C-484/24

Wydanie tymczasowe OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO DEANA SPIELMANNA przedstawiona w dniu 16 października 2025 r.(1) Sprawa C‑484/24 NTH Haustechnik GmbH przeciwko EM [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landesarbeitsgericht Niedersachsen (sąd pracy wyższej instancji kraju związkowego Dolna Saksonia, Niemcy)] Odesłanie prejudycjalne – Ochrona danych osobowych – Zgodność z prawem przetwarzania danych w ramach postępowania sądowego w sprawach z zakresu pracy – Dane zbierane przez pracodawcę w celu wykazania ciężkiego naruszenia obowiązków przez pracownika – Przetwarzanie dowodów uzyskanych niezgodnie z prawem – Zasada ograniczenia przechowywania – Autonomia proceduralna państw członkowskich  Wprowadzenie 1.        Pytanie prejudycjalne, które jest przedmiotem niniejszej ukierunkowanej – zgodnie z wnioskiem Trybunału – opinii dotyczy wykładni art. 5 ust. 1 lit. e) rozporządzenia (UE) 2016/679(2). Do Trybunału zwrócono się w istocie z pytaniem, czy i w jakim zakresie przedstawione jako dowody w ramach krajowego postępowania sądowego dane osobowe, które zostały uzyskane w wyniku wykorzystania innych danych osobowych, pierwotnie zebranych lub przechowywanych z naruszeniem zasady ograniczenia przechowywania, mogą być przetwarzane przez sąd krajowy zgodnie z prawem. 2.        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony przez Landesarbeitsgericht Niedersachsen (sąd pracy wyższej instancji kraju związkowego Dolna Saksonia, Niemcy) w ramach sporu pomiędzy NTH Haustechnik GmbH (zwaną dalej „NTH”) a jej byłą pracownicą (zwaną dalej „pozwaną”) w przedmiocie powództwa o odszkodowanie z tytułu nieuprawnionej sprzedaży w Internecie przez pozwaną mienia należącego do NTH.  Ramy prawne  Prawo Unii 3.        Artykuł 5 ust. 1 RODO, zatytułowany „Zasady dotyczące przetwarzania danych osobowych”, stanowi: „1.      Dane osobowe muszą być: a)      przetwarzane zgodnie z prawem, rzetelnie i w sposób przejrzysty dla osoby, której dane dotyczą (»zgodność z prawem, rzetelność i przejrzystość«); […] e)      przechowywane w formie umożliwiającej identyfikację osoby, której dane dotyczą, przez okres nie dłuższy, niż jest to niezbędne do celów, w których dane te są przetwarzane; dane osobowe można przechowywać przez okres dłuższy, o ile będą one przetwarzane wyłącznie do celów archiwalnych w interesie publicznym, do celów badań naukowych lub historycznych lub do celów statystycznych na mocy art. 89 ust. 1, z zastrzeżeniem że wdrożone zostaną odpowiednie środki techniczne i organizacyjne wymagane na mocy niniejszego rozporządzenia w celu ochrony praw i wolności osób, których dane dotyczą (»ograniczenie przechowywania«); […]”. 4.        Zgodnie z art. 6 RODO, zatytułowanym „Zgodność przetwarzania z prawem”: „1.      Przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy – i w takim zakresie, w jakim – spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków: […] e)      przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi; […]. 2.      Państwa członkowskie mogą zachować lub wprowadzić bardziej szczegółowe przepisy, aby dostosować stosowanie przepisów niniejszego rozporządzenia w odniesieniu do przetwarzania służącego wypełnieniu warunków określonych w ust. 1 lit. c) i e); w tym celu mogą dokładniej określić szczegółowe wymogi przetwarzania i inne środki w celu zapewnienia zgodności przetwarzania z prawem i jego rzetelności, także w innych szczególnych sytuacjach związanych z przetwarzaniem przewidzianych w rozdziale IX. 3.      Podstawa przetwarzania, o którym mowa w ust. 1 lit. c) i e), musi być określona: a)      w prawie Unii; lub b)      w prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator. Cel przetwarzania musi być określony w tej podstawie prawnej lub, w przypadku przetwarzania, o którym mowa w ust. 1 lit. e) - musi być ono niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi. Podstawa prawna może zawierać przepisy szczegółowe dostosowujące stosowanie przepisów niniejszego rozporządzenia, w tym: ogólne warunki zgodności z prawem przetwarzania przez administratora; rodzaj danych podlegających przetwarzaniu; osoby, których dane dotyczą; podmioty, którym można ujawnić dane osobowe; cele, w których można je ujawnić; ograniczenia celu; okresy przechowywania; oraz operacje i procedury przetwarzania, w tym środki zapewniające zgodność z prawem i rzetelność przetwarzania, w tym w innych szczególnych sytuacjach związanych z przetwarzaniem, o których mowa w rozdziale IX. Prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego muszą służyć realizacji celu leżącego w interesie publicznym, oraz być proporcjonalne do wyznaczonego, prawnie uzasadnionego celu. […]”. 5.        Artykuł 23 RODO, zatytułowany „Ograniczenia”, przewiduje: „1.      Prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego, któremu podlegają administrator danych lub podmiot przetwarzający, może aktem prawnym ograniczyć zakres obowiązków i praw przewidzianych w art. 12–22 i w art. 34, a także w art. 5 – o ile jego przepisy odpowiadają prawom i obowiązkom przewidzianym w art. 12–22 – jeżeli ograniczenie takie nie narusza istoty podstawowych praw i wolności oraz jest w demokratycznym społeczeństwie środkiem niezbędnym i proporcjonalnym, służącym: […] j)      egzekucji roszczeń cywilnoprawnych. […]”.  Prawo niemieckie  Kodeks postępowania cywilnego 6.        Paragraf 138 Zivilprozessordnung (kodeksu postępowania cywilnego) z dnia 30 stycznia 1877 r.(3), zatytułowany „Obowiązek wyjaśnienia okoliczności faktycznych; obowiązek prawdomówności” w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym stanowi: „(1)      Strony składają kompletne i zgodne z prawdą oświadczenia dotyczące okoliczności faktycznych. (2)      Każda ze stron powinna wypowiedzieć się co do faktów podnoszonych przez stronę przeciwną. (3)      Fakty, które nie zostały wyraźnie zakwestionowane, uznaje się za przyznane, chyba że zamiar ich zakwestionowania wynika z innych oświadczeń strony. (4)      Oświadczenie o braku wiedzy jest dopuszczalne tylko w odniesieniu do faktów, które nie były ani własnymi czynnościami strony, ani których nie była ona osobistym świadkiem”.  