C-52/13

WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba) z dnia 13 marca 2014 r. ( *1 ) „Odesłanie prejudycjalne — Dyrektywa 2006/114/WE — Pojęcia „reklamy wprowadzającej w błąd” i „reklamy porównawczej” — Przepisy krajowe uznające reklamę wprowadzającą w błąd i niedozwoloną reklamę porównawczą za dwa odrębne czyny niezgodne z prawem” W sprawie C‑52/13 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Consiglio di Stato (Włochy) postanowieniem z dnia 16 listopada 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 31 stycznia 2013 r., w postępowaniu: Posteshop SpA – Divisione Franchising Kipoint przeciwko Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato, Presidenza del Consiglio dei Ministri, przy udziale: Cg srl, Tacoma srl, TRYBUNAŁ (ósma izba), w składzie: C.G. Fernlund, prezes izby, A. Ó Caoimh i E. Jarašiūnas (sprawozdawca), sędziowie, rzecznik generalny: E. Sharpston, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi przedstawione: — w imieniu Posteshop SpA – Divisione Franchising Kipoint przez A. Vallefuoco oraz V. Vallefuoco, avvocati, — w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez S. Fiorentina, avvocato dello Stato, — w imieniu rządu austriackiego przez A. Poscha, działającego w charakterze pełnomocnika, — w imieniu Komisji Europejskiej przez C. Zadrę oraz M. van Beeka, działających w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy 2006/114/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej (wersja ujednolicona) (Dz.U. L 376, s. 21). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Posteshop SpA – Divisione Franchising Kipoint (zwaną dalej „Posteshop”) a Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (urzędem ochrony konkurencji i rynku, zwanym dalej „Autorità”) i Presidenza del Consiglio dei Ministri (kancelarią prezesa rady ministrów) dotyczącego decyzji stwierdzającej prowadzenie przez Posteshop reklamy wprowadzającej w błąd. Ramy prawne Prawo Unii Motywy 1, 3, 8 i 16–18 dyrektywy 2006/114 mają następujące brzmienie: „(1) Dyrektywa Rady 84/450/EWG z 10 września 1984 r. dotycząca reklamy wprowadzającej w błąd [(Dz.U. L 250, s. 17)] była kilkakrotnie znacząco zmieniana […]. Dla zapewnienia jasności i zrozumiałości powyższa dyrektywa powinna więc zostać skodyfikowana. […] (3) Reklama wprowadzająca w błąd i niedozwolona reklama porównawcza mogą prowadzić do zakłócenia konkurencji na rynku wewnętrznym. […] (8) Reklama porównawcza, o ile porównuje ona cechy zasadnicze, istotne, weryfikowalne i reprezentatywne i jeśli nie wprowadza w błąd, może być w pełni uprawnionym środkiem informowania konsumentów na temat tego, co jest dla nich korzystne […]. […] (16) Osoby lub organizacje uważane na mocy prawa krajowego za mające uzasadniony interes w sprawie muszą mieć możliwość wszczynania postępowania przeciwko reklamie wprowadzającej w błąd i niedozwolonej reklamie porównawczej przed sądem lub przed organem administracji, który jest właściwy do rozstrzygania skarg albo wszczynania stosownego postępowania sądowego. (17) Sądy lub organy administracyjne muszą posiadać uprawnienia umożliwiające im zarządzenie lub uzyskanie zaprzestania reklamy wprowadzającej w błąd i niedozwolonej reklamy porównawczej […]. (18) Dobrowolna kontrola wykonywana przez branżowe organy samorządowe w celu wyeliminowania reklamy wprowadzającej w błąd i niedozwolonej reklamy porównawczej może spowodować uniknięcie odwołania się do procedur administracyjnych lub sądowych i dlatego powinna być popierana”. Zgodnie z art. 1 dyrektywy 2006/114: „Celem niniejszej dyrektywy jest ochrona przedsiębiorców przed