C-48/24

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO NICHOLASA EMILIOU przedstawiona w dniu 10 lipca 2025 r. ( ) Sprawa C‑48/24 VšĮ Vilniaus tarptautinė mokykla przeciwko Valstybinė kalbos inspekcija [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (najwyższy sąd administracyjny Litwy)] Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 49 TFUE – Swoboda przedsiębiorczości – Ograniczenie – Uregulowanie krajowe wymagające, aby personel prywatnej placówki oświatowej posiadał znajomość języka urzędowego państwa – Uzasadnienie – Tożsamość narodowa – Proporcjonalność – Dyrektywa 2005/36/WE – Artykuł 53 – Znajomość języka niezbędna do wykonywania zawodu regulowanego I. Wprowadzenie 1. Język jest nie tylko środkiem komunikacji, ale także nośnikiem kultury i tożsamości ( ). Kluczowa rola języków została uznana w unijnych traktatach – w myśl art. 3 ust. 3 akapit czwarty TUE oraz art. 22 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej Unia szanuje różnorodność językową. Ponadto zgodnie z art. 4 ust. 2 TUE Unia szanuje tożsamość narodową swoich państw członkowskich, w skład której wchodzi również, jak orzekł Trybunał, ochrona ich języków urzędowych ( ). 2. W tym kontekście Trybunał kilkakrotnie badał interakcje na styku ochrony języków urzędowych państw członkowskich i poszanowania podstawowych swobód Unii ( ). Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (najwyższy sąd administracyjny Litwy) dotyczy podobnej kwestii i stanowi okazję do dalszego doprecyzowania odpowiedniego orzecznictwa Trybunału. 3. Pytania sądu odsyłającego zostały przedstawione w ramach sporu pomiędzy Valstybinė kalbos inspekcija [państwową inspekcją językową (Litwa), zwaną dalej „inspekcją”] a Vilniaus tarptautinė mokykla (wileńską szkołą międzynarodową, zwaną dalej „szkołą”), prywatną placówką oświatową oferującą programy nauczania wyłącznie w języku angielskim. Spór dotyczy nałożenia na pracowników dydaktycznych i administracyjnych szkoły krajowego wymogu znajomości języka litewskiego na poziomie średnio zaawansowanym, który to wymóg ma zastosowanie do pracowników zajmujących pewne stanowiska wymagające komunikowania się z obywatelami (zwany dalej „wymogiem znajomości języka”). Sąd odsyłający zwraca się o wyjaśnienie kwestii zgodności wspomnianego wymogu znajomości języka ze swobodą przedsiębiorczości w rozumieniu art. 49 TFUE oraz z art. 53 dyrektywy 2005/36/WE (zwanej dalej „dyrektywą w sprawie uznawania kwalifikacji”) ( ), dotyczącego wymogów językowych mających zastosowanie do zawodów regulowanych. II. Ramy prawne A. Prawo Unii 4. Artykuł 53 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji, zatytułowany „Znajomość języków”, stanowi: „1.   Specjaliści, których kwalifikacje podlegają uznaniu, muszą posiadać znajomość języków niezbędną do wykonywania danego zawodu w przyjmującym państwie członkowskim. […] 3.   Sprawdzenie [spełnienia obowiązku wynikającego z ust. 1] może być zastosowane, jeżeli dany zawód ma wpływ na bezpieczeństwo pacjentów. Sprawdzenie znajomości języka może być zastosowane w przypadku innych zawodów wówczas, gdy istnieje poważna i konkretna wątpliwość, czy specjalista posiada wystarczającą znajomość języka, by zgodnie z zamierzeniami mógł wykonywać daną działalność zawodową. […] 4.   Każde sprawdzenie znajomości języka musi być proporcjonalne do działalności, która ma być prowadzona. […]”. B. Prawo litewskie 5. Artykuł 14 Lietuvos Respublikos Konstitucija (konstytucji Republiki Litewskiej) stanowi, że językiem państwa jest język litewski (zwany dalej „językiem państwowym”). 6. Artykuł 6 Lietuvos Respublikos valstybinės kalbos to statymas (ustawy Republiki Litewskiej o języku państwowym, zwanej dalej „ustawą o języku państwowym”) stanowi między innymi, że „kierownicy, pracownicy i urzędnicy […] zakładów świadczących usługi dla ludności muszą posługiwać się językiem państwowym zgodnie z kategoriami znajomości języka określonymi przez rząd Republiki Litewskiej”. 7. Na podstawie owego art. 6 rząd litewski przyjął nutarimas Nr. 1688 (uchwałę nr 1688) z dnia 24 grudnia 2003 r., na mocy której zatwierdził załączony do niej Valstybinės kalbos mokėjimo katorijų nustatymo ir jų taikymo tvarkos aprašas (opis procedury zatwierdzania i stosowania kategorii znajomości języka państwowego, zwany dalej „opisem”). 8. Z § 6 opisu wynika, że istnieją trzy kategorie znajomości języka państwowego, przy czym kategoria pierwsza jest najniższa, a kategoria trzecia najwyższa. Zgodnie z § 6.2 opisu kategoria druga znajomości języka odpowiada poziomowi B1 znajomości języka litewskiego ( ). Zgodnie z § 8 opisu kategoria druga ma zastosowanie między innymi do pracowników zatrudnionych w dziedzinie kultury, oświaty, opieki zdrowotnej i zabezpieczenia społecznego (z wyjątkiem nauczycieli nauczających w języku państwowym), jeżeli w ramach swojej pracy regularnie komunikują się oni ze społeczeństwem lub wypełniają standardowe formularze dokumentów. III. Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytania prejudycjalne 9. Skarżąca w postępowaniu głównym, szkoła, jest prywatną placówką oświatową zarejestrowaną i działającą na Litwie od 2004 r. Została ona założona przez obywatela litewskiego i obecnie ma trzech udziałowców: obywatela fińskiego (posiadającego 49,96 % udziałów), obywatela duńskiego (posiadającego 25,02 % udziałów) i obywatela amerykańskiego (posiadającego pozostałe 25,02 % udziałów). 10. Szkoła uzyskała od organów krajowych Republiki Litewskiej wymagane zezwolenia na prowadzenie programów nauczania w języku innym niż litewski, która to możliwość jest przewidziana w prawie krajowym ( ). Ściślej rzecz ujmując, szkoła oferuje program Cambridge International AS/A oraz programy International Baccalaureate Primary Years i Middle Years, wszystkie nauczane w języku angielskim (zwane dalej „programami w języku angielskim”). 11. W dniach 19 i 25 maja 2022 r. inspekcja przeprowadziła kontrolę przestrzegania przez szkołę ustawy o języku państwowym i uchwały nr 1688. Doszła do wniosku, że 18 pracowników szkoły, z których pięciu jest obywatelami Unii Europejskiej, zaś pozostali obywatelami państw trzecich, nie zdało egzaminu ze znajomości języka państwowego na poziomie kategorii drugiej (bądź nie przedstawiło odpowiedniego zaświadczenia), czego wymaga uchwała nr 1688 odnośnie do pracowników sektora oświaty, którzy muszą regularnie komunikować się ze społeczeństwem lub wypełniać standardowe formularze dokumentów ( ). 