C-596/13

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JULIANE KOKOTT przedstawiona w dniu 11 grudnia 2014 r. ( ) Sprawa C‑596/13 P Komisja Europejska przeciwko Moravia Gas Storage a.s. „Odwołanie — Rynek wewnętrzny gazu ziemnego — Dyrektywa 2003/55/WE i dyrektywa 2009/73/WE — Określenie zakresu stosowania ratione temporis obu dyrektyw — Zasada niedziałania prawa wstecz — Zakończone stany faktyczne a toczące się jeszcze postępowania — Zastosowanie nowych przepisów proceduralnych w momencie ich wejścia w życie w toczącym się postępowaniu — Instalacje podziemnego składu gazu — Czasowe zwolnienie przedsiębiorstwa gazowego z obowiązku zapewnienia stronom trzecim dostępu do istotnej nowej infrastruktury gazowej — Decyzja Komisji nakazująca władzom krajowym cofnięcie zwolnienia” I – Wprowadzenie 1. Niniejsze postępowanie odwoławcze daje Trybunałowi okazję do uściślenia swojego orzecznictwa dotyczącego stosowania ratione temporis nowych przepisów. 2. Które przepisy należy stosować, w sytuacji gdy w toku toczącego się postępowania administracyjnego w Komisji Europejskiej dotychczas obowiązująca dyrektywa zostanie zastąpiona nową, przez co w kilku punktach zmieni się stan prawny? Czy należy od razu zastosować nową dyrektywę w momencie jej wejścia w życie, czy też należy wyjść z założenia, że toczące się postępowanie należy zakończyć jeszcze na podstawie przepisów dawnej dyrektywy? 3. Te pytania pojawiają się w niniejszej sprawie w kontekście uregulowań w prawie Unii dotyczących rynku wewnętrznego gazu ziemnego. Władze czeskie w 2011 r. skorzystały z możliwości zwolnienia przedsiębiorstwa, które planowało budowę nowej instalacji podziemnego składu gazu, z pewnych przepisów, których zwykle należy przestrzegać w odniesieniu do rynku wewnętrznego gazu ziemnego. Zgodnie z właściwymi przepisami prawa Unii zwolnienie to przedłożono Komisji w celu jego kontroli. Wkrótce po wszczęciu postępowania administracyjnego w Komisji dyrektywa 2003/55/WE ( ) (zwana także „drugą dyrektywą gazową”) została zastąpiona przez dyrektywę 2009/73/WE ( ) (zwaną także „trzecią dyrektywą gazową”), co doprowadziło do pewnych zmian w obowiązujących przepisach proceduralnych. 4. W związku z tym Komisja natychmiast zastosowała w niniejszej sprawie nową dyrektywę w momencie wejścia jej w życie. Sąd natomiast, wyrokiem z dnia 6 września 2013 r. ( ), orzekł w pierwszej instancji, że postępowanie administracyjne należy kontynuować i zakończyć na podstawie przepisów dawnej dyrektywy. Pytanie, któremu z tych stanowisk należy przyznać pierwszeństwo, ma istotne praktyczne znaczenie nie tylko dla tego konkretnego stanu faktycznego, ale dla różnych dziedzin prawa Unii. II – Ramy prawne 5. Dyrektywa 2003/55 utraciła moc obowiązującą z dniem 3 marca 2011 r. i została zastąpiona dyrektywą 2009/73. Do tego samego dnia państwa członkowskie miały obowiązek wprowadzenia dyrektywy 2009/73 do prawa krajowego ( ). 6. Zasadniczo zgodnie zarówno z dyrektywą 2003/55, jak i z dyrektywą 2009/73 należy zapewnić stronom trzecim, za opłatą, dostęp do nowych infrastruktur gazowych, włącznie z instalacjami magazynowymi ( ). Dostęp ten należy zapewnić zgodnie z obiektywnymi, przejrzystymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami ( ). 7. W celu uniknięcia nierentowności koniecznych inwestycji ( ) podmioty trzecie pod pewnymi warunkami i na czas określony mogą zostać pozbawione dostępu do istotnych nowych infrastruktur gazowych, a także instalacji magazynowych. 8. Krajowe organy wydają zwolnienia konieczne, aby móc wyłączyć podmioty trzecie. Takie zezwolenie należy niezwłocznie zgłosić Komisji ( ). Komisja bada, czy dane zwolnienie jest zgodne z wymogami prawa Unii oraz może w terminie określonym w dyrektywie zobowiązać organ krajowy do zmiany decyzji lub cofnięcia decyzji w sprawie wydania zwolnienia ( ). 