C-575/23

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO MACIEJA SZPUNARA przedstawiona w dniu 24 października 2024 r. ( ) Sprawa C‑575/23 FT, AL, ON przeciwko État belge, przy udziale Orchestre national de Belgique (ONB) [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (radę stanu, Belgia)] Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Własność intelektualna – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Prawa pokrewne statutowych muzyków orkiestry – Dyrektywa 2001/29/WE – Artykuł 2 i art. 3 ust. 2 – Prawo do zwielokrotniania i prawo podawania do publicznej wiadomości – Dyrektywa 2006/115/WE – Artykuły 7–9 – Prawa do utrwalania, nadawania i odtwarzania publicznego oraz rozpowszechniania – Dyrektywa (UE) 2019/790 – Artykuł 26 – Stosowanie w czasie – Artykuły 18–23 – Zakres stosowania – Zasada odpowiedniego i proporcjonalnego wynagrodzenia – Zasada swobody umów – Przeniesienie praw pokrewnych w drodze przepisów wykonawczych Wprowadzenie 1. Nie tylko autorzy korzystają z praw własności intelektualnej do swoich utworów. Podmiotom współuczestniczącym w twórczości artystycznej, w szczególności artystom wykonawcom, przyznaje się prawa szczególne, zwane „prawami pokrewnymi prawu autorskiemu” (zwane dalej „prawami pokrewnymi” ( )). 2. Owe prawa pokrewne, które chronią wykonania artystów wykonawców przed nieuprawnionym korzystaniem, mają charakter podobny do praw autorskich. Nie tylko dotyczą one, w szerokim zakresie, tych samych aktów eksploatacji, ale również mają taki sam charakter praw wyłącznych w zakresie, w jakim umożliwiają zezwalanie na korzystanie z tych wykonań lub na zakazywanie tego korzystania. 3. Jednakże artyści wykonawcy często znajdują się w sytuacjach, które sprawiają, że wykonywanie ich praw jest bardziej skomplikowane niż korzystanie z praw autorskich. Po pierwsze, znacznie częściej niż autorzy, artyści wykonawcy wykonują swoją działalność w ramach stosunku pracy. Po drugie, o ile utwór ma zazwyczaj tylko jednego autora lub ograniczoną liczbę autorów, na przykład kompozytora muzyki i autora tekstu, o tyle artyści wykonawcy występują często w ramach większej lub mniejszej grupy, takiej jak zespół muzyczny, zespół teatralny czy, jak w niniejszej sprawie, orkiestra. 4. Konieczne jest zatem zorganizowanie wykonywania praw pokrewnych przez artystów wykonawców w taki sposób, aby dało się je pogodzić z uzasadnionymi interesami ich pracodawców oraz z prawidłowym funkcjonowaniem zespołów, do których należą. Niniejsza sprawa dotyczy w szczególności kwestii, w jakim zakresie, w drodze przepisów wykonawczych, można ograniczyć prawa pokrewne artystów wykonawców zatrudnionych na podstawie statutu urzędników publicznych, aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie instytucji, której podlegają. Ramy prawne Prawo międzynarodowe 5. Międzynarodowa konwencja o ochronie wykonawców, producentów fonogramów i organizacji nadawczych (zwana dalej „konwencją rzymską”) została sporządzona w Rzymie w dniu 26 października 1961 r. Unia Europejska nie jest stroną tej konwencji, natomiast są nimi wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem Republiki Malty. Chociaż konwencja ta ustanawia zobowiązania w zakresie ochrony praw artystów wykonawców ( ) jedynie w odniesieniu do wykonań utrwalonych, zarejestrowanych lub nadawanych w państwie innym niż to, w którym dochodzi się ochrony, to jednak ustanawia ona międzynarodowy minimalny standard tej ochrony. Inne akty prawa międzynarodowego, jak również odpowiednie akty prawa Unii, odwołują się do tej konwencji i powinny być zgodnie z nią interpretowane ( ). 6. Artykuły 7, 8 i 15 konwencji rzymskiej stanowią: „Artykuł 7 1.   Ochrona zapewniona przez niniejszą konwencję wykonawcom daje możliwość zapobiegania: a) nadawaniu i publicznemu odtwarzaniu ich wykonania bez ich zgody, chyba że wykonanie wykorzystane w nadaniu lub publicznym odtwarzaniu stanowi samo w sobie wykonanie nadawane lub zostało dokonane z utrwalenia; b) utrwalaniu ich nieutrwalonego wykonania bez ich zgody; c) zwielokrotnieniu utrwalenia ich wykonania bez ich zgody: (i) jeżeli pierwotne utrwalenie zostało dokonane bez ich zgody; (ii) jeżeli zwielokrotnienie zostało dokonane dla celów innych niż te, na które wykonawcy wyrazili zgodę; (iii) jeżeli pierwotne utrwalenie zostało dokonane zgodnie z postanowieniami art. 15, lecz zwielokrotnienie zostało dokonane dla celów innych niż cele określone w tych postanowieniach. […] Artykuł 8 Umawiające się Państwo może, na mocy przepisów samego prawa krajowego, określić sposób, w jaki wykonawcy będą reprezentowani w związku z wykonywaniem swoich praw, jeżeli kilku z nich uczestniczy w tym samym wykonaniu. […] Artykuł 15 […] 2. Niezależnie od postanowień ust. 1 niniejszego artykułu Umawiające się Państwo może przewidzieć w przepisach swojego prawa krajowego takie same ograniczenia w odniesieniu do ochrony wykonawców […], jakie przewidują przepisy jego prawa krajowego w odniesieniu do ochrony praw autorskich dzieł literackich i artystycznych. Niemniej jednak licencje obowiązkowe mogą być ustanowione tylko w takim zakresie, jaki jest przewidziany w niniejszej konwencji”. 7. Chociaż Unia nie jest stroną konwencji rzymskiej, jest ona stroną Traktatu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) o artystycznych wykonaniach i fonogramach, przyjętego w Genewie w dniu 20 grudnia 1996 r. i zatwierdzonego w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2000/278/WE z dnia 16 marca 2000 r. ( ) (zwanego dalej „WPPT”). Zgodnie z art. 1 ust. 1 WPPT: „Żadne postanowienie niniejszego traktatu nie uchyla zobowiązań, które umawiające się strony podjęły wobec siebie na podstawie [konwencji rzymskiej]”. 