Federalna ustawa o ochronie danych 7.        Paragraf 3 Bundesdatenschutzgesetz (federalnej ustawy o ochronie danych) z dnia 30 czerwca 2017 r.(4), zatytułowany „Przetwarzanie danych osobowych przez organy publiczne”, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi: „Przetwarzanie danych osobowych przez podmiot publiczny jest dozwolone, jeżeli jest niezbędne do wykonania zadania wchodzącego w zakres kompetencji administratora danych lub sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi”.  Okoliczności faktyczne, postępowanie główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem 8.        NTH jest spółką prowadzącą działalność w zakresie ogrzewania i klimatyzacji. Pozwana była pracownikiem spółki i pozostawała w związku małżeńskim z członkiem jej zarządu. Syn pozwanej i członka zarządu NTH jest również pracownikiem tej spółki. 9.        Stosunek pracy między NTH a pozwaną został zakończony w dniu 31 października 2019 r., a małżonkowie pozostają w separacji od dnia 26 czerwca 2022 r. Do czasu separacji pozwana jednak nadal miała możliwość wchodzenia do pomieszczeń spółki i korzystania z znajdujących się tam komputerów. Sporne jest, czy czyniła to wyłącznie w celach prywatnych, czy też kontynuowała wykonywanie działalności na rzecz NTH. 10.      Bezpośrednio po rozstaniu małżonków NTH ustaliła, że pozwana sprzedała na własny rachunek, za pośrednictwem platformy sprzedażowej eBay mienie służbowe należące do spółki, i z tego tytułu domaga się od niej odszkodowania. 11.      Sąd odsyłający wskazuje, że NTH uzyskała wiedzę o transakcjach sprzedaży zawartych przez pozwaną poprzez komputerowy dostęp do prywatnego konta pozwanej w serwisie eBay. W tym celu syn pozwanej i członka zarządu NTH posłużył się identyfikatorem użytkownika i hasłem konta eBay pozwanej. Sporny jest sposób, w jaki uzyskał on wiedzę w tym zakresie. 12.      W tym względzie NTH twierdzi, że uzyskała wiedzę o korzystaniu przez pozwaną z platformy sprzedażowej eBay poprzez wgląd w historię przeglądarki komputera służbowego spółki, z którego korzystała pozwana, a wiedzę o haśle poprzez wgląd w tzw. „folder rodzinny” utworzony na serwerze NTH, w którym hasło było przechowywane. Pozwana twierdzi natomiast, że nie przechowywała swojego hasła użytkownika eBay w zasobach informatycznych przedsiębiorstwa, i podnosi, że NTH posłużyła się telefonem komórkowym, który był zarejestrowany na spółkę, ale użytkowany przez pozwaną, do zmiany hasła do prywatnego konta pozwanej i dostępu do niego. 13.      Sąd odsyłający uważa, że gromadzenie i przechowywanie danych dokonywane przez NTH, dzięki którym uzyskała ona wiedzę o dokonywanych przez pozwaną transakcjach sprzedaży na platformie sprzedażowej eBay, mogły zostać dokonane w sposób niezgodny z prawem. Ponadto sąd odsyłający uważa, że jego działalność orzecznicza i, w stosownych przypadkach, wykorzystywanie danych zgromadzonych przez NTH do celów wydania orzeczenia stanowią przetwarzanie danych w rozumieniu RODO. W tym względzie sąd odsyłający zastanawia się w istocie nad warunkami, które powinny zostać określone w prawie krajowym w odniesieniu do czynności przetwarzania danych dokonywanych w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości, a także nad podstawami prawnymi i kryteriami materialnymi, które powinny regulować takie czynności. 14.      W tych okolicznościach Landesarbeitsgericht Niedersachsen (sąd pracy wyższej instancji kraju związkowego Dolna Saksonia) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1)      Czy regulacje art. 92 Grundgesetz (niemieckiej ustawy zasadniczej), §§ 138, 286, 355 i nast. ZPO (niemieckiego kodeksu postępowania cywilnego) w przypadku niezależnych sądowych czynności przetwarzania danych na podstawie art. 6 ust. 1 lit. e), art. 6 ust. 3 RODO spełniają wymóg określoności wynikający z art. 8 ust. 2, art. 52 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej [(5)] i art. 5 ust. 1 lit. c) RODO, o ile sądowe czynności przetwarzania danych wiążą się z ingerencją w prawa podstawowe strony lub osoby trzeciej? 2)      a)      Czy przy przetwarzaniu danych – w szczególności danych osobowych – sąd krajowy może powołać się na fakt, że jest do tego upoważniony na mocy art. 17 ust. 3 lit. e) RODO, czy też art. 6 i art. 9 RODO stanowią wyłączną podstawę sądowych czynności przetwarzania? b)      Jeżeli art. 17 ust. 3 lit. e) RODO może co do zasady stanowić podstawę prawną dla sądowych czynności przetwarzania: aa)      Czy dotyczy to również przypadków, w których pierwotne zbieranie tych danych przez stronę procesu lub osobę trzecią nie było zgodne z prawem? bb)      Czy przetwarzanie pierwotnie bezprawnie zebranych danych zgodnie z ogólnie obowiązującą zasadą dobrej wiary [art. 5 ust. 1 lit. a) RODO] prowadzi do ograniczenia sądowego przetwarzania na podstawie prawa wtórnego w tym sensie, że art. 17 ust. 3 lit. e) RODO ma zastosowanie tylko pod pewnymi warunkami lub w pewnych granicach? cc)      Czy regulację art. 17 ust. 3 lit. e) RODO należy rozumieć w taki sposób, że zakaz sądowego wykorzystania pierwotnie bezprawnie uzyskanych danych jest zawsze wykluczony – czyli sąd musi zawsze wtedy wykorzystać te dane – jeżeli pierwotne zbieranie danych nie było potajemne i zostało wykorzystane do udowodnienia umyślnego naruszenia obowiązków? 