12. W wyniku tej kontroli inspekcja wydała decyzję z dnia 26 maja 2022 r., w której zobowiązała 18 zainteresowanych pracowników – wśród nich zarówno nauczycieli, jak i pracowników administracyjnych (w szczególności dyrektora i wicedyrektora szkoły) – do zdania odpowiedniego egzaminu językowego do dnia 2 lutego 2023 r. (zwaną dalej „sporną decyzją”). Ponieważ zgodnie z przepisami krajowymi ( ) podmioty takie jak szkoła muszą zapewnić przestrzeganie odpowiednich aktów prawnych, w tym przepisów ustanawiających wymóg znajomości języka, adresatem zaskarżonej decyzji była szkoła, której w przypadku nieprzestrzegania tego wymogu zagrożono sankcjami. 13. Szkoła zaskarżyła tę decyzję do Vilniaus apygardos administracinis teismas (regionalnego sądu administracyjnego w Wilnie, Litwa), żądając stwierdzenia jej nieważności. Jej skarga została oddalona wyrokiem z dnia 17 listopada 2022 r., od którego szkoła wniosła odwołanie do Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (najwyższego sądu administracyjnego Litwy), będącego sądem odsyłającym. 14. W tych okolicznościach sąd ten, mając wątpliwości co do zgodności wymogu znajomości języka z art. 49 TFUE i art. 53 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy art. 49 [TFUE] należy interpretować w ten sposób, że obejmuje on swoim zakresem przewidziany w prawie krajowym wymóg znajomości języka państwowego, który ma zastosowanie do personelu administracyjnego i nauczycieli placówki oświatowej założonej przez prywatną osobę fizyczną, która to placówka realizuje międzynarodowy program kształcenia na poziomie szkoły średniej oraz programy International Baccalaureate Primary Years i Middle Years? 2) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze, czy art. 49 [TFUE] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak będące przedmiotem postępowania głównego, zgodnie z którym wymóg znajomości języka państwowego ma zastosowanie bez wyjątku, po pierwsze, do wszystkich nauczycieli zatrudnionych w placówce oświatowej założonej przez prywatną osobę fizyczną, która to placówka realizuje międzynarodowy program kształcenia na poziomie szkoły średniej oraz programy International Baccalaureate Primary Years i Middle Years, a po drugie, do personelu administracyjnego takiej placówki oświatowej, niezależnie od wszelkich okoliczności specyficznych dla działalności danej placówki oświatowej? 3) Czy art. 53 [dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak będące przedmiotem postępowania głównego, zgodnie z którym wymóg znajomości języka państwowego ma zastosowanie bez wyjątku, po pierwsze, do wszystkich nauczycieli zatrudnionych w placówce oświatowej założonej przez prywatną osobę fizyczną, która to placówka realizuje międzynarodowy program kształcenia na poziomie szkoły średniej oraz programy International Baccalaureate Primary Years i Middle Years, a po drugie, do personelu administracyjnego takiej placówki oświatowej, niezależnie od wszelkich okoliczności specyficznych dla działalności danej placówki oświatowej?”. 15. Rządy litewski, łotewski i niderlandzki, a także Komisja Europejska przedstawiły uwagi na piśmie. Rozprawy nie przeprowadzono. IV. Analiza 16. Poprzez swoje trzy pytania sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy wymóg znajomości języka jest zgodny ze swobodą przedsiębiorczości (pytania pierwsze i drugie) oraz z art. 53 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji (pytanie trzecie). Poniżej przeanalizuję najpierw łącznie dwa pierwsze pytania (część B), a następnie pytanie trzecie (część C). Zanim jednak przejdę do istoty pytań prejudycjalnych, muszę odnieść się do zarzutu niedopuszczalności niniejszego odesłania prejudycjalnego podniesionego przez rząd litewski (część A). A. W przedmiocie dopuszczalności 17. Rząd litewski podniósł, że odesłanie prejudycjalne należy odrzucić jako niedopuszczalne, co uzasadnił tym, że wykładnia prawa Unii, o dokonanie której wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym ani z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym. 18. Rząd litewski podnosi w szczególności, że wymóg znajomości języka nie ma zastosowania do nauczycieli ( ) pracujących w szkołach, takich jak rozpatrywana w niniejszej sprawie, które realizują programy edukacyjne zagranicznych państw lub organizacji międzynarodowych. W konsekwencji zdaniem tego rządu sporna decyzja powinna zostać uchylona przez sąd odsyłający jako sprzeczna z prawem krajowym; zadane pytania nie są wobec tego niezbędne dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym. 19. W tym względzie wystarczy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wyłącznie do sądu odsyłającego należy dokonanie wykładni prawa krajowego mającego zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym. Trybunał jest zobowiązany uwzględnić, zgodnie z podziałem kompetencji między sądami Unii a sądami krajowymi, stan faktyczny i prawny, w jaki wpisują się pytania prejudycjalne, w postaci, w jakiej został on określony przez sąd odsyłający w postanowieniu odsyłającym. W konsekwencji, niezależnie od odmiennej interpretacji prawa krajowego przez rząd, odesłanie prejudycjalne należy rozpatrzyć w świetle wykładni tego prawa dokonanej przez sąd odsyłający ( ). 20. W niniejszej sprawie w następstwie wniosku Trybunału o udzielenie istotnych wyjaśnień sąd odsyłający wyjaśnił, że nie podziela wykładni dokonanej przez rząd litewski. Stwierdził on natomiast, że zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do rozpatrywanego stanu faktycznego należy uznać, że wymóg znajomości języka ma zastosowanie zarówno do pracowników dydaktycznych, jak i pracowników administracyjnych szkoły, przy czym odpowiedź na zadane pytania ma zasadnicze znaczenie dla rozpatrywanej sprawy. 21. W konsekwencji wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy moim zdaniem uznać za dopuszczalny. B. W przedmiocie zgodności wymogu znajomości języka ze swobodą przedsiębiorczości (pytania pierwsze i drugie) 22. Poprzez dwa pierwsze pytania sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy rozpatrywana sytuacja jest objęta zakresem stosowania art. 49 TFUE, ustanawiającego swobodę przedsiębiorczości, a w konsekwencji, czy postanowienie to stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które bez wyjątku nakładają wymóg znajomości języka zarówno na pracowników dydaktycznych, jak i na pracowników administracyjnych prywatnej placówki oświatowej realizującej programy w języku angielskim. 