8. Artykuły 6–10 WPPT przyznają artystom wykonawcom „wyłączne prawo zezwalania” na: – nadawanie i publiczne komunikowanie oraz utrwalanie ich nieutrwalonych artystycznych wykonań, – zwielokrotnianie ich artystycznych wykonań utrwalonych na fonogramach, – wprowadzanie do obrotu poprzez przeniesienie własności i wynajem publiczności w celach zarobkowych egzemplarzy artystycznych wykonań utrwalonych na fonogramach, – udostępnianie publiczne swoich artystycznych wykonań utrwalonych na fonogramach w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym. 9. Artykuł 16 ust. 1 WPPT pozwala umawiającym się stronom na ustanowienie w ustawodawstwie krajowym tych samych ograniczeń i wyjątków w odniesieniu do ochrony artystów wykonawców, jakie ich ustawodawstwo krajowe przewiduje w związku z ochroną praw autorskich. Prawo Unii 10. Artykuły 2 i 3 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym ( ) stanowią: „Artykuł 2 Państwa członkowskie przewidują wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania utworu, przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo: […] b) dla artystów wykonawców – w odniesieniu do utrwaleń ich przedstawień [wykonań]; […]. Artykuł 3 […] 2. Państwa członkowskie powinny przewidzieć wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek podawanie do publicznej wiadomości utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie: a) dla artystów wykonawców – w odniesieniu do utrwaleń ich przedstawień [wykonań]; […]”. 11. Artykuły 3 i 7–10 dyrektywy 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej ( ) przewidują: „Artykuł 3 1.   Wyłączne prawo zezwalania lub zakazywania najmu i użyczenia przysługuje następującym podmiotom: […] b) wykonawcy w odniesieniu do zapisu jego wykonania; […]. Artykuł 7 1.   Państwa członkowskie ustanawiają na rzecz wykonawców wyłączne prawo zezwalania lub zakazywania utrwalania ich wykonań. […] Artykuł 8 1.   Państwa członkowskie ustanawiają na rzecz wykonawców wyłączne prawo zezwalania lub zakazywania bezprzewodowego nadawania oraz odtwarzania publicznego ich wykonań, chyba że wykonania te stanowią same w sobie nadawane wykonanie lub oparte są na utrwaleniu. […] Artykuł 9 1.   Państwa członkowskie ustanawiają wyłączne prawo udostępniania przedmiotów ochrony określonych w lit. a)–d) i ich kopii w drodze sprzedaży lub w inny sposób (zwane dalej »prawem rozpowszechniania«) na rzecz: a) wykonawców w stosunku do utrwaleń ich wykonań; […]. Artykuł 10 […] 2. Bez względu na ust. 1 każde państwo członkowskie może ustanowić tego samego rodzaju ograniczenia w zakresie ochrony wykonawców […], jakie przewidziane są dla ochrony prawa autorskiego w zakresie utworów literackich i artystycznych. Licencje obowiązkowe mogą być jednak ustanowione jedynie w zakresie zgodnym z postanowieniami konwencji rzymskiej. […]”. 12. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/790 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym oraz zmiany dyrektyw 96/9/WE i 2001/29/WE ( ); przewiduje w art. 18–23 w odniesieniu do artystów wykonawców: – zasadę odpowiedniego i proporcjonalnego wynagrodzenia za udzielenie licencji lub przeniesienie wyłącznych praw do eksploatacji ich przedmiotów objętych ochroną, – obowiązek przejrzystości ciążący na stronach, którym udzielili licencji lub na które przenieśli swoje prawa, zwłaszcza w odniesieniu do sposobów eksploatacji, wszystkich uzyskanych przychodów i należnego wynagrodzenia, – prawo żądania dodatkowego, odpowiedniego i godziwego wynagrodzenia, jeżeli pierwotnie uzgodnione wynagrodzenie okazuje się niewspółmiernie niskie w porównaniu do wszystkich późniejszych odnośnych przychodów uzyskanych z eksploatacji wykonań, – dobrowolną alternatywną procedurę rozstrzygania sporów dotyczących obowiązku przejrzystości i prawa do dodatkowego wynagrodzenia, – prawo do odwołania licencji lub przeniesienia ich praw wyłącznych, – zasadę bezskuteczności wszelkich postanowień umownych sprzecznych z zasadami wymienionymi powyżej w tiret drugim, trzecim i czwartym. 13. Artykuł 26 tej dyrektywy stanowi: „1.   Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich utworów i innych przedmiotów objętych ochroną, które są chronione na podstawie przepisów prawa krajowego z dziedziny prawa autorskiego w dniu 7 czerwca 2021 r. lub po tej dacie. 2.   Niniejszą dyrektywę stosuje się bez uszczerbku dla umów [czynności] zawartych i praw uzyskanych przed dniem 7 czerwca 2021 r.”. Prawo belgijskie 14. W prawie belgijskim prawa pokrewne są uregulowane w rozdziale 3 tytułu 5 księgi XI code de droit économique (kodeksu prawa gospodarczego). Artykuły XI.203 i XI.205 tego kodeksu, w brzmieniu obowiązującym w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym (zwanego dalej „kodeksem prawa gospodarczego”), stanowiły w szczególności: „Artykuł XI.203 […] Prawa pokrewne uznane w niniejszym rozdziale są prawami do rzeczy ruchomych, zbywalnymi i przenoszalnymi, w całości lub w części, zgodnie z przepisami Code civil (kodeksu cywilnego). Mogą one w szczególności być przedmiotem przeniesienia własności lub licencji prostej lub wyłącznej. […] Artykuł XI.205 § 1. Wyłącznie artysta wykonawca ma prawo do zwielokrotniania swego wykonania lub do zezwalania na jego zwielokrotnianie w jakikolwiek sposób i w jakiejkolwiek formie, bezpośredniej lub pośredniej, tymczasowej lub stałej, w całości lub w części. Prawo to obejmuje w szczególności wyłączne prawo do zezwalania na najem lub użyczenie. Wyłącznie on ma prawo do publicznego udostępniania swojego wykonania dowolną metodą, w tym poprzez podawanie do publicznej wiadomości w taki sposób, aby osoby postronne miały do niego dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie. Prawa artysty wykonawcy obejmują w szczególności wyłączne prawo do rozpowszechniania […]. […] § 3. Wszystkie umowy z artystą wykonawcą powinny być sporządzone na piśmie. Postanowienia umowne dotyczące praw artysty wykonawcy i pól eksploatacji podlegają ścisłej wykładni. Przeniesienie przedmiotu, który obejmuje utrwalenie wykonania, nie wiąże się z prawem do eksploatacji tego wykonania. […] § 4. W przypadku gdy wykonania są realizowane przez artystę wykonawcę w wykonaniu umowy o pracę lub statutu, prawa majątkowe mogą zostać przeniesione na pracodawcę pod warunkiem, że przeniesienie praw jest wyraźnie przewidziane i że wykonanie wchodzi w zakres umowy lub statutu. […] Uzgodnienia zbiorowe mogą określać zakres i zasady przeniesienia”. 