3)      Niezależnie od tego, czy sądowe czynności przetwarzania danych podlegają art. 17 ust. 3 lit. e) RODO względnie art. 6 ust. 1 lit. c) lub e), art. 6 ust. 3, art. 9 RODO lub innym przepisom prawa Unii: a)      Czy wynikające z prawa ochrony danych zasady niezbędności i minimalizacji danych zgodnie z art. 52 ust. 1 zdanie drugie Karty, art. 5 ust. 1 lit. a) RODO, w szczególności w odniesieniu do przetwarzania pierwotnie bezprawnie zebranych lub przechowywanych danych, wymagają kompleksowego testu proporcjonalności i wyważenia przez sądy? b)      Jaki wpływ ma art. 5 ust. 1 lit. e) RODO, który stanowi, że dane osobowe mogą być przechowywane tylko tak długo, jak jest to niezbędne do ich celów, na późniejsze sądowe czynności przetwarzania danych, w szczególności w przypadkach, gdy –        pierwotne zbieranie danych służyło innym celom, lub –        pierwotne bezprawne zbieranie danych miało miejsce dawno temu, lub –        bezprawne przechowywanie było utrzymywane przez dłuższy czas, lub –        bezprawne zbieranie danych dotyczy danych, które były przechowywane – ewentualnie bezprawnie – dawno temu, lub –        organ lub osoba przetwarzająca lub zbierająca dane zobowiązała się jednostronnie lub na mocy indywidualnej umowy lub prawa zbiorowego do usunięcia danych w określonym czasie, ale ich nie usunęła? c)      Czy z prawa Unii, w szczególności z art. 8 Karty, art. 6 ust. 1 lit. c) lub e), art. 6 ust. 3, art. 9 RODO, wynika, że sąd krajowy może wykorzystać dowód uzyskany z naruszeniem dóbr osobistych tylko wtedy, gdy istnieje godny uznania interes strony, na której spoczywa ciężar dowodu, wykraczający poza zwykły interes w dowodzeniu, czy też z prawa Unii nie wynikają żadne wymogi w tym zakresie, tak że to krajowy porządek prawny powinien ustanawiać regulacje w tym zakresie? d)      Czy z art. 47 ust. 2 Karty, który gwarantuje prawo do skutecznej ochrony sądowej, a w szczególności do rzetelnego procesu sądowego, zgodnie z którym strony postępowania cywilnego muszą co do zasady być w stanie dostatecznie uzasadnić i udowodnić swój cel ochrony prawnej, wynika, że sądowe przetwarzanie danych osobowych będącego powodem pracownika, które zostały zebrane niezgodnie z prawem przez pracodawcę może być niewłaściwe i nieproporcjonalne w węższym znaczeniu tylko wtedy, gdy zbieranie danych okazałoby się na gruncie prawa Unii poważnym naruszeniem art. 7 i art. 8 Karty, a inne możliwe sankcje dla pracodawcy (np. odszkodowanie na podstawie art. 82 RODO i nałożenie administracyjnych kar pieniężnych na podstawie art. 83 RODO) byłyby całkowicie niewystarczające, czy też niewłaściwość i nieproporcjonalność może wystąpić już w przypadku innych, mniej poważnych naruszeń prawa ochrony danych przy pierwotnym zbieraniu danych? e)      Czy podejmując decyzję o wykorzystaniu danych pierwotnie zebranych od strony lub osoby trzeciej w ramach sądowych czynności przetwarzania danych, sąd musi uwzględnić, czy podmiot zbierający dane wypełnił swoje obowiązki informacyjne wynikające z art. 13 RODO? Jeśli tak, to na jakich warunkach i zgodnie z jakimi standardami sąd musi to uwzględnić? f)      Czy okoliczność, że sąd jest przy przetwarzaniu danych osobowych związany RODO i Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej, dotyczy również danych osobowych osób trzecich? W jaki sposób ewentualne naruszenie prawa ochrony danych w odniesieniu do osób trzecich podczas pierwotnego zbierania danych wpływa na późniejsze sądowe przetwarzanie danych w sporze między dwiema stronami? Czy strona może powołać się na naruszenie, które nie dotyczy jej lecz osoby trzeciej, czy też nie jest to możliwe?”. 15.      Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez Komisję Europejską, rządy niemiecki, węgierski i fiński. Komisja i rząd niemiecki przedstawiły swoje stanowiska ustnie na rozprawie, która odbyła się w dniu 2 lipca 2025 r.  Analiza  Uwagi wstępne 16.      W trzecim pytaniu prejudycjalnym lit. b), które jest przedmiotem niniejszej ukierunkowanej opinii, sąd odsyłający zastanawia się w istocie nad wpływem, jaki ma przetwarzanie danych sprzeczne z ustanowioną w art. 5 ust. 1 lit. e) RODO zasadą ograniczenia przechowywania na zgodność z prawem „późniejszych czynności przetwarzania”(6), w ramach jego działalności orzeczniczej, innych danych, które można było uzyskać jedynie przy wykorzystaniu tych pierwszych danych. 17.      Wydaje mi się, że dla zrozumienia sprawy warto uściślić, że należy dokonać rozróżnienia między dwoma rodzajami danych osobowych rozpatrywanych w niniejszej sprawie. Z jednej strony, dane dotyczące pozwanej przechowywane na serwerze NTH i w historii przeglądarki komputera spółki, z którego korzystała pozwana, względnie w udostępnionym pozwanej telefonie spółki, umożliwiły NTH odzyskanie hasła i identyfikatora eBay pozwanej w celu uzyskania dostępu do jej prywatnego konta na internetowej platformie sprzedażowej eBay. Dla ułatwienia w niniejszej opinii będę używał w stosunku do nich terminu „dane pierwotne”. Z drugiej strony dane dotyczące sprzedaży mienia służbowego spółki, które zostały zaczerpnięte ze strony internetowej eBay i które stanowiły podstawę powództwa wytoczonego przez NTH przeciwko pozwanej, będą określane jako „dane dotyczące sprzedaży”. 18.      W pierwszej kolejności, co się tyczy danych pierwotnych, sąd odsyłający wskazał, że sporne jest, w jaki sposób syn pozwanej i członka zarządu NTH uzyskał wiedzę o haśle i identyfikatorze eBay pozwanej. Niemniej jednak wydaje się, że sąd odsyłający w trzecim pytaniu prejudycjalnym lit. b) wychodzi z założenia, że dane te zostały zgromadzone i przechowywane z naruszeniem ustanowionej w art. 5 ust. 1 lit. e) RODO zasady ograniczenia przechowywania, zgodnie z którą dane osobowe muszą być przechowywane „przez okres nie dłuższy, niż jest to niezbędne do celów, w których dane te są przetwarzane”. 19.      W tym względzie sąd odsyłający odnosi się do okoliczności, że „pierwotne zbieranie danych służyło innym celom”. Wspomina on również o bezprawnym zbieraniu, które „miało miejsce dawno temu”, o bezprawnym przechowywaniu „dawno temu” lub które „było utrzymywane przez dłuższy czas”, a także o naruszeniu umownego zobowiązania do usunięcia zebranych danych „w określonym czasie”. Rozumiem, że chodzi tu o wskazanie, iż gromadzenie pierwotnych danych miało inne cele niż umożliwienie spółce późniejszego gromadzenia innych danych, a mianowicie danych dotyczących sprzedaży, w celu wytoczenia powództwa przeciwko pozwanej, oraz że okres przechowywania danych pierwotnych przekroczył okres niezbędny do osiągnięcia celów, dla których dane te były pierwotnie gromadzone i przechowywane(7). 