reklamą wprowadzającą w błąd i jej negatywnymi skutkami oraz określenie warunków, w których reklama porównawcza jest dozwolona”. Artykuł 2 tej dyrektywy stanowi: „Do celów niniejszej dyrektywy: a) »reklama« oznacza przedstawienie w jakiejkolwiek formie w ramach działalności handlowej, gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów [rozpowszechniane] w celu wspierania zbytu towarów lub usług, w tym nieruchomości, praw i zobowiązań; b) »reklama wprowadzająca w błąd« oznacza każdą reklamę, która w jakikolwiek sposób, w tym przez swoją formę, wprowadza lub może wprowadzić w błąd osoby, do których jest skierowana lub dociera, i która, z powodu swojej zwodniczej natury, może wpłynąć na ich postępowanie gospodarcze lub która, z tych powodów, szkodzi lub może szkodzić konkurentowi; c) »reklama porównawcza« oznacza każdą reklamę, która wyraźnie lub przez domniemanie identyfikuje konkurenta albo towary lub usługi oferowane przez konkurenta”. […]”. Artykuł 3 wskazanej dyrektywy stanowi, że przy określaniu, czy reklama jest reklamą wprowadzającą w błąd, należy wziąć pod uwagę wszystkie jej cechy oraz określa niektóre istotne informacje w tym celu. Artykuł 4 tejże dyrektywy określa warunki, przy spełnieniu których reklama porównawcza jest dozwolona. Zgodnie z art. 5 dyrektywy 2006/114: „1.   Państwa członkowskie zapewniają w interesie przedsiębiorców i konkurentów odpowiednie i skuteczne środki dla zwalczania reklamy wprowadzającej w błąd i dla wykonania przepisów dotyczących reklamy porównawczej. […] 3.   Zgodnie z przepisami prawnymi określonymi w ust. 1 i 2 państwa członkowskie przyznają sądom i organom administracyjnym uprawnienia umożliwiające im, w przypadkach kiedy uznają takie środki za konieczne, biorąc pod uwagę interesy wszystkich zainteresowanych, w szczególności interes publiczny: a) nakazanie zaprzestania reklamy lub wszczęcie właściwego postępowania sądowego w celu nakazania zaprzestania reklamy wprowadzającej w błąd lub niedozwolonej reklamy porównawczej, lub b) jeżeli reklama wprowadzająca w błąd lub niedozwolona reklama porównawcza nie została jeszcze opublikowana, ale jej publikacja jest bliska, zakazanie publikacji reklamy lub wszczęcie właściwego postępowania w celu wydania zakazu takiej publikacji. […] 4.   Ponadto państwa członkowskie mogą przyznać sądom lub organom administracyjnym uprawnienia umożliwiające im, w celu wyeliminowania trwałych skutków reklamy wprowadzającej w błąd lub niedozwolonej reklamy porównawczej, której zaprzestanie zostało nakazane w wyniku ostatecznej decyzji: a) wymaganie publikacji tej decyzji w całości lub w części i w takiej formie, którą [jaką] uznają za właściwą; b) wymaganie dodatkowo publikacji informacji o sprostowaniu. […]”. Artykuł 6 tej dyrektywy stanowi: „Niniejsza dyrektywa nie wyklucza dobrowolnej kontroli, która może korzystać ze wsparcia państw członkowskich, reklamy wprowadzającej w błąd lub reklamy porównawczej, prowadzonej przez branżowe organy samorządowe […]”. Zgodnie z art. 8 ust. 1 dyrektywy 2006/114: „Niniejsza dyrektywa nie stoi na przeszkodzie utrzymaniu lub przyjęciu przez państwa członkowskie przepisów zmierzających do zapewnienia szerszej ochrony przedsiębiorców i konkurentów w odniesieniu do reklamy wprowadzającej w błąd”. Akapit pierwszy nie ma zastosowania do reklamy porównawczej w zakresie danego porównania”. Prawo włoskie Dekret ustawodawczy nr 145 z dnia 2 sierpnia 2007 r. dotyczący wdrożenia art. 14 dyrektywy 2005/29/WE zmieniającej dyrektywę 84/450/WE w sprawie reklamy wprowadzającej w błąd (GURI nr 207 z dnia 6 września 2007 r., zwany dalej „dekretem ustawodawczym nr 145/2007”) w art. 1 ust. 1 stanowi: „Przepisy niniejszego dekretu ustawodawczego mają chronić przedsiębiorców przed reklamą wprowadzającą w błąd i jej negatywnymi skutkami oraz określić warunki, w których reklama porównawcza jest dozwolona”. Artykuł 3 tego dekretu określa informacje pozwalające ocenić, czy reklama jest reklamą wprowadzającą w błąd. Artykuł 4 tego dekretu wymienia warunki, w których reklama porównawcza jest dozwolona. Zgodnie z art. 8 ust. 8 i 9 tegoż dekretu ustawodawczego: „8.   [Autorità], uznawszy reklamę za wprowadzającą w błąd lub za niedozwoloną reklamę porównawczą, zakazuje jej rozpowszechniania, jeśli nie została jeszcze opublikowana lub, jeśli doszło do jej publikacji, zakazuje dalszego jej rozpowszechniania. Decyzja tego organu może również nakładać na przedsiębiorcę obowiązek publikacji na jego koszt decyzji, również w formie skróconej, a także ewentualnie odpowiedniego sprostowania w celu powstrzymania skutków reklamy wprowadzającej w błąd lub reklamy porównawczej. 9.   Oprócz zakazu rozpowszechniania reklamy [Autorità] nakłada ponadto grzywnę w wysokości od 5000 [EUR] do 500000 [EUR], uwzględniając wagę oraz czas trwania naruszenia. W przypadku reklamy zawierającej ryzyko dla zdrowia lub bezpieczeństwa lub mogącej oddziaływać bezpośrednio lub pośrednio na nieletnich lub młodzież, grzywna nie może być niższa niż 50000 [EUR]”. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne Z decyzji odsyłającej wynika, że Autorità, w decyzji z dnia 30 marca 2010 r. uznał, iż rozpowszechnianie przez Posteshop reklamy promującej jej sieć franczyzową Kipoint stanowiło reklamę wprowadzającą w błąd w rozumieniu art. 1 i 3 dekretu ustawodawczego nr 145/2007. W rezultacie w tej samej decyzji zakazał on dalszego jej rozpowszechniania i nałożył na Posteshop grzywnę w wysokości 100000 EUR. Posteshop wniosła skargę na tę decyzję do Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalnego sądu administracyjnego dla Lazio). Sąd ten oddalił skargę jako bezzasadną, orzekając w szczególności, że z art. 1 oraz art. 5 ust. 3 lit. a) i b) i art. 5 ust. 4 dyrektywy 2006/114 wynika, że system ochrony wprowadzony dyrektywą nie dotyczy wyłącznie przypadków, w których reklama obejmuje jednocześnie aspekty reklamy wprowadzającej w błąd i niedozwolonej reklamy porównawczej. Posteshop wniosła odwołanie od tego orzeczenia do sądu odsyłającego. Posteshop podnosi w szczególności przed tym sądem, że z motywu 3 i art. 5 dyrektywy 2006/114 wynika, że ma ona na celu wprowadzenie sankcji wyłącznie w sytuacjach stanowiących jednocześnie reklamę wprowadzającą w błąd i niedozwoloną reklamę porównawczą i że w taki sposób należy interpretować dekret ustawodawczy nr 145/2007. W rezultacie nie można jej stawiać zarzutu naruszenia tych przepisów. Sąd odsyłający uważa, że wykładnia przyjęta przez Tribunale amministrativo regionale per il Lazio jest najbardziej przekonująca. Jednakże jego zdaniem stanowisko Posteshop, zgodnie z którym w odniesieniu do ochrony przedsiębiorców możliwość wprowadzenia w błąd jest wyłącznie przesłanką niezgodności z prawem reklamy porównawczej, nie jest pozbawione uzasadnienia, gdyż jest ono oparte na motywach 3, 8 i 16–18 dyrektywy 2006/114, które mówią o „reklamie wprowadzającej w błąd i niedozwolonej reklamie porównawczej”. W takich okolicznościach Consiglio di Stato postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy dyrektywę [2006/114] należy interpretować w ten sposób, że w odniesieniu do ochrony przedsiębiorców dotyczy ona reklamy będącej jednocześnie reklamą wprowadzającą w błąd i niedozwoloną reklamą porównawczą, czy też dwóch odrębnych niezgodnych z prawem zachowań, mających również samodzielne znaczenie, polegających, odpowiednio, na reklamie wprowadzającej w błąd i niedozwolonej reklamie porównawczej?