15. Arrêté royal relatif aux droits voisins du personnel artistique de l’Orchestre national de Belgique [dekret królewski dotyczący praw pokrewnych personelu artystycznego belgijskiej orkiestry narodowej, zwanej dalej „ONB”] z dnia 1 czerwca 2021 r. reguluje w sposób szczegółowy prawa pokrewne artystów wykonawców będących członkami ONB. Artykuł 2 tego aktu stanowi: „Artysta wykonawca przenosi na [ONB], zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia, prawa pokrewne dotyczące jego wykonań zrealizowanych w ramach jego zadania wykonywanego na rzecz [ONB]”. 16. Zgodnie z art. 3 §§ 1 i 2 wspomnianego aktu: „§ 1.   Na [ONB] są przenoszone, zgodnie z art. 2, w zamian za dodatki określone w art. 4 i 6, następujące prawa pokrewne: a) prawo do publicznego udostępniania: – prawo do publicznego udostępniania wykonań artystów wykonawców realizowanych w ramach ich zadań na rzecz [ONB] w celu ich rozpowszechniania i retransmisji dźwiękowej drogą radiową, kablową, satelitarną, za pośrednictwem platform internetowych, streamingu lub jakiejkolwiek innej znanej lub dotychczas nieznanej techniki; – prawo do publicznego udostępniania wykonań artystów wykonawców realizowanych w ramach ich zadań na rzecz [ONB] w celu ich rozpowszechniania i retransmisji audiowizualnej drogą radiową, kablową, satelitarną, za pośrednictwem platform internetowych, streamingu lub jakiejkolwiek innej znanej lub dotychczas nieznanej techniki; b) prawo do zwielokrotniania i rozpowszechniania: – prawo do zwielokrotniania wykonań artystów wykonawców realizowanych w ramach ich zadań na rzecz [ONB], w całości lub w części, w nieograniczonej liczbie egzemplarzy, na wszelkich nośnikach fonograficznych, wideo lub multimedialnych, w tym na znanych lub dotychczas nieznanych nośnikach cyfrowych; – prawo do rozpowszechniania nośników zwielokrotniających wykonania artystów wykonawców oraz prawo do oferowania ich do pobierania w celach prywatnych w ramach usługi dostępnej w cyfrowej sieci transmisji danych, w szczególności w Internecie, oraz ogólnie prawo do eksploatacji nośników lub zlecania ich eksploatacji, w tym poprzez sprzedaż i wynajem. § 2.   Prawa przeniesione zgodnie z art. 2 i § 1 niniejszego artykułu zostają przeniesione na cały czas trwania praw pokrewnych i przeniesienie to jest skuteczne na całym świecie […]”. Okoliczności sporu w postępowaniu głównym, postępowanie i pytania prejudycjalne 17. Przed przyjęciem aktu spornego w postępowaniu głównym eksploatacja praw pokrewnych muzyków ONB była negocjowana indywidualnie dla każdego konkretnego przypadku w ramach komitetu porozumiewawczego. Od 2016 r. toczyły się negocjacje między ONB i delegacjami związkowymi muzyków w ramach komitetu porozumiewawczego w celu osiągnięcia porozumienia w przedmiocie wynagrodzenia z tytułu praw pokrewnych. Negocjacje te nie zakończyły się pomyślnie. 18. W związku z tym niepowodzeniem właściwe organy belgijskie postanowiły uregulować tę kwestię w drodze przepisów wykonawczych. Konsultacje z przedstawicielami tych muzyków w sprawie projektu aktu regulacyjnego również zakończyły się niepowodzeniem, co doprowadziło do zawarcia protokołu rozbieżności z dnia 12 maja 2021 r. 19. W dniu 1 czerwca 2021 r. państwo belgijskie przyjęło sporny w postępowaniu głównym akt, który wszedł w życie w dniu 4 czerwca 2021 r. 20. Skargą wniesioną w dniu 26 lipca 2021 r. do Conseil d’État (rady stanu, Belgia) skarżący w postępowaniu głównym zażądali stwierdzenia nieważności aktu spornego w postępowaniu głównym, podnosząc w istocie, że jego przepisy naruszają art. 18–23 dyrektywy 2019/790 oraz art. XI.203 i XI.205 kodeksu prawa gospodarczego. 21. W tych okolicznościach Conseil d’État (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy art. 18–23 [dyrektywy 2019/790] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przeniesieniu w drodze przepisów wykonawczych praw pokrewnych przysługujących pracownikom statutowym w odniesieniu do wykonań zrealizowanych w zakresie stosunku pracy? 2) W przypadku odpowiedzi twierdzącej, czy pojęcia »czynności zawartych« i »praw uzyskanych« z art. 26 ust. 2 [dyrektywy 2019/790] należy interpretować w ten sposób, że dotyczą one w szczególności przeniesienia praw pokrewnych dokonanego w drodze aktu wykonawczego przyjętego przed dniem 7 czerwca 2021 r.?”. 22. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpłynął do Trybunału w dniu 15 września 2023 r. Uwagi na piśmie przedstawili skarżący w postępowaniu głównym, ONB, rząd belgijski i Komisja Europejska. Ci sami uczestnicy byli reprezentowani na rozprawie, która odbyła się w dniu 20 czerwca 2024 r. Analiza 23. W niniejszej sprawie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z dwoma pytaniami dotyczącymi wykładni kilku przepisów dyrektywy 2019/790. Zanim przejdę do analizy tych konkretnych pytań, wydaje mi się, że należy przedstawić kilka wstępnych uwag i propozycji dotyczących ich sformułowania. Uwagi wstępne 24. Poprzez swoje pytania prejudycjalne sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni przepisów dyrektywy 2019/790 dotyczących praw pokrewnych artystów wykonawców w celu oceny zgodności z tymi przepisami aktu spornego w postępowaniu głównym (pytanie pierwsze), a w szczególności zastanawia się nad zastosowaniem tej dyrektywy ratione temporis w sporze w postępowaniu głównym (pytanie drugie). 25. Jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunał powinien wywieść z całości informacji przedstawionych mu przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, aspekty prawa Unii, które wymagają wykładni, zważywszy na przedmiot sporu ( ). Moim zdaniem w niniejszej sprawie należy uzupełnić pytania prejudycjalne. 26. Wskazane przepisy dyrektywy 2019/790 nie mają bowiem charakteru autonomicznego i trudno je interpretować w oderwaniu od innych przepisów. O ile dyrektywa ta zgodnie z jej art. 1 ust. 2 nie narusza istniejących zasad ustanowionych w szczególności w dyrektywach 2001/29 i 2006/115 w odniesieniu do przepisów dotyczących praw pokrewnych artystów wykonawców i nie ma na te zasady żadnego wpływu, o tyle bardziej trafne byłoby stwierdzenie, że przepisy te „nakładają się” na odpowiednie przepisy tych dyrektyw w celu zwiększenia ich skuteczności ( ). Wskazane w pytaniach prejudycjalnych przepisy dyrektywy 2019/790 należy zatem interpretować łącznie z przepisami dyrektyw 2001/29 i 2006/115, które przyznają artystom wykonawcom prawa pokrewne. 