20.      W drugiej kolejności, jeśli chodzi o dane dotyczące sprzedaży, moim zdaniem nie mogą one być objęte hipotezami odnoszącymi się do pierwotnego gromadzenia danych, które służyło „innym celom”, a także przechowywania danych, które miało miejsce dawno temu, było utrzymywane przez dłuższy czas, lub było dokonywane z naruszeniem umownego obowiązku usunięcia danych. Z akt sprawy w żaden sposób nie wynika bowiem, aby NTH miała przechowywać te dane przez dłuższy czas, ani by NTH zbierała je w innym celu niż wytoczenie powództwa przeciwko pozwanej. Ponadto nie chodzi tu o zajęcie się hipotetycznym bezprawnym zbieraniem lub przechowywaniem danych dotyczących sprzedaży online przez eBay. 21.      Pomimo tego moim zdaniem z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że sąd odsyłający wychodzi z założenia, iż, skoro NTH rzeczywiście naruszyła ustanowioną w art. 5 ust. 1 lit. e) RODO zasadę w odniesieniu do danych pierwotnych, późniejsze wykorzystanie tych samych danych w celu uzyskania dostępu do prywatnego konta eBay pozwanej jest niezgodne z prawem, tak jak – w konsekwencji – zbieranie przez NTH danych dotyczących sprzedaży(8). 22.      Istota niniejszej sprawy sprowadza się zatem do oceny zgodności z prawem przetwarzania danych dotyczących sprzedaży, która to ocena jest przeprowadzana przez sąd odsyłający w ramach jego działalności orzeczniczej, ponieważ RODO ma zastosowanie do wszystkich operacji przetwarzania dokonywanych przez organy wymiaru sprawiedliwości, takie jak sąd odsyłający(9). Wynika z tego, że w odpowiedzi, jakiej należy udzielić temu sądowi, należy uwzględnić określone w art. 6 RODO warunki przetwarzania danych osobowych zgodnie z prawem. 23.      W związku z tym na potrzeby niniejszej sprawy proponuję, aby Trybunał przeformułował trzecie pytanie prejudycjalne lit. b) w taki sposób, aby mógł ocenić, czy art. 5 ust. 1 lit. e) RODO w związku z art. 6 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że przewidziana w tym przepisie zasada „ograniczenia przechowywania” stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy mógł – w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości – przetwarzać dane uzyskane w wyniku wykorzystania innych danych, których pierwotne zebranie lub przechowywanie nastąpiło z naruszeniem tej zasady, czy też nakłada na sąd krajowy szczególne wymogi dotyczące sposobu wykorzystywania tych danych.  W przedmiocie pytania trzeciego lit. b) 24.      Pragnę przypomnieć, że każde przetwarzanie danych osobowych, w tym przetwarzanie dokonywane przez organy publiczne, takie jak sądy, musi odbywać się z poszanowaniem określonych odpowiednio w rozdziałach II i III RODO zasad dotyczących przetwarzania danych osobowych oraz praw osoby, której dane dotyczą. W szczególności takie przetwarzanie powinno być zgodne z zasadami określonymi w art. 5 wspomnianego rozporządzenia i, zważywszy na przewidzianą w jego ust. 1 lit. a) zasadę zgodności przetwarzania z prawem spełniać jeden z warunków zgodności przetwarzania z prawem wymienionych w art. 6 owego rozporządzenia(10). W tymże artykule, w ust. 1 został zawarty wyczerpujący i zamknięty wykaz przypadków, w których przetwarzanie danych osobowych może zostać uznane za zgodne z prawem. Aby dane przetwarzanie można było uznać za takowe, musi ono stanowić jeden z przewidzianych w tym przepisie przypadków(11). 25.      W szczególności przetwarzanie danych osobowych rozpatrywane w postępowaniu głównym, a mianowicie ich wykorzystanie przez sąd odsyłający w postępowaniu, może być objęte zakresem stosowania art. 6 ust. 1 lit. e) RODO, na mocy którego przetwarzanie jest dozwolone, jeżeli – i w takim zakresie, w jakim – przetwarzanie to „jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi”, przy czym przepis ten odpowiada ponadto § 3 Bundesdatenschutzgesetz (federalnej ustawy o ochronie danych)(12). 26.      Jak wskazano w pkt 16–22 niniejszej opinii, w postępowaniu głównym pojawia się kwestia wpływu, jaki różnego rodzaju naruszenia przez NTH zasady ograniczenia przechowywania ustanowionej w art. 5 ust. 1 lit. e) RODO w odniesieniu do danych pierwotnych mają na dopuszczenie i wykorzystanie danych dotyczących sprzedaży przez sąd odsyłający w ramach jego działalności orzeczniczej. 27.      W tym względzie pragnę przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wykładnia przepisu prawa Unii wymaga uwzględnienia nie tylko jego brzmienia, ale także kontekstu, w jaki się on wpisuje, oraz celów realizowanych przez akt, którego jest on częścią(13). 28.      Co się tyczy art. 5 ust. 1 lit. e) RODO, Trybunał zauważył już, że z brzmienia tego artykułu wynika jednoznacznie, iż zasada „ograniczenia przechowywania” nakłada na administratora wymóg, by był w stanie wykazać, iż dane osobowe są przechowywane wyłącznie przez okres niezbędny do osiągnięcia celów, w których je zebrano lub w których je dalej przetworzono. Wynika stąd, że nawet początkowo zgodne z prawem przetwarzanie danych może wraz z upływem czasu stać się niezgodne z RODO, jeśli owe dane nie są już niezbędne do osiągnięcia takich celów(14). 29.      Z kontekstowego punktu widzenia art. 5 ust. 1 lit. e) RODO należy do określonych w art. 5 tego rozporządzenia zasad dotyczących przetwarzania danych i stanowi wyraz zasady proporcjonalności. Wymaga on dokonania oceny proporcjonalnego charakteru przetwarzania w stosunku do jego celu, biorąc pod uwagę upływ czasu. W motywie 39 RODO wyraźnie zaś wskazano, że okres przechowywania danych musi być ograniczony „do ścisłego minimum” oraz że „[a]by zapobiec przechowywaniu danych osobowych przez okres dłuższy, niż jest to niezbędne, administrator powinien ustalić termin ich usuwania lub okresowego przeglądu”(15). 