9. Początkowo część postępowania przeprowadzana przez Komisję była uregulowana w art. 22 ust. 4 dyrektywy 2003/55 w następujący sposób: „Decyzja o zastosowaniu odstępstwa jest bezzwłocznie zgłaszana przez stosowny urząd do Komisji, wraz ze wszystkimi użytecznymi informacjami jej dotyczącymi […]. […] W ciągu dwóch miesięcy od otrzymania zgłoszenia Komisja może zażądać od urzędu regulacji albo danego państwa członkowskiego wprowadzenia poprawek lub cofnięcia decyzji o przyznaniu odstępstwa. Termin dwumiesięczny może zostać przedłużony o jeden dodatkowy miesiąc, w przypadku gdy Komisja potrzebuje dodatkowych informacji. Jeżeli urząd regulacji lub dane państwo członkowskie nie ustosunkuje się do prośby [wniosku] w ciągu czterech tygodni, ostateczna decyzja jest podejmowana zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 30 ust. 2. Komisja zachowuje poufność informacji istotnych z handlowego punktu widzenia”. 10. Uregulowanie zastępujące te przepisy proceduralne znajduje się w art. 36 ust. 8 i 9 dyrektywy 2009/73: „8.   Organ regulacyjny niezwłocznie przekazuje Komisji kopię każdego wniosku o zwolnienie z chwilą jego otrzymania. Decyzja jest niezwłocznie zgłaszana przez właściwy organ do Komisji wraz ze wszystkimi istotnymi informacjami, które jej dotyczą […]. […] 9.   W terminie dwóch miesięcy od dnia po otrzymaniu powiadomienia, Komisja może podjąć [wydać] decyzję zobowiązującą organ regulacyjny do zmiany decyzji lub cofnięcia decyzji w sprawie przyznaniu [wydania] zwolnienia. Ten dwumiesięczny termin może zostać przedłużony o dodatkowy okres dwóch miesięcy, w przypadku gdy Komisja zwraca się o dalsze informacje. Okres dodatkowy rozpoczyna się następnego dnia po otrzymaniu kompletnej informacji. Początkowy dwumiesięczny termin może również zostać przedłużony za wspólną zgodą Komisji oraz organu regulacyjnego. Zgłoszenie uważa się za cofnięte, w przypadku gdy informacje, o które wystąpiono, nie zostały dostarczone w terminie wyznaczonym we wniosku, o ile przed jego upływem nie został on przedłużony za zgodą zarówno Komisji, jak i organu regulacyjnego, lub organ regulacyjny, w należycie uzasadnionym oświadczeniu, poinformował Komisję o tym, że uważa powiadomienie za kompletne. Organ regulacyjny stosuje się do decyzji Komisji w sprawie zmiany decyzji lub cofnięcia decyzji o zwolnieniu w terminie miesiąca i odpowiednio informuje Komisję. Komisja zachowuje poufność informacji handlowych podlegających szczególnej ochronie. […]”. III – Okoliczności powstania sporu i postępowanie przed Sądem 11. Przedsiębiorstwo Globula, które w międzyczasie zmieniło nazwę na Moravia Gas Storage (zwane dalej „spółką MGS”) ( ), w dniu 14 kwietnia 2009 r. złożyło do czeskiego ministerstwa przemysłu i handlu ( ) wniosek o wydanie pozwolenia na budowę instalacji podziemnego składu gazu w miejscowości Dambořice (Republika Czeska). W ramach tego wniosku przedsiębiorstwo wystąpiło o czasowe zwolnienie, dotyczące całej nowej zdolności instalacji podziemnego składu gazu, z ciążącego na nim obowiązku zapewnienia podmiotom trzecim dostępu na podstawie umowy do omawianej instalacji. 12. Decyzją z dnia 26 października 2010 r. ministerstwo wydało pozwolenie na budowę instalacji podziemnego składu gazu i przyznało spółce MGS, w odniesieniu do 90% zdolności składowania tej instalacji, czasowe zwolnienie z ciążącego na tej spółce dotyczącego obowiązku zapewnienia osobom trzecim dostępu na podstawie umowy. Zwolnienie miało obowiązywać przez okres 15 lat od dnia rzeczywistego wydania pozwolenia na użytkowanie. 13. Pismem ministerstwa z dnia 11 lutego 2011 r., które wpłynęło do Komisji Europejskiej w dniu 18 lutego 2011 r., zwolnienie to zostało notyfikowane Komisji. 14. W dniu 15 kwietnia 2011 r. Komisja skierowała do ministerstwa żądanie dodatkowych informacji, wskazując, że jeżeli będzie zobowiązana do skierowania do niego wezwania do zmiany lub cofnięcia zezwolenia, uczyni to przed dniem 18 czerwca 2011 r. Ministerstwo udzieliło odpowiedzi w dniu 29 kwietnia 2011 r., czyli w terminie wyznaczonym przez Komisję. 15. W dniu 13 maja 2011 r. Komisja skierowała do ministerstwa drugie żądanie dodatkowych informacji, wskazując ponownie, że jeżeli będzie zobowiązana do skierowania do ministerstwa wezwania do zmiany lub cofnięcia zezwolenia, uczyni to przed dniem 18 czerwca 2011 r. Ministerstwo odpowiedziało w dniu 20 maja 2011 r., czyli w terminie wyznaczonym przez Komisję. 