27. Co więcej, z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że zarzuty podniesione przeciwko aktowi spornemu w postępowaniu głównym dotyczą jego zgodności nie tylko z przepisami dyrektywy 2019/790, ale również w szczególności z art. XI.203 i XI.205 kodeksu prawa gospodarczego ( ). Ponieważ zaś te ostatnie przepisy transponują do prawa belgijskiego art. 2 i 3 dyrektywy 2001/29 oraz art. 3 i 7–9 dyrektywy 2006/115, należy je interpretować w możliwie najszerszym zakresie w zgodzie z tymi dyrektywami ( ). Ponadto, w przeciwieństwie do dyrektywy 2019/790, kwestia zastosowania ratione temporis do sporu w postępowaniu głównym nie dotyczy wspomnianych dyrektyw. Użyteczne, a wręcz niezbędne dla rozstrzygnięcia sporu zawisłego przed sądem odsyłającym wydaje mi się zatem przedstawienie wyjaśnienia w przedmiocie prawidłowej wykładni wyżej wymienionych przepisów prawa Unii, tym bardziej że kwestia ta, jak się zdaje, nie została podniesiona ani omówiona w postępowaniu głównym. 28. Co się tyczy pytania drugiego, wpisuje się ono w szerszą kwestię, czy dyrektywa 2019/790 stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak akt sporny w postępowaniu głównym. Można je zatem przeanalizować w ramach wykładni przepisów tej dyrektywy. W związku z tym proponuję połączyć tę analizę z analizą pytania pierwszego. 29. Proponuję zatem uznać, że poprzez swoje dwa pytania sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 lit. b) i art. 3 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2001/29, art. 3 ust. 1 lit. a), art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 9 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2006/115 oraz art. 18–23 dyrektywy 2019/790 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przeniesieniu na pracodawcę w drodze przepisów wykonawczych praw pokrewnych artystów wykonawców będących pracownikami statutowymi do wykonań zrealizowanych w zakresie stosunku pracy. W przedmiocie przeformułowanych pytań prejudycjalnych 30. Spornym w postępowaniu głównym aktem, wydanym bez zgody muzyków ONB i pomimo ich sprzeciwu, władze belgijskie jednostronnie nakazały w drodze przepisów wykonawczych przeniesienie wszystkich istniejących i przyszłych praw pokrewnych tych muzyków na rzecz ONB za wynagrodzeniem ryczałtowym. Akt ten skutkuje zatem w istocie przymusowym przeniesieniem tych praw na rzecz instytucji zainteresowanej ich gospodarczą eksploatacją. Ponadto wobec muzyków, którzy byli już członkami ONB w chwili przyjęcia rzeczonego aktu, postanowiono o tym przeniesieniu z mocą wsteczną, to znaczy już po rozpoczęciu przez nich służby w orkiestrze ( ). Przeniesienie to wynika z aktu wydanego przez rząd federalny, któremu podlega również ONB. W konsekwencji o spornym przeniesieniu zdecydował w pewnym sensie rząd na swoją własną korzyść. 31. Powstaje zatem pytanie, czy odpowiednie przepisy dyrektyw 2001/29, 2006/115 i 2019/790 stoją na przeszkodzie takiemu przymusowemu przeniesieniu. Pragnę na wstępie nadmienić, że moim zdaniem odpowiedź jest twierdząca z powodów przedstawionych poniżej. W przedmiocie dyrektyw 2001/29 i 2006/115 32. Artykuł 2 lit. b) i art. 3 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2001/29 oraz art. 3 ust. 1 lit. a), art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 9 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2006/115 przyznają artystom wykonawcom wyłączne prawo do zezwalania na eksploatację ich wykonań w formie utrwalania, zwielokrotniania, rozpowszechniania (w tym najmu i użyczenia) oraz publicznego udostępniania, w tym podawania do publicznej wiadomości, lub zakazywania takiej eksploatacji. 33. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wyłączne prawo do zezwalania lub zakazywania stanowi prawo o charakterze prewencyjnym w tym znaczeniu, że wszelka czynność eksploatacji przedmiotów tak chronionych wymaga uprzedniej zgody podmiotu danego prawa. Wszelkie korzystanie z tych przedmiotów przez osobę trzecią bez takiej uprzedniej zgody należy uznać za naruszenie praw osoby uprawnionej ( ). Ponadto ochrona ta nie ogranicza się do posiadania praw wyłącznych, lecz rozciąga się na ich wykonywanie ( ). 34. Wynika z tego, że odnośne przepisy dyrektyw 2001/29 i 2006/115 przyznają artystom wykonawcom prawo do rzeczywistego i skutecznego sprzeciwienia się eksploatacji ich wykonań bez ich zgody. Prawo to nie może więc zostać przekształcone w zwykłe prawo do wynagrodzenia w drodze przymusowego przeniesienia praw takiego jak przewidziane w akcie spornym w postępowaniu głównym. 35. Okoliczność, że muzycy ONB są zatrudnieni na podstawie statutu urzędników publicznych, nie ma tutaj znaczenia. Posługując się bowiem, bez dalszych uściśleń, pojęciem „artystów wykonawców”, które należy interpretować w sposób jednolity w całej Unii, prawodawca Unii nie uzależnił stosowania przepisów dyrektyw 2001/29 i 2006/115 od żadnego warunku dotyczącego sposobu zatrudnienia danych osób ( ). Moim zdaniem nie ma zatem żadnych wątpliwości co do możliwości zastosowania tych przepisów do artystów wykonawców zatrudnionych również na podstawie statutu urzędników publicznych. 36. Dyrektywy 2001/29 i 2006/115 przewidują wyjątki i ograniczenia dotyczące wyłącznych praw artystów wykonawców. I tak art. 5 ust. 2 i 3 dyrektywy 2001/29 zawiera wyczerpujący wykaz wyjątków od praw chronionych na mocy tej dyrektywy, które państwa członkowskie mają prawo przewidzieć w swoim ustawodawstwie. Podobnie art. 10 dyrektywy 2006/115 ustanawia krótki wykaz możliwych wyjątków od praw chronionych na mocy tej dyrektywy, do którego można dodać wyjątki analogiczne do tych przewidzianych w prawie krajowym każdego państwa członkowskiego w odniesieniu do prawa autorskiego ( ). Ponadto prawa artystów wykonawców do nadawania i publicznego udostępniania są ograniczone w pewnych sytuacjach na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 wspomnianej dyrektywy. W szczególności ów ust. 2 wprowadza, w zamian za godziwe wynagrodzenie dla licencjodawcy, obowiązkową licencję na nadawanie i publiczne udostępnianie wykonań zarejestrowanych na fonogramie opublikowanym w celach handlowych. 