30.      Co się tyczy celu realizowanego przez art. 5 ust. 1 lit. e) RODO, jak wynika z motywu 10 tego rozporządzenia, polega on na zapewnieniu wysokiego stopnia ochrony osób fizycznych w Unii w związku z przetwarzaniem danych osobowych(16). 31.      Artykuł 5 ust. 1 lit. e) RODO dotyczy zatem wyłącznie wymogów, które muszą być spełnione w zakresie przechowywania danych osobowych(17), a zatem nie pozwala na udzielenie precyzyjnej odpowiedzi na pytanie o wpływ naruszenia zasady ograniczenia przechowywania danych osobowych przez pierwszego administratora na przetwarzanie danych osobowych przez sąd krajowy w ramach jego działalności orzeczniczej. Taka odpowiedź, moim zdaniem, nie wynika również z innego przepisu tego rozporządzenia. 32.      Ani bowiem art. 5 ust. 1 lit. e) RODO, ani art. 6 ust. 1 lit. e) tego rozporządzenia nie zakazują w sposób ogólny i bezwzględny, aby organ publiczny, taki jak sąd, mógł uwzględnić dane uzyskane przez jedną ze stron sporu w wyniku wykorzystania innych danych osobowych, których przetwarzanie przez tę stronę było sprzeczne z zasadą ograniczenia przechowywania. 33.      W braku uregulowań Unii w tej dziedzinie do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy zaś, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej państw członkowskich, określenie zasad proceduralnych dotyczących środków prawnych mających na celu zapewnienie ochrony uprawnień podmiotów prawa wynikających z prawa Unii, pod warunkiem jednak, że nie są one mniej korzystne niż przepisy regulujące podobne sytuacje podlegające prawu wewnętrznemu (zasada równoważności) i że nie czynią one w praktyce niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym wykonywania uprawnień wynikających z prawa Unii (zasada skuteczności)(18). Państwa członkowskie powinny ponadto korzystać z przysługującego im zakresu uznania na warunkach i w granicach przewidzianych w RODO i stanowić prawo w taki sposób, aby nie naruszać jego treści ani celów(19). 34.      Dokładniej rzecz ujmując, zgodnie z art. 6 ust. 3 RODO w związku z motywami 10(20), 20(21) i 45(22) tego rozporządzenia podstawa prawna stanowiąca podstawę przetwarzania, o której mowa w art. 6 ust. 1 lit. e) tego rozporządzenia, niezależnie od tego, czy chodzi o prawo Unii, czy o prawo państwa członkowskiego, któremu podlega administrator danych, powinna służyć realizacji celu leżącego w interesie publicznym i być proporcjonalna do zamierzonego prawnie uzasadnionego celu. Ta podstawa prawna może zawierać szczegółowe przepisy, aby dostosować stosowanie przepisów RODO takich jak, w szczególności, ogólne warunki regulujące zgodność z prawem przetwarzania przez administratora czy też czynności i procedur przetwarzania; w tym środki mające na celu zapewnienie zgodności przetwarzania z prawem i jego rzetelności, także w innych szczególnych sytuacjach związanych z przetwarzaniem przewidzianych w rozdziale IX RODO(23). Państwa członkowskie są zatem uprawnione do zachowania lub uregulowania przepisów krajowych w celu dalszego doprecyzowania stosowania przepisów tego rozporządzenia, jak przewiduje to jego art. 6 ust. 2. 35.      Ponadto RODO przewiduje, że państwa członkowskie mogą odstąpić od stosowania, między innymi, art. 5 tego rozporządzenia w stosownych przypadkach, aby zapewnić realizację pewnych ważnych celów leżących w ogólnym interesie publicznym, w tym – jak w przypadku będącym przedmiotem niniejszej sprawy – „egzekucji roszczeń cywilnoprawnych”. Artykuł 23 ust. 1 lit. j) RODO(24) stanowi bowiem, że prawo Unii i prawo państw członkowskich może aktem prawnym ograniczyć zakres obowiązków i praw przewidzianych w tym rozporządzeniu, jeżeli takie ograniczenie nie narusza istoty podstawowych praw i wolności oraz jest w demokratycznym społeczeństwie środkiem niezbędnym i proporcjonalnym, służącym określonym ważnym celom leżącym w ogólnym interesie, takim jak wymienione powyżej(25). 36.      Wreszcie należy przypomnieć, że podstawowe prawa do poszanowania życia prywatnego i ochrony danych osobowych nie są prerogatywami absolutnymi, o czym świadczy też motyw 4 RODO, lecz należy je postrzegać w kontekście ich funkcji społecznej i wyważyć względem innych praw podstawowych, takimi jak prawo do skutecznej ochrony sądowej zagwarantowane w art. 47 Karty(26). 37.      Można więc wprowadzić ograniczenia, pod warunkiem że zgodnie z art. 52 ust. 1 Karty są one przewidziane ustawą i szanują istotę praw podstawowych oraz zasadę proporcjonalności. Na podstawie tej ostatniej zasady ograniczenia mogą być wprowadzane wyłącznie wtedy, gdy są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób. Wprowadzając je należy w szczególności wskazać, w jakich okolicznościach i pod jakimi warunkami może zostać przyjęty środek przewidujący przetwarzanie takich danych, gwarantując w ten sposób, że ingerencja będzie ograniczona do tego, co ściśle konieczne. Uregulowanie dotyczące ingerencji musi ponadto zawierać jasne i precyzyjne zasady regulujące zakres i stosowanie danego środka(27) oraz ustanawiać minimalne wymogi służące temu, aby osoby, o których dane osobowe chodzi, miały wystarczające gwarancje pozwalające na skuteczną ochronę tych danych przed ryzykiem nadużyć(28). 38.      Pragnę dodać, że prawo Unii nie reguluje kwestii dopuszczalności dowodów w krajowych postępowaniach sądowych, która zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej państw członkowskich należy do prawa krajowego, z zastrzeżeniem poszanowania w szczególności zasad równoważności i skuteczności, jak wskazano w pkt 33 niniejszej opinii(29). Europejski Trybunał Praw Człowieka(30) również nie uważa, aby wypowiadanie się w przedmiocie dopuszczalności dowodów uzyskanych w sposób niezgodny z prawem było jego zadaniem, która to kwestia podlega w pierwszej kolejności prawu krajowemu. Z orzecznictwa ETPC dotyczącego art. 6 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności(31) wynika w istocie, że ETPC jest właściwy do rozpatrywania kwestii tego, czy postępowanie, w tym sposób, w jaki dowody zostały uzyskane, jest rzetelne jako całość. Wymaga to zbadania rozpatrywanej „niezgodności z prawem”, a w przypadku naruszenia innego prawa chronionego przez konwencję – charakteru tego naruszenia(32). 