C-537/09

Sprawa C–537/09 Ralph James Bartlett i in. przeciwko Secretary of State for Work and Pensions [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Upper Tribunal (Zjednoczone Królestwo)] Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 – Składnik „z tytułu przemieszczania się” zasiłku na utrzymanie w przypadku niepełnosprawności („disability living allowance”) – Oddzielne świadczenie – Specjalne świadczenie nieskładkowe – Brak możliwości eksportu Streszczenie wyroku 1.        Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących – Specjalne świadczenia nieskładkowe – Pojęcie (rozporządzenie Rady nr 1408/71, art. 4 ust. 2a, załącznik IIa) 2.        Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących – Specjalne świadczenia nieskładkowe – Pojęcie (art. 48 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1408/71, art. 10a) 1.        Wykładni art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71 w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem nr 118/97, zmienionego rozporządzeniem nr 631/2004, a także tego samego rozporządzenia nr 1408/71, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem nr 647/2005, należy dokonywać w ten sposób, że składnik „z tytułu przemieszczania” się zasiłku na utrzymanie w przypadku niepełnosprawności jest specjalnym świadczeniem pieniężnym o charakterze nieskładkowym w rozumieniu tego przepisu, wymienionym w załączniku IIa do tych rozporządzeń. (por. pkt 33; pkt 1 sentencji) 2.        Analiza art. 10a rozporządzenia nr 1408/71 w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem nr 118/97, zmienionego rozporządzeniem nr 631/2004, a także tego samego rozporządzenia nr 1408/71, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem nr 647/2005, jako przepisu pozwalającego na uzależnienie przyznania składnika „z tytułu przemieszczania się” zasiłku na utrzymanie w przypadku niepełnosprawności przewidzianego w ustawodawstwie krajowym od spełnienia przesłanek zamieszkiwania oraz obecności w danym państwie członkowskim, nie doprowadziła, w świetle zasad dotyczących swobodnego przepływu osób, do ujawnienia jakiejkolwiek okoliczności mogącej podważyć jego ważność. W istocie przepisy rozporządzenia nr 1408/71 dotyczące uchylenia klauzul zamieszkania stanowią przepisy wykonawcze do art. 48 TFUE przyjęte dla ustanowienia w dziedzinie zabezpieczenia społecznego swobodnego przepływu pracowników, gwarantowanego przez art. 45 TFUE. Jeżeli chodzi o świadczenia specjalne o charakterze nieskładkowym, o których mowa w załączniku IIa do rozporządzenia nr 1408/71 – dozwolone jest przyjęcie przez prawodawcę Unii w ramach wykonania art. 48 TFUE przepisów stanowiących odstępstwo od zasady eksportu świadczeń zabezpieczenia społecznego. W szczególności warunek posiadania miejsca zamieszkania w państwie instytucji właściwej może słusznie być wymagany przy przyznawaniu świadczeń ściśle związanych z otoczeniem społecznym. (por. pkt 38, 40, 42; pkt 2 sentencji) WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba) z dnia 5 maja 2011 r.(*) Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 – Składnik „z tytułu przemieszczania się” zasiłku na utrzymanie w przypadku niepełnosprawności („disability living allowance”) – Oddzielne świadczenie – Specjalne świadczenie nieskładkowe – Brak możliwości eksportu W sprawie C‑537/09 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Upper Tribunal (Zjednoczone Królestwo) postanowieniem z dnia 15 grudnia 2009 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 21 grudnia 2009 r., w postępowaniu Ralph James Bartlett, Natalio Gonzalez Ramos, Jason Michael Taylor przeciwko Secretary of State for Work and Pensions, TRYBUNAŁ (czwarta izba), w składzie: J.C. Bonichot (sprawozdawca), prezes izby, K. Schiemann, L. Bay Larsen, C. Toader i E. Jarašiūnas, sędziowie, rzecznik generalny: J. Mazák, sekretarz: R. Şereş, administrator, uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 grudnia 2010 