C-492/22
Opinia rzecznika generalnegoTSUE2022-10-27CELEX: 62022CC0492ECLI:EU:C:2022:845
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
1. Czy decyzja o odroczeniu przekazania osoby na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 musi być podjęta przez niezależny "wykonujący nakaz organ sądowy" w rozumieniu art. 6 ust. 2 tej decyzji ramowej, i jakie są konsekwencje, jeśli decyzję taką podjął prokurator? 2. Czy art. 12 i 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 w związku z art. 6 Karty stoją na przeszkodzie pozostawaniu w areszcie osoby, której przekazanie odroczono w celu przeprowadzenia postępowania karnego w wykonującym nakaz państwie członkowskim? 3. Czy art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 w związku z art. 47 i 48 Karty stoi na przeszkodzie odroczeniu przekazania osoby wyłącznie z tego powodu, że nie chce ona zrezygnować z prawa do udziału w postępowaniu karnym w wykonującym nakaz państwie członkowskim?Ratio decidendi
Rzecznik Generalna uznała, że decyzja o odroczeniu przekazania na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 jest integralną częścią wykonania ENA i musi być podjęta przez niezależny "wykonujący nakaz organ sądowy" (art. 6 ust. 2). Prokurator niderlandzki nie spełnia tego wymogu z uwagi na możliwość wpływu władzy wykonawczej, a brak skutecznej kontroli sądowej nad taką decyzją prokuratora stanowi naruszenie prawa, co co do zasady powinno skutkować zwolnieniem osoby, chyba że prawo krajowe pozwala na konwalidację wady przez sąd lub istnieje inna podstawa prawna do aresztu. Prawo do obecności na rozprawie jest fundamentalnym prawem procesowym (art. 47 i 48 Karty), a odroczenie przekazania z powodu korzystania z tego prawa jest dopuszczalne, o ile organ sądowy wykonujący nakaz wyważy interesy państw członkowskich i prawa podstawowe osoby, rozważając proporcjonalność i możliwość tymczasowego przekazania. Pozostawienie osoby w areszcie w okresie odroczenia jest zgodne z prawem UE, pod warunkiem że okres aresztowania nie przekracza kary do odbycia w państwie wydającym nakaz i jest zaliczany na poczet tej kary.Stan faktyczny
CJ, obywatel polski, jest poszukiwany na podstawie europejskiego nakazu aresztowania (ENA) wydanego przez Sąd Okręgowy w Krakowie w celu odbycia kary dwóch lat pozbawienia wolności za trzynaście przestępstw kradzieży zorganizowanej lub rozboju. W Niderlandach, gdzie został zatrzymany, toczy się przeciwko niemu równoległe postępowanie karne za prowadzenie pojazdu bez prawa jazdy, za co został skazany na grzywnę w wysokości 360 EUR lub siedem dni pozbawienia wolności. CJ odwołał się od tego wyroku i nie zrzekł się prawa do obecności na rozprawie. Prokurator niderlandzki odroczył przekazanie CJ do Polski, powołując się na toczące się postępowanie krajowe, i wnioskował o przedłużenie aresztu.Rozstrzygnięcie
1. Artykuł 12 i art. 24 ust. 1 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r., w związku z art. 6 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej nie stoją na przeszkodzie temu, aby osoba, której dotyczy wniosek, na której przekazanie ter fine w celu wykonania kary pozbawienia wolności została udzielona prawomocna zgoda, jednak której przekazanie zostało odroczone „aby mogła ona być sądzona w wykonującym nakaz państwie członkowskim […] z powodu czynu innego niż wymieniony w europejskim nakazie aresztowania”, pozostawała przez cały czas trwania tego postępowania karnego w areszcie w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania, pod warunkiem że okres aresztowania nie przekracza okresu kary pozbawienia wolności podlegającej odbyciu w wydającym nakaz państwie członkowskim.
2. Decyzja o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, zmienionej decyzją ramową 2009/299, w związku z jej art. 6 ust. 2 i motywem 8 owej decyzji ramowej stanowi środek „wykonania” europejskiego nakazu aresztowania, a zatem powinien ją wydać „wykonujący nakaz organ sądowy”.
Naruszenie art. 24 ust. 1 wspomnianej decyzji ramowej 2002/584 w związku z jej art. 6 ust. 2, zgodnie z którym decyzję o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, podejmuje wykonujący nakaz organ sądowy, wymaga zwolnienia tej osoby, bez uszczerbku dla możliwości konwalidacji przez ów organ tego naruszenia poprzez, w szczególności, prawidłową wykładnię właściwych przepisów prawa krajowego lub istnienie w prawie krajowym podstawy prawnej uzasadniającej pozostawienie w areszcie owej osoby z innych powodów.
3. Artykuł 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 decyzji ramowej 2002/584, zmienionej decyzją ramową 2009/299, w związku z art. 47 i 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej nie stoją co do zasady na przeszkodzie temu, aby przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, zostało odroczone w celu przeprowadzenia postępowania karnego w wykonującym nakaz państwie członkowskim z tego względu, że osoba, której dotyczy wniosek, nie zamierza zrezygnować z prawa do udziału w tym postępowaniu karnym. W ramach wykonywania swobody oceny przysługującej wykonującemu nakaz organowi sądowemu na podstawie art. 24 tej decyzji ramowej organ ów jest jednak zobowiązany do zbadania, czy ograniczenie wykonywania przez osobę, której dotyczy wniosek, przysługujących jej podstawowych gwarancji proceduralnych może być usprawiedliwione w świetle potencjalnie rozbieżnych uzasadnionych interesów państwa członkowskiego wydającego i państwa członkowskiego wykonującego nakaz.Pełny tekst orzeczenia
OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ
JULIANE KOKOTT
przedstawiona w dniu 27 października 2022 r. ( )
Sprawa C‑492/22 (PPU)
CJ
przy udziale:
Openbaar Ministerie
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie, Niderlandy)]
Odesłanie prejudycjalne – Pilny tryb prejudycjalny – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Europejski nakaz aresztowania – Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW – Artykuł 6 ust. 2 – Artykuł 12 – Artykuł 24 ust. 1 – Odroczenie przekazania osoby, której dotyczy wniosek – Pozostawienie w areszcie – Wymóg podjęcia czynności przez wykonujący nakaz organ sądowy – Prokurator – Ściganie w państwie członkowskim wykonującym nakaz – Brak zrzeczenia się prawa do obecności na rozprawie – Prawo do rzetelnego procesu
I. Wprowadzenie
1.
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie, Niderlandy), dotyczy wykładni art. 6 ust. 2, art. 12 i art. 24 ust. 1 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1), zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. 2009, L 81, s. 24) (zwaną dalej „decyzją ramową 2002/584”), a także art. 6, 47 i 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).
2.
Wniosek ten złożono w związku z wykonywaniem w Niderlandach europejskiego nakazu aresztowania wydanego w dniu 31 sierpnia 2021 r. przez Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział III Karny (Polska) w celu wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec CJ, obywatela polskiego.
3.
Pytania prejudycjalne dotyczą zasadniczo warunków, w których przekazanie osoby może zostać odroczone na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 w celu przeprowadzenia równoległego postępowania karnego w wykonującym nakaz państwie członkowskim, przy jednoczesnym pozostawieniu tej osoby w areszcie. W tym kontekście należy wyjaśnić, w szczególności, zakres pojęcia „wykonującego nakaz organu sądowego” oraz konsekwencje aktów wydanych przez organ niesądowy, w tym warunki, w jakich skuteczna kontrola sądowa przez niezawisły sąd może konwalidować taki akt.
II. Ramy prawne
A.
Prawo Unii
4.
Zgodnie z motywem 8 decyzji ramowej 2002/584:
„Decyzje w sprawie wykonywania europejskiego nakazu aresztowania należy poddawać należytym kontrolom, co oznacza, że organ sądowy państwa członkowskiego, na terytorium którego osoba, której wniosek dotyczy, została aresztowana [zatrzymana], zobowiązany jest do podjęcia decyzji w sprawie przekazania tej osoby”.
5.
