C-536/23

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JEANA RICHARDA DE LA TOURA przedstawiona w dniu 9 stycznia 2025 r. ( ) Sprawa C‑536/23 Bundesrepublik Deutschland przeciwko Mutua Madrileña Automovilista [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landgericht München I (sąd krajowy w Monachium I, Niemcy)] Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 – Artykuł 11 ust. 1 lit. b) – Artykuł 13 ust. 2 – Jurysdykcja w sprawach dotyczących ubezpieczenia – Zakres stosowania szczególnych norm jurysdykcyjnych – Wypadek drogowy – Bezpośrednie powództwo poszkodowanego przeciwko ubezpieczycielowi – Pojęcie „poszkodowanego” – Wstąpienie pracodawcy w prawa poszkodowanego w wypadku pracownika – Wytoczenie bezpośredniego powództwa przez państwo członkowskie jako pracodawcę – Miejsce zamieszkania powoda I. Wprowadzenie 1. Ustanawiając w rozporządzeniu (UE) nr 1215/2012 ( ) szczególne normy jurysdykcyjne w sprawach dotyczących ubezpieczenia, prawodawca Unii postawił sobie za cel ochronę strony słabszej ( ). O ile identyfikacja tej ostatniej jest relatywnie prosta, gdy spór toczy się, jak ma to miejsce w większości przypadków, między poszkodowanym w wypadku drogowym a zakładem ubezpieczeń, w którym ubezpieczony jest pojazd osoby odpowiedzialnej za ten wypadek, o tyle może się ona okazać bardziej skomplikowana, gdy powództwo wytacza pracodawca osoby poszkodowanej, który wstąpił w jej prawa. 2. Nie jest to sytuacja obca Trybunałowi, ponieważ orzekł on już, że z rozporządzenia nr 1215/2012 wynika, iż mający siedzibę w jednym państwie członkowskim pracodawca, który w okresie spowodowanej przez wypadek drogowy nieobecności swojego pracownika w dalszym ciągu wypłacał mu wynagrodzenie i który wstąpił w prawa owego pracownika względem mającego siedzibę w innym państwie członkowskim zakładu ubezpieczeń ubezpieczającego odpowiedzialność cywilną za pojazd mechaniczny uczestniczący w wypadku, może – w charakterze „poszkodowanego” w rozumieniu art. 11 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 44/2001 ( ) – pozwać wspomniany zakład ubezpieczeń przed sądy pierwszego państwa członkowskiego, jeżeli takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne ( ). 3. Odmienność niniejszego odesłania prejudycjalnego wynika z faktu, że poszkodowaną w wypadku drogowym jest urzędniczka, w związku z czym pracodawcą, który wstąpił w jej prawa, jest państwo. 4. W niniejszej opinii postaram się wyjaśnić powody, dla których przyjęte wcześniej przez Trybunał rozstrzygnięcie można, bez naruszenia litery i ducha rozporządzenia nr 1215/2012, zastosować w sytuacji, w której wnoszącym powództwo pracodawcą, który bezspornie wstąpił w prawa osoby poszkodowanej, jest państwo. Jednocześnie skorzystam również ze sposobności, jaką daje to odesłanie prejudycjalne, aby wyjaśnić i uszczegółowić wcześniejsze orzecznictwo Trybunału dotyczące ustalenia zarówno jurysdykcji międzynarodowej, jak i właściwości miejscowej do wytoczenia takiego powództwa w tym szczególnym przypadku, gdy łącznik miejsca zamieszkania powoda należy zastosować w odniesieniu do państwa. II. Ramy prawne 5. W niniejszej sprawie istotne są motywy 15, 16, 18 i 34, a także art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012. 6. Ponadto należy wskazać zawartą w rozdziale II sekcję 3 rozporządzenia nr 1215/2012, zatytułowaną „Jurysdykcja w sprawach dotyczących ubezpieczenia”, która to sekcja obejmuje art. 10–16 tego rozporządzenia. 7. Artykuł 10 tego rozporządzenia ma następujące brzmienie: „Nie naruszając przepisów art. 6 oraz art. 7 pkt 5, w sprawach dotyczących ubezpieczenia jurysdykcję określa niniejsza sekcja”. 8. Artykuł 11 ust. 1 lit. a) i b) wspomnianego rozporządzenia stanowi: „Ubezpieczyciel mający miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego może zostać pozwany: a) przed sądy państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania; b) w innym państwie członkowskim, w przypadku powództw ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uposażonego z tytułu ubezpieczenia – przed sąd miejsca, w którym powód ma miejsce zamieszkania […]”. 9. Artykuł 13 ust. 2 tego samego rozporządzenia stanowi: „Przepisy art. 10, 11 i 12 mają zastosowanie do powództw wytoczonych przez poszkodowanego bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi, jeżeli takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne”. 10. Wreszcie, art. 63 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 ma następujące brzmienie: „Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia przez miejsce zamieszkania w przypadku spółek i osób prawnych rozumie się miejsce, w którym znajduje się: a) ich statutowa siedziba; b) ich główny organ zarządzający; lub c) ich główne przedsiębiorstwo”. III. Okoliczności sporu w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne 11. Urzędniczka federalna zatrudniona w Deutsche Patent- und Markenamt (niemieckim urzędzie patentowym i znaków towarowych), oddział w Monachium (Niemcy), została poszkodowana w wypadku drogowym, który wydarzył się w dniu 8 marca 2020 r., gdy przebywała na urlopie w Hiszpanii. Wynajęty samochód, z którym urzędniczka zderzyła się, jadąc na rowerze, był ubezpieczony w zakresie odpowiedzialności cywilnej w hiszpańskim towarzystwie ubezpieczeniowym Mutua Madrileña Automovilista (zwanym dalej „zakładem ubezpieczeń”). 12. Z powodu odniesionych w tym wypadku drogowym obrażeń urzędniczka w okresie od dnia 8 marca 2020 r. do dnia 16 marca 2020 r. pozostawała niezdolna do pracy. Przez ten okres jej pracodawca – państwo niemieckie – wypłacał jej nadal wynagrodzenie. Pismem z dnia 25 stycznia 2021 r. państwo niemieckie wystąpiło do powołanego przez zakład ubezpieczeń w Niemczech przedstawiciela do spraw roszczeń ( ) o zwrot tego wynagrodzenia, to jest kwoty 1432,77 EUR. Przedstawiciel ten odmówił zapłaty, ponieważ uznał, że to urzędniczka spowodowała wypadek. 13. Państwo niemieckie, działając dalej jako pracodawca, wytoczyło wówczas przed Amtsgericht München (sąd rejonowy w Monachium, Niemcy) powództwo cywilne przeciwko zakładowi ubezpieczeń o zapłatę spornego wynagrodzenia. Zakład ubezpieczeń, którego siedziba znajduje się w Hiszpanii, podniósł zarzut braku jurysdykcji międzynarodowej tego sądu oraz zakwestionował zasadność roszczenia. 14. Wyrokiem z dnia 16 lutego 2022 r. Amtsgericht München (sąd rejonowy w Monachium) stwierdził brak swojej jurysdykcji międzynarodowej. Sąd ten orzekł, że państwo niemieckie nie może powoływać się na jurysdykcję, o której mowa w art. 11 ust. 1 lit. b) i art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012, ponieważ przepisy te ustanawiają wyjątek, który podlega wykładni ścisłej i nie obejmuje pracodawcy mającego status państwa. Po dokonaniu ogólnej oceny potrzeb ochrony Amtsgericht München (sąd rejonowy w Monachium) stwierdził, że państwo niemieckie, które niezależnie działa również jako organ zabezpieczenia społecznego, w szczególności w dziedzinach ubezpieczenia emerytalnego i zdrowotnego, nie może powoływać się na te przepisy. 