39.      Podobnie Trybunał uznał już, że co do zasady wyłącznie do prawa krajowego należy określenie przepisów dotyczących dopuszczalności i oceny, w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko osobom podejrzanym o popełnienie poważnych przestępstw, informacji i dowodów uzyskanych w wyniku przechowywania danych sprzecznego z prawem Unii. Przepisy krajowe dotyczące dopuszczalności, wyłączenia lub wykorzystania dowodów zawierających dane osobowe muszą być zatem również zgodne z zasadą kontradyktoryjności i prawem do rzetelnego procesu sądowego(33). Nie może być inaczej w przypadku postępowania cywilnego. 40.      Z powyższego wynika, że, w braku przepisów Unii w tej dziedzinie, kwestie dopuszczalności i sposobów wykorzystywania danych osobowych przez sąd krajowy w ramach jego działalności orzeczniczej, w tym w sytuacji, gdy dane te są pośrednio dotknięte przetwarzaniem sprzecznym z zasadą ograniczenia przechowywania innych danych osobowych, które służyły ich pozyskaniu, powinny mieć podstawę prawną w prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator w rozumieniu art. 6 ust. 3 lit. b) RODO w związku z art. 23 ust. 1 tego rozporządzenia. 41.      Z akt sprawy zaś wynika, że jedną z podstaw prawnych przedstawienia danych dotyczących sprzedaży mienia służbowego spółki jako dowodów w ramach powództwa sądowego jest art. 138 niemieckiego kodeksu postępowania cywilnego, który nakłada na strony sporu obowiązek wyjaśnienia okoliczności faktycznych. Paragraf 3 federalnej ustawy o ochronie danych przewiduje możliwość przetwarzania danych osobowych przez organ publiczny, które jest niezbędne do wykonania zadania wchodzącego w zakres jego kompetencji(34). 42.      Sąd odsyłający wskazał ponadto, że ani federalna ustawa o ochronie danych, ani kodeks postępowania cywilnego nie zawierają przepisów dotyczących warunków, które muszą zostać spełnione, ani kryteriów, które należy wyważyć w celu ustalenia, czy sąd może, czy jest on zobowiązany uwzględnić okoliczności faktyczne przywoływane przez stronę lub dopuścić dowody przedstawione przez stronę. W szczególności nie przewidziano żadnego przepisu, który dotyczyłby przypadków, w których strona uzyskała w sposób niezgodny z prawem informacje, na których się opiera, ani przypadków w których powołuje się na bezprawnie uzyskane dowody. W niemieckim postępowaniu cywilnym, w tym przed sądem pracy, zakazy wykorzystywania danych stosuje się jedynie na podstawie orzecznictwa uzupełniającego lukę prawną. 43.      Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika również, po pierwsze, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Bundesverfassungsgericht (federalnego trybunału konstytucyjnego, Niemcy) w celu ustalenia prawdy sądy krajowe są co do zasady zobowiązane do uwzględnienia dowodów przedstawionych przez strony, jeżeli – i w zakresie, w jakim – twierdzenie dotyczące okoliczności faktycznych jest istotne i musi zostać udowodnione w zakresie, w jakim jest kwestionowane(35). 44.      Po drugie, Bundesarbeitsgericht (federalny sąd pracy, Niemcy) uznał w istocie, że przetwarzanie danych osobowych przez sąd jest możliwe, nawet jeśli zebranie tych danych przez stronę na etapie przedprocesowym lub pozasądowym okazuje się niezgodne z prawem na podstawie RODO lub krajowego prawa ochrony danych. Jeżeli jednak strona dokonuje zbierania danych naruszającego ogólne dobra osobiste osoby, której dane dotyczą, powołanie się przez stronę na interes ogólny w zakresie dowodzenia nie jest wystarczające. Sąd krajowy musiałby wówczas wziąć pod uwagę inne okoliczności, z których wynikałoby, że interes w uzyskaniu dowodów zasługuje na ochronę pomimo naruszenia dóbr osobistych(36). 45.      Wnioskuję z tego, że istnieje krajowa podstawa prawna określająca warunki dopuszczalności oraz zasady wykorzystywania danych osobowych w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym. 46.      Trybunał wyjaśnił już bowiem, że nie ma znaczenia, czy przetwarzanie danych osobowych opiera się na przepisie krajowego prawa materialnego czy proceduralnego(37). Dodał on, że „prawo państwa członkowskiego, któremu podlega administrator” w rozumieniu art. 6 ust. 3 lit. b) RODO, lub odniesienie do „aktu prawnego” w art. 23 tego rozporządzenia nie musi wiązać się z wymogiem przyjęcia aktu ustawodawczego przez parlament, lecz obejmuje również orzecznictwo krajowe, o ile jest ono jasne i precyzyjne, a jego stosowanie jest przewidywalne dla jednostek, zgodnie z orzecznictwem Trybunału i ETPC(38). 47.      Do sądu odsyłającego należy zatem zidentyfikowanie właściwych przepisów prawa krajowego, a także orzecznictwa danego państwa członkowskiego, zastosowanie tych przepisów i zweryfikowanie, po pierwsze, czy są one zgodne z zasadami równoważności i skuteczności oraz czy odpowiadają celowi interesu publicznego, a po drugie, czy są one konieczne i proporcjonalne do tego celu, tak aby mogły zostać uznane za przypadki przetwarzania danych osobowych zgodne z prawem na podstawie art. 6 ust. 3 lit. b) RODO w związku z art. 23 ust. 1 RODO(39). 48.      W związku z tym to do sądu odsyłającego, który jako jedyny jest właściwy do dokonywania wykładni prawa i orzecznictwa krajowego, należy ustalenie dopuszczalności dowodów obejmujących dane osobowe, a także zasad ich wykorzystywania, które będą zależeć od okoliczności danej sprawy i rodzaju rozpatrywanego postępowania.  Wnioski 49.      