Zgodnie z brzmieniem art. 5 tej decyzji ramowej „[w]ykonanie europejskiego nakazu aresztowania przez wykonujący nakaz organ sądowy może, z mocy prawa wykonującego nakaz państwa członkowskiego, podlegać następującym warunkom:
[…]
3) [W] przypadku gdy osoba, której dotyczy europejski nakaz aresztowania do celów ścigania, jest uznawana za obywatela lub osobę stale przebywającą w wykonującym nakaz państwie członkowskim, przekazanie następuje pod warunkiem [przekazanie może podlegać warunkowi stanowiącemu], że osoba ta po rozprawie zostaje przekazana do wykonującego nakaz państwa członkowskiego w celu odbycia tam kary pozbawienia wolności lub wykonania środka zabezpieczającego [polegającego na pozbawieniu wolności], orzeczonych w wydającym nakaz państwie członkowskim”.
6.
Artykuł 6 ust. 2 wspomnianej decyzji ramowej stanowi:
„Wykonującym nakaz organem sądowym jest organ sądowy wykonującego nakaz państwa członkowskiego, właściw[y] dla wykonania europejskiego nakazu aresztowania na mocy prawa obowiązującego w tym państwie”.
7.
Artykuł 12 tej decyzji ramowej, zatytułowany „Utrzymanie aresztu [Pozostawienie w areszcie] osoby, której dotyczy wniosek”, stanowi:
„Kiedy [dana] osoba zostaje aresztowana [zatrzymana] na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, wykonujący nakaz organ sądowy podejmuje decyzję, czy osoba ta powinna pozostać zatrzymana [aresztowana], zgodnie z prawem państwa członkowskiego wykonującego europejski nakaz aresztowania. Osoba ta może być zwolniona tymczasowo w dowolnym terminie zgodnie z prawem krajowym wykonującego nakaz państwa członkowskiego, pod warunkiem że właściwy organ państwa członkowskiego, o którym mowa, podejmuje wszelkie środki, jakie uważa za niezbędne, aby zapobiec ucieczce tej osoby”.
8.
Zgodnie z art. 23 decyzji ramowej 2002/584, noszącym tytuł „Terminy przekazania”, w szczególności:
„1. Osoba, której dotyczy wniosek, zostaje przekazana tak szybko, jak to możliwe, w dniu uzgodnionym przez zainteresowane organy.
2. Osoba ta zostaje przekazana najpóźniej po upływie 10 dni od daty wydania prawomocnej [ostatecznej] decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania.
3. Jeśli przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, w terminie ustanowionym w ust. 2 udaremniają okoliczności niezależne od któregokolwiek z państw członkowskich, wykonując[y] i wydając[y] nakaz organy sądowe niezwłocznie porozumiewają się ze sobą i ustalają nowy termin [nową datę] przekazania. W tym przypadku przekazanie ma miejsce w ciągu 10 dni od w ten sposób uzgodnionej nowej daty.
4. Wyjątkowo przekazanie może być czasowo odroczone z ważnych przyczyn natury humanitarnej, na przykład gdy zachodzą poważne podstawy do przypuszczenia [przyczyny by przypuszczać], że zagrozi to w sposób ewidentny [oczywisty] życiu lub zdrowiu osoby, której dotyczy wniosek. Wykonanie europejskiego nakazu aresztowania ma miejsce w terminie możliwie najkrótszym po ustąpieniu tych podstaw [przyczyn]. Wykonujący nakaz organ sądowy niezwłocznie powiadamia [o tym] wydający nakaz organ sądowy o ustaleniu nowej daty [i ustala z nim nową datę] przekazania. W tym przypadku przekazanie ma miejsce w ciągu 10 dni od w ten sposób uzgodnionej nowej daty.
5. Po upłynięciu terminów określonych w ust. 2–4 osoba nadal przebywająca w areszcie powinna zostać zwolniona”.
9.
Artykuł 24 owej decyzji ramowej, zatytułowany „Przekazanie odroczone lub warunkowe”, stanowi:
„1. „Wykonujący nakaz organ sądowy może, po podjęciu decyzji o wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania, odroczyć przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, tak, że może [by mogła] ona być sądzona w wykonującym nakaz państwie członkowskim lub, jeśli już jest skazana, może ona [by mogła] odbywać na swoim [jego] terytorium karę orzeczoną na podstawie czynu innego [za czyn inny] niż wymieniony w europejskim nakazie aresztowania.
2. Zamiast odroczenia przekazania wykonujący nakaz organ sądowy może czasowo przekazać osobę, której dotyczy wniosek wydającemu nakaz państwu członkowskiemu na warunkach podlegających ustaleniu w drodze wzajemnego porozumienia między wykonującymi i wydającymi nakaz organami sądowymi. Porozumienie to sporządza się na piśmie, a jego warunki wiążą wszystkie organy wydającego nakaz państwa członkowskiego”.
10.
Artykuł 26 ust. 1 rzeczonej decyzji ramowej przewiduje:
„Wydające nakaz państwo członkowskie zalicza wszystkie okresy zatrzymania [aresztowania], zaistniałe w wyniku wykonania europejskiego nakazu aresztowania, do całkowitego okresu zatrzymania [pozbawienia wolności], które ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim, jako skutek orzeczenia o pozbawieniu wolności lub wydania środka zabezpieczającego [polegającego na pozbawieniu wolności]”.
B.
Prawo niderlandzkie
11.
„Wet tot implementatie van het kaderbesluit van de Raad van de Europese Unie betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten van de Europese Unie” (ustawa z dnia 29 kwietnia 2004 r. o wykonaniu decyzji ramowej Rady Unii Europejskiej w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi), (Stb. 2004, nr 195), z późniejszymi zmianami (zwana dalej „ustawą o przekazywaniu osób”), wdraża decyzję ramową 2002/584.
12.
Zgodnie z art. 1 lit. e) ustawy o przekazywaniu osób termin „officier van justitie (prokurator)” obejmuje „każdego officier van justitie (prokuratora), a w razie jego braku officier van justitie bij het arrondissementsparket Amsterdam (prokuratura prokuratury okręgu sądowego w Amsterdamie, Niderlandy)”.
13.
Na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o przekazywaniu osób:
„Przed zakończeniem postępowania przygotowawczego sąd orzeka z urzędu o pozostawieniu w areszcie osoby, której dotyczy wniosek, w przypadku gdy została ona zatrzymana lub umieszczona w areszcie policyjnym”.
14.
Artykuły 33–36 ustawy o przekazywaniu osób przewidują:
„Artykuł 33
Pozbawienie wolności zarządzone na podstawie art. 27 ustaje – z wyjątkiem przypadku dalszego pozbawienia wolności z innych przyczyn – od chwili:
a.
wydania, z urzędu lub na wniosek osoby, której dotyczy wniosek lub jej pełnomocnika, odpowiedniego postanowienia przez sąd lub officier van justitie (prokuratora);
b.
upływu dziesięciu dni od dnia wydania orzeczenia, chyba że sąd, orzekając w przedmiocie wniosku officier van justitie (prokuratora), postanowił przedłużyć areszt.
Artykuł 34
1. Pozbawienie wolności, o którym mowa w art. 33 lit. b), może ulec przedłużeniu na okres nieprzekraczający dziesięciu dni.
2. W drodze odstępstwa od ust. 1 pozbawienie wolności może ulec przedłużeniu na okres nieprzekraczający 30 dni, jeżeli:
[…]
b.
na przekazanie wydano zgodę, ale faktyczne przekazanie nie mogło nastąpić w wyznaczonym terminie.
[…]
Artykuł 35
1. Faktyczne przekazanie osoby, której dotyczy wniosek następuje bezzwłocznie po wydaniu decyzji, w całości lub w części, na przekazanie i nie później niż dziesięć dni po wydaniu tej decyzji. Officier van justitie (prokurator) określa miejsce i moment [faktycznego przekazania], po zasięgnięciu opinii wydającego nakaz organu sądowego.
2. W przypadku, gdy ze względu na szczególne okoliczności faktyczne przekazanie nie może nastąpić w terminie określonym w ust. 1, wyznacza się za wspólnym porozumieniem nową datę. W takim przypadku faktyczne przekazanie następuje w ciągu dziesięciu dni od upływu uzgodnionej daty.