16. Pismem z dnia 23 czerwca 2011 r., podpisanym przez członka Komisji odpowiedzialnego za sprawy energii, Komisja poinformowała ministerstwo, że wyda formalną decyzję przed dniem 29 czerwca 2011 r. 17. W dniu 27 czerwca 2011 r. Komisja wydała sporną decyzję, opartą na dyrektywie 2009/73, w której nakazała Republice Czeskiej cofnięcie zezwolenia w ciągu miesiąca. Sporna decyzja została doręczona Republice Czeskiej w dniu 28 czerwca 2011 r. 18. Pismem z dnia 26 sierpnia 2011 spółka MGS ( ) wniosła do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji. W postępowaniu w pierwszej instancji Republika Czeska została dopuszczona do postępowania w charakterze interwenienta na poparcie żądań skarżącej. 19. Sąd w wyroku z dnia 6 września 2013 r. dokonał analizy jedynie pierwszego z trzech zarzutów, na których spółka MGS oparła swoją skargę. Sąd uwzględnił zarzut oparty na błędach przy ustalaniu właściwego prawa ( ) i stwierdził nieważność spornej decyzji, ponieważ zdaniem Sądu powinna być ona oparta nie na dyrektywie 2009/73, ale na dyrektywie 2003/55 ( ). W uzasadnieniu Sąd zasadniczo podkreślił, że wprowadzone w drodze art. 36 dyrektywy 2009/73 zmiany o charakterze proceduralnym i materialnym tworzą „nierozerwalną całość”, której nie może być przyznany „skutek wsteczny” ( ). IV – Postępowanie odwoławcze i wnioski stron 20. Pismem z dnia 21 listopada 2013 r. Komisja wniosła niniejsze odwołanie od wyroku Sądu wnosząc o: — uchylenie wyroku Sądu; — stwierdzenie, że podniesiony w pierwszej instancji zarzut pierwszy nie jest zasadny, i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania podniesionych w pierwszej instancji zarzutów drugiego i trzeciego; oraz — rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w pierwszej instancji i w postępowaniu w ramach odwołania w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. 21. Natomiast spółka MGS wnosi o: — oddalenie odwołania w całości; oraz — obciążenie Komisji poniesionymi przez spółkę MGS kosztami postępowania odwoławczego. 22. Rząd czeski wnosi ze swojej strony do Trybunału o: — oddalenie odwołania jako bezzasadnego; oraz — obciążenie Komisji kosztami postępowania odwoławczego oraz postępowania w pierwszej instancji. 23. Postępowanie w sprawie odwołania Komisji toczyło się przed Trybunałem w formie pisemnej. Ponieważ Trybunał uznał na tej podstawie sprawę za wyjaśnioną w stopniu wystarczającym, na podstawie art. 76 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem odstąpiono od przeprowadzenia rozprawy. V – Ocena odwołania 24. W odwołaniu, w którym podniesiony jest tylko jeden zarzut, Komisja zasadniczo zarzuca Sądowi, że niesłusznie uznał, iż w niniejszej sprawie zastosowanie ma art. 22 dyrektywy 2003/55, zamiast art. 36 dyrektywy 2009/73. 25. Nie jest jasne, dlaczego Komisja w tym kontekście powołuje się na art. 288 TFUE i art. 297 ust. 1 TFUE, i nie zostało to też w żadnym miejscu odwołania wyjaśnione. Ostatecznie jednak kwestia tego, jakie znaczenie w niniejszej sprawie mają te oba postanowienia traktatu ( ), może pozostać otwarta, bowiem właściwy zarzut Komisji brzmi w ten sposób, że Sąd nie uwzględnił ogólnych zasad prawa Unii dotyczących stosowania ratione temporis nowych przepisów do toczących się postępowań. W dalszej części odniosę do tego zarzutu, przy czym najpierw przedstawię krótko wspomniane zasady (zob. poniżej, część A), a następnie zajmę się ich zastosowaniem do niniejszej sprawy (zob. poniżej, część B). A – Zasady dotyczące stosowania ratione temporis nowych przepisów 26. Zasady dotyczące stosowania ratione temporis nowych przepisów są częścią ogólnych zasad prawa Unii i wywodzą się ze wspólnych tradycji prawnych państw członkowskich. 27. Tradycyjnie rozróżnia się w tym względzie między przepisami proceduralnymi i materialnymi. 28. Uważa się na ogół, że nowo uchwalone przepisy proceduralne mają natychmiastowe zastosowanie do wszystkich postępowań trwających w momencie ich wejścia w życie ( ). Natomiast wykładni materialnych przepisów prawa należy dokonywać w taki sposób, że do stanów faktycznych powstałych przed ich wejściem w życie tylko wtedy, gdy z brzmienia tych przepisów, ich celu lub ich struktury jednoznacznie wynika, że należy im przypisać taki skutek ( ). 29. W związku z nowymi uregulowaniami materialnymi jest wprawdzie ponadto znana zasada, zgodnie z którą nowy przepis stosuje się co do zasady bezpośrednio do przyszłych skutków stanu faktycznego powstałego w czasie obowiązywania przepisu starego ( ). 