23. Najpierw należy jednak poczynić pewne uwagi wstępne dotyczące znaczenia oceny niniejszej sprawy pod kątem swobody przedsiębiorczości, mając na uwadze argument podniesiony w tym celu przez rząd niderlandzki. Następnie zbadam, kolejno, możliwość zastosowania i stosowanie art. 49 TFUE do rozpatrywanych okoliczności. 1.   Uwagi wstępne 24. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w razie gdy przepis krajowy dotyczy jednocześnie kilku podstawowych swobód, Trybunał zasadniczo ocenia ten przepis w świetle tylko jednej z nich, jeżeli okaże się, że w danych okolicznościach pozostałe swobody są całkowicie drugorzędne względem jednej z nich i mogą być z nią połączone. W tym celu, aby określić najwłaściwszą podstawową swobodę, należy wziąć pod uwagę cel rozpatrywanego uregulowania ( ). 25. W tym względzie rząd niderlandzki podniósł, że rozpatrywany wymóg znajomości języka powinien być oceniany nie w świetle swobody przedsiębiorczości, lecz w świetle swobody przepływu pracowników, ponieważ wymóg znajomości języka państwowego stosuje się wobec pracowników szkoły. 26. Nie podzielam tego stanowiska. Z postanowienia odsyłającego wynika, że adresatem rozpatrywanych przepisów krajowych, przynajmniej tych, które znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie, jest przede wszystkim szkoła jako placówka oświatowa. Zaskarżona decyzja została skierowana do szkoły ze względu na niezapewnienie przez nią przestrzegania wymogu znajomości języka, w związku z czym to szkoła jest skarżącą i wnoszącą odwołanie w postępowaniu głównym. Na tym właśnie polega specyfika niniejszej sprawy w porównaniu z wcześniejszym orzecznictwem, w którym wymóg znajomości języka był nakładany bezpośrednio na pracowników lub osoby prowadzące działalność na własny rachunek ( ). Natomiast w niniejszej sprawie obowiązek ten ciąży na pracodawcy (zakładzie), mimo że dotyczy on znajomości języków zatrudnionych przez niego osób (pracowników). 27. Należy też pamiętać, że ocena wymogu znajomości języka w ramach swobodnego przepływu pracowników pozostaje w ścisłym związku tylko z tymi nielicznymi pracownikami szkoły, którzy są obywatelami Unii. Swoboda przedsiębiorczości może natomiast wchodzić w grę niezależnie od obywatelstwa danych pracowników. 28. W świetle powyższego uważam, że najistotniejszą podstawową swobodą, w kontekście której należy oceniać wymóg znajomości języka, jest swoboda przedsiębiorczości. Nie chodzi tu o pomniejszenie znaczenia swobody przepływu pracowników w przypadku szkoły. Wręcz przeciwnie, jak orzekł Trybunał, pracodawca powinien być w stanie powołać się na prawo do swobodnego przemieszczania się swoich pracowników, aby prawo to było rzeczywiście skuteczne ( ). Jednakże w niniejszej sprawie należy uznać, że swoboda ta ma drugorzędne znaczenie w stosunku do swobody przedsiębiorczości ( ). W każdym razie ocena rozpatrywanej sytuacji pod kątem swobodnego przepływu pracowników doprowadziłaby moim zdaniem do zasadniczo takiego samego wniosku, co zostanie omówione przy analizie pytania trzeciego, które dotyczy prawa do swobodnego przemieszczania się nauczycieli szkoły. 29. Wyjaśniwszy tę kwestię, przejdę teraz do meritum pytań prejudycjalnych. 2.   Zastosowanie art. 49 TFUE 30. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem swoboda przedsiębiorczości zakłada, po pierwsze, że dana osoba (fizyczna lub prawna) faktycznie prowadzi działalność gospodarczą, a po drugie, że istnieje element transgraniczny – w tym znaczeniu, że dana sytuacja nie jest ograniczona do terytorium jednego państwa członkowskiego ( ). Przeanalizuję obie te kwestie w kontekście niniejszej sprawy. a)   Prowadzenie działalności gospodarczej 31. Co się tyczy pierwszej kwestii, należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż prowadzenie studiów wyższych za wynagrodzeniem stanowi działalność gospodarczą objętą rozdziałem 2 tytułu IV części trzeciej traktatu FUE, dotyczącym prawa przedsiębiorczości, jeżeli działalność ta jest wykonywana przez obywatela państwa członkowskiego w innym państwie członkowskim w sposób stały i ciągły ( ) z podstawowego lub zależnego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej w przyjmującym państwie członkowskim ( ). 32. Sąd odsyłający wyraził jednak wątpliwości co do tego, czy działalność szkoły można uznać za działalność gospodarczą, zauważając, że przytoczone powyżej orzecznictwo Trybunału dotyczy prowadzenia zajęć w ramach studiów wyższych, podczas gdy szkoła oferuje programy nauczania na poziomie podstawowym i średnim. 33. Jednakże moim zdaniem poziom kształcenia w ramach prowadzonych zajęć nie ma znaczenia dla określenia gospodarczego charakteru prowadzonej działalności. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału decydujące znaczenie ma to, czy zajęcia są prowadzone jako usługa za wynagrodzeniem przez placówkę finansowaną głównie ze środków prywatnych (na przykład z czesnego płaconego przez uczniów i ich rodziców). Działalności gospodarczej nie stanowią natomiast zajęcia oferowane przez placówkę stanowiącą część systemu edukacji publicznej, finansowane w całości lub w przeważającej części przez państwo w ramach wypełniania jego obowiązków społecznych, kulturalnych i edukacyjnych wobec społeczeństwa ( ). 34. Zgodnie z informacjami zawartymi w postanowieniu odsyłającym, których weryfikacja należy jednak do sądu odsyłającego, szkoła jest rozumiana jako prywatna placówka oświatowa, niepowiązana z państwem, która osobom fizycznym oferuje zajęcia za wynagrodzeniem. W związku z tym należy uznać, że prowadzi ona działalność gospodarczą. b)   Element transgraniczny 35. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału art. 49 TFUE nie ma zastosowania do działalności ograniczonej do jednego państwa członkowskiego (sytuacje czysto wewnętrzne) i niewykazującej żadnego związku z sytuacjami podlegającymi prawu Unii ( ). 36. Przede wszystkim należy przypomnieć, że art. 49 TFUE ma zastosowanie do osób prawnych na mocy art. 54 TFUE, pod warunkiem że osoby te (i) zostały utworzone zgodnie z prawem państwa członkowskiego, (ii) mają cel zarobkowy oraz (iii) mają siedzibę statutową, zarząd lub główne miejsce prowadzenia działalności na terytorium Unii ( ). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem miejsce siedziby statutowej, zarządu lub główne miejsce prowadzenia działalności osoby prawnej służy ustaleniu, podobnie jak w przypadku przynależności państwowej osób fizycznych, jej powiązania z porządkiem prawnym danego państwa członkowskiego ( ). 37. Z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający wynika, że szkołę, zarejestrowaną na Litwie zgodnie z prawem litewskim, należy uznać za litewską osobę prawną w rozumieniu art. 49 TFUE. W związku z tym na pierwszy rzut oka wydaje się, że chodzi tu o sytuację czysto wewnętrzną (litewski podmiot prawny mający siedzibę na Litwie), która co do zasady nie jest objęta zakresem stosowania tegoż art. 49 ( ). 38. Moim zdaniem nie można jednak pominąć elementu własności szkoły oraz tego, kto sprawuje nad nią kontrolę. Wręcz przeciwnie, jestem zdania, że kwestię, czy w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje swoboda przedsiębiorczości, należy zbadać również z perspektywy obywateli Unii, którzy posiadają udziały w szkole. 39. W tym względzie przypominam, że Trybunał orzekł, iż sytuacja, w której obywatel państwa członkowskiego nabywa udział w kapitale spółki mającej siedzibę w innym państwie członkowskim, umożliwiający mu wywieranie określonego wpływu na decyzje spółki i pozwalający na określanie jej działalności, wchodzi w zakres stosowania art. 49 TFUE. W związku z tym Trybunał przyjął, że nawet jeśli stroną w postępowaniu głównym jest spółka krajowa, to posiadanie przez jej głównego udziałowca obywatelstwa państwa członkowskiego Unii może mieć znaczenie dla celów stosowania swobody przedsiębiorczości ( ). 40. W niniejszej sprawie na podstawie dostępnych informacji wydaje się, że obywatele Unii (finlandzki i duński), którzy wspólnie posiadają 74,98 % udziałów w szkole, wywierają określony wpływ na jej decyzje, zarządzanie nią i jej funkcjonowanie. Należy zatem uznać, że korzystają oni z przysługującego im prawa do „zakładania przedsiębiorstwa i zarządzania nim” (czyli szkołą), w rozumieniu art. 49 akapit drugi TFUE, które to przedsiębiorstwo jest głównym miejscem prowadzenia działalności. Wykonywanie tego prawa może być w oczywisty sposób zakłócone przez środek krajowy odnoszący się do funkcjonowania szkoły, taki jak wymóg znajomości języka. Moim zdaniem ten wpływ na obywateli Unii posiadających udziały w szkole stanowi istotny element transgraniczny, w związku z czym rozpatrywanej sytuacji nie można uznać za czysto wewnętrzną. 3.   W przedmiocie zastosowania art. 49 TFUE 41. W świetle powyższego pozostaje ustalić, czy wymóg znajomości języka stanowi ograniczenie swobody przedsiębiorczości, a jeśli tak, to czy takie ograniczenie może być uzasadnione. a)   W przedmiocie istnienie ograniczenia 42. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem każdy środek, który zakazuje korzystania ze swobody przedsiębiorczości, utrudnia je lub czyni mniej atrakcyjnym, stanowi ograniczenie tej swobody, nawet jeśli jest on stosowany w sposób niedyskryminacyjny ( ). 43. W niniejszej sprawie wymóg znajomości języka wyraźnie ogranicza pulę możliwych kandydatów, biorąc pod uwagę, że wymaga on, jak wyjaśnił sąd odsyłający, znajomości języka litewskiego na poziomie średnio zaawansowanym już w momencie rekrutacji, i to niezależnie od długości umowy o pracę. Moim zdaniem wymóg ten utrudnia i zmniejsza atrakcyjność zakładania na Litwie placówki realizującej programy w języku angielskim, zatrudniania jej kadry i prowadzenia tejże placówki. Wymóg językowy należy zatem uznać za ograniczenie swobody przedsiębiorczości w rozumieniu art. 49 TFUE. b)   W przedmiocie uzasadnienia ograniczenia 44. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ograniczenie swobody przedsiębiorczości jest jednak dopuszczalne, jeżeli jest ono uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego i jest zgodne z zasadą proporcjonalności ( ). 1) W przedmiocie istnienia nadrzędnego względu interesu ogólnego 45. Chociaż sąd odsyłający nie określił wyraźnie celu przepisów krajowych nakładających wymóg znajomości języka, z postanowienia odsyłającego można wywnioskować (z zastrzeżeniem potwierdzenia tej okoliczności przez sąd odsyłający), że celem tym jest wspieranie i ochrona języka urzędowego Litwy. 46. W tym względzie wystarczy przypomnieć, że Trybunał konsekwentnie uznawał (zwłaszcza w dziedzinie edukacji), że wspieranie i ochrona języka urzędowego państwa członkowskiego, będącego wyrazem tożsamości narodowej tego państwa, stanowią uzasadniony cel i nadrzędny wzgląd interesu ogólnego, który co do zasady może uzasadniać ograniczenie podstawowych swobód ustanowionych w traktacie FUE, w tym swobody przedsiębiorczości ( ). 47. Dodatkowo warto też zauważyć, że omawiane przepisy krajowe nakładają wymóg znajomości języka w szczególności na pracowników zatrudnionych w zakładach świadczących usługi dla ludności – w dziedzinach takich jak oświata i opieka zdrowotna – jeżeli regularnie komunikują się oni ze społeczeństwem lub muszą wypełniać standardowe formularze dokumentów. Moim zdaniem sugeruje to, że środek ten dotyczy przede wszystkim nie tego, czy pracownicy ci sami posługują się językiem państwowym, ale raczej zapewnienia, aby społeczeństwo, z którym się kontaktują, mogło uzyskać dostęp do usług w tym języku oraz aby dane placówki były w stanie skutecznie wykonywać swoje zadania. Ta specyficzna przesłanka funkcjonalna, która podkreśla praktyczne znaczenie używania języka państwowego, wzmacnia moim zdaniem zasadność realizowanego celu, a także uzasadnienie ograniczenia. 2) W przedmiocie proporcjonalności ograniczenia 48. Niezależnie od powyższego, każde ograniczenie swobody przedsiębiorczości musi być również zgodne z zasadą proporcjonalności. Oznacza to, że przepis krajowy musi być odpowiedni do zagwarantowania w sposób konsekwentny i systematyczny realizacji zamierzonego celu i nie może wykraczać poza to, co jest niezbędne do jego osiągnięcia. Ponadto przepis krajowy musi być proporcjonalny sensu stricto, jako że musi zapewnić właściwą równowagę między wchodzącymi w grę interesami, to znaczy interesem państwa, które wprowadziło dany środek, a interesem osób, na które ów środek wywiera niekorzystny wpływ ( ). 