C-558/24

WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba) z dnia 30 października 2025 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Transport lotniczy – Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 – Artykuł 6 – Pojęcie „opóźnienia lotu” – Przełożenie lotu ogłoszone z wyprzedzeniem przez przewoźnika lotniczego z potwierdzeniem nowych godzin odlotu i przylotu – Artykuł 5 ust. 1 lit. c) i art. 7 ust. 1 – Prawo pasażerów do odszkodowania w przypadku opóźnienia przylotu o co najmniej trzy godziny – Pojęcie „czasu planowanego przylotu” – Ustalenie czasu trwania opóźnienia W sprawie C‑558/24 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Landgericht Düsseldorf (sąd krajowy w Düsseldorfie, Niemcy) postanowieniem z dnia 31 lipca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 16 sierpnia 2024 r., w postępowaniu: Corendon Airlines Turistik Hava Tasimacilik AS przeciwko Myflyright GmbH, TRYBUNAŁ (ósma izba), w składzie: O. Spineanu-Matei, prezes izby, S. Rodin i N. Piçarra (sprawozdawca), sędziowie, rzecznik generalny: T. Ćapeta, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu Corendon Airlines Turistik Hava Tasimacilik AS – S. Hendrix, Rechtsanwältin, – w imieniu Myflyright GmbH – J.‑P. von Hagen, Rechtsanwalt, – w imieniu Komisji Europejskiej – B.‑R. Killmann i N. Yerrell, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 5 ust. 1 lit. c) i art. 7 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. 2004, L 46, s. 1). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Corendon Airlines Turistik Hava Tasimacilik AS (zwaną dalej „Corendon Airlines”), będącą przewoźnikiem lotniczym, a Myflyright GmbH, spółką świadczącą pomoc prawną pasażerom linii lotniczych, w przedmiocie roszczenia odszkodowawczego podniesionego na podstawie rozporządzenia nr 261/2004 w następstwie dużego opóźnienia przylotu do miejsca docelowego. Ramy prawne Zgodnie z motywami 1, 2 i 4 rozporządzenia nr 261/2004: „(1) Działanie Wspólnoty [Europejskiej] w dziedzinie transportu lotniczego powinno mieć na celu, między innymi, zapewnienie wysokiego poziomu ochrony pasażerów. Ponadto powinno się w pełni zwracać uwagę na ogólne wymogi ochrony konsumentów. (2) Odmowa przyjęcia na pokład i odwołanie lub duże opóźnienie lotów powodują poważne problemy i niedogodności dla pasażerów. […] (4) W związku z powyższym Wspólnota powinna podnieść standardy ochrony ustalone przez [rozporządzenie Rady (EWG) nr 295/91 z dnia 4 lutego 1991 r. ustanawiające wspólne zasady systemu odszkodowań dla pasażerów, którym odmówiono przyjęcia na pokład w regularnych przewozach lotniczych (Dz.U. 1991, L 36, s. 5)], zarówno poprzez wzmocnienie praw pasażerów jak i zapewnienie przewoźnikom lotniczym działalności w ujednoliconych warunkach na zliberalizowanym rynku”. Zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 261/2004, zatytułowanym „Definicje”: „Do celów niniejszego rozporządzenia: […] l) »odwołanie« oznacza nieodbycie się lotu, który był uprzednio planowany i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno miejsce”. Artykuł 5 tego rozporządzenia, zatytułowany „Odwołanie”, stanowi w ust. 1: „W przypadku odwołania lotu pasażerowie, których to odwołanie dotyczy: […] c) mają prawo do odszkodowania od obsługującego przewoźnika lotniczego zgodnie z art. 7, chyba że: […] (iii) zostali poinformowani o odwołaniu w okresie krótszym niż siedem dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot nie więcej niż godzinę przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej dwie godziny po planowym czasie przylotu”. Artykuł 6 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Opóźnienie”, stanowi w ust. 1: „Jeżeli obsługujący przewoźnik lotniczy ma uzasadnione powody, by przewidywać, że lot będzie opóźniony w stosunku do planowego startu: a) o dwie lub więcej godzin w przypadku lotów do 1500 kilometrów; lub b) o trzy lub więcej godzin w przypadku wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości pomiędzy 1500 a 3500 kilometrów; lub […], pasażerowie otrzymują od obsługującego przewoźnika lotniczego: (i) pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 9 ust. 2; oraz (ii) gdy oczekiwany w sposób uzasadniony czas odlotu nastąpi co najmniej dzień po terminie poprzednio zapowiedzianego odlotu, pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. b) i c); oraz (iii) gdy opóźnienie wynosi co najmniej pięć godzin, pomoc określoną w art. 8 ust. 1 lit. a)”. Artykuł 7 tego samego rozporządzenia, zatytułowany „Prawo do odszkodowania”, stanowi w ust. 1: „W przypadku odwołania do niniejszego artykułu pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości: […] b) 400 EUR dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1500 do 3500 kilometrów; […]”. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne Czterech pasażerów lotniczych, posiadających w Corendon Airlines potwierdzenie rezerwacji wylotu z Monachium (Niemcy) o godzinie 10.20 (czasu lokalnego) i przylotu do Antalyi (Turcja) o godz. 14.20 (czasu lokalnego) w dniu 2 sierpnia 2022 r. otrzymało w przeddzień odlotu nowe potwierdzenie rezerwacji tego lotu wydane przez organizatora tej podróży, informujące ich, że planowy czas odlotu został przełożony na godzinę 11.20 (czasu lokalnego), co skutkowałoby przełożeniem czasu przylotu tego lotu na godzinę 15.20 (czasu lokalnego). W dniu 2 sierpnia 2022 r. start miał jednak miejsce dopiero o godzinie 14.37 (czasu lokalnego), a pasażerowie przybyli ostatecznie do miejsca docelowego o godz. 18.16 (czasu lokalnego). Myflyright, na którą pasażerowie ci dokonali cesji ich roszczeń odszkodowawczych, wniosła powództwo do Amtsgericht Erding (sądu rejonowego w Erding, Niemcy) w celu uzyskania odszkodowania w łącznej wysokości 1600 EUR, czyli 400 EUR za pasażera, na podstawie w szczególności art. 5 i 7 rozporządzenia nr 261/2004. Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2023 r. sąd ten uwzględnił to powództwo, orzekając, że przełożenie godzin lotu o godzinę stanowiło nie „odwołanie” w rozumieniu art. 2 lit. l) rozporządzenia nr 261/2004, lecz opóźnienie, którego czas trwania należy ustalić na podstawie pierwotnych godzin lotu. Corendon Airlines wniosła apelację od tego wyroku do Landgericht Landshut (sądu krajowego w Landshut, Niemcy), który jest sądem odsyłającym, podnosząc, że w niniejszym przypadku czas trwania tego opóźnienia powinien zostać ustalony z uwzględnieniem godzin lotu widniejących na nowym potwierdzeniu rezerwacji, a nie pierwotnych godzin lotu. W opinii sądu odsyłającego natomiast czas opóźnienia rozpatrywanego w postępowaniu głównym należy ustalić na podstawie pierwotnie przewidzianego czasu przylotu, ponieważ dla pasażerów, których ta sprawa dotyczy, znaczenie ma jedynie to, czy lot dotarł z opóźnieniem w stosunku do tej godziny. Jego zdaniem uwzględnienie wskazanego w nowym potwierdzeniu rezerwacji czasu przylotu w celu ustalenia czasu opóźnienia, poza faktem, że posiada wszelkie cechy „czysto formalnego