3. W wyjątkowych przypadkach faktyczne przekazanie może być odroczone na okres, w jakim sprzeciwiają się mu poważne względy humanitarne, w szczególności do czasu, gdy stan zdrowia osoby, której dotyczy wniosek, umożliwi jej odbycie podróży. Niezwłocznie powiadamia się o tym wydający nakaz organ sądowy. Officier van justitie (prokurator) określa miejsce i moment, w którym może nastąpić faktyczne przekazanie, po zasięgnięciu opinii wydającego nakaz organu sądowego. W takim przypadku faktyczne przekazanie następuje w ciągu dziesięciu dni od upływu uzgodnionej daty.
4. Osoba, której dotyczy wniosek, zostaje zwolniona po upływie terminów określonych w ust. 1–3.
Artykuł 36
1. Wydanie decyzji określającej datę i miejsce skutecznego przekazania może zostać wstrzymane, w sytuacji gdy – i tak długo jak ma to miejsce – wobec osoby, której dotyczy wniosek, toczy się w Niderlandach postępowanie karne lub gdy wyrok karny wydany wobec niej przez sąd niderlandzki nadal podlega wykonaniu w całości lub w części.
2. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, minister może, po zasięgnięciu opinii prokuratora, postanowić, że osoba, której dotyczy wniosek, może zostać tymczasowo udostępniona wydającemu nakaz organowi sądowemu w celu postawienia jej przed sądem lub wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec niej prawomocnym orzeczeniem sądowym, oraz określić warunki owego tymczasowego udostępnienia.
3. Warunki ustanowione przez ministra obejmują, w przypadku:
a.
toczącego się postępowania karnego, o którym mowa w ust. 1: zastrzeżenie, że w każdym wypadku prawo osoby, której dotyczy wniosek, do udziału w postępowaniu karnym w Niderlandach będzie przestrzegane i że karę wymierzoną jej w Niderlandach odbędzie ona w Niderlandach.
[…]”.
III. Postępowanie główne, pytania prejudycjalne oraz postępowanie przed Trybunałem
15.
W dniu 31 sierpnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział III Karny (Polska) wydał przeciwko CJ, obywatelowi polskiemu, europejski nakaz aresztowania zmierzający do aresztowania i przekazania go w celu wykonania kary pozbawienia wolności w wymiarze dwóch lat, orzeczonej wobec zainteresowanego w Polsce za trzynaście przestępstw należących do kategorii „kradzieży zorganizowanej lub rozboju z bronią w ręku” w rozumieniu art. 2 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584. Zgodnie z postanowieniem odsyłającym, CJ pozostała do odbycia niemalże cała kara orzeczona za te przestępstwa.
16.
W celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania postanowieniem z dnia 2 czerwca 2022 r. sąd odsyłający orzekł osadzenie zainteresowanego w areszcie. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2022 r., które stało się prawomocne, sąd ten udzielił zgody na przekazanie go organom polskim w związku z przestępstwami wymienionymi w tym nakazie.
17.
Z postanowienia odsyłającego wynika, że wobec CJ toczy się w Niderlandach postępowanie karne dotyczące czynu innego niż leżący u podstaw europejskiego nakazu aresztowania. I tak w dniu 15 grudnia 2021 r. Kantonrechter in de rechtbank Den Haag (sąd rejonowy w Hadze, Niderlandy) skazał zainteresowanego na karę grzywny w wysokości 360 EUR lub posiłkowo na siedem dni pozbawienia wolności za prowadzenie pojazdu silnikowego bez ważnego prawa jazdy. CJ wniósł od tego wyroku skazującego apelację, której rozpoznanie przewidziano na dzień 4 października 2022 r., przy czym nie zrzekł się on prawa do udziału w postępowaniu karnym. Od wyroku, który zostanie wydany w postępowaniu apelacyjnym, przysługuje skarga kasacyjna.
18.
W tych okolicznościach w dniu 17 czerwca 2022 r. prokurator prokuratury okręgu sądowego w Amsterdamie (zwany dalej „prokuratorem”) postanowił, na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o przekazywaniu osób, odroczyć przekazanie zainteresowanego i na podstawie art. 34 ust. 2 lit. b) w związku z art. 35 ust. 2 tej ustawy złożył wniosek do sądu odsyłającego o przedłużenie aresztu na okres trzydziestu dni ze względu na „szczególne okoliczności”.
19.
W dniu 22 czerwca 2022 r. sąd odsyłający uwzględnił wniosek prokuratora i przedłużył areszt na okres trzydziestu dni.
20.
W dniu 6 lipca 2022 r. prokurator ponownie zwrócił się o przedłużenie aresztu wobec zainteresowanego na kolejny okres trzydziestu dni, uzasadniając to tym, że „ze względu na szczególne okoliczności faktyczne przekazanie nie może nastąpić w terminie dziesięciu dni”. Uzasadnił ów wniosek zasadniczo tym, że CJ nie chce zrzec się prawa do udziału na rozprawie w ramach toczącego się postępowania karnego. Ponadto wyjaśnił, że zamierza zarządzić odroczenie przekazania i okresowo składać wnioski o przedłużenie aresztu tak długo, jak długo to postępowanie karne będzie się toczyć. Tego samego dnia sąd odsyłający uwzględnił wniosek prokuratora i przedłużył areszt na kolejny okres trzydziestu dni, pozostawiając przy tym rozstrzygnięcie w późniejszym czasie kwestii tego, czy powinien orzec z urzędu o uchyleniu lub zawieszeniu aresztu.
21.
W tych okolicznościach postanowieniem z dnia 22 lipca 2022 r., które wpłynęło do Trybunału w tym samym dniu, rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie, Niderlandy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 12 i [art.] 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 w związku z art. 6 karty stoją na przeszkodzie temu, aby osoba, której dotyczy wniosek, na której przekazanie ter fine w celu wykonania kary pozbawienia wolności została udzielona prawomocna zgoda, jednak której przekazanie zostało odroczone „aby mogła ona być sądzona w wykonującym nakaz państwie członkowskim […] z powodu czynu innego niż wymieniony w europejskim nakazie aresztowania”, pozostawała w trakcie trwania tego postępowania karnego w areszcie w celu wykonania tego europejskiego nakazu aresztowania?
2)
a)
Czy decyzja o skorzystaniu z przewidzianego w art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 uprawnienia do odroczenia przekazania jest decyzją w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, którą zgodnie z art. 6 ust. 2 decyzji ramowej w związku z jej motywem powinien wydać wykonujący nakaz organ sądowy?
b)
Jeśli tak, to czy okoliczność, że decyzja ta została wydana bez udziału wykonującego nakaz organu sądowego w rozumieniu art. 6 ust. 2 decyzji ramowej pociąga za sobą taki skutek, że osoba, której dotyczy wniosek, powinna zostać zwolniona z aresztu, w którym przebywa w celu wykonania wydanego przeciwko niej europejskiego nakazu aresztowania?
3)
a)
Czy art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 w związku z art. 47 i 48 karty stoją na przeszkodzie temu, aby przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, zostało odroczone w celu przeprowadzenia postępowania karnego w wykonującym nakaz państwie członkowskim tylko z tego względu, że osoba, której dotyczy wniosek, nie chce zrezygnować z prawa do udziału w tym postępowaniu karnym?
b)
Jeśli tak, to jakie czynniki powinien brać pod uwagę wykonujący nakaz organ sądowy przy podejmowaniu decyzji o odroczeniu faktycznego przekazania?”.
22.
Sąd odsyłający wniósł o zastosowanie pilnego trybu prejudycjalnego na podstawie art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Wniosek ten został uwzględniony w dniu 3 sierpnia 2022 r. Rząd niderlandzki, Openbaar Ministerie (prokuratura, Niderlandy), CJ i Komisja Europejska złożyli pisma procesowe w ramach pisemnego etapu postępowania przed Trybunałem. W dniu 21 września 2022 r. odbyła się rozprawa, w której uczestniczyli CJ, prokurator, rządy niderlandzki, francuski, polski, a także Komisja.
IV. Ocena
A.
Uwagi wstępne
23.
Postanowienie odsyłające dotyczy zasadniczo dwóch zagadnień prawnych, z których pierwsze ma charakter organizacyjny i proceduralny, a drugie dotyczy materialnych przesłanek stosowania art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584.