r., rozważywszy uwagi przedstawione: –        w imieniu N. Gonzaleza Ramosa przez S. Penfolda, solicitor, oraz S. Coxa, barrister, –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez. L. Seeborutha oraz S. Ossowskiego, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez T. Warda, barrister, –        w imieniu Komisji Europejskiej przez N. Yerrell oraz V. Kreuschitza, działających w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok 1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy art. 4 ust. 2a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 631/2004 z dnia 31 marca 2004 r. (Dz.U. L 100, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”), a także rozporządzenia nr 1408/71 w tej ostatniej wersji, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 647/2005 z dnia 13 kwietnia 2005 r. (Dz.U. L 117, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu”), oraz ważności art. 10a rozporządzenia nr 1408/71 i  tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu. 2        Wniosek ten został złożony na gruncie sporów między R.J. Bartlettem, N. Gonzalezem Ramosem i J.M. Taylorem a Secretary of State for Work and Pensions, dotyczących cofnięcia ich prawa do składnika „z tytułu przemieszczania się” zasiłku na utrzymanie w przypadku niepełnosprawności („disability living allowance”, zwanego dalej „DLA”) z tego powodu, że nie spełniali oni już przesłanek dotyczących obecności i zamieszkania w Wielkiej Brytanii.  Ramy prawne  Prawo Unii 3        Artykuł 1 lit. t) rozporządzenia nr 1408/71 i tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu stanowi: „określenia »świadczenia« [...] oznaczają wszelkie świadczenia, emerytury i renty, w tym wszystkie składniki obciążające fundusze publiczne, podwyżki spowodowane rewaloryzacją lub świadczenia uzupełniające, z zastrzeżeniem przepisów tyt. III, oraz świadczenia zryczałtowane, które mogą zastąpić emerytury i renty oraz wypłaty z tytułu zwrotu składek”. 4        Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 i tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu stanowi: „Niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą: a)      świadczeń w razie choroby i macierzyństwa; b)      świadczeń z tytułu inwalidztwa, włącznie ze świadczeniami służącymi zachowaniu albo zwiększeniu zdolności do zarobkowania; [...]”. 5        Artykuł 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71 stanowi: „Niniejsze rozporządzenie stosuje się również do specjalnych świadczeń nieskładkowych, wynikających z ustawodawstwa lub z systemów innych niż określone w ust. 1 lub które są wyłączone na podstawie ust. 4, jeżeli świadczenia te służą: a)      zapewnieniu uzupełniającego, zastępczego lub pomocniczego pokrycia od ryzyka objętego działami zabezpieczenia społecznego określone w ust. 1 lit. a)–h); b)      lub wyłącznie [...] zapewnieni[u] szczególnej ochrony osobom niepełnosprawnym”. 6        Artykuł 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu przewiduje: „Niniejszy artykuł stosuje się do specjalnych świadczeń pieniężnych o charakterze nieskładkowym, przewidzianych w ramach ustawodawstwa, które z uwagi na jego zakres podmiotowy, cele i/lub warunki nabycia uprawnienia posiada cechy zarówno ustawodawstwa dotyczącego zabezpieczenia społecznego, o którym mowa w ust. 1, jak również pomocy społecznej. »Specjalne świadczenia pieniężne o charakterze nieskładkowym« oznaczają świadczenia, które: a)      są przeznaczone na zapewnienie: i)      uzupełniającego, zastępczego lub dodatkowego ubezpieczenia od ryzyk objętych działami zabezpieczenia społecznego, o których mowa w ust. 1, które zagwarantują zainteresowanym osobom dochód na poziomie minimum egzystencji, uwzględniający sytuację gospodarczą i społeczną w zainteresowanym państwie członkowskim; albo ii)      wyłącznie szczególnej ochrony niepełnosprawnym, ściśle powiązanej z otoczeniem społecznym takiej osoby w zainteresowanym państwie członkowskim; oraz b)      jeżeli finansowanie pochodzi wyłącznie z obowiązkowego opodatkowania przeznaczonego na pokrycie ogólnych wydatków publicznych, a warunki przyznawania i ustalania wysokości świadczeń nie są uzależnione od jakiejkolwiek składki ze strony beneficjenta. Jednakże świadczeń zapewnianych w celu uzupełnienia świadczenia składkowego nie uważa się wyłącznie z tego powodu za świadczenia składkowe; oraz c)      są wymienione w załączniku IIa”. 