C-485/23

WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba) z dnia 26 czerwca 2025 r. ( *1 ) Odwołanie – Konkurencja – Koncentracje – Decyzja uznająca koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym – Skarga wniesiona przez osobę trzecią – Dopuszczalność – Artykuł 263 akapit czwarty TFUE – Legitymacja procesowa W sprawie C‑485/23 P mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 27 lipca 2023 r., enercity AG, z siedzibą w Hannowerze (Niemcy), którą reprezentował C. Schalast, Rechtsanwalt, strona wnosząca odwołanie, w której pozostałymi uczestnikami postępowania są: Komisja Europejska, którą reprezentowali G. Meeßen i I. Zaloguin, w charakterze pełnomocników, których wspierali F.C. Haus oraz J. Mädler, Rechtsanwälte, strona pozwana w pierwszej instancji, Republika Federalna Niemiec, którą reprezentowali J. Möller oraz R. Kanitz, w charakterze pełnomocników, E.ON SE, z siedzibą w Essen (Niemcy), którą reprezentowali początkowo C. Barth, C. Grave, D.-J. dos Santos Goncalves oraz R. Seifert, Rechtsanwälte, a następnie C. Barth, A. Fuchs, C. Grave oraz D.-J. dos Santos Goncalves, Rechtsanwälte, RWE AG, z siedzibą w Essen, którą reprezentowali początkowo U. Scholz oraz J. Siegmund i J. Ziebarth, Rechtsanwälte, a następnie U. Scholz, J. Siegmund i M. von Armansperg, Rechtsanwälte, interwenienci w pierwszej instancji, TRYBUNAŁ (piąta izba), w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, D. Gratsias, E. Regan, J. Passer (sprawozdawca) i B. Smulders, sędziowie, rzecznik generalny: L. Medina, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, podjąwszy, po wysłuchaniu rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok W swym odwołaniu enercity AG (zwana dalej „spółką enercity”) wnosi o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 maja 2023 r., enercity/Komisja (T‑321/20, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2023:253), w którym Sąd odrzucił jako niedopuszczalną jej skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2019) 1711 final z dnia 26 lutego 2019 r. uznającej koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) (Dz.U. 2020, C 111, s. 1, zwanej dalej „sporną decyzją”). Okoliczności powstania sporu Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 2–14 zaskarżonego wyroku i można je streścić w następujący sposób: Kontekst koncentracji RWE AG jest spółką prawa niemieckiego, która w momencie zgłoszenia planowanej koncentracji prowadziła działalność obejmującą cały łańcuch dostaw energii, w tym w sektorach produkcji, dostaw hurtowych, przesyłu i dystrybucji energii oraz handlu detalicznego energią, a także usług energetycznych dla konsumentów. RWE i jej spółki zależne, w tym innogy SE, prowadzą działalność w kilku państwach członkowskich. E.ON SE jest spółką prawa niemieckiego, która w tamtym właśnie momencie prowadziła działalność obejmującą cały łańcuch dostaw energii elektrycznej, zarówno w zakresie produkcji, sprzedaży hurtowej i dystrybucji energii elektrycznej, jak też handlu detalicznego energią elektryczną. E.ON posiada i eksploatuje aktywa służące do produkcji energii elektrycznej w kilku państwach członkowskich. Spółka enercity jest regionalnym przedsiębiorstwem prowadzącym działalność w dziedzinie dostaw i produkcji energii w Niemczech. Koncentracja będąca przedmiotem niniejszej sprawy wpisuje się w ramy złożonej wymiany aktywów między RWE a E.ON, ogłoszonej w dniach 11 i 12 marca 2018 r. przez te dwa przedsiębiorstwa (zwanej dalej „całościową transakcją”). W drodze pierwszej transakcji, czyli koncentracji będącej przedmiotem niniejszej sprawy, RWE zamierza przejąć wyłączną kontrolę lub wspólną kontrolę nad niektórymi aktywami produkcyjnymi E.ON. Druga transakcja polega na przejęciu przez E.ON wyłącznej kontroli nad działalnością w zakresie dystrybucji i handlu detalicznego oraz niektórych aktywów produkcyjnych spółki innogy kontrolowanej przez RWE. Co się tyczy trzeciej transakcji, przewiduje ona, że RWE nabędzie 16,67 % udziałów w E.ON. W dniu 24 lipca 2018 r. spółka enercity wysłała do Komisji Europejskiej pismo, w którym poinformowała ją, że chce wziąć udział w postępowaniu dotyczącym transakcji pierwszej i drugiej składających się na koncentrację, w związku z czym chciałaby otrzymać związane z nimi dokumenty. W dniu 3 października 2018 r. odbyło się spotkanie spółki enercity i Komisji. W dniu 31 stycznia 2019 r. zgłoszono Komisji drugą z transakcji składających się na koncentrację (zwaną dalej „transakcją M.8870”). Komisja przyjęła decyzję C(2019) 6530 final z dnia 17 września 2019 r. uznającą koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8870 – E.ON/Innogy) (Dz.U. 2020, C 379, s. 16). Trzecia z transakcji składających się na koncentrację została zgłoszona Bundeskartellamt (federalnemu urzędowi ds. karteli, Niemcy), który zezwolił na nią decyzją z dnia 26 lutego 2019 r. (sprawa B8‑28/19). Postępowanie administracyjne W dniu 22 stycznia 2019 r. Komisja otrzymała, na podstawie art. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (rozporządzenie WE w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw) (Dz.U. 2004, L 24, s. 1), zgłoszenie dotyczące projektu koncentracji, w wyniku której RWE chciało przejąć, w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, wyłączną kontrolę lub wspólną kontrolę nad niektórymi aktywami produkcyjnymi E.ON. W dniu 31 stycznia 2019 r. Komisja opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej uprzednie zgłoszenie tej koncentracji (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) (Dz.U. 2019, C 38, s. 22, zwanej dalej „transakcją M.8871”), w oparciu o art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 139/2004. W ramach badania transakcji M.8871 Komisja przeprowadziła badanie rynku, w związku z czym przekazała niektórym przedsiębiorstwom, w tym spółce enercity, kwestionariusz, na który ta ostatnia odpowiedziała w dniu 4 lutego 2019 r. Przesłaną pocztą elektroniczną wiadomością z dnia 28 stycznia 2019 r. spółka enercity zwróciła się do urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające o przyznanie jej statusu zainteresowanej osoby trzeciej w celu zapewnienia jej możliwości bycia wysłuchaną w ramach postępowania w sprawie transakcji M.8871. Urzędnik ten uwzględnił ten wniosek pismem z dnia 7 lutego 2019 r. Sporna decyzja W dniu 26 lutego 2019 r. Komisja wydała sporną decyzję, w której transakcja M.8871 została uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na etapie badania przewidzianym w art. 6 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 139/2004 i w art. 57 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3). Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 27 maja 2020 r. spółka enercity złożyła skargę mającą na celu stwierdzenie nieważności spornej decyzji. Na jej poparcie spółka enercity podniosła sześć zarzutów, z których: pierwszy dotyczy naruszenia jej prawa do skutecznej ochrony sądowej, drugi – naruszenia jej prawa do bycia wysłuchaną, trzeci – błędnego rozdziału analizy całościowej transakcji, czwarty – oczywistych błędów w ocenie, piąty – naruszenia obowiązku staranności, szósty – nadużycia władzy. W zaskarżonym wyroku Sąd odrzucił skargę jako niedopuszczalną ze względu na to, że sporna decyzja nie dotyczy spółki enercity indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE, a zatem stronie tej nie przysługuje legitymacja procesowa. W tym względzie w pkt 28–58 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał zakres i znaczenie udziału spółki enercity w postępowaniu administracyjnym dotyczącym transakcji M.8871 i wskazał w istocie, że przedstawione przez tę stronę uwagi, mimo iż mają pewne znaczenie i zostały rozpatrzone przez Komisję, nie były decydujące dla oceny wpływu tej koncentracji na rynek właściwy. W związku z tym, po oddaleniu niektórych z argumentów podniesionych przez spółkę enercity w celu podważenia tej oceny, Sąd doszedł do wniosku, że nie uczestniczyła ona aktywnie w postępowaniu administracyjnym dotyczącym transakcji M.8871. Mając ponadto na uwadze brak szczególnych okoliczności dotyczących wpływu tej transakcji na pozycję zajmowaną na rynku przez spółkę enercity, Sąd orzekł, że sporna decyzja nie dotyczy tej strony indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. Postępowanie przed Trybunałem i żądania podniesione przez strony w postępowaniu odwoławczym Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 27 lipca 2023 r. spółka enercity wniosła niniejsze odwołanie. W tym samym dniu spółka enercity – która wniosła ponadto w ciągu 2021 r. skargę o stwierdzenie nieważności decyzji C(2019) 6530 final (sprawa T‑65/21), która w dniu 27 lipca 2023 r. nadal była zawisła przed Sądem – zażądała zawieszenia rozpatrywania niniejszego odwołania do czasu wydania przez Sąd wyroku w przedmiocie tamtej skargi o stwierdzenie nieważności. Rozstrzygnięciem z dnia 19 września 2023 r. prezes Trybunału, po wysłuchaniu stanowisk stron w przedmiocie tego wniosku o zawieszenie postępowania oraz ewentualnego połączenia dziewięciu odwołań – w tym niniejszego – wniesionych w sprawach C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑466/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P, C‑469/23 P, C‑470/23 P, C‑484/23 P i C‑485/23 P od wyroków wydanych przez Sąd w sprawach T‑312/20, T‑313/20, T‑314/20, T‑315/20, T‑317/20, T‑318/20, T‑319/20, T‑320/20 i T‑321/20, oddalił wspomniany wniosek o zawieszenie postępowania i zarządził połączenie jedynie odwołań w sprawach C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P i C‑470/23 P, wniesionych od wyroków Sądu wydanych co do istoty, z wyłączeniem czterech innych odwołań, w tym niniejszego, od wydanych przez Sąd wyroków stwierdzających niedopuszczalność wniesionych doń skarg. Spółka enercity wnosi do Trybunału o: – uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności spornej decyzji; – tytułem ewentualnym, uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania; – obciążenie Komisji kosztami postępowania w obu instancjach. Komisja i pozostałe strony wnoszą do Trybunału o: – oddalenie odwołania oraz – obciążenie spółki enercity kosztami postępowania. W przedmiocie odwołania Na poparcie odwołania spółka enercity podnosi cztery zarzuty, dotyczące: błędnej wykładni art. 263 akapit czwarty TFUE (zarzut pierwszy), naruszenia zasady i reguł praworządności (zarzut drugi), błędnego rozdziału postępowań administracyjnych (zarzut trzeci) oraz błędów popełnionych przy uwzględnieniu Investor Relationship Agreement (umowy w sprawie stosunków między inwestorami), którą zawarły RWE i E.ON (zarzut czwarty). W pierwszej kolejności należy zbadać części pierwszą i trzecią zarzutu pierwszego, następnie zarzut drugi, wreszcie część drugą zarzutu pierwszego. W przedmiocie części pierwszej i trzeciej zarzutu pierwszego, dotyczącego błędnej wykładni art. 263 akapit czwarty TFUE W przedmiocie części pierwszej – Argumentacja stron W części pierwszej pierwszego zarzutu odwołania spółka enercity podnosi, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa, powoławszy się wyłącznie na zakres jej udziału w postępowaniu administracyjnym, a następnie uznawszy, że jej udział w tym postępowaniu był nieznaczny i że jej wkład w to postępowanie nie był na tyle znaczący, by móc wpłynąć na jego wynik. O błędnym charakterze takiej oceny ma świadczyć już sam fakt, że na podstawie dokonanej przez Komisję oceny rzeczywistego wpływu na wynik postępowania ten ostatni byłby w stanie przesądzić o legitymacji procesowej. W rzeczywistości wystarczyłoby, aby zaledwie wkład zainteresowanej strony skarżącej w postępowanie mógł wpływać na jego wynik. Ponadto spółka enercity uważa, że – jak świadczą o tym motywy 68 i 69 spornej decyzji – Komisja uwzględniła wyrażone przez nią uwagi, wobec czego miała ona wpływ na wynik postępowania. W konsekwencji stanowisko Sądu dotyczące niewystarczającego wkładu spółki enercity w postępowanie nie ma żadnej podstawy prawnej ani faktycznej. Ponadto Sąd pominął fakt, że uczestnictwo spółki enercity w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8871 należało zbadać łącznie z jej uczestnictwem w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8870. Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki enercity. – Ocena Trybunału Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 263 akapit czwarty TFUE osoba fizyczna lub prawna może wnieść skargę na decyzję skierowaną do innej osoby wyłącznie w sytuacji, gdy decyzja ta dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie. W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że podmioty inne niż adresaci decyzji mogą utrzymywać, iż decyzja ta dotyczy ich indywidualnie tylko wtedy, gdy ma ona wpływ na ich sytuację ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia je od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje je w sposób podobny jak adresata decyzji (wyrok z dnia 14 września 2023 r., Land Rheinland-Pfalz/Deutsche Lufthansa,C‑466/21 P, EU:C:2023:666, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo). W przypadku decyzji stwierdzającej zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym oceny, czy decyzja dotyczy przedsiębiorstwa trzeciego indywidualnie, należy dokonać na podstawie zbioru zgodnych poszlak lub okoliczności faktycznych mogących dotyczyć zarówno uczestnictwa tego przedsiębiorstwa w postępowaniu administracyjnym, jak i wpływu na jego pozycję rynkową. Jak słusznie zauważył Sąd w pkt 29 zaskarżonego wyroku, o ile samo wzięcie udziału w postępowaniu administracyjnym nie wystarczy jako takie do stwierdzenia, że decyzja dotyczy strony skarżącej indywidualnie, w szczególności w dziedzinie koncentracji, których szczegółowe badanie wymaga regularnego kontaktu z wieloma przedsiębiorstwami, niemniej jednak wzięcie czynnego udziału w tym postępowaniu jest okolicznością regularnie uwzględnianą w orzecznictwie w dziedzinie konkurencji, w tym także w bardziej specyficznej dziedzinie, jaką jest kontrola koncentracji, w celu ustalenia, w połączeniu z innymi szczególnymi okolicznościami, czy skarga jest dopuszczalna. Ponadto do tego, aby decyzja stwierdzająca zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym mogła dotyczyć indywidualnie przedsiębiorstwa trzeciego w stosunku do transakcji na rynku, na który ta koncentracja może mieć wpływ, konieczne jest, aby obecna i przyszła pozycja tego przedsiębiorstwa została istotnie naruszona (zob. podobnie wyrok z dnia 31 marca 1998 r., Francja i in./Komisja, C‑68/94 i C‑30/95, EU:C:1998:148, pkt 54–56 i przytoczone tam orzecznictwo). Jeśli chodzi o zarzut szczegółowy dotyczący oceny Sądu, zgodnie z którą udział spółki enercity w postępowaniu administracyjnym był zbyt nieznaczny, aby można go było uznać za aktywny, dokonując jej, Sąd w żaden sposób nie dopuścił się naruszenia prawa. Z jednej strony bowiem Sąd prawidłowo przypomniał w pkt 28 i 29 zaskarżonego wyroku mające zastosowanie orzecznictwo, a mianowicie to przytoczone w pkt 31 i 32 niniejszego wyroku. Z drugiej strony w pkt 32 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał – i nie zostało to zakwestionowane – że prezentacja przygotowana przez spółkę enercity na spotkanie z Komisją w dniu 3 października 2018 r., które miało dotyczyć transakcji M.8870 i M.8871 dotyczyła transakcji M.8871 jedynie marginalnie, a konkretnie – przewagi konkurencyjnej uzyskanej przez RWE przy przyznawaniu dotacji na rozwój i budowę nowych aktywów wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych. Ponadto w tym samym pkt 32 Sąd zauważył, że w protokole z tego spotkania również podkreślono, iż dyskusje dotyczyły głównie transakcji