49. Ostatecznie to do sądów krajowych należy ustalenie, czy środek krajowy spełnia te wymogi proporcjonalności, ponieważ to one są w stanie najlepiej ocenić rozpatrywane okoliczności faktyczne i prawne, w szczególności w przypadkach takich jak niniejszy, które dotyczą używania języka urzędowego państwa członkowskiego jako wyrazu tożsamości narodowej ( ). Niemniej jednak Trybunał, do którego zwrócono się o udzielenie sądowi odsyłającemu użytecznych odpowiedzi, może udzielić sądowi krajowemu odpowiednich wskazówek. W tym celu przedstawię kilka uwag na temat każdego z trzech elementów proporcjonalności. i) W przedmiocie odpowiedniego charakteru 50. Co się tyczy w pierwszej kolejności odpowiedniego charakteru omawianego środka, należy ustalić, czy wymóg znajomości języka może chronić język państwowy lub zachęcać do jego używania w szczególnym kontekście interakcji z władzami publicznymi lub ze społeczeństwem. 51. Moim zdaniem kryterium to jest wyraźnie spełnione w odniesieniu do pracowników administracyjnych szkoły (a w szczególności jej dyrektora i wicedyrektora ds. edukacji, których dotyczy zaskarżona decyzja) ( ), których funkcje z konieczności obejmują komunikowanie się zarówno z władzami publicznymi, jak i z rodzicami obecnych i przyszłych uczniów, a także zapewnienie przestrzegania obowiązków ustawowych. 52. Ten sam wniosek nie jest już tak oczywisty w odniesieniu do pracowników dydaktycznych szkoły, których rolą jest prowadzenie zajęć w języku angielskim. Jednakże, jak już zauważył Trybunał ( ), rola nauczycieli nie ogranicza się do samego nauczania. Może ona również obejmować, w pewnych okolicznościach, udzielanie wskazówek lub pomocy uczniom (dla których możliwość komunikowania się w języku ojczystym może być przydatna), a także współpracę z rodzicami uczniów (którzy, pomimo wyboru dla swoich dzieci programu w języku angielskim, sami mogą nie mówić w tym języku). Ponadto, w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa swoich uczniów, nauczyciele mogą być też zmuszeni do reagowania na sytuacje kryzysowe wymagające komunikacji z litewskimi służbami ratunkowymi. W związku z tym, w przypadku zarówno pracowników dydaktycznych, jak i pracowników administracyjnych szkoły, wymóg znajomości języka wydaje się odpowiednim środkiem do osiągnięcia celu realizowanego przez omawiane uregulowanie. 53. Należy jednak zauważyć, że środek krajowy może zapewnić realizację danego celu jedynie w wypadku, gdy rzeczywiście zmierza on do jego osiągnięcia w sposób spójny i systematyczny ( ). Na podstawie dostępnych informacji nic nie wskazuje na to, że wymóg znajomości języka rzeczywiście nie zmierza do osiągnięcia tego celu bądź jest on wdrażany w sposób niespójny. Wręcz przeciwnie, z akt sprawy wydaje się wynikać, że wymóg ten ma szerokie i spójne zastosowanie nie tylko do wszystkich szkół na Litwie, ale ogólnie do wszystkich ról związanych z komunikowaniem się ze społeczeństwem (i wypełnianiem standardowych formularzy dokumentów) w placówkach świadczących usługi dla ludności. ii) W przedmiocie konieczności 54. Przejdę teraz do kryterium konieczności, które wymaga ustalenia, czy zamierzony cel mógłby zostać zrealizowany z równą skutecznością poprzez zastosowanie mniej restrykcyjnych środków. Chociaż z pewnością w stosunku do szeroko sformułowanego wymogu znajomości języka można sobie wyobrazić mniej restrykcyjne rozwiązania alternatywne, to – jak wyjaśnię poniżej – takie alternatywne rozwiązania polegałyby zasadniczo na wprowadzeniu wyjątków od ogólnego obowiązku stosowania języka państwowego przewidzianego w ustawodawstwie krajowym. W rezultacie nie gwarantowałyby one, ściśle rzecz biorąc, w pełni równoważnego poziomu skuteczności w osiąganiu zamierzonego celu. W związku z tym uważam, że wymóg językowy spełnia „kryterium konieczności”. 55. Elementem, który jednak nie spełnia tego kryterium, jest moim zdaniem sposób, w jaki należy wykazać spełnienie wymogu znajomości języka. Jak wyjaśnił sąd odsyłający, jedynym akceptowalnym dowodem znajomości języka litewskiego na poziomie B1 jest przedstawienie zaświadczenia o pomyślnym zdaniu specjalnego egzaminu państwowego. Moim zdaniem zamierzony cel mógłby zostać osiągnięty w równym stopniu, gdyby znajomość języka państwowego mogła zostać wykazana w inny sposób. W istocie, jak orzekł wcześniej Trybunał, fakt, że brak możliwości wykazania znajomości języka w inny sposób – na przykład poprzez przedstawienie dowodu uzyskania równoważnych kwalifikacji w innych państwach członkowskich – należy uznać za nieproporcjonalny ( ). iii) W przedmiocie proporcjonalności sensu stricto 56. Co się tyczy proporcjonalności sensu stricto, należy ocenić, czy uregulowania krajowe nakładające wymóg znajomości języka zachowują właściwą równowagę między z jednej strony celem wspierania i ochrony języka państwowego a z drugiej strony poszanowaniem praw chronionych przez prawo Unii, na które wymóg ten ma wpływ. 57. W związku z tą kwestią Trybunał orzekł już wcześniej, że o ile państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania przy wyborze środków mogących zrealizować cele ich polityki zmierzającej do ochrony języka urzędowego, ponieważ polityka taka stanowi wyraz tożsamości narodowej w rozumieniu art. 4 ust. 2 TUE, to jednak ów zakres uznania nie może stanowić uzasadnienia dla naruszenia praw, jakie jednostki wywodzą z postanowień traktatu gwarantujących ich swobody podstawowe ( ). 58. Aby nakreślić ramy analizy w tej kwestii, należy zauważyć, że wymóg znajomości języka państwowego wymaga jego znajomości na poziomie średnio zaawansowanym (B1), która to znajomość przewyższa znajomość na poziomie podstawowym, ale nie oznacza osiągnięcia poziomu biegłej znajomości języka. Ponadto, jak już wspomniano powyżej, wymóg ten ma zastosowanie wyłącznie do pracowników mających regularny kontakt ze społeczeństwem lub których zadaniem jest wypełnianie standardowych formularzy dokumentów. Jednakże, jak podkreślił sąd odsyłający, w odniesieniu do tych pracowników wymóg ten ma zastosowanie bez żadnych wyjątków. 59. W tym względzie, jeśli chodzi o pracowników dydaktycznych szkoły, nie wydaje mi się, by taki ogólny wymóg, nakładający na wszystkich nauczycieli prowadzących zajęcia w języku angielskim wymóg posiadania znajomości języka państwowego na poziomie B1, zapewniał właściwą równowagę między realizowanym celem a nałożonym obciążeniem. Po pierwsze, wkład w realizację celu uzasadnionego interesu publicznego wydaje się moim zdaniem ograniczony w przypadku instytucji prywatnej, której celem jest prowadzenie zajęć w języku angielskim, która to możliwość jest wyraźnie dozwolona przez prawo krajowe i świadomie wybierana przez uczniów (a raczej ich rodziców) ( ). Prawdą jest, że w świetle rozważań przedstawionych w pkt 52 niniejszej opinii nawet w takim kontekście wymaganie od nauczycieli posiadania określonej znajomości języka państwowego może być uzasadnione. Jednakże moim zdaniem owa znajomość niekoniecznie musi kształtować się na poziomie B1 ani być wymagana bez żadnych wyjątków. 