podejścia”, jest sprzeczne z celem rozporządzenia nr 261/2004, polegającym w szczególności na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony pasażerów, których dotyczy odwołanie lub duże opóźnienie lotu. Ponadto takie podejście pozwoliłoby przewoźnikowi lotniczemu na opóźnienie godziny przylotu bez ponoszenia odpowiedzialności z tego tytułu, poprzez wydanie w ostatniej chwili nowych potwierdzeń rezerwacji ze wskazaniem przełożenia lotu. W tych okolicznościach Landgericht Landshut (sąd krajowy w Landshut) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy w przypadku przełożenia lotu i wystawienia z tego tytułu nowego potwierdzenia rezerwacji, przy ocenie »dużego« opóźnienia przylotu do miejsca docelowego należy wziąć pod uwagę pierwotnie planowany czas przylotu, czy też czas przylotu podany w nowym potwierdzeniu rezerwacji? 2) Jeśli decydujący jest zmieniony czasu przylotu: a) Czy jest istotne, jak długo przed pierwotną godziną odlotu pasażer jest powiadamiany o przełożeniu lotu? Czy jest w szczególności istotne, czy określone w art. 5 ust. 1 lit. c) rozporządzenia [nr 261/2004] terminy odnoszące się do nowego przylotu zostały rzeczywiście dotrzymane, aby obsługujący przewoźnik lotniczy mógł zostać zwolniony z obowiązku wypłaty odszkodowania? b) W przypadku odpowiedzi twierdzącej: czy w przypadku zaistnienia dużego opóźnienia w stosunku do pierwotnego czasu przylotu pasażer ma prawo do odszkodowania na podstawie art. 5 i 7 rozporządzenia [nr 261/2004], i jeśli tak, to na jakich warunkach?”. W przedmiocie pytań prejudycjalnych W przedmiocie pytania pierwszego Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający w głównych zarysach dąży do ustalenia, czy art. 5 ust. 1 lit. c) i art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy przewoźnik lotniczy ogłasza z wyprzedzeniem przeniesienie godzin odlotu i przylotu, któremu towarzyszy wydanie pasażerom, których zmiana dotyczy, nowego potwierdzenia rezerwacji, czas opóźnienia ich przylotu należy ustalić z na podstawie pierwotnie przewidzianego czasu przylotu, czy też czasu widniejącego na nowym potwierdzeniu rezerwacji. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że pojęcie „opóźnienia” lotu nie zostało zdefiniowane w rozporządzeniu nr 261/2004, w przeciwieństwie do pojęcia „odwołania”, którego dotyczy art. 5 tego rozporządzenia i które zostało zdefiniowane w art. 2 lit. l) tego rozporządzenia jako „nieodbycie się lotu, który był uprzednio planowany i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno miejsce”. W odniesieniu do pojęcia „opóźnienia” lotu Trybunał uściślił z jednej strony, że lot jest „opóźniony” w rozumieniu art. 6 rozporządzenia nr 261/2004, jeżeli jest wykonywany zgodnie z pierwotnie przewidzianym rozkładem i jeżeli rzeczywista godzina jego startu jest opóźniona w stosunku do planowej godziny odlotu (zob. wyrok z dnia 19 listopada 2009 r., Sturgeon i in., C‑402/07 i C‑432/07, EU:C:2009:716, pkt 32). Z drugiej strony Trybunał orzekł, że zakwalifikowanie jako odwołania, w rozumieniu art. 2 lit. l) wspomnianego rozporządzenia, samego przełożenia rzeczywistego czasu odlotu bez jakichkolwiek innych zmian byłoby sprzeczne z powszechnym rozumieniem brzmienia tego rozporządzenia i z jego systematyką (zob. wyrok z dnia 21 grudnia 2021 r., Corendon Airlines,C‑395/20, EU:C:2021:1041, pkt 22). Trybunał wyjaśnił ponadto, że rozporządzenie nr 261/2004 nie uzależnia zakwalifikowania lotu jako „odwołanego” w rozumieniu jego art. 