15. Państwo niemieckie wniosło apelację do Landgericht München I (sądu krajowego Monachium I, Niemcy), będącego sądem odsyłającym. Twierdzi ono, że jako pracodawca urzędniczki jak najbardziej mogło powołać się na art. 11 ust. 1 lit. b) oraz art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012, ponieważ nabyło w drodze cesji ustawowej roszczenie urzędniczki o odszkodowanie względem ubezpieczyciela pojazdu uczestniczącego w wypadku, w którym ta została poszkodowana. Z orzecznictwa Trybunału odnoszącego się do zasad ustanowionych przez te przepisy ( ) wynika, po pierwsze, że nie należy dokonywać kazuistycznej oceny kryterium słabszej strony ani różnicować według tego kryterium, a po drugie, że aby zapewnić przewidywalność jurysdykcji, każdy cesjonariusz działający na podstawie subrogacji ustawowej, a nie jako ubezpieczyciel czy też organ zabezpieczenia społecznego, może wytoczyć powództwo przed sąd miejsca zamieszkania poszkodowanego. 16. Z kolei pozwany w postępowaniu głównym zakład ubezpieczeń podnosi przed sądem odsyłającym, że z celu ochrony wytyczonego przez art. 11 ust. 1 lit. b) i art. 13 rozporządzenia nr 1215/2012 wynika, iż na to uprzywilejowanie, będące odstępstwem od podstawowej zasady, jaką jest jurysdykcja sądu miejsca zamieszkania pozwanego, może powoływać się wyłącznie strona znajdująca się w słabszej pozycji w porównaniu z pozwanym przez nią ubezpieczycielem. Zresztą Trybunał orzekł, że możliwość ta nie przysługuje ani organowi zabezpieczenia społecznego, ani podmiotom profesjonalnym z sektora ubezpieczeniowego, niezależnie od ich wielkości ( ). Istnienie takiej słabszej pozycji należy wykluczyć, w sytuacji gdy powodem jest państwo członkowskie Unii, a zatem podmiot prawa międzynarodowego publicznego, tym bardziej gdy państwo to, tak jak strona powodowa w postępowaniu głównym, zapewnia świadczenia odpowiadające ze swej natury świadczeniom z zabezpieczenia społecznego oraz sprawuje nadzór nad sektorem ubezpieczeniowym na swoim terytorium. 17. Zdaniem sądu odsyłającego zasadność apelacji zależy od odpowiedzi na pytanie, czy sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, iż nie ma on jurysdykcji w świetle art. 11 ust. 1 lit. b) i art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012. Sąd odsyłający wskazuje w tym względzie, że strony postępowania głównego zgadzają się co do tego, iż państwo niemieckie, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami prawa hiszpańskiego ( ) oraz w związku z przewidzianą w niemieckim prawie instytucją wstąpienia w prawa osoby poszkodowanej ( ), zamierza wytoczyć powództwo bezpośrednie przeciwko zakładowi ubezpieczeń jako ubezpieczycielowi pojazdu uczestniczącego w wypadku, w którym urzędniczka doznała obrażeń. 18. Biorąc pod uwagę argumenty przedstawione przez każdą ze stron oraz stan orzecznictwa krajowego ( ), sąd odsyłający zastanawia się, czy państwo członkowskie, które jako pracodawca z mocy ustawy wstąpiło w prawa poszkodowanego w wypadku urzędnika i zamierza wytoczyć bezpośrednie powództwo przeciwko ubezpieczycielowi, może powoływać się na szczególne normy jurysdykcyjne w sprawach dotyczących ubezpieczenia ustanowione na rzecz „poszkodowanego” ( ) w art. 11 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 1215/2012 w związku z art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia w świetle jego motywów 15 i 18, mimo że regulacja ta ma charakter wyjątku. Sąd ten wskazuje, że ów pracodawca ma szczególny status prawny w ramach sporu w postępowaniu głównym, ponieważ jest on również podmiotem prawa międzynarodowego publicznego. 19. W tych okolicznościach Landgericht München I (sąd krajowy w Monachium I) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy wykładni art. 13 ust. 2 rozporządzenia [nr 1215/2012] w związku z art. 11 ust. 1 lit. b) [tego] rozporządzenia należy dokonywać w ten sposób, że również samo państwo członkowskie Unii Europejskiej jako pracodawca, który w okresie spowodowanej przez wypadek drogowy (tymczasowej) niezdolności do pracy swojego urzędnika w dalszym ciągu wypłacał mu wynagrodzenie i który wstąpił w prawa owego pracownika względem mającego siedzibę w innym państwie członkowskim zakładu ubezpieczeń ubezpieczającego odpowiedzialność cywilną za pojazd uczestniczący w wypadku, może – w charakterze »poszkodowanego« w rozumieniu [pierwszego] przepisu – pozwać wspomniany zakład ubezpieczeń przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania niezdolnego do pracy urzędnika, jeżeli takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne?”. 20. Państwo niemieckie, zakład ubezpieczeń, rząd hiszpański i Komisja przedstawili uwagi na piśmie. IV. Analiza 21. Z łącznej lektury art. 11 ust. 1 lit. b) i art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 wynika, że w sytuacji gdy dopuszczalne jest powództwo bezpośrednie poszkodowanego przeciwko ubezpieczycielowi ( ), ubezpieczyciel mający siedzibę na terytorium państwa członkowskiego może zostać pozwany w innym państwie członkowskim, przed sąd miejsca zamieszkania powoda. 22. Te przepisy szczególne dotyczące sektora ubezpieczeń ( ) ustanawiają zatem wyjątek ( ) od ogólnej zasady jurysdykcji miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego ( ), która to zasada wynika w szczególności z motywu 15, z art. 4 ust. 1 lub z art. 11 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1215/2012. Przepisy art. 11 ust. 1 lit. b) i art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia, jako korzystniejsze dla powoda, mają na celu ochronę strony słabszej ( ). 23. W wyroku MMA IARD Trybunał orzekał w przedmiocie przypadku prima facie bardzo zbliżonego do tego, którego dotyczy niniejsza sprawa prejudycjalna. I tak, orzekł on, że mający siedzibę w jednym państwie członkowskim pracodawca, który w okresie spowodowanej przez wypadek drogowy nieobecności swojego pracownika w dalszym ciągu wypłacał mu wynagrodzenie i który wstąpił w prawa owego pracownika względem mającego siedzibę w innym państwie członkowskim zakładu ubezpieczeń ubezpieczającego odpowiedzialność cywilną za pojazd mechaniczny uczestniczący w wypadku, może – w charakterze „poszkodowanego” w rozumieniu art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001 – pozwać wspomniany zakład ubezpieczeń przed sądy pierwszego państwa członkowskiego, jeżeli takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne. 24. Sąd odsyłający zastanawia się, czy rozstrzygnięcie to można przenieść na grunt sporu w postępowaniu głównym, w sytuacji gdy pracodawcą jest państwo członkowskie. 25. Z kolei zakład ubezpieczeń podnosi, że państwo niemieckie działa w sporze w postępowaniu głównym nie jako pracodawca, lecz jako podmiot prawa międzynarodowego publicznego. Taki podmiot nie może powoływać się na szczególne normy jurysdykcyjne z rozporządzenia nr 1215/2012. 