60. W braku jakichkolwiek wyjątków wymóg znajomości języka wydaje się bowiem nadmiernie wygórowany, ponieważ wymaga on posiadania średnio zaawansowanej znajomości języka państwowego już w chwili zatrudnienia ( ), niezależnie od języka nauczania i czasu trwania umowy o pracę nauczyciela. Moim zdaniem stwarza to znaczne przeszkody w rekrutacji odpowiednio wykwalifikowanego personelu, a tym samym poważnie narusza swobodę przedsiębiorczości ( ). Uważam, że można przewidzieć wyjątki od tego ogólnego wymogu bez uszczerbku dla realizowanego celu, jednocześnie łagodząc wpływ na szkołę i jej nauczycieli (a co za tym idzie, również na uczniów). Mogłyby one obejmować na przykład wymóg znajomości języka na niższym poziomie, umożliwienie realizacji wymogu w sposób stopniowy, zapewnienie okresu przejściowego po zatrudnieniu w celu osiągnięcia wymaganego poziomu, powiązanie wymogu z przewidywanym okresem zatrudnienia nauczyciela na Litwie, dopuszczenie możliwości zwolnienia z wymogu ad hoc w przypadku braku innego wykwalifikowanego kandydata ( ) lub nałożenie wymogu tylko na pewną część pracowników, pod warunkiem że placówka jako całość będzie nadal w stanie wypełniać swoje zobowiązania prawne i administracyjne. 61. W odniesieniu do pracowników administracyjnych, w świetle zasadniczo odmiennego charakteru ich zadań w porównaniu z nauczycielami, uważam, że szalę można by przechylić na inną stronę. Z jednej strony, jak wskazano w pkt 51 powyżej, rola pracowników administracyjnych (w szczególności dyrektora szkoły i wicedyrektora ds. edukacji, których dotyczy zaskarżona decyzja) może być rozumiana jako wymagająca przede wszystkim komunikowania się z rodzicami i innymi zewnętrznymi zainteresowanymi stronami, a także współpracy z organami krajowymi w celu wypełnienia obowiązków regulacyjnych i administracyjnych. Te dwa konkretne stanowiska mogą być w rzeczywistości postrzegane jako „publiczna twarz” szkoły. W związku z tym wymóg średnio zaawansowanej znajomości języka państwowego wydaje się rozsądny i niezbędny w kontekście zamierzonego celu. 62. Z drugiej strony moim zdaniem wpływ na swobodę przedsiębiorczości nie jest tu tak głęboki, jak w przypadku nauczycieli. Wydaje mi się bowiem, że przynajmniej z punktu widzenia rekrutacji większym wyzwaniem jest znalezienie nauczycieli mających kwalifikacje do realizacji określonych programów międzynarodowych w języku angielskim i posiadających również znajomość języka litewskiego na poziomie B1, niż znalezienie odpowiednich pracowników administracyjnych, posiadających średnio zaawansowaną znajomość języka litewskiego, których rola nie wymaga szczególnych kwalifikacji w zakresie nauczania ani, bez wątpienia, doskonałej znajomości języka angielskiego. Można też racjonalnie założyć, że stanowiska dyrektora i wicedyrektora prawdopodobnie wiążą się z zobowiązaniem długoterminowym, w świetle którego nabycie średnio zaawansowanej znajomości języka państwowego wydaje się zarówno wykonalne, jak i nie nadmiernie uciążliwe. 63. W świetle wszystkich powyższych rozważań, i przypomniawszy, że to do sądu odsyłającego należy ocena proporcjonalności środka w szczególnych okolicznościach niniejszej sprawy, proponuję, aby Trybunał odpowiedział na dwa pierwsze pytania w następujący sposób: art. 49 TFUE nie stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które wymagają, aby nauczyciele i pracownicy administracyjni prywatnej placówki oświatowej realizującej programy w języku angielskim posiadali znajomość języka urzędowego na poziomie średnio zaawansowanym, w zakresie, w jakim uregulowania te są uzasadnione celem polegającym na wspieraniu i ochronie tego języka oraz są odpowiednie i konieczne do realizacji tego celu, przy jednoczesnym zapewnieniu właściwej równowagi między wchodzącymi w grę interesami. C. Zgodność wymogu znajomości języka z art. 53 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji (pytanie trzecie) 64. Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 53 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji stoi na przeszkodzie wymogowi językowemu, takiemu jak rozpatrywany w niniejszej sprawie, mającemu zastosowanie bez wyjątku do wszystkich nauczycieli prywatnej placówki oświatowej, która prowadzi programy nauczania jedynie w języku angielskim. 65. W dyrektywie w sprawie uznawania kwalifikacji ustanowiono przepisy dotyczące wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych przez państwa członkowskie w celu ułatwienia swobodnego przepływu zarówno osób samozatrudnionych, jak i specjalistów zatrudnionych w Unii (w rozpatrywanym kontekście w stosunku do nauczycieli szkoły). Zgodnie z art. 2 ust. 1 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji jej przepisy stosuje się wobec wszystkich obywateli państw członkowskich zamierzających wykonywać zawód regulowany w państwie członkowskim innym niż to, w którym uzyskali oni kwalifikacje zawodowe. 66. Jak podkreślił sąd odsyłający, nauczanie jest na Litwie zawodem regulowanym. W związku z tym dyrektywa w sprawie uznawania kwalifikacji może mieć znaczenie w niniejszej sprawie, choć tylko w odniesieniu do tych kilku spośród 18 pracowników szkoły objętych zaskarżoną decyzją, którzy są zarówno nauczycielami, jak i obywatelami innego państwa członkowskiego Unii. Z postanowienia odsyłającego nie wynika jednak, czy osoby te uzyskały kwalifikacje zawodowe w państwie członkowskim (innym niż Litwa) ( ) i w związku z tym czy są one objęte zakresem stosowania tej dyrektywy na podstawie jej art. 2 ust. 1. Niemniej jednak przystąpię do poniższej analizy, wychodząc z założenia, z zastrzeżeniem jego weryfikacji przez sąd odsyłający, że niniejsza sprawa jest częściowo objęta zakresem stosowania tej dyrektywy. 