7        Artykuł 10 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1408/71 oraz tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu przewiduje: „O ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, świadczenia pieniężne z tytułu inwalidztwa, starości lub dla osób pozostałych przy życiu, renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej oraz świadczenia z tytułu śmierci uzyskane na podstawie ustawodawstwa jednego lub kilku państw członkowskich nie ulegają zmniejszeniu, zmianie, zawieszeniu, zniesieniu ani przepadkowi z tego tylko powodu, że uprawniony zamieszkuje terytorium innego państwa członkowskiego niż to, w którym znajduje się instytucja zobowiązana do wypłaty świadczeń”. 8        Jednak w art. 10a ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 oraz tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu sprecyzowano, że przepisów art. 10 i tytułu III nie stosuje się do specjalnych świadczeń pieniężnych o charakterze nieskładkowym, o których mowa w art. 4 ust. 2a, a zainteresowane osoby otrzymują te świadczenia wyłącznie na terytorium państwa członkowskiego, w którym zamieszkują, oraz zgodnie z ustawodawstwem tego państwa, pod warunkiem że świadczenia te są wymienione w załączniku IIa. 9        DLA jest wymieniony w załączniku IIa rozporządzenia nr 1408/71 oraz tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu, do którego odsyła art. 10a ust. 1 tych rozporządzeń.  Prawo krajowe 10      Artykuł 63 Social Security Contributions and Benefits Act 1992 (ustawy o składkach i świadczeniach z tytułu zabezpieczenia społecznego z 1992 r., zwanej dalej „ustawą z 1992 r.”) stanowi: „Świadczenia nieskładkowe na mocy części III tej ustawy obejmują mianowicie: a)      zasiłek pielęgnacyjny; b)      zasiłek z tytułu wysokiego stopnia niepełnosprawności (wraz z dodatkiem z tytułu wieku i podwyższeniem dla pełnoletnich i niepełnoletnich osób będących na utrzymaniu); c)      świadczenie pielęgnacyjne (wraz z podwyższeniem dla pełnoletnich osób pozostających na utrzymaniu); d)      [DLA]; [...]”. 11      Artykuł 71 ustawy z 1992 r., zatytułowany „Zasiłek na utrzymanie w przypadku niepełnosprawności”, w następujący sposób opisuje system DLA: „1)      [DLA] jest złożony ze składnika z tytułu niesamodzielności i ze składnika z tytułu przemieszczania się. 2)      Uprawnienie danej osoby do [DLA] może obejmować uprawnienie do jednego z tych składników lub obu składników. 3)      Można przyznać każdy ze składników na czas określony lub na czas nieokreślony, ale jeśli przyznany danej osobie [DLA] obejmuje oba składniki, składników tych nie można jej przyznać na różne okresy określone. 4)      Tygodniowa stawka przyznanego danej osobie [DLA] za każdy tydzień, w odniesieniu do którego przyznano jej jeden składnik, jest równa odpowiedniej stawce tygodniowej dla tego składnika ustalonej zgodnie z niniejszą ustawą lub przepisami wykonawczymi wydanymi na jej mocy. 5)      Tygodniowa stawka przyznanego danej osobie [DLA] za każdy tydzień, w odniesieniu do którego przyznano jej oba składniki, jest równa sumie odpowiednich stawek tygodniowych dla obu ustalonych składników. 6)      Danej osobie nie przysługuje [DLA], jeśli nie spełnia ona warunków dotyczących zamieszkania i obecności w Wielkiej Brytanii”. 