26. Pogląd ten należy z miejsca odrzucić. 27. Okoliczność, że pracodawcą jest państwo, nie skutkuje – i nie może skutkować – ani zmianą charakteru wszczętego postępowania, ani osłabieniem pozycji pozwanego. Nikt bowiem nie kwestionuje, że postępowanie główne jest postępowaniem cywilnym. Zresztą gdyby było inaczej, rozporządzenie nr 1215/2012 nie miałoby zastosowania ( ). Jak wskazuje w swoich pismach państwo niemieckie ( ), w ramach powództwa wytoczonego przeciwko zakładowi ubezpieczeń mają do niego zastosowanie te same przepisy proceduralne. Musi ono dochodzić swoich praw od tego zakładu ubezpieczeń w ramach zwykłego powództwa cywilnego, tak jak każdy pracodawca, który wstąpił w prawa swojego pracownika. Państwo niemieckie musi być reprezentowane przez adwokata i, zależnie od sytuacji, może przegrać sprawę tak jak każda inna strona. Jak słusznie wskazał rząd hiszpański w swoich uwagach na piśmie, gdy państwo członkowskie wytacza powództwo w innym państwie członkowskim na podstawie norm jurysdykcyjnych przewidzianych w rozporządzeniu nr 1215/2012, działa ono tak jak każda osoba legitymowana do tego zgodnie z przepisami tego rozporządzenia. 28. Wbrew temu, co twierdzi zakład ubezpieczeń, państwo niemieckie działa w istocie wyłącznie jako pracodawca osoby poszkodowanej w wypadku drogowym ( ) i nie przysługują mu żadne przywileje ani uprawnienia wychodzące poza prawo powszechne. Wydaje mi się zatem, że należy zrelatywizować opisaną przez zakład ubezpieczeń w jego uwagach sytuację rażącej nierównowagi na korzyść państwa-pracodawcy, zwłaszcza że – powtórzę ponownie – państwo niemieckie nie działa w tym przypadku jako podmiot prawa międzynarodowego publicznego wykonujący swoje uprawnienia z zakresu władzy publicznej (acta iure imperii), lecz wyłącznie i ściśle jako pracodawca, który wstąpił w prawa urzędniczki poszkodowanej w wypadku drogowym (acta iure gestionis). 29. W sporze w postępowaniu głównym państwo niemieckie działa zatem jako publiczny pracodawca. Gdyby sąd odsyłający miał odnieść rozstrzygnięcie przyjęte w wyroku MMA IARD do tego konkretnie powoda, sąd ten stoi na stanowisku, że takie podejście mogłoby okazać się trudne do pogodzenia z innymi wyrokami Trybunału, w których ten ostatni, zanim dopuścił możliwość korzystania ze szczególnych norm jurysdykcyjnych, badał w konkretnych przypadkach potrzebę ochrony strony uznanej za najsłabszą i w szczególności wykluczył możliwość powołania się na forum actoris przez organ zabezpieczenia społecznego lub przez profesjonalny podmiot działający w sektorze ubezpieczeniowym. 30. W związku z tym w pierwszej kolejności należy szczegółowo przeanalizować powołane orzecznictwo. Następnie konieczne będzie wyciągnięcie wniosków z tej analizy dla szczególnego przypadku, gdy pracodawcą, który wstąpił w prawa pracownika, jest państwo. Wreszcie, kiedy wykażę, że moim zdaniem państwo niemieckie może w okolicznościach sporu w postępowaniu głównym powoływać się na szczególne normy jurysdykcyjne w sprawach dotyczących ubezpieczenia, pozostanie jeszcze ustalić, przed który sąd powinno ono wytoczyć powództwo. A.   Stan relewantnego orzecznictwa 31. Na wstępie przypomnę, że przyjmuje się, iż art. 11 ust. 1 lit. b) i art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 są odpowiednikami art. 9 ust. 1 lit. b) i art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001, ponieważ te pierwsze zostały zredagowane co do istoty identycznie jak te drugie. W związku z tym dokonana wcześniej przez Trybunał wykładnia przepisów rozporządzenia nr 44/2001 pozostaje aktualna dla równoważnych przepisów rozporządzenia nr 1215/2012 ( ). 32. Sąd odsyłający wskazuje na dwa nurty w orzecznictwie Trybunału, które, gdyby się nimi kierować w niniejszym przypadku, doprowadziłyby bądź do konkluzji, że państwo-pracodawca nie może powoływać się na forum actoris przewidziane przepisami rozporządzenia nr 1215/2012 w sprawach dotyczących ubezpieczenia, bądź do konkluzji całkiem przeciwnej. 33. W pierwszym nurcie Trybunał orzekł zasadniczo, iż art. 9 ust. 1 lit. b) i art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że instytucja zabezpieczenia społecznego, która z mocy ustawy nabyła roszczenia strony bezpośrednio poszkodowanej w wypadku drogowym, nie może wytoczyć powództwa bezpośredniego przed sądem państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę, przeciwko ubezpieczycielowi osoby uważanej za odpowiedzialną za ten wypadek, posiadającemu siedzibę na terytorium innego państwa członkowskiego ( ). 34. Trybunał doszedł do tego wniosku po przeprowadzeniu rozumowania opartego na wykładni systemowej i celowościowej rozporządzenia nr 44/2001 ( ) oraz biorąc pod uwagę okoliczność, że analizowane przepisy stanowią wyjątek ( ). 35. Następnie Trybunał wskazał, że „[f]unkcja ochronna tych przepisów oznacza, że stosowanie szczególnych norm jurysdykcyjnych […] nie obejmuje osób, wobec których taka ochrona nie jest uzasadniona” ( ). Tymczasem w sprawie tej nie podnoszono, by instytucja zabezpieczenia społecznego była stroną gospodarczo słabszą i mniej doświadczoną w zakresie prawa niż ubezpieczyciel, w związku z czym brak było uzasadnienia dla jakiekolwiek szczególnej ochrony w stosunkach pomiędzy profesjonalnymi uczestnikami obrotu w sektorze ubezpieczeń ( ). 36. Trybunał wyjaśnił zatem, że ustawowy nabywca praw osoby bezpośrednio poszkodowanej może skorzystać z omawianych szczególnych norm jurysdykcyjnych, pod warunkiem że także ów nabywca może być uznany za stronę słabszą ( ). 37. Wreszcie, na poparcie swojego rozumowania Trybunał przypomniał swoje wywodzące się z wyroku z dnia 15 stycznia 2004 r., Blijdenstein ( ), orzecznictwo, zgodnie z którym organ publiczny nie może, na mocy szczególnych norm jurysdykcyjnych ustanowionych w konwencji brukselskiej ( ), występować do sądów umawiającego się państwa, w którym ma siedzibę, z powództwem regresowym o zwrot kwot wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu, w którego prawa wstąpił, przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu zamieszkałemu w innym umawiającym się państwie, ponieważ organ ten nie jest stroną słabszą w stosunku do tego dłużnika alimentacyjnego ( ). 