24.
Po pierwsze, sąd odsyłający pragnie się dowiedzieć, czy decyzja o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, wydana na podstawie art. 24 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584, powinna zostać wydana przez „wykonujący nakaz organ sądowy”, czyli przez niezależny organ sądowy, a także zastanawia się nad konsekwencjami ewentualnego niespełnienia tego warunku, w szczególności czy konieczne byłoby zwolnienie zainteresowanego (drugie pytanie prejudycjalne). Pytanie to wynika z faktu, że w niniejszym przypadku decyzja o odroczeniu przekazania zainteresowanego została podjęta wyłącznie przez prokuratora, a sąd ten ma wątpliwości, czy prokurator ów stanowi taki niezależny organ sądowy. Na podstawie tej decyzji prokurator zwrócił się do tego sądu o przedłużenie aresztu zainteresowanego na okres odroczenia przekazania.
25.
Po drugie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do wyjaśnienia zarówno warunków (trzecie pytanie prejudycjalne), jak i skutków decyzji o odroczeniu przekazania zainteresowanego na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, w szczególności ewentualnej konieczności zwolnienia go (pierwsze pytanie prejudycjalne). W tym względzie sąd ów zakłada, że decyzja o odroczeniu przekazania jest zgodna z prawem, co – w zależności od odpowiedzi, jakiej należy udzielić na drugie pytanie prejudycjalne – w niniejszej sprawie nie musi być jednak prawdą.
26.
Zatem w trosce o ekonomikę postępowania wydaje się właściwe, jak proponuje zresztą Komisja, aby w pierwszej kolejności udzielić odpowiedzi na drugie pytanie prejudycjalne, a w drugiej kolejności łącznie na pytania prejudycjalne pierwsze i trzecie.
B.
W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego
27.
W pierwszej części drugiego pytania prejudycjalnego sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 24 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 stoi na przeszkodzie praktyce opartej na przepisach ustawy o przekazywaniu osób, przyznającej prokuratorowi kompetencję do decydowania o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek.
1. W przedmiocie kompetencji wykonującego nakaz organu sądowego w rozumieniu art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 (część pierwsza)
28.
Zgodnie z jasnym brzmieniem art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 decyzję o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, w celu przeprowadzenia równolegle toczącego się przeciwko niej postępowania karnego w państwie członkowskim wykonującym nakaz, podejmuje „wykonujący nakaz organ sądowy”. Potwierdza to motyw 8 tej decyzji ramowej, przy czym żadna ze stron tego nie podważa.
29.
Ponadto, wbrew wątpliwościom wyrażonym przez sąd odsyłający, i jak podnosi Komisja, fakt, że art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 wskazuje na „wykonujący nakaz organ sądowy” jako organ właściwy do wydania decyzji o odroczeniu przekazania, świadczy o tym, że wydanie tej decyzji stanowi integralną część „wykonania” europejskiego nakazu aresztowania w rozumieniu art. 6 ust. 2 tej decyzji, zgodnie oczywiście z jego wykładnią, dokonaną w związku z art. 23 ust. 3 tej decyzji ramowej, w wyroku z dnia 28 kwietnia 2022 r., C i CD (Przeszkody prawne w wykonaniu decyzji o przekazaniu) ( ). W wyroku tym Trybunał orzekł, że ocena istnienia siły wyższej w rozumieniu tego ostatniego przepisu oraz, w stosownym przypadku, wyznaczenie nowego terminu przekazania stanowią decyzje w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, które należą do kompetencji wykonującego nakaz organu sądowego, ponieważ decyzje takie wykraczają poza zakres zwykłej „pomocy praktycznej i administracyjnej” w rozumieniu art. 7 rzeczonej decyzji ramowej w świetle jej motywu 9 ( ).
30.
Jak twierdzi Komisja, zważywszy, że sytuacje, o których mowa w art. 23 ust. 3 i art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, skutkują odpowiednio odroczeniem przekazania osoby, której dotyczy wniosek, w ramach wykonania europejskiego nakazu aresztowania, brak jest jakiegokolwiek przekonującego powodu, który by uzasadniał odmienną wykładnię autonomicznego pojęcia „wykonującego nakaz organu sądowego” ( ) przy stosowaniu art. 24 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 tej decyzji ramowej.
31.
Zgodnie z art. 6 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584, wykonujące nakaz państwo członkowskie wyznacza wykonujący nakaz organ sądowy odpowiedzialny za wydanie decyzji o odroczeniu przekazania na podstawie art. 24 ust. 1 tej decyzji ramowej, przy czym dokonuje tego w sposób zgodny z ogólnymi zasadami prawa Unii, w szczególności z zasadą niezależności tego organu. W związku z tym państwa członkowskie mają, co do zasady, swobodę przy wyznaczaniu, oprócz sędziów lub sądów, wszelkich organów uczestniczących w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, w tym prokuratur. Organ ten powinien jednak działać na podstawie przepisów ustawowych i organizacyjnych gwarantujących, by nie był on narażony na jakiekolwiek ryzyko, że zostanie poddany w szczególności indywidualnym instrukcjom ze strony władzy wykonawczej. Ponadto w takim przypadku państwa członkowskie powinny zapewnić, by decyzje wspomnianego organu były poddawane kontroli sądowej spełniającej wymogi skutecznej ochrony sądowej ( ).
32.
Tymczasem w niniejszej sprawie bezsporne jest, że decyzja o odroczeniu przekazania została wydana przez prokuratora w sposób samodzielny i bez żadnych czynności ze strony sądu. W tym względzie Trybunał orzekł już, że mając na uwadze wewnętrzne zasady organizacji i procedury obowiązujące w Niderlandach, prokuratora prokuratury okręgu sądowego w Amsterdamie nie można uznać za „wykonujący nakaz organ sądowy” w rozumieniu wymogów art. 6 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 ze względu na wpływ, jaki władza wykonawcza może wywierać na ten organ, w szczególności poprzez indywidualne instrukcje, a w konsekwencji na brak jego niezależności ( ).
33.
Ponadto, jak wyjaśnili rząd niderlandzki i prokurator, w szczególności na rozprawie, w celu uwzględnienia tego orzecznictwa i konieczności przyznania kompetencji do wydawania decyzji o odroczeniu przekazania „wykonującemu nakaz organowi sądowemu”, obecnie toczą się prace nad zmianą ustawy o przekazywaniu osób, polegającą na wyznaczeniu sądu jako organu właściwego w tej dziedzinie.
34.
Proponuję zatem odpowiedzieć na pierwszą część drugiego pytania prejudycjalnego, że decyzja o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 w związku z jej art. 6 ust. 2 i motywem 8, stanowi środek „wykonania” europejskiego nakazu aresztowania, a zatem powinien ją wydać „wykonujący nakaz organ sądowy”.
2. W przedmiocie konsekwencji naruszenia art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 (część druga)
35.
Co do konsekwencji naruszenia art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 ze względu na to, że decyzję o odroczeniu przekazania wydał organ niesądowy, czyli w niniejszej sprawie prokurator, strony zajmują stanowiska zasadniczo odmienne. Zarówno Komisja, jak CJ uważają, że naruszenie takiego wymogu formalnego, podobnie jak wymogów przewidzianych w art. 23 ust. 2–4 tej decyzji ramowej, wymaga zwolnienia zainteresowanego. Natomiast zarówno rząd niderlandzki, jak i prokurator, chociaż uznają istnienie takiego naruszenia, uważają, że nie ma ono wpływu na odrębną decyzję sądu o przedłużeniu aresztu zainteresowanego w rozumieniu art. 12 wspomnianej decyzji ramowej. Prawdą jest, że na rozprawie jedynie w odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne rządy francuski i polski wyjaśniły, że niezależnie od tego, czy w niniejszej sprawie przesłanki przewidziane w art. 24 ust. 1 zostały spełnione w niniejszej sprawie, jej art. 12 stanowi wystarczającą podstawę prawną dla pozostawienia w areszcie wspomnianego zainteresowanego na okres odroczenia przekazania.
36.