W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na trzecie pytanie prejudycjalne lit. b) przedstawione przez Landesarbeitsgericht Niedersachsen (sąd pracy wyższej instancji kraju związkowego Dolna Saksonia, Niemcy) w następujący sposób: Artykuł 5 ust. 1 lit. e) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE w związku z art. 6 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że: przewidziana w tym przepisie zasada „ograniczenia przechowywania” nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy mógł – w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości – przetwarzać dane uzyskane w wyniku wykorzystania innych danych, których pierwotne zebranie lub przechowywanie nastąpiło z naruszeniem tej zasady. Do sądu krajowego należy zapewnienie, aby zasady wykorzystywania tych danych osobowych w ramach jego działalności orzeczniczej miały podstawę w mających zastosowanie przepisach prawa krajowego, były zgodne z zasadami równoważności i skuteczności, odpowiadały celowi interesu publicznego oraz były niezbędne i proporcjonalne do tego celu. 1      Język oryginału: francuski 2      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane dalej „RODO”) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1). 3      BGBl. 2005 I, s. 3202. 4      BGBl. 2017 IS., s. 2097. 5      Zwanej dalej „Kartą”. 6      Uważam, że przez „późniejsze czynności przetwarzania” w ramach działalności orzeczniczej sąd odsyłający rozumie zarówno dopuszczenie przedstawionych w sporze dowodów zawierających dane osobowe, jak i ich wykorzystanie w postępowaniu w celu uzasadnienia orzeczenia. 7      Mam jednak pewne wątpliwości co do długości okresów lub odległości w czasie, do których odnosi się sąd odsyłający. Z akt sprawy wynika bowiem, że kwestią sporną jest, czy między zakończeniem stosunku pracy między NTH a pozwaną w dniu 31 października 2019 r. a separacją małżonków w dniu 26 czerwca 2022 r. pozwana nadal miała dostęp do pomieszczeń spółki i korzystała z komputerów, które się tam znajdowały do celów zawodowych czy wyłącznie prywatnych. O ile ostatecznie to do sądu odsyłającego należy wypowiedzenie się w tym względzie w ramach niniejszej opinii, w świetle brzmienia trzeciego pytania prejudycjalnego lit. b), o tyle wyjdę z założenia, że gromadzenie i przechowywanie danych pierwotnych odbywało się z naruszeniem zasady ograniczenia przechowywania danych. 8      W tym względzie pragnę zauważyć, że – jak w istocie stwierdziła rzeczniczka generalna Tamara Ćapeta w opinii w sprawie Norra Stockholm Bygg (C‑268/21, EU:C:2022:755, pkt 20) – dopuszczalne jest uznanie, że skoro pierwsze przetwarzanie danych osobowych należy uznać za niezgodne z prawem w świetle RODO, późniejsze przetwarzanie tych samych danych w innym celu także byłoby niezgodne z prawem. 9      Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 24 marca 2022 r., Autoriteit Persoonsgegevens (C‑245/20, EU:C:2022:216, pkt 25, 34). 10      Zobacz wyroki z dnia 20 października 2022 r., Digi (C‑77/21, EU:C:2022:805, zwany dalej „wyrokiem Digi”, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 2 marca 2023 r., Norra Stockholm Bygg (C‑268/21, EU:C:2023:145, zwany dalej „wyrokiem Norra Stockholm Bygg”, pkt 29); z dnia 4 maja 2023 r., Bundesrepublik Deutschland (Skrzynka doręczeń elektronicznych w sprawach sądowych) (C‑60/22, EU:C:2023:373, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo). 11      Zobacz wyrok z dnia 4 października 2024 r., Koninklijke Nederlandse Lawn Tennisbond (C‑621/22, EU:C:2024:858, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). 12      Pragnę zauważyć, że, chociaż rząd fiński utrzymuje, iż czynności przetwarzania danych dokonywane w ramach działalności orzeczniczej stanowią przetwarzanie objęte art. 6 ust. 1 lit. c) RODO, i mimo że sąd odsyłający wspomina o tym przepisie we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, to jednak z akt sprawy nie wynika, aby przetwarzanie danych rozpatrywane w postępowaniu głównym było niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na tym sądzie. 13      Zobacz wyrok Digi (pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo). 14      Zobacz wyrok Digi (pkt 53, 54). 15      Zobacz opinia rzecznika generalnego P. Pikamäe w sprawie Digi (C‑77/21, EU:C:2022:248, pkt 29, 30, 62 i 64). 16      Zobacz wyrok z dnia 7 maja 2009 r., Rijkeboer (C‑553/07, EU:C:2009:293, pkt 33, 35), który dotyczył art. 6 ust. 1 lit. e) dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. 1995, L 281, s. 31), którego odpowiednia norma została powtórzone w art. 5 ust. 1 lit. e) RODO; zob. także wyrok Digi (pkt 59). 17      Zobacz wyrok z dnia 11 grudnia 2019 r., Asociaţia de Proprietari bloc M5A-ScaraA (C‑708/18, EU:C:2019:1064, pkt 29). 18      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 2 marca 2021 r., Prokuratuur (Warunki dostępu do danych dotyczących łączności elektronicznej) (C‑746/18, EU:C:2021:152, pkt 42). 19      Zobacz wyrok z dnia 3 kwietnia 2025 r., Ministerstvo zdravotnictví (Dane dotyczące przedstawiciela osoby prawnej) (C‑710/23, EU:C:2025:231, pkt 40). 20      „[…] Jeżeli chodzi o przetwarzanie danych osobowych w celu wypełnienia obowiązku prawnego, w celu wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi, państwa członkowskie powinny móc zachować lub wprowadzić krajowe przepisy doprecyzowujące stosowanie przepisów niniejszego rozporządzenia. […]”. 21      „Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie między innymi do działań sądów i innych organów wymiaru sprawiedliwości, niemniej prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego może doprecyzować operacje i procedury przetwarzania danych osobowych przez sądy i inne organy wymiaru sprawiedliwości. […]”. 22      „Jeżeli przetwarzanie odbywa się w celu wypełnienia obowiązku prawnego, któremu podlega administrator, lub jeżeli jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej, podstawę przetwarzania powinno stanowić prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego. […]”. 23      Zobacz wyroki: Norra Stockholm Bygg (pkt 32); z dnia 3 kwietnia 2025 r., Ministerstvo zdravotnictví (Dane dotyczące przedstawiciela osoby prawnej) (C‑710/23, EU:C:2025:231, pkt 37). 