38. W innym kontekście Trybunał, przypomniawszy, że „nie jest uzasadniona żadna szczególna ochrona w stosunkach pomiędzy profesjonalnymi uczestnikami obrotu w sektorze ubezpieczeń, spośród których żaden nie może zostać uznany za znajdującego się w słabszej pozycji w stosunku do drugiego” ( ), orzekł, że art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 w związku z art. 11 ust. 1 lit. b) owego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, iż na przepis ten nie może powołać się osoba fizyczna, której działalność zawodowa polega na dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych od ubezpieczycieli, przywołująca umowne nabycie wierzytelności od ofiary wypadku drogowego w celu wytoczenia przed sąd państwa członkowskiego miejsca zamieszkania poszkodowanego powództwa z tytułu odpowiedzialności cywilnej przeciwko ubezpieczycielowi sprawcy wypadku drogowego, który to ubezpieczyciel ma siedzibę na terytorium innego państwa członkowskiego niż państwo członkowskie miejsca zamieszkania poszkodowanego ( ). Wniosek ten nie może mieć wpływu na pozycję procesową strony uważanej za słabszą, ponieważ chodzi o stosunek prawny nawiązany między dwoma podmiotami profesjonalnymi ( ). Dokonywanie w każdym wypadku oceny kwestii, czy takiego profesjonalistę można uznać za „stronę słabszą”, aby mógł zostać objęty zakresem pojęcia „poszkodowanego” w rozumieniu art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012, byłoby sprzeczne z celem tego rozporządzenia, gdyż rodziłoby ryzyko braku pewności prawa ( ). 39. W drugim nurcie Trybunał w wyroku MMA IARD udzielił odpowiedzi na pytanie, czy art. 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 44/2001 w związku z art. 11 ust. 2 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że pracodawca, który w okresie niezdolności do pracy pracownika poszkodowanego w wypadku drogowym nadal wypłacał mu wynagrodzenie, może pozwać ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu, który spowodował wypadek, przed sąd państwa członkowskiego, w którym pracodawca ma siedzibę, o ile takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne. 40. Trybunał orzekł, że „mający siedzibę w jednym państwie członkowskim pracodawca, który w okresie spowodowanej przez wypadek drogowy nieobecności swojego pracownika w dalszym ciągu wypłacał mu wynagrodzenie i który wstąpił w prawa owego pracownika względem mającego siedzibę w innym państwie członkowskim zakładu ubezpieczeń ubezpieczającego odpowiedzialność cywilną za pojazd mechaniczny uczestniczący w wypadku, może – w charakterze »poszkodowanego« w rozumieniu art. 11 ust. 2 [rozporządzenia nr 44/2001] – pozwać wspomniany zakład ubezpieczeń przed sądy pierwszego państwa członkowskiego, jeżeli takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne” ( ). 41. Aby dojść do tego wniosku, Trybunał wskazał najpierw, że powództwa wytaczane w sprawach dotyczących ubezpieczenia charakteryzuje pewien brak równowagi pomiędzy stronami oraz że przepisy sekcji 3 rozdziału II rozporządzenia nr 44/2001 dotyczące jurysdykcji w tej dziedzinie mają na celu skorygowanie tego braku równowagi poprzez umożliwienie stronie słabszej korzystania z przepisów jurysdykcyjnych, które – w porównaniu z przepisami ogólnymi – są dla niej korzystniejsze ( ). 42. Następnie Trybunał analizował, czy pracodawca wstępujący w prawa osoby bezpośrednio poszkodowanej jest objęty zakresem znaczeniowym pojęcia „poszkodowanego” w rozumieniu art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001 ( ). Stwierdziwszy, że art. 9 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia dotyczy zasadniczo osób, który poniosły szkodę, przy czym niekoniecznie bezpośrednio ( ), Trybunał wskazał wreszcie, że „kazuistyczna ocena kwestii, czy pracodawca kontynuujący wypłatę wynagrodzenia może zostać uznany za »stronę słabszą«, co warunkuje uznanie go za objętego zakresem pojęcia »poszkodowanego« w rozumieniu art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001, powodowałaby powstanie ryzyka osłabienia pewności prawa i byłaby sprzeczna z celem ustanowionym w motywie 11 owego rozporządzenia, zgodnie z którym przepisy o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne” ( ). 43. Trybunał orzekł zatem, że „pracodawcy, którzy wstąpili w prawa swoich pracowników do odszkodowania, mogą – jako osoby, które doznały szkody, i to niezależnie od ich rozmiaru i formy prawnej – powoływać się na szczególne normy jurysdykcyjne zawarte w art. 8–10 rzeczonego rozporządzenia” ( ). W konsekwencji pracodawca, który wstąpił w prawa swojego poszkodowanego w wypadku drogowym pracownika, któremu to pracownikowi w dalszym ciągu wypłacał wynagrodzenie, może – w charakterze „poszkodowanego” – pozwać ubezpieczyciela pojazdu uczestniczącego w wypadku przed sądy państwa członkowskiego swojej siedziby ( ), jeżeli takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne ( ). B.   Przypadek, gdy pracodawcą jest państwo 44. W wyroku MMA IARD Trybunał zajął zdecydowane stanowisko, jednoznacznie odrzucając koncepcję kazuistycznej oceny pozycji pracodawcy, który wstąpił w prawa swojego pracownika ( ), stwierdzając w związku z tym, że ów pracodawca może w każdym przypadku powoływać się na przewidziane w rozporządzeniu nr 44/2001 szczególne normy jurysdykcyjne w sprawach dotyczących ubezpieczenia, jeśli tylko działa w takim charakterze. Odmowa dokonywania takiej oceny została potwierdzona w późniejszym orzecznictwie Trybunału ( ). 45. Aby zatem osiągnąć cel przepisów rozporządzenia nr 44/2001 dotyczący wysokiego stopnia przewidywalności, na szczególne normy jurysdykcyjne ustanowione w sektorze ubezpieczeń, służące ochronie strony słabszej, można się powoływać bez weryfikacji tej słabszej pozycji w konkretnym przypadku. Wystarczy zatem w tym względzie, aby powołały się na nie osoby objęte podmiotowym zakresem stosowania tych przepisów, czyli ubezpieczający, ubezpieczony, uposażony z tytułu ubezpieczenia lub poszkodowany ( ). Z tego szerokiego sformułowania kategorii beneficjentów nie wynika żaden wymóg weryfikacji ich rzeczywistej słabości ekonomicznej lub prawnej ( ). Mimo że pozwany w postępowaniu głównym zakład ubezpieczeń słusznie twierdzi, iż wyjątki od zasady podstawowej, jaką jest jurysdykcja miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego, podlegają ścisłej wykładni, należy stwierdzić, że w niniejszym przypadku sam wyjątek został sformułowany szeroko. 46. Orzekając w ten sposób, Trybunał niewątpliwie uznał, że na normy te może się powoływać pracodawca, którego pozycja nie jest „słabsza” względem ubezpieczyciela, skoro ani rozmiar, ani forma prawna pracodawcy nie mogą wyłączyć takiej możliwości ( ). 47. Istotą niniejszej sprawy prejudycjalnej jest udzielenie przez Trybunał odpowiedzi na pytanie, czy rozstrzygnięcie wypracowane w jego wyroku MMA IARD można przenieść na grunt sytuacji, gdy pracodawcą, który wstąpił w prawa poszkodowanego w wypadku drogowym urzędnika, jest państwo, które pozywa przed swoje sądy ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej kierowcy pojazdu ponoszącego odpowiedzialność za wypadek w celu uzyskania zwrotu wynagrodzenia wypłaconego w okresie niezdolności do pracy tego urzędnika. 48. Biorąc pod uwagę przywołane przeze mnie okoliczności, moim zdaniem na to pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. 49. Należy jeszcze dodać trzy grupy argumentów. 50. W pierwszej kolejności pragnę przypomnieć, że pracodawcą, o którego chodziło w wyroku MMA IARD, była już osoba prawna prawa publicznego, a mianowicie podmiot zarządzający pięcioma publicznymi szpitalami ( ). 