30. Podsumowując, z tych zasad uznanych w utrwalonym orzecznictwie wynika, że nowego prawa nie stosuje się do już zakończonych stanów faktycznych, chyba że wyjątkowo prawo stanowi inaczej. Natomiast jeszcze trwające stany fatyczne, które nie stanowią sytuacji prawnych powstałych i ostatecznie zakończonych pod rządami dawnej ustawy, ocenia się według nowego prawa od momentu jego wejścia w życie ( ). 31. Dotyczy to w równym stopniu kwestii proceduralnych, jak i materialnych. 32. Poprzez zastosowanie nowych przepisów w momencie ich wejścia w życie do jeszcze niezakończonych stanów faktycznych aktualne oceny legislacyjne powinny być możliwie szybko i na szeroką skale wdrożone oraz powinno się przyczynić do możliwie najlepszej realizacji celów traktatów. 33. Stare przepisy mogą mieć zastosowanie do niezakończonych jeszcze stanów faktycznych jedynie w wyjątkowych wypadkach. Po pierwsze, ze specyfiki dziedziny regulowanej danymi przepisami może wynikać, że nowe przepisy – w szczególności gdy dochodzi do nowej złożonej procedury lub do fundamentalnej zmiany systemu – mają zastosowanie do stanów prawnych powstałych po wejściu w życie tych przepisów lub powstałych po określonym dniu ( ). Po drugie, dla zapewnienia poszanowania zasady uzasadnionych oczekiwań może okazać się konieczne zastosowanie dawnych przepisów do pewnych sytuacji zaistniałych przed ich wejściem w życie ( ). B – Zastosowanie tych zasad w niniejszej sprawie 34. Dyrektywa 2003/55 została zastąpiona dyrektywą 2009/73 z dniem 3 marca 2011 r., czyli kilka dni po tym, jak Komisja zajęła się kontrolą czeskiej decyzji w sprawie zwolnienia w niniejszej sprawie. 35. Bezsporne jest, że materialne wymogi dotyczące przyznanego przez władze krajowe zwolnienia oraz kontroli tego zwolnienia przez Komisję zawarte w art. 22 dyrektywy 2003/55 i w art. 36 dyrektywy 2009/73 nie różnią się merytorycznie, a co najwyżej wykazują pomniejsze, nieznaczące różnice w brzmieniu. Sporna jest tylko kwestia, czy Komisja, badając stanowiącą przedmiot postępowania czeską decyzję w sprawie zwolnienia, związana była przepisami proceduralnymi zawartymi w dawnej, czy w nowej dyrektywie. Ma to znaczenie szczególnie z punktu widzenia kompetencji decyzyjnych Komisji oraz terminów określonych na wydanie decyzji. 36. Wbrew stanowisku Sądu ( ) nie chodzi tutaj o problem skutku wstecznego nowych przepisów proceduralnych, ale raczej o kwestię dalszego obowiązywania dawnych przepisów. Należy wyjaśnić, czy postępowanie administracyjne wszczęte przez Komisję na podstawie art. 22 dyrektywy 2003/55 musi być również zakończone na podstawie tego przepisu, pomimo że w momencie wydania spornej decyzji dyrektywa 2003/55 została już uchylona i obowiązywała zastępująca ją dyrektywa 2009/73. 37. Omówiona przeze mnie powyżej ( ) zasada stanowiąca, że nowe przepisy proceduralne mają zasadniczo zastosowanie do wszystkich postępowań znajdujących się w toku w momencie ich wejścia w życie, stanowi bez wątpienia wsparcie dla stanowiska Komisji, że jej sporna decyzja powinna być uchwalona na podstawie nowych przepisów proceduralnych. 38. Potwierdzone w zaskarżonym wyroku przeciwne stanowisko spółki MGS i Republiki Czeskiej, zgodnie z którym w niniejszej sprawie należało oprzeć się na dawnych przepisach proceduralnych, można by przyjąć tylko wtedy, gdyby dalsze obowiązywanie dyrektywy 2003/55 było koniecznie ze względu na cechy szczególne dziedziny objętej regulacją (zob. w tym względzie: sekcja 1 poniżej) lub też nadrzędne względy ochrony uzasadnionych oczekiwań (zob. w tym względzie: sekcja 2 poniżej). 39. Poza tym należy trzymać się zasady stanowiącej, że przepis nieobowiązujący już w chwili wydania decyzji Komisji nie może być podstawą prawną tej decyzji ( ). 1. Brak cech szczególnych dziedziny objętej regulacją, które uzasadniałyby wyjątek od zasady stosowania przepisów proceduralnych w momencie ich wejścia w życie 40. Sąd w zaskarżonym wyroku oparł się na cechach szczególnych dziedziny objętej regulacją, aby uzasadnić, że w niniejszej sprawie powinien mieć zastosowanie jeszcze art. 22 dyrektywy 2003/55, a nie już art. 36 dyrektywy 2009/73. Poniżej zajmę się kwestią, czy niniejsza sprawa rzeczywiście posiada takie cechy szczególne, przy czym w pierwszej kolejności przedmiotem moich rozważań będzie zastosowany przez Sąd wyjątek wynikający z wyroku w sprawie Salumi [zob. poniżej lit. a)], zanim przejdę do przedstawionego przez spółkę MGS pomysłu wprowadzenia określonego terminu [(zob. poniżej lit. b)] oraz zaproponowanej przez rząd czeski zasady równego traktowania [zob. poniżej lit. c)]. a) Wyjątek wynikający z wyroku w sprawie Salumi: czy przepisy proceduralne i materialne trzeciej dyrektywy gazowej stanowią nierozerwalną całość? 