Jak podnoszą CJ i Komisja, wymóg przyznania uprawnień decyzyjnych na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 „wykonującemu nakaz organowi sądowemu”, który jest niezależny lub podlega skutecznej kontroli sądowej ( ), stanowi regułę jurysdykcyjną, od której państwa członkowskie, co do zasady, nie mogą odstąpić. Zostało to podkreślone w orzecznictwie, które kładzie nacisk na tę niezależność, podobnie jak na konieczność istnienia środka odwoławczego, który spełnia wszystkie wymogi związane ze skuteczną ochroną sądową, w sytuacji gdy ten organ sądowy nie jest, jako taki, sądem, a odroczenie przekazania pociąga za sobą zatrzymanie osoby, której dotyczy wniosek, lub pozostawienie jej w areszcie ( ).
37.
Jednakże w niniejszej sprawie należy stwierdzić, po pierwsze, że prokurator ten nie jest niezależnym organem sądowym w takim znaczeniu, a po drugie, mając na uwadze w szczególności rozbieżne i niejasne stanowiska rządu niderlandzkiego i prokuratura podczas rozprawy, wydaje się, że jego decyzja o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, nie podlega skutecznemu zaskarżeniu sądowemu.
38.
Jak bowiem wskazuje sam sąd odsyłający, zgodnie z utrwaloną praktyką decyzja prokuratora o odroczeniu przekazania, jako taka, nie podlega kontroli ze strony sądu, gdy sąd ten orzeka w przedmiocie wniosku tego prokuratora o pozostawienie w areszcie osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie art. 27 ust. 2 w związku z art. 34 ust. 2 lit. b) ustawy o przekazywaniu osób. Ocenę tę potwierdzają uwagi pisemne rządu niderlandzkiego i prokuratury, w których podkreślono odrębny charakter, z jednej strony, decyzji o odroczeniu przekazania wydawanej przez prokuratora, a z drugiej strony, decyzji o pozostawieniu danej osoby w areszcie, wydawanej przez sąd na wniosek tegoż prokuratora.
39.
Stąd wniosek, że zgodnie z ową praktyką sąd jest uprawniony jedynie do orzekania w przedmiocie pozostawienia w areszcie osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie art. 27 ust. 2 w związku z art. 34 ust. 2 lit. b) ustawy o przekazywaniu osób, na maksymalny okres 30 dni. Natomiast decyzja o odroczeniu przekazania wydana przez prokuratora na podstawie art. 36 ust. 1 tej ustawy, która stanowi podstawę prawną wniosku o przedłużenie aresztu wobec tej osoby, wydaje się ipso facto wykonalna, chociaż nie podlega, jako taka, skutecznej kontroli przez ów sąd, czy to wcześniejszej, czy następczej.
40.
Nie zmienia to faktu, że ani art. 36 ust. 1 ustawy o przekazywaniu osób, na którym opiera się decyzja prokuratora o odroczeniu przekazania w niniejszej sprawie, ani art. 1 lit. e) tej ustawy nie określają wyraźnie organu właściwego do wydania decyzji o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, w rozumieniu art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, ani tym bardziej warunków ani trybu skutecznej kontroli sądowej tejże decyzji. Przepisy te nie wskazują również, czy sąd, do którego wpłynął wniosek o przedłużenie aresztu, jest właściwy do kontroli zgodności z prawem decyzji prokuratora o odroczeniu przekazania – a jeśli tak, to w jakim zakresie.
41.
W tym względzie rząd niderlandzki wyjaśnił na rozprawie, że art. 36 ust. 1 ustawy o przekazywaniu osób może podlegać wykładni zgodnej z art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, tak że sąd mógłby zastąpić prokuratora i usunąć wadę, o której mowa w pkt 37 powyżej. Nie można zatem wykluczyć, że przynajmniej w takiej sytuacji sąd ten – działając na podstawie art. 27 ust. 2 w związku z art. 33 lit. a) ustawy o przekazywaniu osób – może skontrolować zgodność z prawem decyzji prokuratora o odroczeniu przekazania z jej ewentualnym uchyleniem i w rezultacie albo zarządzić zwolnienie z aresztu osoby, której dotyczy wniosek, albo wstępując w uprawnienia prokuratora utrzymać odroczenie przekazania i areszt tej osoby.
42.
Wymóg, zgodnie z którym decyzja o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, powinna zostać podjęta przez niezależny „wykonujący nakaz organ sądowy” lub pod skuteczną kontrolą sądową, zakłada bowiem, że najpóźniej w trakcie badania kwestii, czy spełnione są przesłanki uprawniające do pozostawienia w areszcie tej osoby, właściwy sąd jest w stanie przeprowadzić taką kontrolę zgodności tej decyzji z prawem ( ). W ten sposób sąd ów mógłby w stosownym przypadku być zmuszony do stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji w przypadku niespełnienia przesłanek stosowania art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 i do nakazania zwolnienia tej osoby, bez uszczerbku dla innych środków, do których podjęcia właściwy organ sądowy jest uprawniony w celu zapobieżenia jej ucieczce, zgodnie z art. 12 decyzji ramowej 2002/584.
43.
Do sądu odsyłającego należy ocena, czy w niniejszej sprawie takie podejście zgodne z wymogami art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 jest możliwe, jak podnieśli na rozprawie rząd niderlandzki i prokurator. W tym celu powinien on jednak upewnić się, że ewentualna kontrola sądowa a posteriori z jego strony, opisana w pkt 42 powyżej, będzie wystarczająco skuteczna i umożliwi w pełni usunięcie naruszenia reguły jurysdykcyjnej, polegającego na wydaniu decyzji o odroczeniu przekazania sprawy wyłącznie przez prokuratora.
44.
W związku z tym, biorąc pod uwagę fakt, że w niniejszej sprawie decyzja prokuratora o odroczeniu przekazania doprowadziła do pozostawienia w areszcie zainteresowanego w Niderlandach, sąd odsyłający powinien czuwać nad tym, by decyzja ta nie obowiązywała tymczasowo do momentu wydania przez ten sąd nowej decyzji, jak wskazali na rozprawie rząd niderlandzki i prokurator. Podobnie sąd ten powinien zbadać, czy jest w stanie z mocą wsteczną wstąpić w uprawnienia prokuratora w celu wydania nowej decyzji o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, i udzielenia w razie potrzeby zgody na jej pozostawienie w areszcie.
45.
W świetle tych kryteriów sąd odsyłający powinien zbadać, czy możliwa jest wykładnia art. 27 ust. 2 w związku z art. 33 i 34 ustawy o przekazywaniu osób, która byłaby zgodna z wymogami określonymi w art. 24 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584. Natomiast jeżeli nie jest ona możliwa, to w braku w prawie krajowym podstawy prawnej uzasadniającej pozostawienie jej w areszcie z innych powodów, na co zezwala art. 12 decyzji ramowej, zainteresowaną osobę należy zwolnić.
46.
W konsekwencji proponuję odpowiedzieć na drugą część drugiego pytania prejudycjalnego, że naruszenie art. 24 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584, zgodnie z którym decyzję o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, podejmuje wykonujący nakaz organ sądowy, wymaga zwolnienia tej osoby, bez uszczerbku dla możliwości konwalidacji przez ów organ tego naruszenia poprzez, w szczególności, prawidłową wykładnię właściwych przepisów prawa krajowego lub istnienie w prawie krajowym podstawy prawnej uzasadniającej pozostawienie jej w areszcie z innych powodów.
C.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych pierwszego i trzeciego
1. Uwagi wstępne
47.
Pytania prejudycjalne pierwsze i trzecie opierają się na założeniu, przyjętym przez sąd odsyłający, zgodnie z którym decyzja o odroczeniu przekazania zainteresowanego została wydana przez „wykonujący nakaz organ sądowy” i podlega skutecznej kontroli sądowej.
48.
Na potrzeby trzeciego pytania prejudycjalnego należy dokonać wykładni kryteriów stosowania art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 w świetle art. 47 i 48 karty, czyli prawa do rzetelnego procesu i prawa do obrony, na które CJ powołuje się w postępowaniu karnym toczącym się w Niderlandach.
2. W przedmiocie kryteriów stosowania art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 rozpatrywanych w świetle art. 47 i 48 karty (trzecie pytanie prejudycjalne)
49.