M.8870. Sąd, opisawszy w pkt 31–34 zaskarżonego wyroku poszczególne sposoby uczestnictwa spółki enercity w postępowaniu administracyjnym, przyjął w pkt 35 tego wyroku, w braku przedstawienia dowodu przeciwnego, że w odniesieniu do transakcji M.8871, jedynej rozpatrywanej w niniejszej sprawie, uwagi spółki enercity ograniczały się do jednej z 20 stron składających się na przygotowaną przez nią prezentację, a treść tej strony została wyczerpująco powtórzona w trzech dotyczących tej transakcji punktach protokołu spotkania z dnia 3 października 2018 r. Co się tyczy uwag przedstawionych przez spółkę enercity w piśmie z dnia 24 lipca 2018 r., Sąd wskazał, że mają one charakter ogólny i mają na celu przede wszystkim wykazanie jej interesu w ramach postępowania, tak aby mogła ona następnie zostać dopuszczona do przedstawienia Komisji swojej opinii w sposób bardziej obszerny i dokładny, efektem czego uwagi te nie mają decydującego znaczenia. Sąd wskazał ponadto w pkt 37 i 38 zaskarżonego wyroku, w odniesieniu jedynie do uwag wyrażonych przez spółkę enercity w przedmiocie transakcji M.8871 i zawartych na wspomnianej stronie jej prezentacji, że nie miały one decydującego znaczenia, ponieważ zostały zbadane przez Komisję tytułem uzupełnienia, po tym, jak instytucja ta stwierdziła już brak poważnych wątpliwości co do zgodności transakcji M.8871 z rynkiem wewnętrznym. Wreszcie Sąd stwierdził w pkt 41–48 zaskarżonego wyroku, i nie zostało to zakwestionowane, że spółka enercity rzeczywiście otrzymała kwestionariusz dotyczący badania rynku, lecz nie odpowiedziała na niego, i słusznie zauważył w pkt 50 tego wyroku, że odpowiedzi na taki kwestionariusz nie można było w żadnym razie uznać jako takiej za okoliczność wystarczającą do zindywidualizowania danego podmiotu gospodarczego. W zakresie, w jakim spółka enercity twierdzi, że Sąd nie uwzględnił faktu, iż z motywów 68 i 69 spornej decyzji wynika, że Komisja uwzględniła jej uwagi w toku postępowania administracyjnego, należy stwierdzić, iż w motywach tych Komisja ustosunkowuje się do zastrzeżeń wyrażonych względem koncentracji przez pewne podmioty trzecie, przy czym nie wykazano, żeby spółka enercity była jednym z tych podmiotów. Ponadto spółka enercity bezskutecznie powołuje się na wyroki: z dnia 3 kwietnia 2003 r., BaByliss/Komisja (T‑114/02, EU:T:2003:100) i z dnia 4 lipca 2006 r., easyJet/Komisja (T‑177/04, EU:T:2006:187), aby na tej podstawie wyciągnąć wniosek, że uczestniczyła w postępowaniu administracyjnym w zakresie wykraczającym poza to, czego wymaga orzecznictwo. Należy bowiem zauważyć, że w sprawach, w których zapadły te wyroki, ich strony, w przeciwieństwie do sytuacji, która miała miejsca w niniejszym przypadku, przedstawiły szczegółowe uwagi na temat odpowiednich postępowań, odpowiedziały na pytania Komisji i uczestniczyły w dyskusjach na ich temat. Również bezskutecznie spółka enercity utrzymuje, powołując się na wyrok Trybunału z dnia 28 stycznia 1986 r., Cofaz i in./Komisja (169/84, EU:C:1986:42), a także na wyrok Sądu z dnia 21 października 2004 r., Lenzing/Komisja (T‑36/99, EU:T:2004:312), że dla stwierdzenia istnienia aktywnego uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wystarczyłoby tylko, aby wkład zainteresowanej strony w to postępowanie mógł wpłynąć na jego wynik. Niezależnie bowiem od faktu, że wzięcie udziału w tym postępowaniu może mieć wpływ na jego wynik tylko wtedy, gdy wprowadza do tego postępowania wystarczająco istotne i istotne w tym względzie informacje, co – jak wynika z pkt 35 niniejszego wyroku – nie miało miejsca w niniejszym przypadku, należy zauważyć, że w każdej ze spraw, w których zapadły wyroki przywołane przez spółkę enercity, udział zainteresowanej strony w postępowaniu administracyjnym determinował jego przebieg i wynik. Jeśli chodzi o argument, zgodnie z którym ocena uczestnictwa spółki enercity w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8871 powinna była zostać dokonana łącznie z oceną jej udziału w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8870, Sąd słusznie wziął pod uwagę jedynie jej uczestnictwo dotyczące pierwszego z tych postępowań, które jako jedyne mają znaczenie przy sprawdzaniu tego, czy przysługuje jej legitymacja procesowa do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji wydanej po zakończeniu tego pierwszego postępowania. Z powyższych rozważań wynika, że, wbrew temu, co twierdzi spółka enercity, Sąd we właściwy i pogłębiony sposób zbadał kwestię jej uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym i nie naruszył prawa, gdy doszedł do wniosku, zgodnie z którym to uczestnictwo nie było „aktywne” w rozumieniu orzecznictwa, o którym mowa w pkt 32 niniejszego wyroku. W tych okolicznościach należy oddalić część pierwszą zarzutu pierwszego. W przedmiocie części trzeciej – Argumentacja stron W części trzeciej zarzutu pierwszego odwołania spółka enercity podnosi, że jej legitymacja procesowa wynikała już z samego naruszenia art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Rozdzielenie postępowań administracyjnych i równoległe badanie przez Komisję i federalny urząd ds. karteli poszczególnych stron całościowej transakcji doprowadziły bowiem do ograniczenia zakresu ochrony sądowej przedsiębiorstw, których dotyczyły te postępowania. Sąd zaś nie poruszył tej kwestii i nie wziął pod uwagę znaczącego wpływu, jaki był wywierany przez strony koncentracji oraz przez Komisję na tę ochronę sądową przedsiębiorstw. Zatwierdzenie całościowej transakcji było bowiem możliwe właśnie dzięki jej zamierzonemu rozdziałowi na poszczególne transakcje, które – rozpatrywane indywidualnie – najwyraźniej nie budzą wcale wątpliwości lub budzą niewiele wątpliwości na gruncie prawa konkurencji. Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki enercity. – Ocena Trybunału Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, choć przewidziane w art. 263 akapit czwarty TFUE przesłanki dopuszczalności należy interpretować w świetle podstawowego prawa do skutecznej ochrony sądowej, wykładnia ta nie może jednak prowadzić do pominięcia przesłanek, które zostały wyraźnie przewidziane w tym traktacie (zob. podobnie wyroki: z dnia 25 lipca 2002 r., Unión de Pequeños Agricultores/Rada,C‑50/00 P, EU:C:2002:462, pkt 44; z dnia 1 kwietnia 2004 r., Komisja/Jégo-Quéré,C‑263/02 P, EU:C:2004:210, pkt 36). Spółka enercity niesłusznie zatem powołuje się na rzekome naruszenie art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, aby na tej podstawie twierdzić, że przysługuje jej legitymacja procesowa, której istnienie Sąd powinien był stwierdzić. Co więcej, w zakresie, w jakim spółka enercity twierdzi, że gdyby jej udział w postępowaniach dotyczących transakcji M.8870 i M.8871 został wzięty pod uwagę w jego całokształcie, byłoby to wystarczające do uznania, iż ma ona legitymację procesową na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE, należy zauważyć, że spółka enercity nie przedstawiła w tym względzie żadnego dowodu mogącego świadczyć o naruszeniu prawa, jakiego Sąd miałby się dopuścić przy dokonywaniu wykładni przesłanek dopuszczalności przewidzianych w tym postanowieniu. Podnosząc ten argument, spółka enercity zmierza bowiem w rzeczywistości do podważenia nie konkretnych punktów zaskarżonego wyroku, lecz wydanej przez Komisję co do istoty decyzji o zatwierdzeniu każdej z tych dwóch transakcji indywidualnie. Argument ten należy zatem odrzucić jako niedopuszczalny. Trzecią część zarzutu pierwszego należy więc oddalić. W przedmiocie zarzutu drugiego, opartego na naruszeniu zasady i reguł praworządności W przedmiocie części pierwszej – Argumentacja stron W części pierwszej zarzutu drugiego odwołania spółka enercity podnosi, że Sąd nie uwzględnił okoliczności polegającej na tym, iż ufając pismu urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające z dnia 7 lutego 2019 r. informującym ją w szczególności o przyznaniu jej terminu na przedstawienie uwag na piśmie, w okresie 19 dni poprzedzających wydanie spornej decyzji nie podjęła ona żadnych innych kroków zmierzających do aktywnego uczestnictwa. Gdyby nie otrzymała tego pisma, nadal przedstawiałaby swe argumenty, tak jak zapowiedziała to już w przesłanej pocztą elektroniczną wiadomości z dnia 28 stycznia 2019 r. Niewątpliwie Sąd stwierdził, iż pomimo tego wskazania Komisja nie wyznaczyła terminu na przedstawienie uwag na piśmie dotyczących transakcji M.8871. Niemniej jednak Sąd nie uwzględnił tej okoliczności i wolał powołać się na rzekomą sprzeczność w zachowaniu spółki enercity, wskazując, że z jednej strony, twierdziła ona, iż brała czynny udział w postępowaniu, a z drugiej strony wyjaśniała, że nie przedstawiała dalszych argumentów, bowiem miała zaufanie do urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające. Takie stanowisko pomija zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań. Zważywszy, iż same te uzasadnione oczekiwania spółki enercity dotyczące urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające miały sprawić, że jej udział w postępowaniu administracyjnym nie osiągnął poziomu, który zostałby uznany przez Sąd za wystarczający, należałoby uznać, iż legitymacja procesowa przysługuje jej z samego tego powodu, tym bardziej że wspomniany urzędnik przyznał jej status zainteresowanej osoby trzeciej i że to przyznanie stworzyło po jej stronie sytuację uzasadnionych oczekiwań. Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki enercity. – Ocena Trybunału Spółka enercity zarzuca Sądowi, że ten nie stwierdził naruszenia przez Komisję uzasadnionych oczekiwań tej spółki, że zostanie przyznany jej termin na przedstawienie uwag, które to oczekiwania wzbudziło po stronie spółki pismo z dnia 7 lutego 2019 r. urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające W tym względzie w pkt 53 zaskarżonego wyroku Sąd zauważył, iż spółka enercity wskazała na rozprawie, że, wbrew zapowiedziom zawartym w decyzji z dnia 7 lutego 2019 r. urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające, Komisja nie wyznaczyła tej spółce terminu na przedstawienie uwag na piśmie w przedmiocie transakcji M.8871. W pkt 54 tego wyroku Sąd zbadał ten argument i stwierdził w szczególności, że został on podniesiony po raz pierwszy na rozprawie, zatem odrzucił go jako oczywiście niedopuszczalny. Chociaż spółka enercity zarzuca Sądowi, że ten nie zbadał jej argumentacji w tym względzie co do istoty, ogranicza się ona w rzeczywistości przed Trybunałem do powtórzenia tejże argumentacji i nie wykazuje, w jaki sposób Sąd miał naruszyć prawo, gdy stwierdził, że ta argumentacja w przedstawionym przed nim brzmieniu była oczywiście niedopuszczalna. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału odwołanie nie może ograniczać się do powtórzenia zarzutów i argumentów, które zostały już przedstawione przed Sądem, bez wysunięcia argumentów mających na celu wykazanie, że Sąd naruszył prawo (wyrok z dnia 2 kwietnia 2009 r., France Télécom/Komisja,C‑202/07 P, EU:C:2009:214, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo). Część pierwszą zarzutu drugiego należy zatem odrzucić jako niedopuszczalną. W przedmiocie części drugiej – Argumentacja stron W części drugiej zarzutu drugiego spółka enercity twierdzi, że powstaje pytanie, czy legitymacja procesowa nie powinna opierać się na obiektywnych kryteriach, które można zweryfikować. Uważa ona, że należy zbadać tę sytuację prawną w państwie członkowskim, którego kwestia ta szczególnie dotyczy, a mianowicie w Republice Federalnej Niemiec, gdzie Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) orzekł w rozstrzygnięciu z dnia 7 listopada 2006 r., że legitymacja procesowa przysługuje wówczas, gdy dana osoba spełnia subiektywne przesłanki umożliwiające jej dołączenie do postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy była ona rzeczywiście zaangażowana w to postępowanie, czy też jej wniosek o dopuszczenie do tej sprawy został oddalony jedynie ze względów ekonomii procesowej. Ten sąd krajowy wyjaśnił, że gdyby właściwy organ wybrał spośród przedsiębiorstw wnoszących o dopuszczenie do sprawy i których interesy są podobne, dane przedsiębiorstwo, i oddalił wnioski wszystkich innych przedsiębiorstw, które mogłyby również podnosić, że spodziewana decyzja będzie miała istotny wpływ na ich interesy gospodarcze, doszłoby do nierównego traktowania w zakresie ochrony sądowej. Nie inaczej jest zdaniem spółki enercity w niniejszym przypadku. Gdyby zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy, Komisja mogłaby w przyszłości, w zależności od przyznawanych przez nią możliwości uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym, zezwolić lub odmówić podmiotom, których to dotyczy, skorzystania ze środka zaskarżenia. Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki enercity. – Ocena Trybunału Należy stwierdzić, że w tej części zarzutu spółka enercity ogranicza się do przedstawienia mających ogólny charakter rozważań, które nie dotyczą żadnego punktu zaskarżonego wyroku. Ta część zarzutu jest zatem niedopuszczalna w świetle wymogów określonych w art. 169 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Zatem należy odrzucić drugą część zarzutu drugiego, a zatem zarzut drugi w całości. W przedmiocie części drugiej zarzutu pierwszego, dotyczącego błędnej wykładni art. 263 akapit czwarty TFUE Argumentacja stron W części drugiej zarzutu pierwszego odwołania spółka enercity podnosi, że Sąd pominął istnienie szczególnych okoliczności, innych niż uczestnictwo w postępowaniu, które podniosła ona przed Sądem, efektem czego, wydając zaskarżony wyrok, dopuścił się on naruszenia prawa. Wyjaśnia ona, że jedną z tych szczególnych okoliczności jest wpływ na jej pozycję na rynku, ponieważ jest ona jednym z głównych konkurentów RWE i E.ON w jej segmencie rynku. Zresztą to właśnie z powodu takiej sytuacji konkurencyjnej i wynikającego z niej wpływu na pozycję na rynku Sąd uznał w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 4 lipca 2006 r., easyJet/Komisja (T‑177/04, EU:T:2006:187), że ma miejsce indywidualne oddziaływanie. W niniejszej sprawie spółka enercity jest głównym dostawcą energii do regionu miasta Hanower (Niemcy) i jego okolic, i należy do największych dostawców zielonej energii elektrycznej w Niemczech. Ponadto produkcja przez nią energii elektrycznej jest niemal dziesięciokrotnie większa niż produkcja przedsiębiorstwa, które wniosło skargę na sporną decyzję w sprawie T‑312/20 i w odniesieniu do którego Sąd uznał, że ma miejsce indywidualne oddziaływanie na jego pozycję na rynku. Okoliczności te zdaniem spółka enercity świadczą o tym, że sam fakt naruszenia jej pozycji na rynku wystarczy do wykazania, iż ma miejsce indywidualne oddziaływanie na tę pozycję. Wreszcie Trybunał przyznał, że istnieją okoliczności pozwalające na stwierdzenie indywidualizacji, w szczególności wówczas, gdy grupa podmiotów, których dotyczy dana decyzja, jest w dniu jej wydania znana pod względem liczebności i osób, które się na nią składają. W niniejszej sprawie zaś spółka enercity jest zdania, że spełnia ten warunek. Jak już podniosła jako skarżąca przed Sądem, istnieje szereg okoliczności odróżniających ją od pozostałych podmiotów i indywidualizujących jej sytuację w sposób analogiczny do sytuacji adresata decyzji. Do tych okoliczności należy fakt, że przyznano jej status zainteresowanej osoby trzeciej w ramach postępowania dotyczącego transakcji M.8871. Sąd nie uwzględnił zaś faktu, że zgodnie z wiedzą spółki enercity jedynie 18 przedsiębiorstw uzyskało taki status w ramach tego postępowania. Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki enercity. Ocena Trybunału Za pomocą argumentów podnoszonych w ramach niniejszej części zarzutu, wnosząca odwołanie powołuje się w rzeczywistości na naruszenie przez Sąd obowiązku uzasadnienia w odniesieniu do jej legitymacji procesowej. Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnienie wyroku winno ukazywać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie Sądu (wyrok z dnia 11 czerwca 2015 r., EMA/Komisja,C‑100/14 P, EU:C:2015:382, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo), ponieważ spoczywający na nim na mocy art. 36 i art. 53 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej obowiązek uzasadnienia nie zobowiązuje go do przedstawienia wywodu, w którym wyczerpująco miałby on rozpatrzyć każdy z argumentów wysuniętych przez strony postępowania z osobna. Choć to uzasadnienie może być dorozumiane, to musi ono jednak pozwolić zainteresowanym na poznanie powodów, dla których Sąd nie przychylił się do ich argumentów, a Trybunałowi dostarczyć informacji wystarczających do sprawowania kontroli w ramach odwołania (wyrok z dnia 18 czerwca 2020 r., Primart/EUIPO,C‑702/18 P, EU:C:2020:489, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo). Również z orzecznictwa Trybunału wynika, że sprawowana w ramach odwołania przez Trybunał kontrola ma w szczególności na celu sprawdzenie, czy Sąd odpowiedział w wystarczający pod względem prawnym sposób na całokształt argumentów wysuniętych przez stronę skarżącą, i po drugie, że zarzut dotyczący braku rozpatrzenia przez Sąd zarzutu podniesionego w pierwszej instancji sprowadza się w istocie do podniesienia naruszenia obowiązku uzasadnienia (wyrok z dnia 14 września 2023 r., Land Rheinland-Pfalz/Deutsche Lufthansa,C‑466/21 P, EU:C:2023:666, pkt 93 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie w pkt 29 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził przede wszystkim, że w przypadku decyzji stwierdzającej zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym oceny tego, czy decyzja dotyczy przedsiębiorstwa trzeciego indywidualnie, należy dokonać na podstawie, po pierwsze, uczestnictwa tego przedsiębiorstwa w postępowaniu administracyjnym, a po drugie, wpływu na jego pozycję na rynku. W tym pkt 29 Sąd dodał, że wprawdzie zwykłe wzięcie udziału w postępowaniu nie wystarczy samo w sobie do stwierdzenia, że decyzja dotyczy spółki enercity indywidualnie, w szczególności w dziedzinie koncentracji, której szczegółowe badanie wymaga regularnego kontaktu z wieloma przedsiębiorstwami, lecz wzięcie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym jest okolicznością regularnie uwzględnianą w orzecznictwie w dziedzinie konkurencji, w tym także w bardziej specyficznej dziedzinie, jaką jest kontrola koncentracji, w celu ustalenia, w połączeniu z innymi szczególnymi okolicznościami, czy skarga wniesiona przez skarżącą jest dopuszczalna. Następnie Sąd zbadał w pkt 30–56 zaskarżonego wyroku kwestię, czy można uznać, że spółka enercity brała czynny udział w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8871, i doszedł do wniosku, że jej uczestnictwo w tym postępowaniu nie było aktywne. Wreszcie w pkt 57 tego wyroku Sąd wskazał, że, ze względu na to, iż spółka enercity nie uczestniczyła aktywnie w tym postępowaniu, należy uznać, mając ponadto na uwadze brak szczególnych okoliczności związanych z wpływem na jej pozycję na rynku, że sporna decyzja nie dotyczy jej indywidualnie. Jak podnosi spółka enercity na poparcie jej odwołania, w skardze powołała się ona na szereg okoliczności dotyczących mającego być istotnym wpływu, jaki miała na jej pozycję na rynku transakcja M.8871, które jej zdaniem świadczyły o tym, że sporna decyzja dotyczy jej indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. Należy stwierdzić, że, ograniczając się do stwierdzenia braku szczególnych okoliczności dotyczących wpływu na pozycję spółki enercity na rynku, Sąd nie przedstawił żadnego, choćby zwięzłego, uzasadnienia pozwalającego jej, po pierwsze, zrozumieć, czy argumenty podniesione przez nią na poparcie twierdzenia, że doszło do wywarcia istotnego wpływu na jej pozycję na rynku, zostały zbadane, a w takim przypadku, z jakich powodów zostały one uznane za nieświadczące o takim wpływie; po drugie, nie dostarczył on też Trybunałowi materiału wystarczającego do sprawowania kontroli, zgodnie z wymogami określonymi w orzecznictwie przypomnianym w pkt 70 niniejszego wyroku. W tych okolicznościach Sąd uchybił obowiązkowi uzasadnienia ciążącemu na nim na mocy art. 36 i art. 53 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Z powyższego wynika, że część drugą zarzutu pierwszego należy uwzględnić. W konsekwencji należy uchylić zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim Sąd stwierdził w jego pkt 45 brak szczególnych okoliczności dotyczących wpływu na pozycję spółki enercity na rynku, i, opierając się w szczególności na tym uzasadnieniu, stwierdził w jego pkt 46, że sporna decyzja nie dotyczy spółki enercity indywidualnie, w związku z czym jej skargę należy odrzucić jako niedopuszczalną. W przedmiocie skargi wniesionej do Sądu Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy zdanie drugie statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przypadku