12      Artykuł 73 ustawy z 1992 r. szczegółowo określa przesłanki przyznania składnika „z tytułu przemieszczania się” [DLA] w następujący sposób: „1)      Z zastrzeżeniem przepisów niniejszej ustawy dana osoba jest uprawniona do składnika z tytułu przemieszczania się [DLA] za każdy okres, w którym osiągnęła odpowiedni wiek i w którym: a)      jest dotknięta inwalidztwem fizycznym, tak że nie jest w stanie chodzić albo praktycznie nie jest w stanie chodzić; lub b)      jest objęta ust. 2) poniżej; lub c)      jest objęta ust. 3) poniżej; lub d)      jest w stanie chodzić, ale jest tak poważnie fizycznie lub umysłowo niepełnosprawna, że wyłączywszy ewentualną zdolność do samodzielnego poruszania się po trasach, które są jej znane, przeważnie nie może korzystać z tej zdolności na zewnątrz bez przewodnika lub nadzoru innej osoby. 1A) »Odpowiedni wiek« w ust. 1) powyżej oznacza: a)      w odniesieniu do schorzeń wymienionych w lit. a), b) lub c) tegoż punktu – 3 lata; b)      w odniesieniu do schorzeń wymienionych w lit. d) tegoż punktu – 5 lat. 2)      Osoba jest objęta niniejszym ustępem, gdy: a)      jest zarówno głucha, jak i niema; i b)      spełnia inne określone warunki. 3)      Osoba jest objęta niniejszym ustępem, gdy: a)      jest poważnie umysłowo upośledzona; b)      przejawia poważne zaburzenia zachowania; i c)      spełnia jednocześnie warunki wymienione w art. 72 ust. 1 lit. b) i c) powyżej. [...] 8)      Danej osobie przysługuje składnik z tytułu przemieszczania się za dany okres tylko wtedy, gdy przez większą część tego okresu jej stan umożliwia jej od czasu do czasu korzystanie z udogodnień ułatwiających lokomocję. 9)      Danej osobie przysługuje składnik z tytułu przemieszczania się [DLA] tylko wtedy, gdy: a)      przez: i)      okres trzech miesięcy bezpośrednio poprzedzający dzień, od którego nastąpiłoby przyznawanie tego składnika; lub ii)      taki inny okres trzech miesięcy, który może zostać określony, spełnia lub może spełnić jeden z warunków wymienionych w ust. 1 lit. a)–d) powyżej; i b)      jest prawdopodobne, że będzie nadal spełniać jeden z tych warunków przez: i)      okres sześciu miesięcy od tego dnia; lub ii)       (w razie prawdopodobieństwa zgonu w ciągu sześciu miesięcy od tego dnia) okres rozpoczynający się tego dnia i kończący się w chwili jej śmierci. [...] 10)      Zostaną ustalone dwie tygodniowe stawki składnika z tytułu przemieszczania się. [...]”. 13      Social Security (Disability Living Allowance) Regulations 1991 [rozporządzenie w sprawie zabezpieczenia społecznego (zasiłek na utrzymanie w przypadku niepełnosprawności) z 1991 r., zwane dalej „rozporządzeniem z 1991 r.”] precyzuje w szczególności w art. 2 ust. 1 lit. a) przesłanki zamieszkania i obecności w Wielkiej Brytanii, ustanowione na mocy art. 71 ust. 6 ustawy z 1992 r.  Postępowania przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne 14      Spory przed sądem krajowym dotyczą wniesionych przez R.J. Bartletta, N. Gonzaleza Ramosa i J.M. Taylora skarg o stwierdzenie nieważności decyzji Secretary of State for Work and Pensions pozbawiających ich prawa do DLA z tego powodu, że nie spełniali oni już przesłanek zamieszkania i obecności w Wielkiej Brytanii. Decyzje te zostały wydane odpowiednio w dniach: 13 maja 2005 r., 28 lutego 2002 r. i 8 września 2005 r. 15      W pierwszej instancji właściwe sądy oddaliły skargi wniesione przez skarżących. Upper Tribunal, do którego wpłynęły wszystkie trzy sprawy, stoi na stanowisku, że – zgodnie z wyrokiem Trybunału z dnia 18 października 2007 r. w sprawie C‑299/05 Komisja przeciwko Parlamentowi i Radzie, Zb.Orz. s. I‑8695 – składnik DLA „z tytułu niesamodzielności” powinien być traktowany jako świadczenie w razie choroby w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu, a jego przyznanie nie może w związku z tym być uzależniane od spełnienia tego rodzaju przesłanek. 16      Jeżeli chodzi o składnik tego świadczenia „z tytułu przemieszczania się”, Upper Tribunal uważa, że skoro jego przyznanie nie jest uzależnione od kryterium dochodowego i nie zapewnia on dochodu na poziomie minimum egzystencji, składnik ten jest zbliżony raczej do świadczenia z zabezpieczenia społecznego niż do specjalnego świadczenia o charakterze nieskładkowym. 