłącza z zakresu swego zastosowania przywołane gatunki ptactwa. Takich jak dyrektywa 85/337. Tego rodzaju podejście wynika z wyroku z dnia 7 września 2004 r. w sprawie Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging (C 127/02, Zb.Orz. s. I‑7405, pkt 26) w którym Trybunał uznał znacznie pojęcia „przedsięwzięcie” zdefiniowanego dyrektywą 85/337 w celu ustalenia zakresu pojęcia plan i projekt, w rozumieniu dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992, w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. L 206, s. 7), w zakresie w jakim ostatnia z dyrektyw „zmierza jak dyrektywa 85/337 do uniknięcia sytuacji w której bez przeprowadzenia wcześniejszej oceny wpływu przedsięwzięcia na środowisko naturalne zostaje udzielone zezwolenie na prowadzenie działalności, która może spowodować szkodę środowiskową”. Znaczenie dyrektywy 85/337 dla wykładni pojęć ujętych w dyrektywie 96/61 wydaje się być wzmocniona poprzez wzajemne odwołania, które formułują oba akty. W szczególności dyrektywa 85/337 w brzmieniu zmienionym dyrektywą Rady 97/11/WE z dnia 3 marca 1997 r. (Dz.U. L 73, s. 5), precyzuje w art. 2a, że państwa członkowskie mogą przewidzieć stosowanie jednolitej procedury w celu spełnienia wymogów obu dyrektyw. Całość tego dokumentu BREF, zatutułowanego “Integrated Pollution and Control (IPPC – Reference Document on Best Available Techniques for Intensive Rearing of Poultry and Pigs” jest dostępna na następującej stronie internetowej http://eippcb.jrc.ec.europa.eu/pages/FActivities.htm Postanowienie z dnai 15 stycznia 2004 r. (C-235/02, Rec. s. I-1005, pkt 41–44) Dz.U. L 194, s. 39. Cytowane wyżej w postanowienie w sprawie Saetti i Frediani (pkt 40 i cytowane tam orzecznictwo). Zobacz stronę streszczenia dokumentu BREF przedłożonego Trybunałowi przez ANPER-TOS. Dokument ten jest dostępny na stronie internetowej pod adresem http://eippcb.jrc.ec.europa.eu/pages/FActivities.htm COM (2007) 844 wersja ostateczna. Ponadto należy zauważyć, że projekt ten znajduje się na etapie pierwszego czytania w Parlamencie Europejskim, którego komisja ds. środowiska naturalnego, zdrowia publicznego i bezpieczeństwa żywotności przedstawiła projekt poprawek odnoszący sie m.in do pkt 6.6 lit. a) załącznika I dyrektywy 96/61[zobacz projekt sprawozdania komisji ds. środowiska naturalnego zdrowia publicznego i bezpieczeństwa żywoności, 2007/0286 (COD), 2 lipca 2008, s. 39–40). Zobacz np. definicję z Grand Robert (wydanie 2005) Dzieje się tak w przypadku wersji niemieckiej tego tekstu (40 000 „Plätzen”), angielskiej („40 000 places”), duńskiej („40 000 pladser”), fińskiej („40 000 paikkaa”), włoskiej („40 000 posti”), niderlandzkiej (40 000 „plaatsen”) et szwedzkiej („40 000 platser”). Wersja hiszpańska posługuje się pojęciem „emplazamientos”, podczas gdy wersja potrugalska nie zawiera jakichkowiek doprecyzjowań. Biuletyn oficjalny Ministère de l’Écologie, du Développement et de l’Aménagement durables z dnia 30 października 2007 r. MEDAD 2007/20, tekst 15, s. 1. Należy zwrócić uwagę, że mimo że wydanie tego okólnika nastąpiło w kilka miesięcy po wniesieniu skarg do Conseil d’État w postępowaniu głównym opiera się on na danych będących wynikiem prac prowadzonych w 2006 r. przez grupę „Drób” komitetu ds. wytycznych w zakresie praktyk rolnych pozostających w zgodzie ze środowiskiem naturalnym (Corpen), podlegającej francuskiemu ministrowi ds. ekologii, trwałego rozwoju i zagospodarowania przestrzennego jak wskazuje Sam okólnik i dowody przedstawione w postępowaniu przed Trybunałem przez ANPER-TOS. Zobacz dane z tabeli A zatytułowanej „Quantités d’éléments maîtrisables produits, après déduction des pertes en bâtiment et au stockage (en g par animal sauf Cu et Zn en mg)” załączonej do przywołanego okólnika. W trosce o kompletność informacji należy wskazać, że stowarzyszenia – skarżąca i interwenient w postępowaniu przed sądem krajowym w uwagach na piśmie złożonych w postępowaniu przed Trybunałem podniosły również kwestię emisji fosforu, miedzi i cynku, substancji i metali również ujętych w tabelach opracowywanych przez Corpen i załączonych do wyżej wymienionego okólnika ministra. Na podstawie danych figurujących w tych tabelach zawartość fosforu, miedzi i cynku pochodząca z kału 240 000 przepiórek, 120 000 kuropatw lub 120 000 gołębi jest wyższa, a niekiedy znacznie wyższa od zawartości w odpadach organicznych pochodzących z hodowli 40 000 standardowych kurcząt.