37. Te wyjątki i ograniczenia nie pozwalają jednak na przekształcenie wszystkich praw wyłącznych pewnej kategorii lub grupy artystów wykonawców w prawo do wynagrodzenia w drodze przymusowego przeniesienia tych praw. 38. Artykuł 10 ust. 2 akapit drugi dyrektywy 2006/115 stanowi zresztą wyraźnie, że licencje obowiązkowe mogą być ustanowione jedynie w zakresie zgodnym z postanowieniami konwencji rzymskiej. Mimo że przepis ten jest zawarty w dyrektywie 2006/115, ma on zastosowanie nie tylko do praw wyłącznych chronionych na mocy tej dyrektywy, lecz „w zakresie ochrony wykonawców” w sposób ogólny, to znaczy również do praw określonych w dyrektywie 2001/29. 39. Konwencja rzymska, do której odsyła wyżej wymieniony przepis dyrektywy 2006/115, jasno określa charakter praw, które strony tej konwencji są zobowiązane zapewnić artystom wykonawcom. Artykuł 7 ust. 1 tej konwencji, który ustanawia wymaganą minimalną ochronę, stanowi, że ochrona ta powinna umożliwiać „zapobieganie” eksploatacji, bez zgody artystów wykonawców, ich wykonań w formie nadawania lub publicznego udostępniania, pierwszego utrwalenia i zwielokrotniania. Chodzi zatem o wyłączne i mające charakter prewencyjny prawa artystów wykonawców, którzy powinni mieć możliwość udzielenia lub odmowy udzielenia zgody na każdą eksploatację ich wykonań w jednej z wyżej wymienionych form. 40. Konwencja rzymska zawęża zakres tej zasady uprzedniej zgody artystów wykonawców jedynie w ograniczonej liczbie sytuacji wskazanych w art. 12, 15 i 19 tej konwencji, których postanowienia zostały przejęte, odpowiednio, w art. 8 ust. 2, art. 10 i art. 3 ust. 6 dyrektywy 2006/115. Żaden z tych przepisów nie pozwala jednak na zarządzenie przymusowego przeniesienia praw o charakterze ogólnym, takiego jak zawarte w akcie spornym w postępowaniu głównym ( ). 41. W odniesieniu do wykonań zbiorowych, to jest wykonań realizowanych przez kilku artystów wykonawców, art. 8 konwencji rzymskiej zezwala jej stronom na określenie sposobu, w jaki owi artyści wykonawcy będą reprezentowani do celów wykonywania ich praw. Możliwe jest zatem wprowadzenie dostosowań w celu umożliwienia grupom artystów wykonawców skutecznego udzielania zgody na eksploatację ich wykonań. Natomiast z prac przygotowawczych nad konwencją rzymską wynika, że postanowienie to dotyczy nie warunków wykonywania praw artystów wykonawców, lecz jedynie zasad ich reprezentacji, co ma właśnie na celu uniknięcie interpretowania go w ten sposób, że pozwala on na wprowadzenie obowiązkowej licencji dotyczącej wykonań zbiorowych ( ). Zasada zgody pozostaje zatem w pełni stosowana. 42. WPPT przejmuje, z niewielkimi zmianami, postanowienia konwencji rzymskiej dotyczące wyłącznych praw artystów wykonawców. Prawa te są tam kwalifikowane jako „wyłączne prawa zezwalania”. Artykuły 8, 9 i 10 WPPT uzupełniają tę konwencję nowymi prawami, a mianowicie, odpowiednio, prawem do rozpowszechniania, prawem najmu i prawem publicznego udostępniania. 43. Wynika z tego moim zdaniem, że przepisy dyrektyw 2001/29 i 2006/115 przytoczone w pkt 32 niniejszej opinii, interpretowane w świetle właściwych przepisów konwencji rzymskiej i WPPT, stoją na przeszkodzie temu, aby w drodze przepisów wykonawczych przewidziano ogólnie przeniesienie praw pokrewnych grupy artystów wykonawców bez ich uprzedniej zgody. 44. Jest oczywiście prawdą, że w wyjątkowych sytuacjach Trybunał uznał, iż prawo krajowe może ustanawiać domniemanie dorozumianej zgody podmiotów praw autorskich lub praw pokrewnych ( ). Orzecznictwo to nie ma jednak moim zdaniem zastosowania w niniejszej sprawie. 45. W pierwszej kolejności Trybunał rozważał bowiem taką dorozumianą zgodę jedynie w przypadkach korzystania o mniejszym znaczeniu ( ). Mam wątpliwości, czy można by to zastosować tak samo do ogólnego przeniesienia praw pokrewnych grupy artystów wykonawców. Ponadto Trybunał podkreślił, że warunki, w jakich można dopuścić dorozumianą zgodę, powinny być ściśle określone, tak aby nie pozbawić znaczenia samej zasady uprzedniej zgody ( ). W przypadku artystów wykonawców, których dotyczy akt sporny w postępowaniu głównym, zasada uprzedniej zgody jest zaś właśnie ograniczona do zera. 46. W drugiej kolejności Trybunał podkreślił, że dany podmiot musi mieć możliwość sprzeciwienia się zamierzonemu korzystaniu z odnośnego przedmiotu objętego ochroną ( ). W postępowaniu przed sądem krajowym bezsporne jest zaś, że muzycy ONB nie wyrazili zgody na sposób przeniesienia ich praw i sprzeciwiają się aktowi spornemu w postępowaniu głównym. Nie można zatem mówić o domniemaniu udzielenia przez nich zgody. Ponadto, jako że akt sporny w postępowaniu głównym dotyczy już zatrudnionych muzyków, istnienie dorozumianej zgody na przeniesienie ich praw na rzecz ONB pozostaje czysto hipotetyczne ( ). 47. Wreszcie w trzeciej kolejności Trybunał podkreślił również, że realizacja celu lub interesu kulturalnego nie może uzasadniać nieprzewidzianego przez prawodawcę Unii odstępstwa od ochrony zapewnianej przez akty prawa Unii w dziedzinie prawa autorskiego i praw pokrewnych ( ). 48. Gwoli jasności pragnę zauważyć, że moim zdaniem prawo Unii nie stoi na przeszkodzie temu, aby prawa pokrewne artystów wykonawców zostały przeniesione na ich pracodawcę, jak przewidziano w art. XI.205 § 4 kodeksu prawa gospodarczego, ani temu, aby w przypadku artystów wykonawców zatrudnionych na podstawie statutu urzędników przeniesienie to zostało dokonane w drodze przepisów wykonawczych. Jednak przyjęcie i treść takiego aktu prawa wymaga uprzedniej zgody tych wykonawców lub ich należycie umocowanych przedstawicieli. 