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Poprzez swe pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy dyrektywę 2006/114 należy interpretować w ten sposób, że w odniesieniu do ochrony przedsiębiorców dotyczy ona reklamy wprowadzającej w błąd i niedozwolonej reklamy porównawczej jako dwóch niezależnych naruszeń, a w celu zakazania reklamy wprowadzającej w błąd i wprowadzenia sankcji względem takiej reklamy nie jest konieczne, aby reklama ta stanowiła również niedozwoloną reklamę porównawczą. W tym względzie należy zauważyć, że po pierwsze, jak wskazuje sąd odsyłający, motywy 3 i 16–18 dyrektywy 2006/114 posługują się we włoskiej wersji językowej zwrotem „pubblicità ingannevole ed illegittimamente comparativa” (reklama wprowadzająca w błąd i w sposób niedozwolony porównawcza), co mogłoby sugerować, że dotyczą reklamy, która jednocześnie wprowadza w błąd i stanowi niedozwoloną reklamę porównawczą. Po drugie, rzeczony motyw 3 posługuje się w szczególności we francuskiej wersji językowej sformułowaniem „publicité trompeuse et […] publicité comparative illicite” (reklama wprowadzająca w błąd i […] niedozwolona reklama porównawcza), a motywy 16–18 używają w tej ostatniej wersji językowej sformułowania „publicité trompeuse ou […] publicité comparative illicite” (reklama wprowadzająca w błąd lub […] reklama porównawcza), co – przeciwnie – pozwala przyjąć, że chodzi o dwa równe rodzaje reklamy. Jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sformułowanie użyte w jednej z wersji językowych przepisów prawa Unii nie może służyć za jedyną podstawę wykładni tych przepisów. W przypadku rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii dane przepisy należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowią część (zob. wyroki: z dnia 12 listopada 1988 r. w sprawie C-149/97 Institute of the Motor Industry, Rec. s. I-7053, pkt 16 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 24 października 2013 r. w sprawie C‑277/12 Drozdovs, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszym przypadku należy przypomnieć w pierwszej kolejności, że zgodnie z art. 1 dyrektywy 2006/114 dąży ona do dwojakiego celu, obejmującego, po pierwsze, ochronę przedsiębiorców przed wprowadzającą w błąd reklamą i jej negatywnymi skutkami, oraz po drugie, określenie warunków, w których reklama porównawcza jest dozwolona. W drugiej kolejności należy stwierdzić, że pojęcia „reklamy wprowadzającej w błąd” oraz „reklamy porównawczej” stanowią przedmiot odrębnych definicji, zawartych odpowiednio w art. 2 lit. b) i art. 2 lit. c) dyrektywy 2006/114. W trzeciej kolejności – z art. 5 ust. 3 lit. a) i b) i art. 6 tej dyrektywy wynika, że należy zapewnić możliwość wniesienia skargi w związku z każdą reklamą wprowadzającą w błąd lub każdą niedozwoloną reklamą porównawczą do właściwych sądów lub organów administracyjnych państw członkowskich, a te sądy lub organy powinny być uprawnione do podjęcia środków w celu nakazania zaprzestania reklamy wprowadzającej w błąd lub niedozwolonej reklamy porównawczej lub zakazania ich publikacji, przy czym państwa członkowskie mogą wspierać dobrowolną kontrolę w celu usunięcia reklamy wprowadzającej w błąd lub niedozwolonej reklamy porównawczej. W odróżnieniu od motywów 16–18 dyrektywy 2006/114 we włoskiej wersji językowej, użycie w tych artykułach spójnika „lub” we wszystkich wersjach