24      Rząd niemiecki dodaje, że przetwarzanie danych osobowych przez sąd odsyłający może również wchodzić w zakres celu ochrony niezależności sądów i postępowania sądowego, określonego w art. 23 ust. 1 lit. f) RODO. 25      Zobacz podobnie wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., Valsts ieņēmumu dienests (Przetwarzanie danych osobowych uzyskanych do celów podatkowych) (C‑175/20, zwany dalej „wyrokiem Valsts ieņēmumu dienests”, EU:C:2022:124, pkt 51); opinia rzecznika generalnego P. Pikamäe w sprawie I. (Sprzedaż bazy danych) (C‑693/22, EU:C:2024:162, pkt 85–88). 26      Zobacz wyrok Norra Stockholm Bygg (pkt 49). Bardziej szczegółowa kwestia wyważenia prawa do ochrony danych osobowych i prawa do skutecznej ochrony sądowej wchodzi w zakres trzeciego pytania prejudycjalnego lit. d), które nie jest przedmiotem niniejszej ukierunkowanej opinii. 27      Zobacz podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., Latvijas Republikas Saeima (Punkty karne) (C‑439/19, EU:C:2021:504, pkt 105 i przytoczone tam orzecznictwo). 28      Zobacz podobnie wyrok Valsts ieņēmumu dienests (pkt 83 i przytoczone tam orzecznictwo), który dotyczył między innymi przestrzegania wymogu proporcjonalności, który stanowi wyraz art. 5 ust. 1 lit. c) RODO. W tym względzie pragnę zauważyć, że trzecie pytanie prejudycjalne lit. a), które nie jest przedmiotem niniejszej ukierunkowanej opinii, odnosi się bardziej szczegółowo do badania proporcjonalności. 29      Zobacz wyroki: z dnia 2 marca 2021 r., Prokuratuur (Warunki dostępu do danych dotyczących łączności elektronicznej) (C‑746/18, EU:C:2021:152, pkt 41–44); z dnia 5 kwietnia 2022 r., Commissioner of An Garda Síochána i in. (C‑140/20, EU:C:2022:258, pkt 127). 30      Zwany dalej „ETPC”. 31      Podpisana w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. 32      Zobacz wyroki ETPC: z dnia 12 maja 2000 r. w sprawie Khan przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:2000:0512JUD003539497, § 34 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie Bykov przeciwko Rosji (CE:ECHR:2009:0310JUD000437802, §§ 88, 89 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także wyroki ETPC: z dnia 15 stycznia 2015 r. w sprawie Dragojević przeciwko Chorwacji (CE:ECHR:2015:0115JUD006895511, § 129); z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie Budak przeciwko Turcji (CE:ECHR:2021:0216JUD006976212, § 71), w których ETPC dodał, że, w celu ustalenia, czy postępowanie jako całość było rzetelne, należy zbadać, czy przestrzegano prawa do obrony. Oznacza to w szczególności zbadanie, czy druga strona miała możliwość zakwestionowania autentyczności dowodów i sprzeciwienia się ich wykorzystaniu, a także uwzględnienie jakości dowodów, w szczególności, czy okoliczności, w jakich dowody te zostały uzyskane, budzą wątpliwości co do ich wiarygodności lub prawdziwości. 33      Zobacz wyrok z dnia 6 października 2020 r., La Quadrature du Net i in. (C‑511/18, C‑512/18 i C‑520/18, EU:C:2020:791, pkt 221, 222, 225–227), dotyczący między innymi kwestii tego, czy prawo Unii stoi na przeszkodzie wykorzystywaniu w ramach postępowania karnego informacji i dowodów uzyskanych z naruszeniem wymogów wynikających z dyrektywy 2002/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lipca 2002 r. dotycząca przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej (dyrektywa o prywatności i łączności elektronicznej) (Dz.U. 2002, L 201, s. 37). 34      Rząd niemiecki dodaje, że celem regulacji zawartej w §§ 138, 286, 355 i nast. niemieckiego kodeksu postępowania cywilnego jest w ich całokształcie ustalenie okoliczności faktycznych istotnych dla wydania wyroku oraz że z § 286 tego kodeksu w związku z art. 103 ust. 1 niemieckiej ustawy zasadniczej wynika, iż sądy są co do zasady zobowiązane do uwzględnienia okoliczności faktycznych przedstawionych przez strony i przedstawionych przez nie dowodów. 35      Zobacz wyrok Bundesverfassungsgericht z dnia 9 października 2002 r. (1 BVR 1611/96, BVerfGE 106, 28–51, DE:BVerfG:2002:rs20021009.1bvr161196, pkt 60). 36      Druga izba Bundesarbeitsgericht (federalnego sądu pracy) uznała zaś w wyroku z dnia 29 czerwca 2023 r. (2 AZR 297/22, DE:BAG:2023:290623.U.2AZR297.22.0), że taki wniosek wynika jasno z art. 17 RODO. Rząd niemiecki potwierdza taką interpretację omawianego wyroku. Dodaje on w istocie, że zgodnie z tym orzeczeniem sąd może również pominąć niektóre środki dowodowe, jeżeli ich wykorzystanie stanowiłoby poważne naruszenie praw podstawowych strony postępowania. W tym względzie pragnę uściślić, że kwestia możliwości dochodzenia przez jednostkę swoich praw, w przypadku gdy istnieje uzasadniony interes w zakresie dowodzenia, jest poruszona bardziej szczegółowo w trzecim pytaniu prejudycjalnym lit. c), które nie jest przedmiotem niniejszej ukierunkowanej opinii. 37      Zobacz wyrok Norra Stockholm Bygg (pkt 40). 38      Zobacz motyw 41 RODO, a także podobnie wyroki Valsts ieņēmumu dienests (pkt 52, 56); z dnia 12 września 2024 r., HTB Neunte Immobilien Portfolio i Ökorenta Neue Energien Ökostabil IV (C‑17/22 i C‑18/22, EU:C:2024:738, pkt 71). 39      Trybunał uznał już bowiem, że przepisy prawa krajowego, które dotyczą przedstawienia dokumentu jako dowodu, mogą obejmować przypadki przetwarzania danych osobowych uznane za zgodne z prawem na podstawie przepisów art. 6 ust. 3 i 4 RODO w związku z art. 23 ust. 1 lit. f) i j) tego rozporządzenia [zob. wyrok Norra Stockholm Bygg (pkt 45)], oraz że, w sytuacji, w której sąd wykonuje swoje uprawnienia sądownicze przyznane mu przez prawo krajowe, przetwarzanie danych osobowych przez ten sąd musi zostać uznane za konieczne dla realizacji celu określonego w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. e) wspomnianego rozporządzenia [zob. wyrok z dnia 4 maja 2023 r., Bundesrepublik Deutschland (Skrzynka doręczeń elektronicznych w sprawach sądowych) (C‑60/22, EU:C:2023:373, pkt 73)].