C-526/23

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) z dnia 28 listopada 2024 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i uznawanie orzeczeń sądowych oraz ich wykonywanie – Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 – Jurysdykcja szczególna – Powództwo w sprawach dotyczących umów – Artykuł 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie – Umowa o świadczenie usług – Oprogramowanie opracowane w jednym państwie członkowskim, dostosowane do potrzeb klienta mającego miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim – Miejsce wykonania W sprawie C‑526/23 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria) postanowieniem z dnia 13 lipca 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 17 sierpnia 2023 r., w postępowaniu: VariusSystems digital solutions GmbH przeciwko GR, właścicielce przedsiębiorstwa B & G, TRYBUNAŁ (druga izba), w składzie: F. Biltgen (sprawozdawca), prezes pierwszej izby, pełniący obowiązki prezesa drugiej izby, M.L. Arastey Sahún, prezes piątej izby, i J. Passer, sędzia, rzecznik generalny: J. Richard de la Tour, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu VariusSystems digital solutions GmbH – S. Duschel, K. Hanten i C. Kurz, Rechtsanwälte, – w imieniu GR, właścicielki przedsiębiorstwa B & G – T. Börner i S. Scheed, Rechtsanwälte, – w imieniu Komisji Europejskiej – L. Hohenecker i S. Noë, w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 5 września 2024 r., wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1). Wniosek ten został złożony w ramach sporu między spółką VariusSystems digital solutions GmbH (zwaną dalej „VariusSystems”), z siedzibą w Austrii, a GR, właścicielką przedsiębiorstwa B & G, z siedzibą w Niemczech, w przedmiocie zapłaty wynagrodzenia z tytułu opracowania i obsługi oprogramowania wdrożonego przez VariusSystems. Ramy prawne Motywy 15 i 16 rozporządzenia nr 1215/2012 mają następujące brzmienie: „(15) Przepisy o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne i opierać się na zasadzie, że jurysdykcję w ogólności mają sądy miejsca zamieszkania pozwanego. Tak ustalona jurysdykcja powinna mieć miejsce [powinna znajdować zastosowanie] zawsze, z wyjątkiem kilku dokładnie określonych przypadków, w których ze względu na przedmiot sporu lub autonomię stron uzasadnione jest inne kryterium powiązania. […] (16) Jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania powinna zostać uzupełniona jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Istnienie ścisłego związku powinno zagwarantować pewność prawną oraz uniknięcie możliwości pozywania pozwanego przed sąd państwa członkowskiego, którego pozwany nie mógł rozsądnie przewidzieć. […]”. Artykuł 4 tego rozporządzenia stanowi w ust. 1: „Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane, niezależnie od ich obywatelstwa, przed sądy tego państwa członkowskiego”. Artykuł 7 wspomnianego rozporządzenia przewiduje: „Osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, może być pozwana w innym państwie członkowskim: 1) a) w sprawach dotyczących umowy – przed sądy miejsca wykonania danego zobowiązania; b) do celów niniejszego przepisu – i o ile nie uzgodniono inaczej – miejscem wykonania danego zobowiązania jest: – w przypadku sprzedaży rzeczy ruchomych – miejsce w państwie członkowskim, w którym rzeczy te zgodnie z umową zostały albo miały zostać dostarczone, – w przypadku świadczenia usług – miejsce w państwie członkowskim, w którym usługi zgodnie z umową były świadczone albo miały być świadczone; c) jeżeli lit. b) nie ma zastosowania, stosuje się lit. a); […]”. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne VariusSystems opracował dla GR oprogramowanie umożliwiające analizę testów przesiewowych na COVID-19. VariusSystems i GR zawarli ustnie umowę, której przedmiotem było opracowanie, a także obsługa tego oprogramowania na potrzeby jego eksploatacji w Niemczech. VariusSystems powinien był otrzymywać wynagrodzenie za każde skutecznie wykonane badanie. Strony nie uzgodniły konkretnego miejsca wykonania zobowiązania ani nie wyznaczyły sądu właściwego w razie sporu. Z akt znajdujących się w posiadaniu Trybunału wynika, że przedmiotem sporu między stronami jest zgodność wspomnianego oprogramowania ze wszystkimi mającymi zastosowanie wymogami ustawowymi. VariusSystems wytoczył powództwo o zapłatę kwoty 101587,68 EUR, opierając jurysdykcję międzynarodową sądów austriackich na tej podstawie, że świadczenie przedmiotowych usług miało miejsce w Austrii. Zdaniem