17      Upper Tribunal podkreśla, że w każdym razie w ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Parlamentowi i Radzie Trybunał wypowiedział się jedynie w przedmiocie rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu, obowiązującego od dnia 5 maja 2005 r., zatem wyrok ten nie przesądza o wykładni rozporządzenia nr 1408/71. 18      W konsekwencji Upper Tribunal postanowił zawiesić postępowanie i przedłożyć Trybunałowi następujące pytania prejudycjalne: „1)      a)     Czy w odniesieniu do okresów, do których stosuje się [rozporządzenie nr 1408/71], składnik z tytułu przemieszczania się [DLA] na podstawie ust. 71–76 [ustawy z 1992 r.] może być zaklasyfikowany – oddzielnie od [DLA] jako całości – jako świadczenie z zabezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 4 ust. 1 rozporządzenia lub jako specjalne świadczenie nieskładkowe w rozumieniu art. 4 ust. 2a, lub w inny sposób?       b)      W razie odpowiedzi twierdzącej na pytanie a), jaka jest właściwa kategoria?        c)      W razie odpowiedzi przeczącej na pytanie a), jaka jest właściwa kategoria dla [DLA]?        d)      Jeśli w odpowiedzi na pytanie b) lub c) składnik z tytułu przemieszczania się zostanie zakwalifikowany jako świadczenie z zabezpieczenia społecznego, czy rozpatrywane świadczenie jest świadczeniem w razie choroby w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) [rozporządzenia nr 1408/71], czy świadczeniem z tytułu inwalidztwa w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b) [tego rozporządzenia]?        e)      Czy na odpowiedź na którekolwiek z powyższych pytań ma wpływ ograniczenie czasowe z pkt 2 sentencji [ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Parlamentowi i Radzie]? 2)      a)      Czy w odniesieniu do okresów, do których stosuje się [rozporządzenie nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu], składnik z tytułu przemieszczania się [DLA] na podstawie ust. 71–76 [ustawy z 1992 r.] może być zaklasyfikowany – oddzielnie od [DLA] jako całości – jako świadczenie z zabezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 4 ust. 1 rozporządzenia lub jako specjalne świadczenie nieskładkowe w rozumieniu art. 4 ust. 2a, lub w inny sposób?       b)      W razie odpowiedzi twierdzącej na pytanie a), jaka jest właściwa kategoria?       c)      W razie odpowiedzi przeczącej na pytanie a), jaka jest właściwa kategoria dla [DLA]?       d)      Jeśli w odpowiedzi na pytanie b) lub c) składnik z tytułu przemieszczania się zostanie zakwalifikowany jako świadczenie z zabezpieczenia społecznego, czy rozpatrywane świadczenie jest świadczeniem w razie choroby w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) [rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu], czy świadczeniem z tytułu inwalidztwa w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b) [tego rozporządzenia]?  3)      W razie gdy w odpowiedzi na poprzednie pytania Trybunał stwierdzi, że właściwe jest, by składnik z tytułu przemieszczania się zaklasyfikować jako specjalne świadczenie nieskładkowe, czy jakikolwiek przepis lub zasada prawa wspólnotowego są istotne w odniesieniu do kwestii, czy Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej ma prawo powoływać się na którąkolwiek z przesłanek zamieszkiwania i obecności zawartych w art. 2 ust. 1 lit. a) [rozporządzenia z 1991 r.] w okolicznościach takich, jakie są rozpatrywane w niniejszych sprawach?”.  W przedmiocie pytań prejudycjalnych  W przedmiocie dwóch pierwszych pytań 19      Poprzez dwa pierwsze pytania, które należy rozpoznać łącznie, sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71 i rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu należy rozumieć w ten sposób, że składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” jest specjalnym świadczeniem pieniężnym o charakterze nieskładkowym w rozumieniu tego przepisu. 