Pierwsza część trzeciego pytania prejudycjalnego zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, z tego tylko powodu, że obstaje ona przy wykonywaniu jej praw podstawowych chronionych przez art. 47 i 48 karty.
50.
Jak podnosi Komisja, na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 po podjęciu decyzji o wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania wykonujący nakaz organ sądowy dysponuje swobodną oceną („może”) co do wydania decyzji o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, w celu przeprowadzenia postępowania karnego („tak, że może ona być sądzona”) w wykonującym nakaz państwie członkowskim. Nawet jednak w braku dodatkowych lub bardziej precyzyjnych kryteriów regulujących korzystanie z tej swobody oceny, przy jej wykonywaniu należy brać pod uwagę, w szczególności, prawa podstawowe z karty, które organy krajowe powinny przestrzegać w ramach wykonywania europejskiego nakazu aresztowania (zob. art. 1 ust. 3 tej decyzji ramowej) ( ).
51.
Z utrwalonego orzecznictwa wynika w istocie, że wykonujący nakaz organ sądowy ma obowiązek uwzględnić podstawowe gwarancje proceduralne przysługujące zainteresowanemu na podstawie art. 47 i 48 karty, w tym prawo do rzetelnego procesu i prawo do obrony, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez Trybunał ( ). Obowiązek ten ma zastosowanie nie tylko do postępowania w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania jako takiego, ale także, mutatis mutandis, do każdego równoległego postępowania karnego powołanego jako podstawa odroczenia przekazania w rozumieniu art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, które jest w ten sposób nierozerwalnie związane z tym pierwszym postępowaniem. Znajduje to potwierdzenie w art. 8 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym ( ), który precyzuje na szczeblu krajowym prawo osoby podejrzanej lub oskarżonej do obecności na rozprawie w ramach postępowania karnego.
52.
Prawo oskarżonego do stawienia się osobiście na rozprawie, będące przedmiotem niniejszej sprawy, stanowi zasadniczy element prawa do rzetelnego procesu w rozumieniu art. 47 karty oraz prawa do obrony zagwarantowanego w jej art. 48 ust. 2 ( ). Podobnie, zgodnie z art. 8 dyrektywy 2016/343 państwa członkowskie powinny w szczególności umożliwić oskarżonym obecność na rozprawie ( ). O ile art. 8 ust. 2 w związku z motywem 35 tej dyrektywy upoważnia państwa członkowskie do postanowienia, pod pewnymi warunkami, że rozprawa może odbyć się pod nieobecność osoby oskarżonej, w szczególności gdy zrzekła się ona prawa do obecności na niej ( ), o tyle inaczej jest w sytuacji, gdy – jak w niniejszej sprawie – osoba ta domaga się wykonywania tego prawa.
53.
Biorąc pod uwagę niezbywalny charakter podstawowego prawa oskarżonego do stawienia się osobiście na rozprawie ( ), ściganie karne CJ w Niderlandach za kierowanie pojazdem bez ważnego prawa jazdy, zagrożone karą grzywny w wysokości 360 EUR lub ewentualnie siedmiodniowym pozbawieniem wolności, zasadniczo wystarcza, aby zainteresowany mógł powołać się na swoje prawo do rzetelnego procesu i prawo do obrony, i to niezależnie od cięższego charakteru przestępstwa, za które zainteresowany został skazany w Polsce, będącego przedmiotem owego nakazu.
54.
Niemniej jednak swoboda oceny – przysługująca wykonującemu nakaz organowi sądowemu na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584– przy orzekaniu w przedmiocie odroczenia przekazania osoby, której dotyczy wniosek, nie ulega przekształceniu w kompetencję związaną z tego tylko powodu, że osoba ta powołuje się na swoje podstawowe gwarancje procesowe w trakcie postępowania karnego prowadzonego w wykonującym nakaz państwie członkowskim. Tak więc w niniejszej sprawie, jak podnoszą sąd odsyłający i Komisja, decyzja o odroczeniu przekazania nie może zostać jednostronnie narzucona przez zainteresowanego, który domaga się bezpośredniego wykonania i poszanowania jego prawa do rzetelnego procesu i prawa do obrony w postępowaniu karnym toczącym się w Niderlandach.
55.
W tym względzie należy zbadać, czy cele interesu ogólnego, do których zmierza art. 24 decyzji ramowej 2002/584, uzasadniają ograniczenie wykonywania przez zainteresowanego przysługującego mu prawa do rzetelnego procesu i prawa do obrony, w rozumieniu art. 52 ust. 1 karty. Jak bowiem wynika z utrwalonego orzecznictwa, prawa te nie mają charakteru bezwzględnego, lecz mogą podlegać ograniczeniom, pod warunkiem że ograniczenia te rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego, jakim służy omawiany środek, i że nie stanowią z punktu widzenia realizowanego celu nieproporcjonalnej oraz niedopuszczalnej ingerencji w samą istotę zagwarantowanych w ten sposób praw ( ).
56.
W ramach wykonywania swobody oceny w odniesieniu do realizacji możliwości przewidzianych w art. 24 decyzji ramowej 2002/584 wykonujący nakaz organ sądowy powinien zatem wziąć pod uwagę zarówno interes wykonującego nakaz państwa członkowskiego w doprowadzeniu do końca postępowania karnego toczącego się przeciwko osobie, której dotyczy wniosek, jak i interes wydającego nakaz państwa członkowskiego w wykonaniu przekazania tej osoby w możliwie najkrótszym terminie, oraz wyważyć te interesy w celu ustalenia, czy i w jakim zakresie możliwe jest ograniczenie wykonania prawa do rzetelnego procesu sądowego i prawa do obrony. Wynika to również z obowiązku lojalnej współpracy na podstawie art. 4 ust. 3 akapit pierwszy TUE, która wymaga dialogu między wykonującym nakaz organem sądowym a organem wydającym nakaz w celu zagwarantowania skutecznego funkcjonowania systemu współpracy sądowej między państwami członkowskimi, którego jednym z istotnych elementów jest europejski nakaz aresztowania ( ).
57.
W pierwszej kolejności, wykonujący nakaz organ sądowy powinien uwzględnić uzasadniony interes wykonującego nakaz państwa członkowskiego, chroniony przez art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, w doprowadzeniu do końca postępowania karnego, zanim osoba, której dotyczy wniosek, zostanie przekazana wydającemu nakaz państwu członkowskiemu. Interes ten jest mniej istotny w sytuacji, gdy waga popełnionego przestępstwa i zakres przewidywanej sankcji są, tak jak w niniejszej sprawie, znacznie mniej istotne od tych, które leżą u podstaw wydania europejskiego nakazu aresztowania. I tak, w ramach obowiązku lojalnej współpracy wykonujący nakaz organ sądowy może zostać zmuszony do zawieszenia toczącego się postępowania karnego i do tymczasowego „warunkowego” przekazania osoby, której dotyczy wniosek, w rozumieniu art. 24 ust. 2 owej decyzji ramowej, zastrzegając jednocześnie, w porozumieniu z wydającym nakaz organem sądowym, powrót tej osoby po odbyciu kary w wydającym nakaz państwie członkowskim w celu przeprowadzenia postępowania karnego w wykonującym nakaz państwie członkowskim. Przełożyłoby się to na ograniczenie prawa do rzetelnego procesu sądowego i prawa do obrony przysługującego tej osobie, polegające na odroczeniu ich wykonywania.
58.
W niniejszej sprawie do sądu odsyłającego należy ocena, po pierwsze, czy takie podejście jest możliwe do zrealizowania, co strony podały w wątpliwość na rozprawie, a po drugie, czy w następstwie podjęcia postępowania po ewentualnym powrocie zainteresowanego do Niderlandów istniała będzie możliwość pełnego poszanowania jego praw proceduralnych, w tym prawa do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie ( ). W każdym wypadku, odroczenia wykonania tych praw, samego w sobie, w przypadku takiego tymczasowego przekazania zainteresowanego nie można uznać za nieproporcjonalną i niemożliwą do przyjęcia ingerencję, która naruszałaby samą istotę tych praw.
59.