5 lub jako lotu „opóźnionego” w rozumieniu jego art. 6 od samego ogłoszenia z wyprzedzeniem przełożenia godziny odlotu (zob. wyrok z dnia 21 grudnia 2021 r., Corendon Airlines,C‑395/20, EU:C:2021:1041, pkt 21). W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że pasażerowie, których dotyczyła zmiana, zostali poinformowani w przeddzień ich odlotu o przełożeniu godziny odlotu i że przekazano im nowe potwierdzenie rezerwacji, na którym widniały nowe godziny, bez żadnych zmian portów lotniczych odlotu lub przylotu ani numeru lotu, w ramach którego pasażerowie ci zostali przetransportowani. Elementy te charakteryzują zatem „opóźnienie” w rozumieniu art. 6 rozporządzenia nr 261/2004, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w pkt 17 i 18 niniejszego wyroku. W drugiej kolejności – art. 5 i 7 rozporządzenia nr 261/2004 w związku z motywem 2 tego rozporządzenia i zasadą równego traktowania należy interpretować w ten sposób, że po pierwsze, pasażerów opóźnionych lotów można do celów stosowania prawa do odszkodowania, przewidzianego w tym art. 7 ust. 1, traktować jak pasażerów lotów odwołanych. Po drugie, pasażerowie ci mogą powoływać się na prawo do odszkodowania, jeżeli z powodu opóźnionego lotu ponoszą nieodwracalną stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny, czyli gdy przybędą do miejsca docelowego co najmniej trzy godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika lotniczego godzinie przylotu (zob. podobnie wyrok z dnia 25 stycznia 2024 r., Laudamotion i Ryanair, C‑54/23, EU:C:2024:74, pkt 19, 21 i przytoczone tam orzecznictwo). To trzygodzinne opóźnienie, jako warunek uzyskania odszkodowania, zostało zdefiniowane z uwzględnieniem art. 5 ust. 1 lit. c) ppkt (iii) rozporządzenia nr 261/2004, który dopuszcza, by przewoźnicy lotniczy, w szczególnych warunkach zmiany planu podróży pasażerów w następstwie odwołania lotu, przyspieszali godzinę ich odlotu o maksymalnie jedną godzinę i opóźniali ich przylot o mniej niż dwie godziny (zob. wyrok z dnia 23 października 2012 r., Sturgeon i in., C‑581/10 i C‑629/10, EU:C:2012:657, pkt 31). Z dwóch poprzednich punktów niniejszego wyroku wynika zatem, że jeżeli opóźnienie przylotu wynosi co najmniej trzy godziny, pasażerowie mają prawo – na wzór pasażerów, których pierwotny lot został odwołany i którym przewoźnik lotniczy nie jest w stanie zaproponować zmiany planu podróży na warunkach przewidzianych w art. 5 ust. 1 lit. c) ppkt (iii) rozporządzenia nr 261/2004 – do odszkodowania na podstawie art. 7 tego rozporządzenia, zważywszy, że również ponoszą oni nieodwracalną stratę czasu (wyrok z dnia 4 września 2014 r., Germanwings,C‑452/13, EU:C:2014:2141, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszym przypadku należy podkreślić, że chociaż czas trwania opóźnienia, które stało się udziałem pasażerów w chwili przybycia do miejsca docelowego, jest określany z uwzględnieniem pierwotnie przewidzianego czasu przylotu, to jednak pasażerowie ci będą mogli powołać się na prawo do odszkodowania, ponieważ – jak wynika z postanowienia odsyłającego – liczone od pierwotnie przewidzianego czasu przylotu opóźnienie, które stało się ich udziałem, przekraczało trzy godziny. Natomiast gdyby czas trwania tego opóźnienia miał zostać ustalony na podstawie czasu przylotu wskazanego w nowym potwierdzeniu rezerwacji, wspomniani pasażerowie nie mogliby domagać się takiego odszkodowania, ponieważ w takim przypadku opóźnienie przylotu byłoby krótsze niż trzy