uchylenia orzeczenia Sądu Trybunał może wydać ostateczne orzeczenie w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszym przypadku. Należy przypomnieć, jak wynika to z pkt 32 niniejszego wyroku, że w celu dokonania oceny legitymacji procesowej spółki enercity należy przypomnieć, że, jak wynika z pkt 32 niniejszego wyroku, aby decyzja stwierdzająca zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym mogła dotyczyć indywidualnie przedsiębiorstwa trzeciego w stosunku do transakcji na rynku, na który ta koncentracja może mieć wpływ, konieczne jest, aby obecna i przyszła pozycja tego przedsiębiorstwa została istotnie naruszona. W tym ostatnim względzie sama tylko okoliczność polegająca na tym, że akt taki jak sporna decyzja może wywrzeć pewien wpływ na stosunki konkurencji panujące na rynku właściwym i że dane przedsiębiorstwo łączył z beneficjentem tego aktu jakikolwiek stosunek konkurencji, nie może w żadnym razie wystarczyć do tego, aby móc uznać, iż ten akt dotyczy tego przedsiębiorstwa indywidualnie (zob. analogicznie wyrok z dnia 22 listopada 2007 r., Hiszpania/Lenzing,C‑525/04 P, EU:C:2007:698, pkt 32). Należy zaś stwierdzić, że względy przedstawione przez spółkę enercity w skardze do Sądu w zakresie, w jakim dotyczą jej własnej pozycji na tym rynku, polegają w istocie na wskazaniu obrotów, jakie osiąga ona w stosunku do obrotów innych producentów energii elektrycznej w Niemczech, jej znaczenia ilościowego jako regionalnego dostawcy energii elektrycznej, liczby zatrudnianych przez nią pracowników i niektórych rodzajów działalności, którą prowadzi jako konkurent stron transakcji M.8871, przy czym nie wykazała ona, w jaki sposób te okoliczności i rodzaje prowadzonej działalności, czy to w charakterze konkurenta, czy też inwestora, mogą indywidualizować ją w sposób analogiczny do adresatów spornej decyzji. Te okoliczności i rodzaje działalności mogą bowiem charakteryzować jakiegokolwiek innego producenta energii w Niemczech i nie umożliwiają odróżnienie spółki enercity w sposób szczególny od innych konkurentów prowadzących działalność na tym rynku. To samo stwierdzenie narzuca się w świetle pozostałych argumentów podniesionych przez spółkę enercity w skardze i dotyczących wzmocnienia roli RWE, przy czym przedstawione w tych punktach rozważania dotyczące E.ON są pozbawione znaczenia, ponieważ niniejszy przypadek dotyczy transakcji M.8871, a nie transakcji M.8870, o której mowa w pkt 9 niniejszego wyroku. Wynika z tego, że spółka enercity nie wykazała, iż rozpatrywana koncentracja ma istotny wpływ na jej pozycję na rynku. Ponadto, jak wynika z pkt 32 niniejszego wyroku, nawet aktywne uczestnictwo w postępowaniu administracyjnym dotyczącym koncentracji, które zresztą w niniejszym przypadku nie zostało wykazane, jak wynika z pkt 43 niniejszego wyroku, nie może zostać uznane za wystarczające do wykazania, że decyzja uznająca tę koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym dotyczy danego przedsiębiorstwa indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. W konsekwencji spółka enercity nie wykazała, że sporna decyzja dotyczy jej indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. Ponieważ przewidziane w tym postanowieniu przesłanki bezpośredniego i indywidualnego oddziaływania mają charakter kumulatywny, jak wynika z pkt 30 niniejszego wyroku, jej skargę o stwierdzenie nieważności należy odrzucić jako niedopuszczalną. W tych okolicznościach nie ma potrzeby orzekania w przedmiocie zarzutów trzeciego i czwartego odwołania, które zawierają argumenty merytoryczne opierające się na błędnym założeniu, że skarga w pierwszej instancji była dopuszczalna. W przedmiocie kosztów Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania, jeżeli odwołanie jest zasadne i Trybunał wydaje orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, rozstrzyga on również o kosztach. Artykuł 138 § 3 tego regulaminu, mający zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron każda z nich pokrywa własne koszty. Ponieważ w niniejszej sprawie część druga zarzutu pierwszego odwołania wnoszącej odwołanie została uwzględniona, a jej wniesiona w pierwszej instancji skarga o stwierdzenie nieważności została oddalona, należy orzec, że każda ze stron pokrywa własne koszty. Artykuł 140 § 1 tego regulaminu, mający również zastosowanie do postępowania odwoławczego, stanowi, że państwa członkowskie, które przystąpiły do sporu w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty. Republika Federalna Niemiec pokrywa zatem własne koszty.   Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:   1) Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 maja 2023 r., enercity/Komisja (T‑321/20, EU:T:2023:253), zostaje uchylony.   2) Wniesiona przez enercity AG skarga o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2019) 1711 final z dnia 26 lutego 2019 r. uznającej koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) zostaje odrzucona jako niedopuszczalna.   3) enercity AG, E.ON SE, RWE AG i Komisja Europejska pokrywają własne koszty postępowania w obu instancjach.   4) Republika Federalna Niemiec pokrywa własne koszty.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.