tej spółki oprogramowanie dostosowywano wprawdzie na bieżąco do jego eksploatacji w Niemczech, ale wszystkie prace wykonywano w Wiedniu (Austria). GR zakwestionowała międzynarodową jurysdykcję sądów austriackich, podnosząc, że w omawianym przypadku świadczona usługa polegała wyłącznie na eksploatacji tego oprogramowania w Niemczech, z poszanowaniem wymogów przewidzianych przez prawo niemieckie w tej dziedzinie. Sąd rozpoznający sprawę w pierwszej instancji stwierdził brak swojej jurysdykcji międzynarodowej, uznawszy, że miejscem wykonania przedmiotowej umowy jest siedziba przedsiębiorstwa GR. Sąd apelacyjny utrzymał w mocy to orzeczenie, stwierdzając co do istoty, że usługi, które nie są świadczone w określonym miejscu, uznaje się za wykonane w miejscu, w którym ich odbiorca uzyskuje do nich dostęp. Sąd ten przyjął w konsekwencji, że w omawianym przypadku to miejsce wykonania znajduje się w Niemczech. Sąd odsyłający, do którego została wniesiona skarga rewizyjna od wyroku sądu apelacyjnego, zastanawia się, czy, do celów określenia miejsca wykonania świadczenia w przypadku usług świadczonych na odległość decydujące jest miejsce, w którym świadczący daną usługę, w niniejszym przypadku VariusSystems, wykonał swoją pracę twórczą, czy też miejsce, w którym miało miejsce świadczenie tej usługi i w którym jej odbiorca, a mianowicie, w niniejszym przypadku GR, uzyskał do niej dostęp. W tych okolicznościach Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy wykładni art. 7 pkt 1 lit. b) rozporządzenia [nr 1215/2012] należy dokonywać w ten sposób, że w wypadku powództwa z tytułu umowy miejsce wykonania zobowiązania polegającego na opracowaniu i bieżącej eksploatacji oprogramowania dostosowanego do indywidualnych potrzeb zamawiającego mającego siedzibę w państwie członkowskim A (w niniejszej sprawie: w Niemczech) znajduje się: a) w miejscu, w którym ma miejsce prowadząca do powstania oprogramowania intelektualna twórczość (»programowanie«) przedsiębiorstwa mającego siedzibę w państwie członkowskim B (w niniejszej sprawie: w Austrii), czy też b) w miejscu, w którym oprogramowanie trafia do zamawiającego, a więc zostaje pobrane i jest eksploatowane?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że „miejscem wykonania” umowy, której przedmiotem jest opracowanie i obsługa oprogramowania dostosowanego do potrzeb klienta mającego siedzibę w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie, w którym ma siedzibę spółka, która zaprojektowała i zaprogramowała to oprogramowanie, jest miejsce, w którym miały miejsce proces projektowania i programowania tego oprogramowania, czy też miejsce, w którym klient uzyskuje do niego dostęp, to jest pobiera je i eksploatuje. W tym względzie należy przypomnieć, że rozporządzenie nr 1215/2012 ma na celu ujednolicenie przepisów o jurysdykcji w sprawach cywilnych i handlowych za pomocą zasad ustalania jurysdykcji, które są w wysokim stopniu przewidywalne, a tym samym dąży ono do osiągnięcia pewności prawa, która polega na wzmocnieniu ochrony prawnej osób zamieszkałych na terytorium Unii Europejskiej lub mających tam siedziby poprzez jednoczesne umożliwienie powodowi łatwego zidentyfikowania sądu, przed którym może on wytoczyć powództwo, a pozwanemu – racjonalnego przewidzenia sądu, przed jaki może on zostać pozwany (wyrok z dnia 14 września 2023 r., EXTÉRIA, C‑393/22, EU:C:2023:675, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo). Zasada jurysdykcji szczególnej w sprawach dotyczących umowy, przewidziana w art. 7 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012, odpowiada celowi bliskości i jest uzasadniona istnieniem ścisłego związku pomiędzy daną umową a sądem, przed którym toczy się postępowanie w jej sprawie (zob. podobnie wyrok z dnia 14 września 2023 r., EXTÉRIA, C‑393/22, EU:C:2023:675, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie, jak ustalił sąd odsyłający, przedmiotowa umowa dotyczy świadczenia usług w rozumieniu art. 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 1215/2012, jako że obejmuje pewien zbiór działań polegających na projektowaniu, programowaniu, utrzymywaniu i stałym dostosowywaniu zindywidualizowanego oprogramowania. Co się tyczy miejsca wykonania zobowiązań wynikających z takiej umowy, ów art. 