51. W drugiej kolejności, jeśli chodzi o kontekst legislacyjny, pragnę przypomnieć, że przepisy rozporządzenia nr 1215/2012 wskazane przez sąd odsyłający w jego pytaniu prejudycjalnym są odpowiednikami ( ) przepisów, których wykładni dokonywał Trybunał w wyroku MMA IARD, oraz że w rozporządzeniu tym cel przewidywalności nie utracił swego znaczenia ( ). 52. W trzeciej kolejności, w świetle twierdzenia sformułowanego przez Trybunał w pkt 35 wyroku MMA IARD, określony status prawny pracodawcy (państwo niemieckie) nie stoi na przeszkodzie temu, by mógł on się powołać na szczególne normy jurysdykcyjne w sprawach dotyczących ubezpieczenia i pozwać ubezpieczyciela przed sąd niemiecki. Trybunał wprowadza w tym wyroku swego rodzaju domniemanie ( ), zgodnie z którym od chwili, gdy pracodawca wstępujący w prawa poszkodowanego zamierza dochodzić swych roszczeń z tego tytułu od zakładu ubezpieczeń, może on powoływać się na te szczególne normy jurysdykcyjne ustanowione w prawie wtórnym. 53. Moim zdaniem podejście to jest oparte na założeniu, że w takiej konfiguracji pracodawca wstępujący w prawa poszkodowanego pracownika jest zmuszony do wytoczenia powództwa przeciwko pozwanemu, który jako ubezpieczyciel jest siłą rzeczy bardziej doświadczony niż on, jeśli chodzi o spory związane ze sprawami ubezpieczeniowymi ( ). Ze względu na sam ten tylko status pracodawcę zatem zawsze uważa się za stronę, której pozycja jest słabsza. Chodzi tu o przewidywalność norm jurysdykcyjnych. 54. Istnieje zatem pewna logika w przedłużaniu fikcji niemal instytucjonalnej słabości osoby pracodawcy, także w przypadku, gdy owym pracodawcą jest państwo działające wyłącznie jako pracodawca wstępujący w prawa swojego poszkodowanego pracownika. Jest to konsekwencja wyboru dokonanego przez Trybunał, który wykluczył kazuistyczną ocenę słabszej pozycji pracodawcy. 55. Proponując Trybunałowi utrzymanie maksymalistycznego stanowiska, uzyskuję jednocześnie pewność, że obejmie ono faktycznie wszystkie sytuacje, w których pozycja pracodawcy jest rzeczywiście słabsza. Podzielam zatem zdanie rzecznika generalnego M. Bobeka, wyrażone w jego opinii w sprawie MMA IARD ( ), który „po rozważeniu wszystkich okoliczności, nadal [uważał], że okazjonalne faktyczne włączenie ponad miarę pewnych podmiotów stanowi bardziej rozsądne rozwiązanie niż praktycznie uciążliwe badanie w kontekście każdego przypadku układu sił pomiędzy stronami” ( ). Potwierdzenie braku konieczności dokonywania kazuistycznej oceny, czy dany podmiot jest stroną słabszą, daje gwarancję spełnienia dwóch celów rozporządzenia nr 1215/2012, jakimi są, po pierwsze, ochrona strony słabszej, a po drugie, zapewnienie wysokiego stopnia przewidywalności norm jurysdykcyjnych. 56. Jeśli chodzi o argument, który pozwany w postępowaniu głównym zakład ubezpieczeń wywodzi z wyroku z dnia 15 stycznia 2004 r., Blijdenstein ( ), analogia do okoliczności faktycznych tamtej sprawy wydaje mi się ograniczona, po pierwsze dlatego, że wyrok ten nie dotyczył autonomicznego systemu podziału jurysdykcji w sprawach dotyczących ubezpieczenia, a po drugie – że charakter wierzytelności był zupełnie inny, gdyż w wyroku tym chodziło o pomoc o charakterze socjalnym. 57. Z mojej analizy wynika zatem, że państwo członkowskie, które jako pracodawca w okresie spowodowanej przez wypadek drogowy niezdolności do pracy jednego ze swoich urzędników w dalszym ciągu wypłacało mu wynagrodzenie i które wstąpiło w prawa owego urzędnika względem mającego siedzibę w innym państwie członkowskim zakładu ubezpieczeń ubezpieczającego odpowiedzialność cywilną za pojazd uczestniczący w tym wypadku, należy uznać za „poszkodowanego” w rozumieniu art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012, który może powołać się na szczególne normy jurysdykcyjne przewidziane w tym przepisie rozpatrywanym łącznie z art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, aby wytoczyć przed swoje sądy powództwo przeciwko wspomnianemu zakładowi ubezpieczeń o zwrot wypłaconego wynagrodzenia. 58. Po ustaleniu jurysdykcji międzynarodowej sądów państwa członkowskiego będącego pracodawcą należy jeszcze sformułować kilka uwag odnośnie do właściwości miejscowej. C.   Właściwość miejscowa w przypadku wstąpienia w prawa poszkodowanego 59. Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że urzędniczka poszkodowana w wypadku drogowym w Hiszpanii ma miejsce zamieszkania w Monachium. Jest ona zatrudniona w niemieckim urzędzie patentowym i znaków towarowych, który – jeżeli się nie mylę, i co powinien zweryfikować sąd odsyłający – ma siedzibę w Monachium. Państwo niemieckie wytoczyło swoje powództwo w pierwszej instancji przed Amtsgericht München (sąd rejonowy w Monachium). Wydaje się, że sąd ten jest miejscowo właściwy zarówno ze względu na miejsce zamieszkania poszkodowanej, jak i ze względu na miejsce, w którym znajduje się „siedziba” pracodawcy. 60. W tych okolicznościach poniższe rozważania nie są bezpośrednio konieczne dla sądu odsyłającego do rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu. 61. Z dwóch powodów skłaniam się jednakże do pogłębienia analizy. 62. Po pierwsze, sąd odsyłający, a także uczestnicy, którzy wzięli udział w pisemnym etapie postępowania przed Trybunałem, oznaczyli odmiennie sąd miejscowo właściwy. I tak, treść pytania prejudycjalnego dotyczy możliwości pozwania zakładu ubezpieczeń przez państwo-pracodawcę, które wstąpiło w prawa poszkodowanego, przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania niezdolnego do pracy urzędnika. Państwo niemieckie stwierdziło w swoich uwagach na piśmie, że pracodawca, który wstąpił w prawa urzędniczki, powinien mieć możliwość skierowania sprawy do dokładnie tego samego sądu, do którego mogłaby pierwotnie skierować ją ta urzędniczka na podstawie art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 w związku z jego art. 11 ust. 1 lit. b), i mieć możliwość wytoczenia swojego powództwa przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania swojej urzędniczki. Zakład ubezpieczeń najpierw zakwestionował możliwość pozwania go przed sąd właściwy dla siedziby organu administracji, po czym ostatecznie używał określenia sąd właściwy dla miejsca zamieszkania urzędniczki ( ). Rząd hiszpański wskazywał jedynie na sądy „inne niż sąd właściwy dla siedziby pozwanego” ( ). Komisja przedstawiła Trybunałowi bardziej pogłębioną analizę, proponując następujące rozróżnienie: jeżeli pracodawcę należy uznać za „poszkodowanego” w rozumieniu art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012, to właściwy jest sąd siedziby pracodawcy, a jeżeli pracodawca jedynie wstąpił w prawa swojego poszkodowanego pracownika, to właściwy do rozpoznania powództwa bezpośredniego jest sąd miejsca zamieszkania tego pracownika. Co się tyczy rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, Komisja uważa, że będące pracodawcą państwo członkowskie, które wstąpiło w prawa poszkodowanego pracownika, może pozwać zakład ubezpieczeń przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania niezdolnego do pracy pracownika, jeżeli bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne. 63. Po drugie, Trybunał w wyroku MMA IARD, odnosząc się jedynie w sposób ogólny do sądów państwa członkowskiego siedziby pracodawcy ( ), wypowiedział się wyłącznie w przedmiocie jurysdykcji międzynarodowej. 