41. W oparciu o wyrok w sprawie Salumi ( ) Sąd uznał w niniejszej sprawie, że zmiany o charakterze proceduralnym i materialnym wprowadzone art. 36 dyrektywy 2009/73 stanowią „nierozerwalną całość”, dlatego też w niniejszej sprawie „skutek wsteczny [nie] może być przyznany” ( ). 42. Pogląd ten jest z dwóch powodów błędny. 43. Po pierwsze, należy przypomnieć, że w związku z zastosowaniem art. 36 dyrektywy 2009/73 w odniesieniu do toczącego się postępowania Komisji, dotyczącego w niniejszym przypadku kontroli czeskiej decyzji w sprawie zwolnienia, nie można mówić o „działaniu wstecznym” w ścisłym tego słowa znaczeniu ( ). W rzeczywistości chodziło tylko o zastosowanie nowych przepisów w momencie ich wejścia w życie do toczącego się postępowania, które zostało wszczęte na podstawie dawnych przepisów, a więc można mówić co najwyżej o „pozornym działaniu prawa wstecz”. 44. Po drugie, Sąd opiera się na błędnej interpretacji wyroku w sprawie Salumi. W żadnym razie z tego wyroku nie można wywnioskować, że w każdym wypadku nowego uregulowania nie stosuje się, jeżeli wchodzi ono w życie w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego, a zawarte w nim przepisy proceduralne i materialne stanowią nierozerwalną całość. 45. W rzeczywistości uznany w wyroku w sprawie Salumi wyjątek od zastosowania nowych przepisów w momencie ich wejścia w życie ma znacznie węższy zakres. Dotyczył on szczególnego przypadku fundamentalnej zmiany systemu, w ramach której niejednoznaczne krajowe uregulowania zostały zastąpione jednolitym uregulowaniem wspólnotowym, przy czym regulacja wspólnotowa zawierająca nowe przepisy proceduralne i materialne stanowiła jednolitą całość – „całościowe uregulowanie” – którego nie można analizować rozłącznie pod względem ich skutków w czasie ( ). 46. Przejście z drugiej do trzeciej dyrektywy gazowej nie wiązało się z taką fundamentalną zmianą systemu. W przypadku dyrektywy 2009/73 raczej chodzi o rozwój istniejącego już systemu wspólnych przepisów dla rynku wewnętrznego gazu ziemnego. Trybunał orzekł już, że wyjątku wynikającego z wyroku w sprawie Salumi nie stosuje się do takiej sprawy, w której następuje przejęcie istniejących przepisów Unii poprzez nowy akt prawny Unii ze zmianami w pewnych kwestiach ( ). 47. Ponadto w niniejszej sprawie w art. 36 dyrektywy 2009/73 zmieniono procedurę obowiązującą Komisje jedynie w kilku kwestiach, natomiast przepisy materialne w porównaniu do art. 22 dyrektywy 2003/55 nie zmieniły się pod względem treści. Także to przemawia przeciwko przyjęciu fundamentalnej zmiany systemu, tak jak to miało miejsce w sprawie Salumi. 48. Poza tym sama w sobie okoliczność, że przepisy proceduralne w kilku punktach zmieniły się – nawet jeżeli w istotnym zakresie – nie przesądza o tym, czy w art. 36 dyrektywy 2009/73 przepisy proceduralne i materialne są powiązane ze sobą nierozerwalnie w taki sposób, że tworzą nierozerwalną całość w rozumieniu wyroku Salumi. 49. Ostatecznie Sąd w zaskarżonym wyroku ogranicza się do stwierdzenia tej nierozerwalności przepisów proceduralnych i materialnych bez wskazania żadnych konkretnych dowodów na to twierdzenie. Zamiast tego Sąd gubi się w przedstawianiu niektórych zmian w procedurze ( ), które bez wątpienia wynikają z dyrektywy 2009/73 i mogą mieć pewne znaczenie, ale dla niniejszej sprawy są nieistotne ( ). 50. Sąd w niniejszej sprawie, celem uzasadnienia, że art. 36 dyrektywy 2009/73 nie może obowiązywać i zamiast niego powinien być zastosowany art. 22 dyrektywa 2003/55, oparł się więc niesłusznie na wyjątku wynikającym z wyroku w sprawie Salumi. b) Brak uregulowania terminu zależnego od wszczęcia postępowania 51. Dyrektywa 2009/73 nie zawiera żadnych przepisów przejściowych mających zastosowanie do toczących się postepowań administracyjnych. Wobec braku takich przepisów w odniesieniu do przejścia z dyrektywy 2003/55 do dyrektywy 2009/73 nie można przyjąć obowiązywania terminu w takim kształcie, że do wszystkich postępowań wszczętych przed datą 3 marca 2011 r. powinny mieć zastosowanie tylko dawne przepisy. 