językowych zakłada zatem możliwość przyjęcia takich środków w odniesieniu do reklamy wprowadzającej w błąd lub względem niedozwolonej reklamy porównawczej, nie wymagając przy tym łącznego występowania tych dwóch okoliczności w celu zajścia naruszenia. W czwartej kolejności – z dyrektywy 2006/114 wynika jasno, że przepisy dotyczące reklamy wprowadzającej w błąd i przepisy dotyczące reklamy porównawczej posługują się odmienną logiką. Dyrektywa ta przewiduje w art. 3 minimalne kryteria i cele dla potrzeb określenia, czy reklama wprowadza w błąd, a zatem jest niedozwolona, podczas gdy art. 4 wskazanej dyrektywy wymienia kumulatywne warunki, od których spełnienia zależy możliwość uznania reklamy porównawczej za dozwoloną (zob. podobnie wyroki: z dnia 18 czerwca 2009 r. w sprawie C-487/07 L’Oréal i in., Zb.Orz. s. I-5185, pkt 67; a także z dnia 18 listopada 2010 r. w sprawie C-159/09 Lidl, Zb.Orz. s. I-11761, pkt 16), a motyw 8 dyrektywy 2006/114 przypomina ponadto, że ta reklama może być w pełni uprawnionym środkiem informowania konsumentów na temat tego, co jest dla nich korzystne. Z informacji tych wynika, że w ramach tej dyrektywy reklama wprowadzająca w błąd i niedozwolona reklama porównawcza stanowią, każda z nich, niezależne naruszenie. Wykładnię tę potwierdza analiza rozwoju uregulowań Unii w dziedzinie reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej. Dyrektywa 84/450 w pierwotnym brzmieniu dotyczyła wyłącznie reklamy wprowadzającej w błąd. Uregulowania dotyczące reklamy porównawczej zostały wprowadzone do tej ostatniej dyrektywy dyrektywą 97/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 października 1997 r. zmieniającą dyrektywę 84/450/EWG dotyczącą reklamy wprowadzającej w błąd w celu włączenia do niej reklamy porównawczej (Dz.U. L 290, s. 18). Celem dyrektywy 97/55, zgodnie z jej motywem 18 było ustanowienie warunków dopuszczalności reklamy porównawczej. Natomiast dyrektywa ta w żadnym razie nie zmieniła przepisów dyrektywy 84/450 dotyczących reklamy wprowadzającej w błąd. Następnie dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) (Dz.U. L 149, s. 22) ograniczyła zakres stosowania dyrektywy 84/450 do ochrony przedsiębiorców. Wreszcie dyrektywa 2006/114 ujednoliciła tę ostatnią dyrektywę. Wynika stąd, że prawodawca Unii nie miał zamiaru, przyjmując dyrektywy 97/55 i 2006/114, zmieniać uregulowań dotyczących reklamy wprowadzającej w błąd przewidzianych w dyrektywie 84/450, z wyjątkiem ograniczenia jej zakresu stosowania. W świetle ogółu powyższych rozważań na przedłożone pytanie należy odpowiedzieć, że dyrektywę 2006/114 należy interpretować w ten sposób, że w odniesieniu do ochrony przedsiębiorców dotyczy ona reklamy wprowadzającej w błąd i niedozwolonej reklamy porównawczej jako dwóch niezależnych naruszeń, a w celu zakazania reklamy wprowadzającej w błąd i wprowadzenia sankcji względem takiej reklamy nie jest konieczne, aby reklama ta stanowiła również niedozwoloną reklamę porównawczą. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:   Dyrektywę 2006/114/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącą reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej należy interpretować w ten sposób, że w odniesieniu do ochrony przedsiębiorców dotyczy ona reklamy wprowadzającej w błąd i niedozwolonej reklamy porównawczej jako dwóch niezależnych naruszeń, a w celu zakazania reklamy wprowadzającej w błąd i wprowadzenia sankcji względem takiej reklamy nie jest konieczne, aby reklama ta stanowiła również niedozwoloną reklamę porównawczą.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: włoski.