C-519/08

Postanowienie Trybunału (siódma izba) z dnia 24 kwietnia 2009 r. – Koukou przeciwko Elliniko Dimosio (sprawa C‑519/08) Artykuł 104 § 3 akapit pierwszy regulaminu – Polityka społeczna – Dyrektywa 1999/70/WE – Klauzule 5 i 8 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony – Umowy o pracę na czas określony w sektorze publicznym – Kolejne umowy o pracę na czas określony – Obniżenie ogólnego poziomu ochrony pracowników – Środki mające na celu zapobieżenie nadużyciom – Sankcje – Całkowity zakaz przekształcania umów o pracę na czas określony w umowy o pracę na czas nieokreślony w ramach sektora publicznego – Skutki nienależytej transpozycji dyrektywy – Wykładnia zgodna 1.                     Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Dyrektywa 1999/70 – Środki mające na celu zapobieganie nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony (dyrektywa Rady 1999/70, załącznik, klauzula 5 pkt 1 lit. a), klauzula 8 pkt 3) (pkt 48, 59, 72, 81, 91, 102, 133; pkt 1–6, 8 sentencji) 2.                     Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Dyrektywa 1999/70 – Zakaz obniżania ogólnego poziomu ochrony pracowników objętego wspomnianym porozumieniem (dyrektywa Rady 1999/70, załącznik, klauzula 5 pkt 1, klauzula 8 pkt 3) (pkt 124; pkt 7 sentencji) Przedmiot Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – Monomeles Protodikeio Athinon – Wykładnia klauzuli 5 i 3 załącznika do dyrektywy Rady 1999/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.U. L 175, s. 43) – Obiektywne powody, uzasadniające nieograniczone odnawianie umów o pracę na czas określony – Nałożony przez przepisy krajowe obowiązek zawierania takich umów – Zakaz ustanawiania przepisów, mających na celu transpozycję porozumienia, które powodowałyby obniżenie poziomu ochrony pracowników – Pojęcie obniżenia Sentencja 1) Klauzulę 5 pkt 1 lit. a) Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego w dniu 18 marca 1999 r., i załączonego do dyrektywy Rady 1999/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, przez UNICE, CEEP oraz ETUC należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie zawieraniu kolejnych umów o pracę na czas określony, dla którego jedynym uzasadnieniem jest okoliczność, że odbywa się to na podstawie przepisów ustawodawczych lub ogólnych przepisów wykonawczych państwa członkowskiego. Przeciwnie, pojęcie „obiektywnych powodów” w rozumieniu rzeczonej klauzuli wymaga, aby zawarcie tego szczególnego rodzaju stosunków pracy, w takim kształcie, w jakim stanowią przepisy krajowe, było uzasadnione istnieniem konkretnych okoliczności związanych, w szczególności z daną działalnością i z warunkami jej wykonywania. 2) Klauzulę 5 pkt 1 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie przyjęciu przepisów krajowych takich jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym i które, tytułem środków mających zapobiegać nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony, ustanawiają obowiązek przestrzegania limitu odnoszącego się do maksymalnego czasu trwania tych umów, przewidując jednocześnie wyjątki od tego ograniczenia dotyczące określonych kategorii pracowników, jeśli pracownicy ci mogą korzystać z przynajmniej jednego z wymienionych w rzeczonej klauzuli środków mających zapobiec nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony. 3) Klauzulę 5 pkt 1 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie przyjęciu przepisów krajowych takich jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym i które, tytułem środków zaradczych w przedmiocie kolejnych umów o pracę na czas określony, ustanawiają obowiązek zapłaty wynagrodzenia i odszkodowania, a także sankcje karne i dyscyplinarne, jeśli – co podlega zbadaniu przez sąd krajowy – warunki stosowania i rzeczywiste wprowadzenie w życie mających znaczenie przepisów prawa krajowego są odpowiednie dla zapewnienia karalności nadużywania przez administrację publiczną kolejnych umów o pracę na czas określony. 4) Klauzulę 5 pkt 1 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy wewnętrzny porządek prawny państwa członkowskiego nie przewiduje w ramach sektora publicznego innych skutecznych środków mających zapobiegać i ewentualnie prowadzić do karania nadużywania kolejnych umów o pracę na czas określony – co podlega zbadaniu przez sąd krajowy – stoi ona na przeszkodzie przyjęciu takich przepisów krajowych jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, jeśli nie stosuje się ich ratione temporis do kolejnych umów o pracę na czas określony, które zostały zawarte lub odnowione po upływie terminu transpozycji dyrektywy 1999/70, lecz utraciły ważność w dniu wejścia w życie tych przepisów lub w jakimkolwiek momencie w trakcie trzech miesięcy poprzedzających ten dzień. 5) W takich okolicznościach jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, klauzulę 5 pkt 1 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy wewnętrzny porządek prawny państwa członkowskiego przewiduje w ramach sektora publicznego inne skuteczne środki mające zapobiegać i ewentualnie prowadzić do karania nadużywania kolejnych umów o pracę na czas określony w rozumieniu tegoż pkt 1, nie stoi ona na przeszkodzie stosowaniu przepisów prawa krajowego, które bezwzględnie zakazują przekształcania wyłącznie w sektorze publicznym w umowę na czas nieokreślony kolejnych umów o pracę zawartych na czas określony, mających w rzeczywistości na celu zaspokojenie zwyczajnych i stałych potrzeb pracodawcy, które należałoby uznać za nadużycie. Na sądzie odsyłającym spoczywa jednakże obowiązek dokonania oceny, w jakim zakresie w świetle przesłanek stosowania oraz rzeczywistego wykonywania istotnych przepisów prawa krajowego stanowi ono odpowiedni środek pozwalający na unikanie i w razie potrzeby karanie nadużyć przy wykorzystywaniu przez administrację publiczną kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony. 6) Klauzulę 5 pkt 1 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony należy interpretować w ten sposób, że co do zasady nie stoi ona na przeszkodzie temu, aby spory związane z nadużywaniem umów o pracę na czas określony w sektorze publicznym wchodziły w zakres wyłącznej właściwości sądów administracyjnych. Do sądu krajowego należy jednak zbadanie, czy zagwarantowane zostało prawo do skutecznej ochrony sądowej przy poszanowaniu zasad skuteczności i równoważności. 7) Klauzulę 8 pkt 3 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie przyjęciu przepisów krajowych takich jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym i które dla celów stwierdzenia nadużycia umów o pracę na czas określony ustanawiają dodatkowe przesłanki w porównaniu z tymi, które ustanawiały uprzednio obowiązujące przepisy prawa wewnętrznego takie jak w szczególności art. 8 ust. 3 ustawy 2112/1920, dotyczący obowiązkowego rozwiązania umowy o pracę pracowników z sektora prywatnego, jeśli – co podlega zbadaniu przez sąd krajowy – przesłanki te dotyczą ograniczonej kategorii pracowników, którzy zawarli umowę o pracę na czas określony, lub są rekompensowane przez przyjęcie środków zapobiegania nadużywaniu umów o pracę na czas określony w rozumieniu klauzuli 5 pkt 1 tego porozumienia ramowego. 8) Na sądzie krajowym spoczywa obowiązek nadania odnośnym przepisom prawa krajowego, tak dalece jak jest to możliwe, wykładni zgodnej z klauzulą 5 pkt 1 i klauzulą 8 pkt 3 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony oraz ustalenia w tych ramach, czy przepis prawa krajowego taki jak art. 8 ust. 3 ustawy 2112/1920 powinien zostać zastosowany w sporze przed nim zawisłym w miejsce pewnych przepisów prawa krajowego.