52. W prawie Unii nie jest również znana ogólna zasada stanowiąca, że sprawę zawsze należy rozstrzygać na podstawie przepisów obowiązujących w momencie wszczęcia postępowania. Przeciwnie, jak już wspomniano powyżej, nowe przepisy proceduralne należy w zasadzie stosować w momencie ich wejścia w życie także do toczących się postepowań ( ). Tak też przykładowo postąpił sam Trybunał po wejściu w życie zmian proceduralnych ( ). 53. Prawdą jest, iż Trybunał orzekł w kontekście przepisów Unii dotyczących oceny skutków wywieranych na środowisko naturalne, że należy je stosować tylko do takich przedsięwzięć, co do których zostały formalnie złożone wnioski po upływie terminu na transpozycję w danym państwie członkowskim ( ). 54. Jednakże taki termin można przyjąć tylko wtedy, gdy chodzi o kwestię prawa materialnego, czy istnieje w ogóle obowiązek poddania przedsięwzięć ocenie skutków wywieranych na środowisko naturalne. Natomiast pojedyncze zmiany wymogów prawa Unii dotyczących postępowania w sprawie oceny skutków wywieranych na środowisko naturalne należy zastosować w momencie ich wejścia w życie także w stosunku do toczącego się postępowania ( ). 55. Ponadto wspomniany przepis wprowadzający termin w przepisach dotyczących oceny skutków wywieranych na środowisko naturalne wynika ze szczególnej złożoności tego postępowania ( ). Także z tego względu nie można w prosty sposób wykorzystać tego przepisu w innych dziedzinach, które nie charakteryzują się podobną złożonością. 56. Stosując te wnioski do niniejszej sprawy należy podkreślić, że na mocy art. 36 dyrektywy 2009/73 nie doszło do fundamentalnej zmiany systemu, a jedynie pojedynczych zmian przepisów proceduralnych obowiązujących Komisję. Te zmiany nie prowadziły do dodatkowego obciążenia lub opóźnienia w ramach kontroli decyzji w sprawie zwolnienia wydanej przez organy krajowe, ale – wręcz przeciwnie – do usprawnienia postępowania. Komisja bowiem przed wydaniem ostatecznej decyzji nie musi już kierować do państwa członkowskiego nieformalnego wezwania wprowadzenia poprawek lub cofnięcia decyzji o wydaniu zezwolenia (tak jeszcze art. 22 ust. 4 akapit trzeci dyrektywy 2003/55). W art. 36 dyrektywy 2009/73 zrezygnowano z tego etapu, przyczyniając się do większej efektywności postępowania. 57. W tych okolicznościach zastosowanie art. 36 dyrektywy 2009/73 w momencie wejścia jej w życie względem stanowiącego przedmiot niniejszej sprawy postępowania administracyjnego Komisji byłoby wskazane nawet wtedy, gdyby chciałoby się oprzeć na orzecznictwie dotyczącym oceny skutków wywieranych na środowisko naturalne. 58. Nie podzielam troski rządu czeskiego, według którego postępowanie administracyjne, podobnie jak pociąg, mogłoby wypaść z torów, jeżeli przejdzie się w połowie drogi z art. 22 dyrektywy 2003/55 na art. 36 dyrektywy 2009/73 jako nową podstawę prawną. Poprzez zastosowanie przez Komisję nowych przepisów proceduralnych w momencie ich wejścia w życie pociąg dotarł do planowanego celu, nawet jeżeli rozkład jazdy zmienił się trochę w trakcie podróży. Dalsza podróż drogą wytyczoną dyrektywą 2003/55 prowadziłaby moim zdaniem na tor odstawczy. c) Zasada równego traktowania 59. Ponadto rząd czeski podnosi zasady równości i sprawiedliwości. Jego zdaniem jeżeli wybór właściwych przepisów pozostawiony byłby swobodnemu uznaniu Komisji, a przy postępowaniach wszczętych w tym samym czasie zależałby tylko od tego, kiedy instytucja ta podjęła decyzję, to prowadziłoby to do nieusprawiedliwionego nierównego traktowania. 60. Powyższy argument należy również odrzucić. 61. Nie jest pozostawione swobodnemu uznaniu Komisji, w jakim czasie podejmie decyzję w sprawie zgodności krajowej decyzji o zwolnieniu z postanowieniami dotyczącymi rynku wewnętrznego gazu ziemnego. Zgodnie z zasadą dobrej administracji (zob. także art. 41 Karty praw podstawowych) Komisja ma obowiązek starannego, bezstronnego i terminowego rozpatrzenia każdej sprawy. 