20      W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy przede wszystkim ustalić, czy składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” może być postrzegany jako „świadczenie” w rozumieniu art. 1 lit. t) rozporządzenia nr 1408/71 i tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu. 21      W tej kwestii należy przypomnieć, że w pkt 69 ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Parlamentowi i Radzie Trybunał orzekł, że składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” może być oddzielony od reszty i w ten sposób może być wymieniony w wykazie zawartym w załączniku IIa do rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu, jeśli Zjednoczone Królestwo zdecydowałoby się stworzyć świadczenie obejmujące tylko ten składnik. Wynika stąd, że składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” może sam w sobie stanowić „świadczenie” w rozumieniu art. 1 lit. t) rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu. 22      Takie stwierdzenie narzuca się też – i z tych samych powodów – jeżeli chodzi o rozporządzenie nr 1408/71. 23      Należy zatem uznać, że składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” również może stanowić „świadczenie” w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71. 24      Następnie, jak uściślił Trybunał, poza sporem jest, że składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” ma charakter nieskładkowy (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Parlamentowi i Radzie, pkt 74) oraz że stanowi świadczenie pieniężne. 25      Jeżeli chodzi o kwestię, czy składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” jest świadczeniem specjalnym, Trybunał wskazał, że możliwe jest uznanie, iż DLA zawiera element „pomocy społecznej” i że składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” „mógłby” być uznany za specjalne świadczenie nieskładkowe, które tym samym mogłoby zostać wymienione w wykazie zawartym w załączniku IIa do rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu jako świadczenie niepodlegające eksportowi (zob. ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Parlamentowi i Radzie, pkt 67, 74). To w tym kontekście Trybunał, który stwierdził nieważność wzmianki o DLA w wykazie znajdującym się w tym załączniku, postanowił jednak tymczasowo utrzymać skutki tej wzmianki odnośnie do samego tylko składnika „z tytułu przemieszczania się” po to, aby w rozsądnym terminie zostały podjęte właściwe działania celem wpisania go do tego załącznika (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Parlamentowi i Radzie, pkt 75). Wynika stąd, że zdaniem Trybunału składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” może mieć charakter świadczenia specjalnego w rozumieniu art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu. 26      Należy również przypomnieć, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż charakter świadczenia specjalnego definiuje się przez jego cel (zob. w szczególności wyrok z dnia 6 lipca 2006 r. w sprawie C‑154/05 Kersbergen‑Lap i Dams‑Shipper, Zb.Orz. s. I‑6249, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo). 27      W tej kwestii można zauważyć, że – jak twierdzą zarówno rząd Zjednoczonego Królestwa, jak i Komisja Europejska – składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” służy zapewnieniu szczególnej ochrony osób niepełnosprawnych, o której mowa w art. 4 ust. 2a lit. b) rozporządzenia nr 1408/71 i rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu, ponieważ jego wyłącznym celem jest wspieranie autonomii i integracji społecznej tych osób, a także, w miarę możliwości, pomoc tym osobom w prowadzeniu życia podobnego do życia osób niedotkniętych niepełnosprawnością. Zatem to właśnie niepełnosprawność jako taka daje prawo do takiego świadczenia i pozwala – w zależności od stopnia utrudnień w przemieszczaniu się, jakich doznaje dana osoba – na określenie kwoty przyznawanego świadczenia. 