67. Pragnę zauważyć, po pierwsze, że art. 53 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji pozwala w istocie nałożyć na wykwalifikowanych specjalistów wymóg znajomości języków „niezbędnej do wykonywania zawodu [regulowanego] w przyjmującym państwie członkowskim”. Trybunał orzekł już wyraźnie, że wymóg odpowiedniej znajomości języka urzędowego państwa należy uznać za konieczny ze względu na charakter zatrudnienia nauczyciela, nawet jeśli naucza on w innym języku ( ). Jak bowiem wyjaśniłem w pkt 52 niniejszej opinii, rola nauczyciela nie ogranicza się ściśle do prowadzenia przez niego zajęć, a zatem wymagana od niego znajomość języków niekoniecznie ogranicza się do języka, w którym prowadzi on zajęcia. W konsekwencji rozpatrywany wymóg językowy należy co do zasady uznać za dopuszczalny na gruncie art. 53 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji. 68. Niemniej jednak ów art. 53 należy interpretować w sposób zgodny z podstawowymi swobodami zapisanymi w traktacie FUE. W związku z tym, jak słusznie podkreśliły Komisja i rząd niderlandzki, żaden wymóg znajomości języka dopuszczony na podstawie art. 53 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji nie może naruszać swobody przepływu pracowników na podstawie art. 45 TFUE. 69. Moim zdaniem analiza wymogu znajomości języka przez pryzmat art. 45 TFUE w dużej mierze odzwierciedlałaby, mutatis mutandis, analizę przeprowadzoną w odniesieniu do art. 49 TFUE powyżej. 70. Krótko mówiąc, w interesie ekonomii procesowej wymóg znajomości języka należy moim zdaniem uznać za ograniczenie swobodnego przepływu pracowników i prawdopodobnie za przejaw dyskryminacji pośredniej. Wynika to z faktu, że chociaż ma on zastosowanie w równym stopniu do obywateli litewskich i pracowników migrujących, to z natury rzeczy może mieć większy wpływ na tych drugich niż na tych pierwszych, ponieważ może być łatwiej spełniony przez obywateli, co stawia osoby niebędące obywatelami w szczególnie niekorzystnej sytuacji ( ). Jednakże takie ograniczenie może być potencjalnie uzasadnione nadrzędnym interesem publicznym, takim jak ochrona i wspieranie języka państwowego, pod warunkiem że jest ono zgodne z zasadą proporcjonalności. Ostatecznie to do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny proporcjonalności in concreto, na poparcie której rozważania przedstawione w pkt 48 i nast. niniejszej opinii, dotyczące swobody przedsiębiorczości, miałyby moim zdaniem zastosowanie mutatis mutandis. 71. W świetle wszystkich powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał udzielił na pytanie trzecie następującej odpowiedzi: art. 53 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji dopuszcza możliwość ustanowienia wymogu, takiego jak rozpatrywany w niniejszej sprawie, nakładającego na nauczycieli prywatnej placówki oświatowej realizującej programy w języku angielskim obowiązek znajomości języka urzędowego na poziomie średnio zaawansowanym, w zakresie, w jakim uregulowanie to jest uzasadnione celem polegającym na wspieraniu i ochronie tego języka oraz jest odpowiednie i konieczne do realizacji tego celu, przy jednoczesnym zapewnieniu właściwej równowagi między wchodzącymi w grę interesami. 72. Niezależnie od powyższego i dla pełności wywodu należy zauważyć, że art. 53 ust. 3 i 4 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji (w świetle motywu 26 dyrektywy 2013/55/UE ( ), która wprowadziła te przepisy do dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji) wyklucza możliwość systematycznego sprawdzania znajomości języków przez specjalistów. Sprawdzanie znajomości języka może być zastosowane tylko w przypadku istnienia „poważnych i konkretnych wątpliwości”, czy specjalista posiada wystarczającą znajomość języka, i musi być proporcjonalne do wykonywanej działalności. V. Wnioski 73. W świetle wszystkich powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne przedstawione przez Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (najwyższy sąd administracyjny Litwy) Trybunał odpowiedział w następujący sposób: 1) Artykuł 49 TFUE nie stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które wymagają, aby nauczyciele i pracownicy administracyjni prywatnej placówki oświatowej realizującej programy w języku angielskim posiadali znajomość języka urzędowego na poziomie średnio zaawansowanym, w zakresie, w jakim uregulowania te są uzasadnione celem polegającym na wspieraniu i ochronie tego języka oraz są odpowiednie i konieczne do realizacji tego celu, przy jednoczesnym zapewnieniu właściwej równowagi między wchodzącymi w grę interesami. 2) Artykuł 53 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji dopuszcza możliwość ustanowienia wymogu, takiego jak rozpatrywany w niniejszej sprawie, nakładającego na nauczycieli prywatnej placówki oświatowej realizującej programy w języku angielskim obowiązek znajomości języka urzędowego na poziomie średnio zaawansowanym, w zakresie, w jakim uregulowanie to jest uzasadnione celem polegającym na wspieraniu i ochronie tego języka oraz jest odpowiednie i konieczne do realizacji tego celu, przy jednoczesnym zapewnieniu właściwej równowagi między wchodzącymi w grę interesami. ( ) Język oryginału: angielski. ( ) Zobacz w szczególności J.W. Friend, Carriers of Identity, w: Stateless Nations, Palgrave Macmillan, Londyn 2012, s. 155–161. ( ) Zobacz wyrok z dnia 7 września 2022 r., Cilevičs i in. (C‑391/20, zwany dalej „wyrokiem Cilevičs”, EU:C:2022:638, pkt 68). ( ) Zobacz w szczególności wyrok Cilevičs, a także wyroki: z dnia 28 listopada 1989 r., Groener (C‑379/87, zwany dalej „wyrokiem Groener”, EU:C:1989:599); z dnia 4 lipca 2000 r., Haim (C‑424/97, EU:C:2000:357); z dnia 16 kwietnia 2013 r., Las (C‑202/11, EU:C:2013:239). ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (Dz.U. 2005, L 255, s. 22; sprostowania: Dz.U. 2007, L 271, s. 18; Dz.U. 2008, L 93, s. 28; Dz.U. 2014, L 305, s. 115; Dz.U. 2015, L 177, s. 60). ( ) Zgodnie z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego w § 5.3 opisu poziom B1 określono w następujący sposób: „»Próg« (użytkownik samodzielny). Osoba potrafi […] wypowiadać się w szerokim zakresie tematów dotyczących życia codziennego i pracy […], wypełniać standardowe formularze dokumentów, pisać krótkie teksty na tematy dotyczące życia codziennego i pracy […]. Ponadto osoba ta jest w stanie zrozumieć język mówiony, tekst pisany i komunikować się”. ( ) Artykuł 72 Lietuvos Respublikos Švietimo to statymas (ustawy Republiki Litewskiej o oświacie). ( ) Pragnę zauważyć, że w czasie zaistnienia okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym wymóg znajomości języka miał zastosowanie do nauczycieli, w szczególności również na mocy innych przepisów krajowych regulujących zawód nauczyciela na Litwie (które od tego czasu zostały zmienione w celu zwolnienia z wymogu