49. Proponuję zatem odpowiedzieć na pytania prejudycjalne w odniesieniu do dyrektyw 2001/29 i 2006/115, że art. 2 lit. b) i art. 3 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2001/29 oraz art. 3 ust. 1 lit. a), art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 dyrektywy i art. 9 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2006/115 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przeniesieniu na pracodawcę w drodze przepisów wykonawczych praw pokrewnych artystów wykonawców będących pracownikami statutowymi do wykonań zrealizowanych w zakresie stosunku pracy, jeżeli nie udzielili oni ani ich należycie umocowani przedstawiciele uprzedniej zgody na przyjęcie i treść aktu ustanawiającego owe przepisy wykonawcze. W przedmiocie dyrektywy 2019/790 50. Co się tyczy dyrektywy 2019/790, z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem o stosowanie tej dyrektywy w przypadku przeniesienia w drodze przepisów wykonawczych praw pokrewnych artystów wykonawców zatrudnionych na podstawie statutu urzędników publicznych oraz o zastosowanie wspomnianej dyrektywy ratione temporis w świetle daty przyjęcia aktu spornego w postępowaniu głównym. Skoncentruję się zatem na tych dwóch aspektach. Ocena materialnej zgodności prawa krajowego z właściwymi przepisami tej dyrektywy należy w każdym razie do właściwości sądu odsyłającego. – W przedmiocie zastosowania dyrektywy 2019/790 ratione temporis 51. Dla przypomnienia: zgodnie z art. 26 dyrektywy 2019/790 ma ona zastosowanie do wszystkich utworów i innych przedmiotów, które są chronione na podstawie przepisów prawa krajowego z dziedziny prawa autorskiego w dniu 7 czerwca 2021 r. lub po tej dacie. Przepis ten uściśla w ust. 2, że dyrektywę tę stosuje się bez uszczerbku dla czynności zawartych i praw uzyskanych przed powyższą datą. Powstaje zatem pytanie, w jakim zakresie wspomniana dyrektywa ma zastosowanie do aktu spornego w postępowaniu głównym, który wszedł w życie w dniu 4 czerwca 2021 r. 52. Na wstępie pragnę zauważyć, że zastrzeżenie zawarte w art. 26 ust. 2 dyrektywy 2019/790 dotyczy wyłącznie czynności dokonanych i praw uzyskanych zgodnie z prawem. Jeżeli w następstwie odpowiedzi, jakiej Trybunał udzieli na pytania prejudycjalne, sąd odsyłający postanowi stwierdzić nieważność aktu spornego w postępowaniu głównym, kwestia zastosowania ratione temporis tej dyrektywy stanie się bezprzedmiotowa, ponieważ ewentualny kolejny akt dotyczący przeniesienia praw muzyków ONB zostanie przyjęty już po dniu 7 czerwca 2021 r. 53. Niezależnie od powyższego wydaje mi się, że należy przedstawić następujące uwagi dotyczące owego zastosowania ratione temporis. 54. Co się tyczy przepisów art. 10 dyrektywy 2001/29, sformułowanego w istocie identycznie jak art. 26 dyrektywy 2019/790, Trybunał orzekł już, że mają one na celu uniknięcie retroaktywnego stosowania dyrektywy 2001/29 i że należy je interpretować w ten sposób, że dyrektywa ta nie ma wpływu na czynności eksploatacji praw wyłącznych, które miały miejsce przed datą jej stosowania ( ). 55. Orzecznictwo to nie daje jednak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jak należy interpretować pojęcie „praw uzyskanych”, zawarte również w art. 26 ust. 2 dyrektywy 2019/790. Moim zdaniem pojęcia tego nie można interpretować zbyt szeroko, aby nie naruszyć skuteczności (effet utile) tej dyrektywy. 56. Przeniesienie praw wyłącznych może bowiem mieć bardzo szeroki zakres czasowy. I tak akt sporny w postępowaniu głównym przewiduje przeniesienie na rzecz ONB wszystkich wymienionych w nim praw pokrewnych muzyków tej orkiestry, obecnie zatrudnionych i tych, którzy będą zatrudnieni w przyszłości, w tym w odniesieniu do przyszłych wykonań oraz na cały okres obowiązywania tych praw. Uznanie wszystkich wspomnianych praw za „uzyskane” w rozumieniu art. 26 ust. 2 dyrektywy 2019/790 skutkowałoby definitywnym wyłączeniem przeniesienia praw pokrewnych muzyków ONB z wymogów tej dyrektywy, która stałaby się tym samym bezskuteczna w odniesieniu do tej grupy artystów wykonawców. 57. Moim zdaniem art. 26 ust. 2 dyrektywy 2019/790 należy zatem interpretować w ten sposób, że odnosi się on wyłącznie do praw istniejących w dniu w nim wskazanym, czyli do praw, które powstały przed tym dniem. Co się tyczy praw pokrewnych artystów wykonawców, powstają one co do zasady przy wykonaniu utworu. O ile bowiem przeniesienie praw wyłącznych może dotyczyć przyszłych praw, o tyle trudno uznać je za „uzyskane” przez cesjonariusza, ponieważ nie wiadomo, czy zdarzenie powodujące ich zaistnienie będzie mieć miejsce. 58. Ponadto, niezależnie od wykładni in abstracto art. 26 dyrektywy 2019/790, należy stwierdzić, że w okolicznościach niniejszej sprawy akt sporny w postępowaniu głównym, jako akt normatywny, ma podwójny charakter. Z jednej strony, stanowi on akt przeniesienia praw pokrewnych muzyków ONB zatrudnionych w chwili jego przyjęcia ( ). Z drugiej strony, reguluje on w sposób abstrakcyjny sytuację każdego, aktualnego lub przyszłego, muzyka tej orkiestry. Akt ten jako taki stanowi część ustawodawstwa belgijskiego, którego zgodność z dyrektywą 2019/790 Królestwo Belgii jest zobowiązane zapewnić od dnia 7 czerwca 2021 r. Obowiązek ten ciąży na państwie belgijskim, niezależnie od roli, w jakiej ono działa, czy to jako prawodawca, czy jako pracodawca. To państwo członkowskie nie może bowiem powoływać się na żadne „prawa uzyskane” w celu udaremnienia skuteczności (effet utile) tej dyrektywy. 59. Powyższe rozważania prowadzą mnie do wniosku, że art. 18–23 dyrektywy 2019/790 mają zastosowanie do aktu spornego w postępowaniu głównym od dnia 7 czerwca 2021 r., z zastrzeżeniem czynności eksploatacji dokonanych oraz istniejących praw uzyskanych przez ONB przed tą datą ( ). – W przedmiocie zastosowania dyrektywy 2019/790 ratione personae 60. Sąd odsyłający ma wątpliwości co do tego, czy art. 18–23 dyrektywy 2019/790 mają zastosowanie w przypadku przeniesienia praw pokrewnych artystów wykonawców powstałych w ramach stosunku pracy, w szczególności w ramach zatrudnienia na podstawie statutu urzędników publicznych. Wątpliwości te wynikają ze stanowisk reprezentowanych przez państwo belgijskie i ONB, podtrzymanych przez te strony w istocie w ich uwagach przedstawionych w niniejszym postępowaniu, zgodnie z którymi ze względu na brzmienie tych przepisów i w świetle odpowiednich motywów tej dyrektywy przepisy te mają zastosowanie wyłącznie do podmiotów, które zawarły umowy licencyjne lub umowy o przeniesienie swoich praw. 61. Jak wynika z rozważań poświęconych właściwym przepisom dyrektyw 2001/29 i 2006/115, z wyjątkiem ograniczonej liczby przypadków, artyści wykonawcy muszą wyrazić zgodę na każde korzystanie z ich praw pokrewnych. Jeżeli zgoda ta jest udzielana za wynagrodzeniem, istnieje rodzaj „umowy o eksploatację” tych praw w ogólnym znaczeniu tego słowa, przy czym umowa ta może przybrać różne formy i nazwy w krajowych systemach prawnych. Nie wyklucza to stosunków pracy, w których może również istnieć umowa o przeniesienie praw pokrewnych między zatrudnionym wykonawcą a jego pracodawcą, niezależnie od tego, czy jest ona odrębna czy włączona do umowy o pracę. 