28      Z uwag przedstawionych na rozprawie wynika także, że kwota składnika DLA „z tytułu przemieszczania się”, która jest pochodną kosztów związanych z problemami w przemieszczaniu się uprawnionej osoby w danym państwie członkowskim, jest ściśle związana z otoczeniem społecznym tej osoby w tym państwie. 29      Na marginesie można jeszcze dodać, że z akt sprawy oraz uwag przedstawionych na rozprawie wynika, iż składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” w praktyce najczęściej jest przyznawany osobom, które cierpią z powodu niepełnosprawności mającej znaczący wpływ na możliwość przemieszczania się, i w sposób nieunikniony wynika stąd, że – nawet jeśli ustawodawstwo krajowe nie przewiduje kryterium dochodowego – świadczenie to jest przyznawane w przeważającej większości osobom, które z powodu swej niepełnosprawności nie mogą pracować. 30      W świetle powyższych rozważań należy zatem stwierdzić, że składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” należy traktować jako specjalny w rozumieniu zarówno art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu, jak i art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71. 31      Co się tyczy kwestii, czy – jak twierdzi N. Gonzalez Ramos – takiego świadczenia nie można by już uznawać za świadczenie wymienione w załączniku IIa do rozporządzenia nr 1408/71 w zmienionym brzmieniu, ponieważ Zjednoczone Królestwo nie podjęło w tym celu właściwych środków w rozsądnym terminie wyznaczonym mu przez Trybunał w ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Parlamentowi i Radzie, wystarczy stwierdzić, że w każdym razie to państwo członkowskie przyjęło właściwe środki. Składnik DLA „z tytułu przemieszczania się” figuruje bowiem wśród świadczeń wymienionych w załączniku X do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. L 200, s. 1) w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 988/2009 z dnia 16 września 2009 r. (Dz.U. L 284, s. 43). 32      Wreszcie nie sposób skutecznie podnosić, że – skoro składnik „z tytułu przemieszczania się” nie pojawia się w załączniku IIa do rozporządzenia nr 1408/71 samodzielnie, lecz poprzez wzmiankę o DLA, którego jest częścią – nie jest możliwe uznanie, iż składnik ten jest w tym załączniku wymieniony. Jest tak dlatego, że DLA zawsze zbudowany był z dwóch składników wyraźnie zidentyfikowanych w przepisach krajowych, których dotyczy sprawa główna. 33      W konsekwencji na dwa pierwsze pytania należy odpowiedzieć w ten sposób, że art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71 i tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu należy interpretować w ten sposób, że składnik „z tytułu przemieszczania się” DLA jest specjalnym świadczeniem pieniężnym o charakterze nieskładkowym w rozumieniu tego przepisu, wymienionym w załączniku IIa do tych rozporządzeń.  W przedmiocie pytania trzeciego 34      Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający pyta zasadniczo Trybunał o ważność – „w świetle innych przepisów i zasad prawa wspólnotowego” – art. 10a rozporządzenia nr 1408/71 i tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu, w zakresie, w jakim pozwala on na uzależnienie przyznania składnika DLA „z tytułu przemieszczania się”, przy założeniu, że stanowi on specjalne świadczenie o charakterze nieskładkowym w rozumieniu art. 4 ust. 2a rozporządzenia nr 1408/71 i tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu, od spełnienia przesłanek zamieszkiwania oraz obecności w Wielkiej Brytanii. 35      Sąd odsyłający nie daje żadnej wskazówki co do przepisu lub przepisów prawa Unii, w świetle których takiej oceny należałoby dokonać. 36      W podobnych okolicznościach Trybunał wskazał, że do niego należy wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, istotnych dla sprawy elementów prawa Unii, zważywszy na przedmiot sporu (zob. podobnie wyrok z dnia 20 kwietnia 1988 r. w sprawie 204/87 Bekaert, Rec. s. 2029, pkt 7 i przytoczone tam orzecznictwo). 