znajomości języka nauczycieli instytucji, takich jak szkoła, realizujących programy państw obcych lub organizacji międzynarodowych). Zaskarżona decyzja opierała się jednak nie na tych przepisach, lecz bezpośrednio na uchwale nr 1688. ( ) Punkt 26 nutarimas Nr. 649 (uchwały nr 649) z dnia 6 czerwca 2012 r. w sprawie zatwierdzenia opisu procedury wydawania, zawieszania i cofania zezwolenia na realizację programów edukacyjne państw obcych i organizacji międzynarodowych. ( ) Zarzut niedopuszczalności podniesiony przez rząd litewski wydaje się dotyczyć jedynie znaczenia pytań w zakresie, w jakim dotyczą one nauczycieli szkoły, gdyż nie odnosi się on do personelu administracyjnego szkoły. W konsekwencji może on być rozumiany jedynie jako wniosek o stwierdzenie częściowej niedopuszczalności. ( ) Zobacz między innymi wyrok z dnia 20 października 2022 r., Centre public d’action sociale de Liège (Cofnięcie lub zawieszenie decyzji nakazującej powrót) (C‑825/21, EU:C:2022:810, pkt 37, 38). ( ) Zobacz wyrok Cilevičs, pkt 50, 51 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz w szczególności orzecznictwo przytoczone w przypisie 4 powyżej. ( ) Wyrok z dnia 7 maja 1998 r., Clean Car Autoservice (C‑350/96, EU:C:1998:205, pkt 19–21). ( ) Pragnę zauważyć, że rozpatrywany środek mógłby być potencjalnie badany również pod kątem swobody przepływu kapitału, która jednak też ma drugorzędne znaczenie w stosunku do swobody przedsiębiorczości. ( ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 4 października 2024 r., Litwa i in./Parlament i Rada (Pakiet mobilności) (od C‑541/20 do C‑555/20, EU:C:2024:818, pkt 363, 364); Cilevičs (pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wydaje się bezsporne, że szkoła ma stabilną i trwałą siedzibę na Litwie, prowadząc tam działalność w sposób stały i ciągły od 2004 r., przy czym to właśnie ten element jest istotny dla rozróżnienia, że sytuacja ta wchodzi w zakres swobody przedsiębiorczości, a nie swobody świadczenia usług. ( ) Zobacz wyrok Cilevičs, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz wyroki: z dnia 27 czerwca 2017 r., Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania (C‑74/16, EU:C:2017:496, pkt 48–50); z dnia 2 lutego 2023 r., Freikirche der Siebenten-Tags-Adventisten in Deutschland (C‑372/21, EU:C:2023:59, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Crono Service i in. (C‑419/12 i C‑420/12, EU:C:2014:81, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wyrok z dnia 25 października 2017 r., Polbud – Wykonawstwo (C‑106/16, EU:C:2017:804, pkt 32). Pragnę zauważyć, że kontekst faktyczny i prawny przedstawiony w postanowieniu odsyłającym, na którym Trybunał musi się oprzeć, sugeruje, że szkoła spełnia te kryteria, co oczywiście podlega weryfikacji przez sąd odsyłający. ( ) Wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Xella Magyarország (C‑106/12, EU:C:2023:568, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) W związku z tym to „przynależność państwowa” samej szkoły, a nie, jak wydaje się uważać sąd odsyłający, litewskie obywatelstwo jej założyciela sprawia, że rozpatrywana sytuacja ma charakter „krajowy”. ( ) Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., AGET Iraklis (C‑201/15, EU:C:2016:972, pkt 46, 47). ( ) Zobacz wyrok Cilevičs, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Ibidem, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Ibidem, pkt 67, 70 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Ibidem, pkt 65; zob. także wyrok z dnia 5 grudnia 2023 r., Nordic Info (C‑128/22, EU:C:2023:951, pkt 77); moja opinia w tej samej sprawie (C‑128/22, EU:C:2023:645, pkt 91 i nast.). ( ) Zobacz wyrok Cilevičs, pkt 72, 73; a także moja opinia w tej samej sprawie (C‑391/20, EU:C:2022:166, pkt 91–93). ( ) Z postanowienia odsyłającego wynika, że jedynymi pracownikami administracyjnymi objętymi zaskarżoną decyzją są osoby zajmujące te dwa konkretne stanowiska. W zakresie, w jakim inni pracownicy administracyjni również mogą być nią objęci, niniejsza analiza pozostaje równie istotna, ponieważ wymóg znajomości języka miałby zastosowanie do nich tylko wtedy, gdyby ich obowiązki obejmowały regularne komunikowanie się ze społeczeństwem lub wypełnianie standardowych formularzy dokumentów. ( ) Zobacz wyrok Groener, pkt 20. ( ) Zobacz wyrok Cilevičs, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz wyroki: z dnia 6 czerwca 2000 r., Angonese (C‑281/98, EU:C:2000:296, pkt 44); z dnia 5 lutego 2015 r., Komisja/Belgia (C‑317/14, EU:C:2015:63, pkt 28). ( ) Zobacz wyrok Cilevičs, pkt 83 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Różni się to znacznie od sytuacji rozpatrywanej w wyroku Groener, dotyczącej publicznej placówki oświatowej oferującej zajęcia w języku urzędowym lub językach urzędowych danego państwa. ( ) Jedyny wyjątek w tej kwestii przewidziano dla osób korzystających z ochrony międzynarodowej, które to osoby są zwolnione z wymogu językowego przez okres dwóch lat od uznania ich statusu. Należy jednak również podkreślić, że w praktyce inspekcja wyznaczyła szkole osiem miesięcy na wykazanie spełnienia wymogu językowego. ( ) Zobacz pkt 43 powyżej. ( ) W wyroku Groener przepisy krajowe przewidywały możliwość właśnie takiego wyjątku, który został wzięty pod uwagę w celu uznania wymogu za proporcjonalny. ( ) Albo, zgodnie z art. 3 ust. 3 dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji, pracowały przez trzy lata w państwie członkowskim, które uznało ich kwalifikacje zawodowe uzyskane w państwie trzecim. ( ) Zobacz wyrok Groener, pkt 21, mając na uwadze, że sprawa ta dotyczyła nauczyciela zatrudnionego na stałe w publicznej placówce oświatowej. ( ) Zobacz wyrok z dnia 22 czerwca 2017 r., Bechtel (C‑20/16, EU:C:2017:488, pkt 39). ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 listopada 2013 r. zmieniająca dyrektywę 2005/36/WE w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych i rozporządzenie (UE) nr 1024/2012 w sprawie współpracy administracyjnej za pośrednictwem systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym („rozporządzenie w sprawie IMI”) (Dz.U. 2013, L 354, s. 132), której motyw 26 głosi między innymi: „Sprawdzenie znajomości języka powinno jednak być rozsądne i konieczne do wykonywania danego zawodu i nie powinno mieć na celu wykluczenia specjalistów pochodzących z innych państw członkowskich z rynku pracy w przyjmującym państwie członkowskim”.