godziny. Tymczasem nic w brzmieniu przepisów rozporządzenia nr 261/2004, o których wykładnię zwrócił się sąd odsyłający, nie wyklucza, by czas opóźnienia, które stało się udziałem pasażerów przy przylocie do miejsca docelowego, miał być ustalany od czasu odlotu pierwotnie uzgodnionego między tymi samymi pasażerami a przewoźnikiem lotniczym w chwili rezerwacji danego lotu, i to niezależnie od późniejszego jednostronnego przełożenia godzin odlotu i przylotu oraz od wydania przez tego przewoźnika nowych potwierdzeń rezerwacji. Taki sposób ustalania czasu trwania spornego opóźnienia znajduje potwierdzenie, po pierwsze, w celach rozporządzenia nr 261/2004, polegających na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony pasażerów, przy pełnym uwzględnieniu ogólnych wymogów ochrony konsumentów, o których mowa w motywie 1 tego rozporządzenia. Po drugie, znajduje ona potwierdzenie w motywie 4 tego rozporządzenia, który wyraża wolę prawodawcy Unii, aby „podnieść” standardy ochrony określone w poprzednim rozporządzeniu zarówno w celu wzmocnienia praw pasażerów, jak i zapewnienia przewoźnikom lotniczym możliwości prowadzenia działalności w ujednoliconych warunkach na zliberalizowanym rynku. Natomiast ustalenie czasu trwania rozpatrywanego opóźnienia w stosunku do czasu przylotu wskazanego w nowym potwierdzeniu rezerwacji oznaczałoby umożliwienie przewoźnikowi lotniczemu, którego sprawa dotyczy – za pomocą samego wydania takiego potwierdzenia – dokonania jednostronnej zmiany czasu odlotu, mimo że został on uzgodniony w umowie między pasażerami a przewoźnikiem lotniczym w chwili dokonywania rezerwacji. Tymczasem byłoby to sprzeczne z głównym celem realizowanym przez rozporządzenie nr 261/2004, polegającym na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony pasażerów lotniczych, który to cel wymaga szerokiej wykładni praw przyznanych tym pasażerom (zob. wyrok z dnia 29 lutego 2024 r., Eventmedia Soluciones,C‑11/23, EU:C:2024:194, pkt 33). Wbrew temu, co twierdzi Corendon Airlines, ogłoszenie z wyprzedzeniem pasażerom, których dotyczy zmiana, przełożenia czasu odlotu i przylotu w wiadomości elektronicznej przewoźnika lotniczego wysłanej w przeddzień lotu nie może podważyć kwalifikacji tego zdarzenia jako opóźnienia, bez wykluczenia możliwości, że takie ogłoszenie może w danym przypadku ograniczyć zakres niedogodności, które stały się udziałem pasażerów. W świetle całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 5 ust. 1 lit. c) i art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy przewoźnik lotniczy ogłasza z wyprzedzeniem przeniesienie godzin odlotu i przylotu, któremu towarzyszy wydanie pasażerom, których zmiana dotyczy, nowego potwierdzenia rezerwacji, czas opóźnienia ich przylotu należy ustalić na podstawie pierwotnie przewidzianego czasu przylotu. W przedmiocie pytania drugiego Zważywszy na odpowiedź, jakiej udzielono na pytanie pierwsze, nie ma potrzeby odpowiadania na pytanie drugie. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 5 ust. 1 lit. c) i art. 7 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91   należy interpretować w ten sposób, że:   w przypadku gdy przewoźnik lotniczy ogłasza z wyprzedzeniem przełożenie godzin odlotu i przylotu, któremu towarzyszy wydanie pasażerom, których zmiana dotyczy nowego potwierdzenia rezerwacji, czas opóźnienia ich przylotu należy ustalić na podstawie pierwotnie przewidzianego czasu przylotu.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.