W drugiej kolejności, wykonujący nakaz organ sądowy powinien uwzględnić uzasadniony interes wydającego nakaz państwa członkowskiego w przekazaniu mu osoby, której dotyczy wniosek, oraz w możliwie najszybszym pozbawieniu jej wolności na terytorium tego państwa. Przy ocenie tego interesu należy jednak uwzględnić przewidzianą w art. 12 decyzji ramowej 2002/584 możliwość aresztowania tej osoby w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania. Równoważność tego aresztowania znajduje potwierdzenie, w sposób dorozumiany, w art. 26 ust. 1 tej decyzji ramowej, zgodnie z którym wydające nakaz państwo członkowskie jest zobowiązane do zaliczenia wszystkich okresów aresztowania do całkowitego okresu pozbawienia wolności osoby, której dotyczy wniosek, w wykonującym nakaz państwie członkowskim. Podobnie, w przypadku takim, jak rozpatrywany w niniejszej sprawie, cel polegający na reintegracji społecznej po odbyciu kary może stanowić argument przeciwko aresztowaniu osoby, której dotyczy wniosek, w wydającym nakaz państwie członkowskim w przypadku, gdy osoba ta przebywa już od pewnego czasu, czy też jest dobrze zintegrowana w wykonującym nakaz państwie członkowskim ( ). Do wykonującego nakaz organu sądowego należy ustalenie, która z owych dwóch możliwości najlepiej odpowiada temu celowi w danych okolicznościach i czy uzasadniony interes wydającego nakaz państwa członkowskiego, którego uwzględnienie mogłoby prowadzić do czasowego ograniczenia gwarancji proceduralnych zainteresowanego, może mieć pierwszeństwo przed interesem państwa członkowskiego wykonującego nakaz, opisanym w pkt 57 powyżej.
60.
W tych okolicznościach proponuję, aby na pierwszą część trzeciego pytania prejudycjalnego odpowiedzieć, że art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 w związku z art. 47 i 48 karty nie stoją co do zasady na przeszkodzie temu, aby przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, zostało odroczone w celu przeprowadzenia postępowania karnego w wykonującym nakaz państwie członkowskim z tego względu, że osoba ta nie chce zrezygnować z przysługującego jej prawa do udziału w tym postępowaniu karnym. W ramach wykonywania swobody oceny przysługującej wykonującemu nakaz organowi sądowemu na podstawie art. 24 tej decyzji ramowej organ ów jest jednak zobowiązany do zbadania, czy ograniczenie wykonywania przez tę osobę przysługujących podstawowych gwarancji proceduralnych może być usprawiedliwione w świetle potencjalnie rozbieżnych uzasadnionych interesów państwa członkowskiego wydającego i państwa członkowskiego wykonującego nakaz.
61.
Biorąc pod uwagę tę zasadniczo przeczącą odpowiedź na pierwszą część trzeciego pytania prejudycjalnego, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na drugą część tego pytania, którą zadano jedynie na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na część pierwszą.
3. W przedmiocie pozostawienia w areszcie osoby, której dotyczy wniosek, w następstwie zgodnego z prawem odroczenia jej przekazania (pierwsze pytanie prejudycjalne)
62.
W pierwszym pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy w przypadku zgodnego z prawem odroczonego przekazania osoby, której dotyczy wniosek, w rozumieniu art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, osoba ta może pozostać w areszcie przez cały okres odroczenia, aż do jej przekazania.
63.
Artykuł 24 tej decyzji ramowej nie wypowiada się w tej kwestii. Natomiast zgodnie z ogólną zasadą przewidzianą w art. 12 wspomnianej decyzji ramowej kwestię tego, czy osoba, której dotyczy wniosek, może zostać aresztowana lub pozostać w areszcie, rozstrzyga się zgodnie z prawem krajowym. Na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy o przekazywaniu osób możliwe jest przedłużenie aresztu na okres nieprzekraczający 30 dni, przy czym w niniejszej sprawie zostało ono już postanowione przez sąd odsyłający dwukrotnie ( ). Zatem, co do zasady, ani art. 12, ani art. 24 rzeczonej decyzji ramowej nie stoją jako takie na przeszkodzie przedłużeniu aresztu w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania, zważywszy, że odroczenie przekazania stanowi integralną część jego wykonania ( ), nawet jeśli przedłużenie to może przekroczyć pewien okres.
64.
Wbrew temu, co twierdzi Komisja, oceny tej nie podważa ani ogólna systematyka systemu współpracy sądowej, który służy wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania, ani ścisłe terminy przekazania osoby, której dotyczy wniosek, wskazane w art. 23 ust. 2–4 decyzji ramowej 2002/584, ani też wymogi wynikające z art. 6 karty.
65.
Prawdą jest, że Trybunał orzekł już, iż możliwość przedłużenia tych terminów ze względu na działanie siły wyższej, przewidziana w art. 23 ust. 3 decyzji ramowej 2002/584, należy interpretować jako odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 23 ust. 2 tej decyzji ramowej w sposób zawężający ( ). Trybunał wyjaśnił w tym względzie, że przeszkody prawne wynikające z wniesienia środków prawnych przez osobę, której dotyczy wniosek, są przewidywalne i nie mogą stanowić przypadku siły wyższej ( ).
66.
Jednakże art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 stanowi przepis szczególny w stosunku do ogólnych zasad dotyczących ścisłych terminów przekazania, przewidzianych w art. 23 ust. 1 i 2 tej decyzji ramowej, ponieważ dotyczy on szczególnego przypadku odroczenia przekazania osoby, której dotyczy wniosek, mającego na celu, w szczególności, ochronę uzasadnionego interesu wykonującego nakaz państwa członkowskiego w ukończeniu toczącego się postępowania karnego ( ). Ten szczególny przypadek odroczenia należy zatem wyraźnie odróżnić od przypadku wyjątkowego odroczenia przekazania na podstawie art. 23 ust. 3 lub 4 wspomnianej decyzji ramowej w stosunku do zasad ogólnych ustanowionych w art. 23 ust. 1 i 2 tej decyzji ramowej.
67.
Ocenę tę potwierdza fakt, że prawodawca Unii zrezygnował z włączenia do art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 konkretnych terminów lub przynajmniej odesłania do terminów przewidzianych w art. 23 tej decyzji ramowej. Z powyższego wynika a contrario, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 12 zdanie pierwsze rzeczonej decyzji ramowej, pozostawiła ona państwom członkowskim zakres swobody w zakresie uregulowania okresu pozostawienia w areszcie osoby, której dotyczy wniosek, w trakcie zgodnego z prawem odroczenia jej przekazania na podstawie art. 24 ust. 1 tej decyzji ramowej.
68.
Ponadto w niniejszej sprawie zainteresowany kładzie nacisk na natychmiastowe wykonanie podstawowych gwarancji procesowych w ramach ścigania karnego w Niderlandach, co stanowi zasadniczy powód odroczenia przekazania przez prokuratora na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o przekazywaniu. Jednakże okoliczność ta nie stanowi „przeszkody prawnej” w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 65 powyżej, ponieważ odnosi się ona jedynie do stosowania art. 23 decyzji ramowej 2002/584, a nie do stosowania art. 24 ust. 1 tej decyzji ramowej, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.
69.
Wreszcie prawdą jest, że oparta na art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 decyzja o pozostawieniu w areszcie osoby, której dotyczy wniosek, w wykonującym nakaz państwie członkowskim zamiast przekazania jej do wydającego nakaz państwa członkowskiego w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania, stanowi, podobnie jak kara orzeczona przez wydające nakaz państwo członkowskie, środek wchodzący w zakres stosowania art. 6 karty i powinna być ona ograniczona w czasie ( ). Jednakże ewentualne odpowiadające jej ograniczenie wolności osoby, której dotyczy wniosek, jest w pełni rekompensowane przez obowiązek zaliczenia przez wydające nakaz państwo członkowskie każdego okresu aresztowania w wykonującym nakaz państwie członkowskim do całkowitego okresu pozbawienia wolności danej osoby w wydającym nakaz państwie członkowskim. W takich okolicznościach pozostawienie w areszcie tej osoby nie można zakwalifikować jako dodatkowego ograniczenia prawa do wolności, któremu wspomniana osoba musi w każdym wypadku podlegać w wydającym nakaz państwie członkowskim, ani jako środka nieproporcjonalnego w rozumieniu art. 52 ust. 1 zdanie drugie karty, pod warunkiem że okres aresztowania nie przekracza okresu kary pozbawienia wolności podlegającej odbyciu w wydającym nakaz państwie członkowskim.