64. Na wstępie pragnę zatem przypomnieć, że mimo iż wytyczenie granic obszaru właściwości sądu, w którym w rozumieniu art. 11 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 1215/2012 znajduje się miejsce, w którym powód ma miejsce zamieszkania lub siedzibę, należy co do zasady do kompetencji w zakresie organizacji systemu sądownictwa państwa członkowskiego, do którego sąd ów należy ( ), Trybunał przyznał, że „celem [tego przepisu] jest bezpośrednie wyznaczenie konkretnego sądu w danym państwie członkowskim, bez odsyłania do obowiązujących w tym państwie przepisów dotyczących rozdziału właściwości miejscowej, a zatem określenie nie tylko jurysdykcji międzynarodowej, lecz również właściwości miejscowej wspomnianego sądu w sytuacjach objętych tym przepisem” ( ). 65. Po tych wyjaśnieniach tezę Komisji należy moim zdaniem od razu odrzucić. Trybunał orzekł już bowiem w sposób bardzo jasny, że pracodawca, który wstąpił w prawa osoby poszkodowanej, sam jest „poszkodowanym” w rozumieniu art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 ( ). Wobec pracodawcy, który wstąpił w prawa osoby poszkodowanej i jest objęty zakresem stosowania tego przepisu, można zatem zastosować przepis art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, zgodnie z którym, gdy pracodawca ten jest powodem, może on pozwać ubezpieczyciela przed sąd miejsca swojej siedziby. Aby dojść do takiego wniosku, wystarczająca jest według mnie wykładnia literalna tych dwóch przepisów. 66. Nie zgadzam się również z twierdzeniem Komisji, że prawa podmiotu, który wstąpił w prawa poszkodowanego, nie są jego własnymi prawami, a w konsekwencji nie skutkują powstaniem po stronie tego podmiotu uprawnień odnoszących się do właściwości sądu autonomicznych względem tych przysługujących bezpośrednio poszkodowanemu. Na uprawnienia wynikające ze wstąpienia w prawa poszkodowanego może się powoływać wyłącznie pracodawca, który wstąpił w te prawa. Zaliczenie go do kategorii podmiotów korzystających ze szczególnych norm jurysdykcyjnych w sprawach dotyczących ubezpieczenia ze względu na jego status„poszkodowanego” opiera się zresztą na koncepcji uznania jego własnej szkody. Trudno jest mi zatem dostrzec ryzyka co do mnożenia jurysdykcji, jakie mogłoby stwarzać rozumiane w ten sposób wstąpienie w prawa poszkodowanego. 67. Ponadto, skoro przeniesienie sprawy z jednego państwa członkowskiego do innego stanowi już samo w sobie niedogodność dla pozwanego, wątpię, czy niedogodność ta zwiększyłaby się z tego powodu, że sprawę rozpoznawałby ten, a nie inny sąd tego samego państwa członkowskiego. Inaczej mówiąc, wydaje mi się, że gdy uznana zostanie jurysdykcja forum actoris, kwestia, czy powództwo zostanie wytoczone przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania pracownika, czy też przed sąd właściwy dla siedziby pracodawcy, jest z punktu widzenia pozwanego dość obojętna. 68. Z powyższego wynika, że aby normy jurysdykcyjne ustanowione w art. 11 i 13 rozporządzenia nr 1215/2012 były istotnie szczególne oraz aby należycie wypełniały swoją funkcję ochronną, należy stwierdzić, iż pracodawca, który wstąpił w prawa swojego pracownika poszkodowanego w wypadku drogowym, powinien mieć możliwość wytoczenia powództwa przeciwko zakładowi ubezpieczeń przed sąd swojego miejsca zamieszkania albo swojej siedziby ( ). 69. W taki właśnie sposób należy również rozumieć wyrok MMA IARD, w którym Trybunał wielokrotnie odnosi się do sądów państwa członkowskiego siedziby pracodawcy, który wstąpił w prawa poszkodowanego pracownika ( ). Natomiast, co istotne, kryterium sądu miejsca zamieszkania pracownika nie pojawia się w rozumowaniu Trybunału ( ). 70. Z art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 w związku z art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia wynika zatem, że powództwo bezpośrednie pracodawcy, który wstąpił w prawa swojego poszkodowanego pracownika, przeciwko zakładowi ubezpieczeń mającemu siedzibę w innym państwie członkowskim powinno zostać wytoczone przed sąd miejsca siedziby tego pracodawcy. 71. Powstaje więc pytanie, jak ustalić to miejsce, gdy pracodawcą jest państwo. Tak jak w przypadku sporu w postępowaniu głównym, państwo-pracodawca pojmuje swoją określoną funkcję przez pryzmat swojej organizacji administracyjnej. 72. Okoliczność, że urzędniczka wykonywała swoje obowiązki w Monachium, nie oznacza, iż należy przyjąć, że państwo-pracodawca ma siedzibę w Monachium. Kryterium miejsca wykonywania obowiązków „pracownika” nie ma związku z ustaleniem miejsca, w którym znajduje się siedziba pracodawcy ( ). Poza tym, zgodnie z dyspozycją art. 63 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, przez miejsce zamieszkania w przypadku osób prawnych rozumie się miejsce, w którym znajduje się ich statutowa siedziba, ich główny organ zarządzający lub ich główne przedsiębiorstwo ( ). 73. Jeżeli państwo-pracodawca wytacza bezpośrednie powództwo przeciwko zakładowi ubezpieczeń, to dokonuje tego na podstawie wstąpienia z mocy ustawy w prawa poszkodowanego, co sprawia, że staje się ono wierzycielem w stosunku zobowiązaniowym, ponieważ jedna z jego jednostek organizacyjnych wypłaciła urzędniczce tego państwa wynagrodzenie w okresie jej niezdolności do pracy. 74. W takiej sytuacji, aby osiągnąć zarówno cel przewidywalności norm jurysdykcyjnych, jak i cel pewności prawa ( ), proponuję zatem przyjąć, że państwo-pracodawca, które wstąpiło w prawa swojego urzędnika, może pozwać zakład ubezpieczeń przed sąd właściwy dla miejsca siedziby administracyjnej jednostki organizacyjnej zatrudniającej urzędnika, która to jednostka, w okresie niezdolności do pracy tego urzędnika, kontynuowała wypłacanie mu wynagrodzenia. Wstąpienie w prawa urzędnika dochodzi bowiem do skutku wyłącznie dlatego, że urzędnikowi wypłacono wynagrodzenie, a pracodawca uważany jest za poszkodowanego, ponieważ ta właśnie jednostka organizacyjna zapewniała wypłacanie wynagrodzenia w okresie nieobecności urzędnika spowodowanej wypadkiem. 75. Z powyższych względów jestem zdania, że art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 w związku z art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, iż państwo członkowskie, działające jako pracodawca, który wstąpił w prawa swojego poszkodowanego w wypadku drogowym urzędnika, któremu w dalszym ciągu wypłacał on wynagrodzenie, może – w charakterze „poszkodowanego” – pozwać mający siedzibę w innym państwie członkowskim zakład ubezpieczeń ubezpieczający odpowiedzialność cywilną za pojazd mechaniczny uczestniczący w wypadku przed sąd siedziby administracyjnej jednostki organizacyjnej, która zatrudnia tego urzędnika. V. Wnioski 76. Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytanie prejudycjalne postawione przez Landgericht München I (sąd krajowy w Monachium I, Niemcy): Artykuł 13 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych w związku z art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że: państwo członkowskie, działające jako pracodawca, który wstąpił w prawa swojego poszkodowanego w wypadku drogowym urzędnika, któremu w dalszym ciągu wypłacał on wynagrodzenie, może – w charakterze „poszkodowanego” – pozwać mający siedzibę w innym państwie członkowskim zakład ubezpieczeń ubezpieczający odpowiedzialność cywilną za pojazd mechaniczny uczestniczący w wypadku przed sąd siedziby administracyjnej jednostki organizacyjnej, która zatrudnia tego urzędnika. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1). ( ) Zobacz motyw 18 rozporządzenia nr 1215/2012. ( ) Rozporządzenie Rady z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1). ( ) Zobacz wyrok z dnia 20 lipca 2017 r., MMA IARD (C‑340/16, zwany dalej „wyrokiem MMA IARD”, EU:C:2017:576, pkt 39). ( ) Zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 21 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności (Dz.U. 2009, L 263, s. 11). Dyrektywa ta została wprawdzie zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2118 z dnia 24 listopada 2021 r. (Dz.U. 2021, L 430, s. 1), lecz wprowadzone zmiany nie dotyczą tego przepisu. ( ) Strona powodowa w postępowaniu głównym powołuje się w tym miejscu na wyrok MMA IARD. ( ) Pozwana w postępowaniu głównym przytacza w tym względzie wyroki: z dnia 17 września 2009 r., Vorarlberger Gebietskrankenkasse (C‑347/08, zwany dalej „wyrokiem Vorarlberger Gebietskrankenkasse”, EU:C:2009:561); z dnia 31 stycznia 2018 r., Hofsoe (C‑106/17, EU:C:2018:50); z dnia 20 maja 2021 r., CNP (C‑913/19, EU:C:2021:399); a także z dnia 21 października 2021 r., T.B. i D. (Jurysdykcja w sprawach dotyczących ubezpieczenia) (C‑393/20, EU:C:2021:871). ( ) Zobacz pkt 2.2 wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. ( ) Zobacz pkt 2.2 wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Mimo że sąd odsyłający nie przytoczył expressis verbis relewantnego przepisu prawa niemieckiego, uczyniła to w swoich pismach Komisja Europejska. Paragraf 76 Bundesbeamtengesetz (ustawy o urzędnikach federalnych) z dnia 5 lutego 2009 r. (BGBl. 2009 I, s. 160) stanowi zasadniczo, że w przypadku obrażeń lub śmierci urzędnika, emerytowanego urzędnika lub członka ich rodziny na pracodawcę („Dienstherrn”) przechodzą na mocy ustawy roszczenia odszkodowawcze przewidziane w przepisach przysługujące tej osobie względem osoby trzeciej w związku z doznaniem tych obrażeń lub ze śmiercią, jeżeli ów pracodawca ma obowiązek wypłacania świadczeń w okresie niezdolności do pracy będącej następstwem tych obrażeń, uszczerbku na zdrowiu lub śmierci. ( ) Wspomniany przez sąd odsyłający w części I oraz w pkt 2.5 części II wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. ( ) W rozumieniu art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012. Warto zauważyć, że dyrektywa 2009/103, zmieniona dyrektywą 2021/2118, definiuje poszkodowanego jako „osobę, której przysługuje odszkodowanie z powodu szkód majątkowych lub szkód na osobie spowodowanych przez pojazdy” (zob. art. 1 pkt 2 dyrektywy 2009/103, ze zmianami, a także motyw 2 dyrektywy 2021/2118). ( ) To uprawnienie do wytoczenia powództwa bezpośredniego przeciwko zakładowi ubezpieczeń ubezpieczającemu odpowiedzialność cywilną sprawcy, przysługujące osobom poszkodowanym w wypadkach spowodowanych przez objęty ubezpieczeniem pojazd, wynika z dyrektywy 2009/103 (zob. motyw 30 i art. 18 tej dyrektywy). ( ) Artykuły 11 i 13 rozporządzenia nr 1215/2012 należą do sekcji 3 rozdziału II tego rozporządzenia, dotyczącej jurysdykcji w sprawach dotyczących ubezpieczenia. Sekcja ta „ustanawia autonomiczny system podziału jurysdykcji w sprawach dotyczących ubezpieczenia” [zob. wyrok z dnia 9 grudnia 2021 r., BT (Przypozwanie ubezpieczonego) (C‑708/20, EU:C:2021:986, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo)]. ( ) Ponieważ przepisy te wprowadzają wyjątek od zasady jurysdykcji opartej na łączniku miejsca zamieszkania pozwanego, co do zasady należy zatem interpretować je w sposób ścisły: zob. wyrok z dnia 30 czerwca 2022 r., Allianz Elementar Versicherung (C‑652/20, EU:C:2022:514, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz wyrok z dnia 14 lutego 2019 r., Milivojević (C‑630/17, EU:C:2019:123, pkt 81). Co się tyczy rozporządzenia nr 44/2001, zob. w szczególności wyroki: Vorarlberger Gebietskrankenkasse (pkt 37); z dnia 25 stycznia 2018 r., Schrems (C‑498/16, EU:C:2018:37, pkt 27). Ponieważ rozporządzenie nr 1215/2012 uchyliło i zastąpiło to rozporządzenie, które z kolei zastąpiło Konwencję o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisaną w Brukseli w dniu 27 września 1968 r. (Dz.U. 1972, L 299, s. 32), zmienioną późniejszymi konwencjami dotyczącymi przystąpienia nowych państw członkowskich do tej konwencji (Dz.U. 1998, C 27, s. 1, zwaną dalej „konwencją brukselską”), dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów jednego z tych instrumentów prawnych obowiązuje także w odniesieniu do przepisów pozostałych instrumentów, jeżeli przepisy te można uznać za równoważne. ( ) Zgodnie z wolą prawodawcy Unii wyrażoną w motywie 18 rozporządzenia nr 1215/2012. ( ) Przypomnę, że zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 akt ten ma zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych, natomiast nie obejmuje on „spraw podatkowych, celnych, administracyjnych ani spraw dotyczących odpowiedzialności państwa za działania lub zaniechania w wykonywaniu władzy publicznej (acta iure imperii)”. ( ) Należy w tym miejscu podkreślić, że w ramach niniejszego postępowania prejudycjalnego państwo niemieckie jest reprezentowane zarówno przed Trybunałem, jak i przed sądem odsyłającym przez adwokata, nie przez urzędników administracji rządowej. ( ) Zgodnie z całościowym podejściem przyjętym przez Trybunał w wyroku MMA IARD (zob. pkt 36 tego wyroku). Ponadto Trybunał orzekł już, że przepisy rozporządzenia nr 44/2001 mają zastosowanie w sporze, w którym pracownik domaga się odszkodowania i kwestionuje wypowiedzenie stosunku pracy nawiązanego z państwem trzecim [zob. wyrok z dnia 19 lipca 2012 r., Mahamdia (C‑154/11, EU:C:2012:491, pkt 56)]. ( ) Zobacz wyroki: z dnia 31 stycznia 2018 r., Hofsoe (C‑106/17, EU:C:2018:50, pkt 36); z dnia 9 grudnia 2021 r., BT (Przypozwanie ubezpieczonego) (C‑708/20, EU:C:2021:986, pkt 23); a także z dnia 4 października 2024 r., Mahá (C‑494/23, EU:C:2024:848, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto Trybunał orzekł, że art. 8 akapit pierwszy pkt 2 konwencji brukselskiej można uznać za równoważny art. 