62. Dyrektywa 2019/790 przyjmuje tę sytuację za oczywistą i właśnie w tym szerokim i ogólnym znaczeniu użyto w niej terminu „umowa”. Ponadto art. 18, 19 i 22 tej dyrektywy definiują swój zakres stosowania, odnosząc się do udzielenia licencji lub przeniesienia praw wyłącznych. Pojęcie „umowy” w rozumieniu tych przepisów należy zatem rozumieć jako odnoszące się do każdego udzielenia licencji na eksploatację lub przeniesienia praw wyłącznych. 63. W konsekwencji należy uznać, że art. 18–23 dyrektywy 2019/790 mają zastosowanie nie tylko w przypadku istnienia umowy o eksploatację praw wyłącznych w ścisłym znaczeniu, lecz w każdym przypadku, gdy artysta wykonawca udziela odpłatnie zgody na eksploatację jego praw pokrewnych. 64. Odmienna wykładnia pozbawiłaby dyrektywę 2019/790 znacznej części jej skuteczności. Artyści wykonawcy, tacy jak aktorzy teatralni lub muzycy orkiestrowi, często pozostają bowiem w stosunku pracy. Chociaż ich praca polega głównie na wystąpieniach na żywo, to ich pracodawca może być również zainteresowany wykorzystaniem ich wykonań w inny sposób. Wyłączenie korzystania przez tych artystów wykonawców z przepisów tej dyrektywy znacznie ograniczyłoby jej zakres stosowania, a w konsekwencji skuteczność (effet utile). 65. Wniosek przedstawiony w pkt 63 niniejszej opinii znajduje potwierdzenie w motywie 72 dyrektywy 2019/790, zgodnie z którym osoby fizyczne potrzebują przewidzianej w tej dyrektywie ochrony, „aby mogły w pełni korzystać z praw zharmonizowanych na podstawie prawa Unii”. Biorąc zaś pod uwagę, że prawa te, zharmonizowane na podstawie prawa Unii, w szczególności prawa pokrewne artystów wykonawców, istnieją niezależnie od sytuacji podmiotów tych praw z punktu widzenia prawa pracy, to samo powinno odnosić się do stosowania wspomnianej dyrektywy. O ile motyw ten wymienia również sytuacje, w których taka potrzeba ochrony nie istnieje, w szczególności niektóre stosunki pracy, o tyle sytuacje te nie dotyczą eksploatacji przedmiotów objętych ochroną, lecz jedynie ich końcowego wykorzystania. Nie ma to jednak miejsca w niniejszej sprawie. 66. Wniosek ten odnosi się również do zatrudnienia w sektorze publicznym, w tym stanowisk regulowanych nie umową o pracę, lecz statutem. Również bowiem w takich sytuacjach dany artysta wykonawca musi wyrazić zgodę na eksploatację jego praw pokrewnych przez pracodawcę. Ich stosunek jest zatem w istocie zbliżony do każdego innego stosunku umownego między podmiotem praw wyłącznych a licencjobiorcą lub cesjonariuszem tych praw. Dyrektywa 2019/790 znajduje zatem zastosowanie w niniejszej sprawie. 67. Argumenty podniesione w tym względzie przez ONB i Królestwo Belgii, dotyczące szczególnego charakteru zatrudnienia w administracji publicznej, w tym w Unii Europejskiej, są moim zdaniem nietrafne. W pierwszej kolejności przeniesienie ewentualnych praw autorskich do przedmiotów, co do których istnieją duże wątpliwości, czy stanowią one utwory w rozumieniu prawa autorskiego, na administrację, która jest ich użytkownikiem końcowym i nie eksploatuje ich, w każdym razie nie gospodarczo, nie jest porównywalne z przeniesieniem praw pokrewnych do wykonań artystycznych właśnie w celu ich komercyjnej eksploatacji. W drugiej kolejności, w przypadku gdy pracownik administracji publicznej rozpoczyna służbę w administracji, może on przystać na przeniesienie ewentualnych praw z pełną znajomością obowiązujących przepisów, wyrażając zgodę na zatrudnienie. Natomiast akt sporny w postępowaniu głównym ma zastosowanie do już zatrudnionych muzyków i nie pozwala im na udzielenie lub odmowę udzielenia zgody na planowane przeniesienie, mimo że w przeszłości zwracano się do nich o taką zgodę. W trzeciej kolejności przeniesienie praw na rzecz administracji w ramach służby nie prowadzi do dodatkowego wynagrodzenia, a zatem nie powoduje zastosowania dyrektywy 2019/790, w przeciwieństwie do przeniesienia przewidzianego w akcie spornym w postępowaniu głównym. Wreszcie nie chodzi tu o wynagrodzenie pracowników administracji publicznej, lecz o odpłatne przeniesienie praw pokrewnych artystów wykonawców, co niewątpliwie należy do kompetencji Unii. Odpowiedź na pytania prejudycjalne 68. Artykuły 18–23 dyrektywy 2019/790 mają zatem, co do zasady, zastosowanie do uregulowania takiego jak akt sporny w postępowaniu głównym, wobec czego musi ono być zgodne z tymi przepisami. Ocena tej zgodności wymaga wykładni prawa krajowego i ustaleń faktycznych, a w konsekwencji należy do właściwości sądu odsyłającego. 69. Tytułem uwagi końcowej pragnę ponownie zwrócić uwagę na art. 1 ust. 2 dyrektywy 2019/790, zgodnie z którym dyrektywa ta nie narusza obowiązujących zasad ustanowionych w szczególności w dyrektywach 2001/29 i 2006/115 i nie ma na te zasady żadnego wpływu. Wynika z tego w szczególności, że przestrzeganie przepisów tej pierwszej dyrektywy, w tym jej art. 18–23, nie zastępuje obowiązku przestrzegania zasad ustanowionych w tych dwóch pozostałych dyrektywach, w szczególności zasady uprzedniej zgody na wszelką eksploatację przedmiotów objętych ochroną. Jednostronny akt przyjęty bez takiej zgody, nawet czyniący zadość rzeczonym przepisom, nie może jako całość być postrzegany jako zgodny z prawem autorskim Unii. 70. Proponuję zatem, aby na pytanie prejudycjalne w odniesieniu do dyrektywy 2019/790 odpowiedzieć, że art. 18–23 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że z zastrzeżeniem czynności eksploatacji dokonanych i istniejących praw uzyskanych przed dniem 7 czerwca 2021 r. mają one zastosowanie do przeniesienia na rzecz pracodawcy w drodze przepisów wykonawczych praw pokrewnych artystów wykonawców będących pracownikami statutowymi w odniesieniu do wykonań zrealizowanych w zakresie stosunku pracy, wobec czego akt ustanawiający owe przepisy wykonawcze musi być zgodny z przepisami tej dyrektywy. Wspomniany akt musi ponadto być zgodny z wymogami dyrektyw 2001/29 i 2006/115, w szczególności z