70.
W konsekwencji proponuję, aby na pierwsze pytanie prejudycjalne odpowiedzieć w ten sposób, że art. 12 i art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 w związku z art. 6 karty nie stoją na przeszkodzie temu, aby osoba, której dotyczy wniosek, na której przekazanie ter fine w celu wykonania kary pozbawienia wolności została udzielona prawomocna zgoda, jednak której przekazanie zostało odroczone „aby mogła ona być sądzona w wykonującym nakaz państwie członkowskim […] z powodu czynu innego niż wymieniony w europejskim nakazie aresztowania”, pozostawała przez cały czas trwania tego postępowania karnego w areszcie w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania, pod warunkiem że okres aresztowania nie przekracza okresu kary pozbawienia wolności podlegającej odbyciu w wydającym nakaz państwie członkowskim.
V. Wnioski
71.
W świetle powyższych okoliczności proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne w następujący sposób:
1)
Artykuł 12 i art. 24 ust. 1 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r., w związku z art. 6 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej nie stoją na przeszkodzie temu, aby osoba, której dotyczy wniosek, na której przekazanie ter fine w celu wykonania kary pozbawienia wolności została udzielona prawomocna zgoda, jednak której przekazanie zostało odroczone „aby mogła ona być sądzona w wykonującym nakaz państwie członkowskim […] z powodu czynu innego niż wymieniony w europejskim nakazie aresztowania”, pozostawała przez cały czas trwania tego postępowania karnego w areszcie w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania, pod warunkiem że okres aresztowania nie przekracza okresu kary pozbawienia wolności podlegającej odbyciu w wydającym nakaz państwie członkowskim.
2)
Decyzja o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, zmienionej decyzją ramową 2009/299, w związku z jej art. 6 ust. 2 i motywem 8 owej decyzji ramowej stanowi środek „wykonania” europejskiego nakazu aresztowania, a zatem powinien ją wydać „wykonujący nakaz organ sądowy”.
Naruszenie art. 24 ust. 1 wspomnianej decyzji ramowej 2002/584 w związku z jej art. 6 ust. 2, zgodnie z którym decyzję o odroczeniu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, podejmuje wykonujący nakaz organ sądowy, wymaga zwolnienia tej osoby, bez uszczerbku dla możliwości konwalidacji przez ów organ tego naruszenia poprzez, w szczególności, prawidłową wykładnię właściwych przepisów prawa krajowego lub istnienie w prawie krajowym podstawy prawnej uzasadniającej pozostawienie w areszcie owej osoby z innych powodów.
3)
Artykuł 24 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 decyzji ramowej 2002/584, zmienionej decyzją ramową 2009/299, w związku z art. 47 i 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej nie stoją co do zasady na przeszkodzie temu, aby przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, zostało odroczone w celu przeprowadzenia postępowania karnego w wykonującym nakaz państwie członkowskim z tego względu, że osoba, której dotyczy wniosek, nie zamierza zrezygnować z prawa do udziału w tym postępowaniu karnym. W ramach wykonywania swobody oceny przysługującej wykonującemu nakaz organowi sądowemu na podstawie art. 24 tej decyzji ramowej organ ów jest jednak zobowiązany do zbadania, czy ograniczenie wykonywania przez osobę, której dotyczy wniosek, przysługujących jej podstawowych gwarancji proceduralnych może być usprawiedliwione w świetle potencjalnie rozbieżnych uzasadnionych interesów państwa członkowskiego wydającego i państwa członkowskiego wykonującego nakaz.
( ) Język oryginału: francuski.
( ) C‑804/21 PPU, EU:C:2022:307, pkt 66.
( ) Zobacz także moją opinię w sprawie C i CD (Przeszkody prawne w wykonaniu decyzji o przekazaniu) (C‑804/21 PPU, EU:C:2022:182, pkt 73–76).
( ) Wyrok z dnia 24 listopada 2020 r., Openbaar Ministerie (podrabianie dokumentów) (C‑510/19, EU:C:2020:953, pkt 56).
( ) Zobacz podobnie i analogicznie wyrok z dnia 24 listopada 2020 r., Openbaar Ministerie (Podrabianie dokumentów) (C‑510/19, EU:C:2020:953, pkt 44–49 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 24 listopada 2020 r., Openbaar Ministerie (Podrabianie dokumentów) (C‑510/19, EU:C:2020:953, pkt 54, 67, 72); z dnia 28 kwietnia 2022 r., C i CD (Przeszkody prawne w wykonaniu decyzji o przekazaniu) (C‑804/21 PPU, EU:C:2022:307, pkt 61). Zobacz także w odniesieniu do służb policji moją opinię w sprawie C i CD (Przeszkody prawne w wykonaniu decyzji o przekazaniu) (C‑804/21 PPU, EU:C:2022:182, pkt 72, 73).
( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 24 listopada 2020 r., Openbaar Ministerie (Podrabianie dokumentów) (C‑510/19, EU:C:2020:953, pkt 44–47, 54 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 24 listopada 2020 r., Openbaar Ministerie (Podrabianie dokumentów) (C‑510/19, EU:C:2020:953, pkt 49–51 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz orzecznictwo przytoczone w pkt 31 i 32 powyżej.
( ) Wyrok z dnia 24 listopada 2020 r., Openbaar Ministerie (podrabianie dokumentów) (C‑510/19, EU:C:2020:953, pkt 52, 53).
( ) Wyroki: z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 49–51); z dnia 10 sierpnia 2017 r., Tupikas (C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628, pkt 58–60); z dnia 22 grudnia 2017 r., Ardic (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026, pkt 73).
( ) Dz.U. 2016, L 65, s. 1.
( ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 32).
( ) Wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 35–37). Co się tyczy warunków takiego zrzeczenia się, które musi nastąpić z własnej woli i zostać wykazane w sposób jednoznaczny, zob. wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 49).
( ) Wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 49); z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 54).
( ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 20 grudnia 2017 r., Prequ’ Italia (C‑276/16, EU:C:2017:1010, pkt 50); z dnia 13 września 2018 r., UBS Europe i in. (C‑358/16, EU:C:2018:715, pkt 62); z dnia 16 października 2019 r., Glencore Agriculture Hungary (C‑189/18, EU:C:2019:861, pkt 43).
( ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 26 października 2021 r., Openbaar Ministerie (Prawo do bycia wysłuchanym przed wykonującym nakaz organem sądowym) (C‑428/21 PPU i C‑429/21 PPU, EU:C:2021:876, pkt 43, 44 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 22 lutego 2022 r., Openbaar Ministerie (Sąd ustanowiony ustawą w wydającym nakaz państwie członkowskim) (C‑562/21 PPU i C‑563/21 PPU, EU:C:2022:100, pkt 48, 49 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz postanowienie z dnia 12 lutego 2019 r., RH (C‑8/19 PPU, EU:C:2019:110, pkt 31 i nast.); wyrok z dnia 29 lipca 2019 r., Gambino i Hyka (C‑38/18, EU:C:2019:628, pkt 38 i nast.).
( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 13 listopada 2018 r., Raugevicius (C‑247/17, EU:C:2018:898, pkt 36 i nast.).
( ) Zobacz pkt 19 i 20 niniejszej opinii.
( ) Zobacz pkt 29 niniejszej opinii.
( ) Zobacz wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., C i CD (Przeszkody prawne w wykonaniu decyzji o przekazaniu) (C‑804/21 PPU, EU:C:2022:307, punkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., C i CD (Przeszkody prawne w wykonaniu decyzji o przekazaniu) (C‑804/21 PPU, EU:C:2022:307, punkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz pkt 55–57 niniejszej opinii.
( ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 58, 59); z dnia 25 stycznia 2017 r., Vilkas (C‑640/15, EU:C:2017:39, pkt 43).
© Unia Europejska, źródło: EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), pozyskano 13.07.2026. Autentyczne są wyłącznie wersje opublikowane w Dz. Urz. UE. · Źródło