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 1215/2012 definiuje w sposób autonomiczny ten łącznik w odniesieniu do owej umowy jako miejsce w państwie członkowskim, w którym usługi zgodnie ze wspomnianą umową były świadczone albo miały być świadczone, po to, aby zapewnić realizację celów w postaci ujednolicenia i przewidywalności zasad jurysdykcji sądowej, a tym samym pewności prawa. Ten autonomiczny łącznik może znaleźć zastosowanie do wszystkich powództw, których podstawę stanowi jedna i ta sama umowa o świadczenie usług (wyrok z dnia 14 września 2023 r., EXTÉRIA, C‑393/22, EU:C:2023:675, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo). Sądem właściwym, zgodnie z art. 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 1215/2012, dla rozpoznania roszczeń wywodzonych z umowy o świadczenie usług jest sąd państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się miejsce głównego świadczenia usług, które wynika z postanowień umowy, a wobec braku odnośnych postanowień – miejsce rzeczywistego wykonania tej umowy (zob. podobnie wyrok z dnia 8 marca 2018 r., Saey Home & Garden, C‑64/17, EU:C:2018:173, pkt 45). W razie wielości zobowiązań umownych należy ustalić świadczenie charakterystyczne w ramach danej umowy (zob. podobnie wyrok z dnia 15 czerwca 2017 r., Kareda, C‑249/16, EU:C:2017:472, pkt 40). Jeśli chodzi o umowę o dostarczenie oprogramowania, taką jak będąca przedmiotem postępowania głównego, należy stwierdzić, podobnie jak zauważyła Komisja Europejska w uwagach przedstawionych na piśmie, że zaprojektowanie i zaprogramowanie oprogramowania nie stanowią świadczeń charakterystycznych dla takiej umowy z tego względu, że usługa będąca jej przedmiotem nie zostaje skutecznie wykonana na rzecz danego klienta dopóty, dopóki to oprogramowanie nie jest operacyjne. Dopiero bowiem od tego momentu – w którym owo oprogramowanie może być eksploatowane, a jego jakość może zostać skontrolowana – wspomniana usługa będzie skutecznie wykonana. Zważywszy, że zobowiązanie charakterystyczne w ramach umowy o dostarczenie online oprogramowania takiego jak będące przedmiotem postępowania głównego polega na jego udostępnieniu danemu klientowi, za miejsce wykonania tej umowy należy uznać miejsce, w którym ten klient uzyskuje dostęp do niego, to znaczy miejsce, w którym je pobiera i eksploatuje. W sytuacji gdy przedmiotowe oprogramowanie ma być eksploatowane w różnych miejscach, należy uściślić, że owo miejsce wykonania znajduje się w miejscu zamieszkania owego klienta, a w przypadku gdy jest on spółką – w jej siedzibie, ponieważ są to miejsca pewne i możliwe do zidentyfikowania zarówno dla powoda, jak i pozwanego, i które z tego względu mogą ułatwić postępowanie dowodowe i organizację postępowania (zob. analogicznie wyrok z dnia 19 kwietnia 2012 r., Wintersteiger, C‑523/10, EU:C:2012:220, pkt 37). Wniosek ten zachowuje ważność bez względu na okoliczność, czy – jak podnosi GR – wymogi, jakie VariusSystems musiał spełnić, były ustanowione przez ustawodawstwo państwa członkowskiego miejsca zamieszkania klienta, a mianowicie Republiki Federalnej Niemiec. Choć prawdą jest, że taki łącznik materialny z tym państwem członkowskim odpowiada celom przewidywalności i bliskości, o których mowa odpowiednio w motywach 15 i 16 rozporządzenia nr 1215/2012, to jednak strony sporu w postępowaniu głównym nie zgadzają się co do zakresu tych wymogów, czego wyjaśnienie należy do dokonywanej przez właściwy sąd analizy merytorycznej. Tymczasem ustalenie miejsca wykonania umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 7 pkt 1 lit. b) tego rozporządzenia nie może zależeć od kryteriów właściwych analizie merytorycznej zagadnienia (zob. podobnie wyrok z dnia 25 marca 2021 r., Obala i lučice, C‑307/19, EU:C:2021:236, pkt 90). Mając na uwadze powyższe rozważania, na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że „miejscem wykonania” umowy, której przedmiotem jest opracowanie i obsługa oprogramowania dostosowywanego do potrzeb klienta mającego siedzibę w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie, gdzie ma siedzibę spółka, która zaprojektowała i zaprogramowała to oprogramowanie, jest miejsce, w którym klient uzyskuje do niego dostęp, to jest pobiera je i eksploatuje. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych   należy interpretować w ten sposób, że:   „miejscem wykonania” umowy, której przedmiotem jest opracowanie i obsługa oprogramowania dostosowywanego do potrzeb klienta mającego siedzibę w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie, gdzie ma siedzibę spółka, która zaprojektowała i zaprogramowała to oprogramowanie, jest miejsce, w którym klient uzyskuje do niego dostęp, to jest pobiera je i eksploatuje.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.