37      W tej kwestii należy uwzględnić normy dotyczące swobody przepływu pracowników, a także dotyczące obywatelstwa Unii. 38      Co do pierwszego aspektu Trybunał orzekł już, że przepisy rozporządzenia nr 1408/71 dotyczące uchylenia klauzul zamieszkania stanowią przepisy wykonawcze do art. 48 TFUE przyjęte dla ustanowienia w dziedzinie zabezpieczenia społecznego swobodnego przepływu pracowników, gwarantowanego przez art. 45 TFUE, oraz że – jeżeli chodzi o świadczenia specjalne o charakterze nieskładkowym, o których mowa w załączniku IIa do rozporządzenia nr 1408/71 – dozwolone jest przyjęcie przez prawodawcę Unii w ramach wykonania art. 48 TFUE przepisów stanowiących odstępstwo od zasady eksportu świadczeń zabezpieczenia społecznego. W szczególności warunek posiadania miejsca zamieszkania w państwie instytucji właściwej może słusznie być wymagany przy przyznawaniu świadczeń ściśle związanych z otoczeniem społecznym (zob. podobnie wyrok z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawach połączonych C‑396/05, C‑419/05 i C‑450/05 Habelt i in., Zb.Orz. s. I‑11895, pkt 78, 81 i przytoczone tam orzecznictwo). 39      Jak wskazano przy okazji odpowiedzi na dwa pierwsze pytania, tak właśnie rzecz się przedstawia w przypadku składnika „z tytułu przemieszczania się” DLA. 40      W konsekwencji należy stwierdzić, że art. 10a rozporządzenia nr 1408/71 oraz tego samego rozporządzenia w zmienionym brzmieniu, jako przepis pozwalający na uzależnienie przyznania składnika „z tytułu przemieszczania się” DLA od spełnienia przesłanek zamieszkiwania oraz obecności w Wielkiej Brytanii, nie jest niezgodny ze swobodą przepływu osób, a w szczególności z art. 48 TFUE. 41      Jeżeli chodzi o normy dotyczące obywatelstwa Unii, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 21 TFUE − który ustanawia prawo każdego obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich − znajduje swoje uszczegółowienie w art. 45 TFUE (zob. w szczególności wyrok z dnia 11 września 2007 r. w sprawie C‑287/05 Hendrix, Zb.Orz. s. I‑6909, pkt 61) i że w związku z tym nie ma potrzeby wypowiadania się w tej kwestii dla potrzeb sprawy przed sądem krajowym. 42      Z powyższego wynika, że analiza pytania trzeciego nie doprowadziła do ujawnienia jakiejkolwiek okoliczności mogącej podważyć ważność art. 10a rozporządzenia nr 1408/71 − w jednej lub drugiej wersji mającej zastosowanie w sprawach przed sądem krajowym − jako postanowienia pozwalającego na uzależnienie przyznania składnika „z tytułu przemieszczania się” zasiłku na utrzymanie w przypadku niepełnosprawności od spełnienia przesłanek zamieszkiwania oraz obecności w Wielkiej Brytanii.  W przedmiocie kosztów 43      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny; dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi. Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje: 1)      Wykładni art. 4 ust. 2a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r., zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 631/2004 z dnia 31 marca 2004 r., a także rozporządzenia nr 1408/71 w tej ostatniej wersji, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 647/2005 z dnia 13 kwietnia 2005 r., należy dokonywać w ten sposób, że składnik „z tytułu przemieszczania” się zasiłku na utrzymanie w przypadku niepełnosprawności („disability living allowance”) jest specjalnym świadczeniem pieniężnym o charakterze nieskładkowym w rozumieniu tego przepisu, wymienionym w załączniku IIa do tych rozporządzeń. 2)      Analiza pytania trzeciego nie doprowadziła do ujawnienia jakiejkolwiek okoliczności mogącej podważyć ważność art. 10a rozporządzenia nr 1408/71 − w jednej lub drugiej wersji mającej zastosowanie w sprawach przed sądem krajowym − jako przepisu pozwalającego na uzależnienie przyznania składnika „z tytułu przemieszczania się” zasiłku na utrzymanie w przypadku niepełnosprawności od spełnienia przesłanek zamieszkiwania oraz obecności w Wielkiej Brytanii. Podpisy * Język postępowania: angielski.