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 44/2001 i art. 11 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 1215/2012, ponieważ przepisy te „pozwalają […] na to, by ubezpieczyciel mający miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium, odpowiednio, umawiającego się państwa lub państwa członkowskiego został pozwany przed sąd miejsca, w którym miejsce zamieszkania lub siedzibę ma powód, gdy powództwo zostało wytoczone, w przypadku wspomnianej konwencji, przez ubezpieczającego, a w przypadku wspomnianych rozporządzeń – przez ubezpieczającego, ubezpieczonego bądź uposażonego z tytułu umowy ubezpieczenia, pod warunkiem że miejsce zamieszkania lub siedziba danego powoda znajdują się, odpowiednio, w innym umawiającym się państwie lub w innym państwie członkowskim” [wyrok z dnia 30 czerwca 2022 r., Allianz Elementar Versicherung (C‑652/20, EU:C:2022:514, pkt 23)]. ( ) Zobacz wyrok Vorarlberger Gebietskrankenkasse (pkt 47). ( ) Zobacz wyrok Vorarlberger Gebietskrankenkasse (pkt 35). ( ) Zobacz wyrok Vorarlberger Gebietskrankenkasse (pkt 38). ( ) Wyrok Vorarlberger Gebietskrankenkasse (pkt 41). ( ) Zobacz wyrok Vorarlberger Gebietskrankenkasse (pkt 42). ( ) Zobacz wyrok Vorarlberger Gebietskrankenkasse (pkt 44). Trybunał wskazał tu konkretnie przypadek spadkobierców poszkodowanego. ( ) C‑433/01, EU:C:2004:21. Skoro wytoczone przez organ publiczny powództwo podlegało prawu cywilnemu, spór w postępowaniu głównym był objęty zakresem pojęcia „sprawy cywilnej” w rozumieniu art. 1 akapit pierwszy konwencji brukselskiej (zob. pkt 21 tego wyroku). ( ) Jeśli chodzi o jednolitość wykładni konwencji brukselskiej, rozporządzenia nr 44/2001 i rozporządzenia nr 1215/2012, zob. przypis 16 do niniejszej opinii. ( ) Zobacz wyrok Vorarlberger Gebietskrankenkasse (pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz wyrok z dnia 31 stycznia 2018 r., Hofsoe (C‑106/17, EU:C:2018:50, pkt 42). ( ) Zobacz wyrok z dnia 31 stycznia 2018 r., Hofsoe (C‑106/17, EU:C:2018:50, pkt 47). ( ) Zobacz wyrok z dnia 31 stycznia 2018 r., Hofsoe (C‑106/17, EU:C:2018:50, pkt 44). ( ) Zobacz wyrok z dnia 31 stycznia 2018 r., Hofsoe (C‑106/17, EU:C:2018:50, pkt 45). ( ) Wyrok MMA IARD (pkt 39). ( ) Zobacz wyrok MMA IARD (pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Warto w tym miejscu przypomnieć, że z powodu rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi tego przepisu Trybunał ustalił jego wykładnię w wyroku Vorarlberger Gebietskrankenkasse, w którym orzekł on, że art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001 należy rozumieć w ten sposób, iż obejmuje on osobę poszkodowaną (zob. pkt 25–28 tego wyroku). ( ) Zobacz wyrok MMA IARD (pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wyrok MMA IARD (pkt 34). ( ) Wyrok MMA IARD (pkt 35). Wyróżnienie moje. ( ) Takie sformułowanie pozostawia otwartą kwestię, przed jaki dokładnie sąd można wytoczyć powództwo. Powrócę do niej w dalszej części analizy (zob. pkt 59 i nast. niniejszej opinii). ( ) Zobacz wyrok MMA IARD (pkt 37). ( ) Zobacz wyrok MMA IARD (pkt 34). ( ) Zobacz wyroki: z dnia 31 stycznia 2018 r., Hofsoe (C‑106/17, EU:C:2018:50, pkt 45); z dnia 27 lutego 2020 r., Balta (C‑803/18, EU:C:2020:123, pkt 42); z dnia 21 października 2021 r., T.B. i D. (Jurysdykcja w sprawach dotyczących ubezpieczenia) (C‑393/20, EU:C:2021:871, pkt 40); a także z dnia 27 kwietnia 2023 r., A1 i A2 (Ubezpieczenie jednostki rekreacyjnej) (C‑352/21, EU:C:2023:344, pkt 53). ( ) Jak już wskazałem, Trybunał interpretuje pojęcie „poszkodowanego” („victime”) z art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001 jako pojęcie odnoszące się do osoby, która poniosła szkodę („personne lésée”). Prawodawca Unii ugruntował tę wykładnię, odstępując od określania poszkodowanego pojęciem „victime” w art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 i zastępując je pojęciem „personne lésée”. ( ) Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie MMA IARD (C‑340/16, EU:C:2017:396, pkt 47). ( ) Zobacz wyrok MMA IARD (pkt 35). ( ) Zobacz wyrok MMA IARD (pkt 21, 25). ( ) Zobacz przypis 21 do niniejszej opinii. ( ) Zobacz w szczególności motyw 15 rozporządzenia nr 1215/2012. Zobacz również wyroki: z dnia 27 lutego 2020 r., Balta (C‑803/18, EU:C:2020:123, pkt 42); z dnia 27 kwietnia 2023 r., A1 i A2 (Ubezpieczenie jednostki rekreacyjnej) (C‑352/21, EU:C:2023:344, pkt 53); a także z dnia 22 lutego 2024 r., FCA Italy i FPT Industrial (C‑81/23, EU:C:2024:165, pkt 41). ( ) Trybunał otworzył drogę do wprowadzenia domniemania już w wyroku z dnia 13 lipca 2000 r., Group Josi (C‑412/98, EU:C:2000:399), w którym orzekł, że w odniesieniu do żadnej ze stron umowy reasekuracji zawartej między dwoma profesjonalnymi podmiotami działającymi w tym sektorze „nie można domniemywać, że znajduje się [ona] w słabszej pozycji względem kontrahenta” (pkt 66 tego wyroku). ( ) Domniemanie zostanie jednakże obiektywnie obalone w sytuacji wytoczenia powództwa bezpośredniego przez wstępującego w prawa pracodawcę, który jest profesjonalnym podmiotem sektora ubezpieczeniowego. ( ) C‑340/16, EU:C:2017:396. ( ) Opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie MMA IARD (C‑340/16, EU:C:2017:396, pkt 89). ( ) C‑433/01, EU:C:2004:21. Zobacz pkt 37 niniejszej opinii. ( ) Zobacz dla porównania pkt 1.1 i 3 uwag na piśmie strony pozwanej w postępowaniu głównym. ( ) Wyróżnienie moje. ( ) Zobacz wyrok MMA IARD (pkt 26, 30, 36, 37, 39, 40). ( ) Zobacz wyrok z dnia 30 czerwca 2022 r., Allianz Elementar Versicherung (C‑652/20, EU:C:2022:514, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wyrok z dnia 30 czerwca 2022 r., Allianz Elementar Versicherung (C‑652/20, EU:C:2022:514, pkt 38). ( ) W odniesieniu do art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001 zob. wyrok MMA IARD (pkt 31 i nast.). Pracodawcy, który wstąpił w prawa osoby poszkodowanej, przyznaje się wprost status „poszkodowanego” (zob. pkt 37–39 tego wyroku). ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 13 grudnia 2007 r., FBTO Schadeverzekeringen (C‑463/06, EU:C:2007:792, pkt 28). ( ) Zobacz wyrok MMA IARD (pkt 30, 36, 37, 39, 40). ( ) Jedyną zawartą w wyroku MMA IARD wskazówką dotyczącą miejsca zamieszkania pracownika jest to, że znajdowało się ono w Austrii (zob. pkt 15 tego wyroku). ( ) Kryterium wynikającym z lektury art. 11 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 1215/2012 w związku z art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia jest bowiem kryterium miejsca zamieszkania lub siedziby pracodawcy, który wstąpił w prawa poszkodowanego, a nie kryterium miejsca wykonywania pracy przez poszkodowanego. ( ) W przypadku braku odesłania do prawa państw członkowskich ustalenia siedziby spółek i osób prawnych dokonuje się zgodnie z autonomiczną wykładnią prawa Unii [zob. wyrok z dnia 14 września 2023 r., Club La Costa i in. (C‑821/21, EU:C:2023:672, pkt 60)]. ( ) Zobacz wyrok z dnia 30 czerwca 2022 r., Allianz Elementar Versicherung (C‑652/20, EU:C:2022:514, pkt 54).