wymogiem uprzedniej zgody na przeniesienie praw pokrewnych. Wnioski 71. W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne zadane przez Conseil d’État (radę stanu, Belgia) w następujący sposób: Artykuł 2 lit. b) i art. 3 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym oraz art. 3 ust. 1 lit. a), art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 9 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej należy interpretować w ten sposób, że: stoją one na przeszkodzie przeniesieniu na rzecz pracodawcy w drodze przepisów wykonawczych praw pokrewnych prawu autorskiemu przysługujących artystom wykonawcom będącym pracownikami statutowymi do wykonań zrealizowanych w zakresie stosunku pracy, jeżeli nie udzielili oni ani ich należycie umocowani przedstawiciele uprzedniej zgody na przyjęcie i treść aktu ustanawiającego owe przepisy wykonawcze. Artykuły 18–23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/790 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym oraz zmiany dyrektyw 96/9/WE i 2001/29/WE należy interpretować w ten sposób, że: z zastrzeżeniem czynności eksploatacji dokonanych i istniejących praw uzyskanych przed dniem 7 czerwca 2021 r. mają one zastosowanie do przeniesienia na rzecz pracodawcy w drodze przepisów wykonawczych praw pokrewnych artystów wykonawców będących pracownikami statutowymi w odniesieniu do wykonań zrealizowanych w zakresie stosunku pracy, wobec czego akt ustanawiający owe przepisy wykonawcze musi być zgodny z przepisami tej dyrektywy. Wspomniany akt musi ponadto być zgodny z przepisami dyrektyw 2001/29 i 2006/115, w szczególności z wymogiem uprzedniej zgody na przeniesienie praw pokrewnych. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) Konkretniej chodzi o tak zwane prawa „majątkowe”. Prawo Unii nie odnosi się do praw osobistych, wobec czego nie będą one omawiane w niniejszej opinii. ( ) Ochrona producentów fonogramów i organizacji nadawczych, również ustanowiona przez konwencję rzymską, pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 8 września 2020 r., Recorded Artists Actors Performers (C‑265/19, EU:C:2020:677, pkt 50, 51). ( ) Dz.U. 2000, L 89, s. 6. ( ) Dz.U. 2001, L 167, s. 10; sprostowania: Dz.U. 2007, L 216, s. 24, Dz.U. 2010, L 263, s. 15; Dz.U. 2012, L 33, s. 9. ( ) Dz.U. 2006, L 376, s. 28. ( ) Dz.U. 2019, L 130, s. 92. ( ) Zobacz niedawny wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras (C‑354/21, EU:C:2023:184, pkt 35). ( ) Zobacz motyw 72 dyrektywy 2019/790. ( ) I zgodnie z moim odczytaniem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym sąd odsyłający uważa ten zarzut szczegółowy za dopuszczalny. ( ) Zobacz podobnie w szczególności wyrok z dnia 14 listopada 2019 r., Spedidam (C‑484/18, EU:C:2019:970, pkt 30). Gwoli jasności pragnę zauważyć, że w chwili przyjęcia aktu spornego w postępowaniu głównym dyrektywa 2019/790 nie została jeszcze transponowana do prawa belgijskiego. ( ) Termin „służba” wydaje mi się tu odpowiedni, ponieważ muzycy ONB są zwykle zatrudnieni na podstawie statutu urzędników publicznych. ( ) Zobacz w szczególności, w odniesieniu do praw pokrewnych artystów wykonawców, wyrok z dnia 14 listopada 2019 r., Spedidam (C‑484/18, EU:C:2019:970, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wyrok z dnia 14 listopada 2019 r., Spedidam (C‑484/18, EU:C:2019:970, pkt 37). ( ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 8 września 2020 r., Recorded Artists Actors Performers (C‑265/19, EU:C:2020:677, pkt 48, 61). ( ) Nie mogą to być wyjątki inne niż wymienione w art. 5 dyrektywy 2001/29. Niejasny charakter tego uregulowania wynika z faktu, że art. 10 dyrektywy 2006/115 przejął brzmienie art. 10 dyrektywy Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. 1992, L 346, s. 61), która poprzedzała dyrektywę 2001/29 i której kodyfikację stanowi dyrektywa 2006/115. ( ) Jedynie art. 12 konwencji rzymskiej ustanawia pewien rodzaj licencji obowiązkowej w sytuacjach, gdy fonogram opublikowany w celach handlowych jest wykorzystywany do nadania lub do publicznego udostępniania i w takim przypadku zainteresowani artyści wykonawcy mają prawo jedynie do godziwego wynagrodzenia. Artykuł 15 tej konwencji przewiduje klasyczne wyjątki od wyłącznych praw artystów wykonawców, natomiast art. 3 ust. 6 dyrektywy 2006/115, w ramach możliwości przewidzianej w art. 19 rzeczonej konwencji, zezwala państwom członkowskim na ustanowienie domniemania udzielenia zezwolenia przez artystów wykonawców na czynności objęte tą dyrektywą, jeżeli wyrazili oni zgodę na włączenie ich wykonań do utworu filmowego lub audiowizualnego. ( ) Zobacz M. Ficsor, Guide des traités sur le droit d’auteur et les droits voisinsés par l’OMPI, Genève, OMPI 2003, s. 153. ( ) Zobacz wyroki: z dnia 16 listopada 2016 r., Soulier i Doke (C‑301/15, EU:C:2016:878, pkt 35); a także z dnia 14 listopada 2019 r., Spedidam (C‑484/18, EU:C:2019:970, pkt 40). ( ) Mianowicie w przypadkach zwielokrotniania i publicznego udostępniania w formie cyfrowej książek niedostępnych w obrocie handlowym oraz wykorzystania wykonań zawartych w dawnych utworach audiowizualnych. ( ) Wyrok z dnia 14 listopada 2019 r., Spedidam (C‑484/18, EU:C:2019:970, pkt 40). ( ) Zobacz wyroki: z dnia 16 listopada 2016 r., Soulier i Doke (C‑301/15, EU:C:2016:878, pkt 38); a także z dnia 14 listopada 2019 r., Spedidam (C‑484/18, EU:C:2019:970, pkt 43). ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 listopada 2016 r., Soulier i Doke (C‑301/15, EU:C:2016:878, pkt 39). ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 listopada 2016 r., Soulier i Doke (C‑301/15, EU:C:2016:878, pkt 45). ( ) Wyrok z dnia 27 czerwca 2013 r., VG Wort i in. (od C‑457/11 do C‑460/11, EU:C:2013:426, pkt 28, 29). ( ) Jest to prawdą przynajmniej w odniesieniu do muzyków zatrudnionych na podstawie statutu urzędników publicznych. W odniesieniu do muzyków zatrudnionych na podstawie umowy o pracę ostatni motyw aktu spornego w postępowaniu głównym przewiduje, że akt ten będzie miał wobec nich zastosowanie w drodze aneksów do ich umów. ( ) Ponadto zgodnie z art. 27 tej dyrektywy jej art. 19 ma zastosowanie do istniejących umów od dnia 7 czerwca 2021 r. bez wyjątku.