62. Okoliczność, że Komisja w innych przypadkach wydała decyzje w sprawie zgodności krajowych decyzji w przedmiocie zwolnień przed dniem 3 marca 2011 r., a tym samym na podstawie dawnego prawa, podczas gdy w innych sprawach wydała decyzje w sprawie zgodności krajowych decyzji w przedmiocie zwolnień po tej dacie, a tym samym w czasie obowiązywania nowych przepisów, nie stanowi samo w sobie naruszenia zasady równego traktowania ani ogólnych rozważań dotyczących sprawiedliwości. Raczej jest tak, że ustanowiona przez prawodawcę Unii data wejścia w życie dyrektywy 2009/73 w dniu 3 marca 2011 r. stanowi obiektywne kryterium rozróżnienia. 63. Tylko w przypadku wykazania, że Komisja w czasie przeprowadzania konkretnego postępowania dotyczącego zgodności krajowych decyzji w przedmiocie zwolnień w sposób arbitralny częściowo opóźniała lub przyspieszała wydawanie decyzji kończących postępowanie, po to aby je wydać przed wejściem w życie dyrektywy 2009/73 albo po nim, można by mówić o naruszeniu zasad dobrej administracji i równego traktowania czy też wreszcie nadużycia władzy ( ). W tym zakresie brak jest w przedmiotowej sprawie jakichkolwiek punktów odniesienia. Przeciwnie, ze stwierdzeń Sądu wynika, że postępowanie administracyjne trwało dopiero kilka dni, gdy w dniu 3 marca 2011 r. wskutek przejścia do dyrektywy 2009/73 zmienił się stan prawny. 2. Brak uzasadnionych oczekiwań co do dalszego obowiązywania dawnych przepisów 64. Na koniec należy rozpatrzyć, czy w niniejszej sprawie z nadrzędnych względów ochrony uzasadnionych oczekiwań wynika konieczność dalszego obowiązywania dyrektywy 2003/55. 65. Na te względy powołała się w postępowaniu odwoławczym przed Trybunałem w szczególności spółka MGS, ale także rząd czeski. 66. Ich argumentacja opiera się ewidentnie na nietrafnym założeniu, że od momentu przyznania zwolnienia przez władze czeskie mamy do czynienia z zakończonym stanem faktycznym, którego nie można zakwestionować poprzez zastosowanie później wydanych przepisów prawnych, takich jak art. 36 dyrektywy 2009/73. 67. Jak już rozstrzygnął Trybunał, zakres stosowania zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań nie może być rozszerzony do tego stopnia, żeby w sposób ogólny wykluczyć zastosowanie nowego przepisu do przyszłych skutków stanu faktycznego powstałego w czasie obowiązywania starego przepisu ( ). 68. Zasada ta obowiązuje tym bardziej w kontekście proceduralnym, takim jak ten będący przedmiotem postępowania. Przewidziana w art. 22 dyrektywy 2003/55 procedura zwolnienia ze stosowania przepisów dotyczących rynku wewnętrznego gazu ziemnego oraz zastępująca ją procedura uregulowana w art. 36 dyrektywy 2009/73 to procedura jednolita, mimo iż podzielone jest na dwa etapy, z czego jeden przeprowadzany jest na szczeblu krajowym, a drugi na szczeblu Unii. 69. Sąd wprawdzie słusznie przyjął w zaskarżonym w wyroku istnienie takiej jednolitej procedury ( ), nie wyciągnął jednak z tego faktu niezbędnych wniosków dla zawisłego przed nim sporu. 70. Prawidłowo Sąd powinien był z faktu istnienia takiej jednolitej procedury, składającej się z dwóch etapów, wywnioskować, że na podstawie przyznanego przez władze krajowe zwolnienia nigdy nie mogła powstać jakakolwiek ostatecznie zakończona sytuacja prawna ( ) . Albowiem, po pierwsze, wraz z przyznaniem czeskiego zwolnienia został zakończony pierwszy z dwóch etapów postępowania. Po drugie, procedura zwolnienia zgodnie z dyrektywami 2003/55 i 2009/73, w przeciwieństwie do innych rodzajów postępowania, przykładowo do przytoczonego przez spółkę MGS postępowania dotyczącego udzielania zamówień publicznych ( ), ma właśnie na celu umożliwienie ponownego zakwestionowania w drugim etapie decyzji podjętej w pierwszym etapie. 71. Nie przeszkadza w tym fakt, że decyzje w sprawie zwolnienia wydane przez władze krajowe są stosowane tymczasowo dotąd, aż Komisja rozpatrzy kwestie zgodności tych decyzji z postanowieniami dotyczącymi rynku wewnętrznego gazu ziemnego. Uzasadnione oczekiwanie co do trwałości tego, co władze krajowe przyznały w ramach zwolnienia, nie przysługuje nikomu aż do momentu decyzji Komisji kończącej postępowanie w sprawie ( ). 72. Co prawda może się zdarzyć – jak podkreśla spółka MGS – że Komisja w konkretnym przypadku nie będzie żądać od władz krajowych zmiany decyzji lub cofnięcia decyzji w sprawie przyznania zwolnienia, jest to jednak co najwyżej ewentualność, na której dane przedsiębiorstwa nie mogą polegać – a raczej muszą one liczyć się z tym, że Komisja zażąda jeszcze zmiany lub nawet cofnięcia wspomnianej decyzji w sprawie przyznania zwolnienia, i to zarówno na gruncie dyrektywy 2003/55, jak i w ramach dyrektywy 2009/73. 73. W tych okolicznościach nie istnieją żadne nadrzędne wymogi związane z ochroną uzasadnionych oczekiwań, które sprzeciwiałby się stosowaniu przepisów dyrektywy 2009/73 w niniejszym stanie faktycznym. C – Podsumowanie 74. Podsumowując: Sąd nie uwzględnił ogólnych zasad prawa Unii dotyczących obowiązywania ratione temporis przepisów prawnych. W związku z tym zaskarżony wyrok charakteryzuje naruszenie prawa, które prowadzi do jego uchylenia (art. 61 ust. 1 zdanie pierwsze statutu Trybunału Sprawiedliwości). D – Uzupełniająca uwaga dotycząca kwestii terminów 75. W postępowaniu przed Trybunałem spółka MGS argumentowała, że Komisja nie miała uprawnienia do wydania rozstrzygnięcia takiego jak zawartego w spornej decyzji, ponieważ przekroczyła mający do dyspozycji termin. 76. Ta argumentacja zasadza się na założeniu, że w niniejszej sprawie należało oprzeć się na dawnym stanie prawnym, zgodnie z dyrektywą 2003/55. Jednak jak wyjaśniono powyżej, w odniesieniu do wydania decyzji obowiązywał już nowy stan prawny, zgodnie z dyrektywą 2009/73, a Komisja bezsprzecznie dotrzymała zawartych w niej terminy. Tym samym argument podniesiony przez spółkę MGS, iż sporną decyzję wydano po upływie obowiązującego terminu, jest nieaktualny. 77. Nawet gdyby jednak przyjąć, że w niniejszej sprawie nadal obowiązuje dawny stan prawny zgodnie z dyrektywą 2003/55, nie oznaczałoby to nieuchronnie, że Komisja straciła upoważnienie do podjęcia decyzji z powodu przekroczenia terminu. Wprawdzie w prawie Unii rzeczywiście znane są pojedyncze dziedziny, w których brak odpowiedzi ze strony Komisji po upływie określonego terminu uważa się za zgodę, a Komisja traci prawo do działania ( ), takie przypadki są jednak rzadkie i opierają się zazwyczaj na wyraźnym zarządzeniu prawodawcy Unii ( ), którego nie ma ani w dyrektywie 2003/55, ani w dyrektywie 2009/73. 78. Dlatego też w niniejszej sprawie nie można mówić o „efekcie gilotyny”, zgodnie z którym Komisja po upływie terminu nie ma uprawnienia do wydania rozstrzygnięcia ( ). Przekroczenie terminu przez Komisję w ramach art. 22 dyrektywy 2003/55 lub art. 36 dyrektywy 2009/73 bez uzasadnionego powodu mogłoby jednak doprowadzić do powstania pozaumownej odpowiedzialności Unii, o ile spełnione byłyby warunki określone w art. 340 ust. 2 TFUE. VI – Uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania 79. Jeżeli Trybunał uchyla wyrok Sądu, to może wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala (art. 61 ust. 1 zdanie drugie alternatywa pierwsza statutu Trybunału). 80. W niniejszej sprawie stan postępowania częściowo pozwala na wydanie ostatecznego orzeczenia. 81. Jak wyjaśniono powyżej, Sąd niesłusznie przyjął, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie dyrektywa 2003/55. W rzeczywistości Komisja oparła sporną decyzję całkowicie słusznie na dyrektywie 2009/73. Tym samym zarzut pierwszy, na którym spółka MGS oparła swoją skargę o stwierdzenie nieważności wniesioną do Sądu, jest nieuzasadniony. W tym względzie Trybunał może wydać orzeczenie ostateczne w sprawie. 82. Natomiast zarzut drugi, a w szczególności trzeci, na których spółka MGS dodatkowo oparła swoją skargę o stwierdzenie nieważności, nie były przedmiotem rozważań Sądu w zaskarżonym wyroku. Wprawdzie pisma procesowe złożone przez strony w pierwszej instancji zawierają wywody w tym zakresie, jednak mimo to mam wątpliwości, czy Trybunał tylko na tej podstawie posiadł wystarczające informacje, aby rozstrzygnąć ostatecznie o losach wniesionej do Sądu skargi o stwierdzenie nieważności. 83. W tych okolicznościach wydaje się właściwe przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania, aby ten mógł rozstrzygnąć w kwestii drugiego i trzeciego zarzutu podniesionego przez MGS (art. 61 ust. 1 zdanie drugie alternatywa druga statutu Trybunału). VII – Koszty 84. Jeżeli odwołanie jest uzasadnione i Trybunał, jak proponuję w niniejszej sprawie, przekaże sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania, rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie (a contrario art. 184 ust. 2 regulaminu postępowania). VIII – Wnioski 85. W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, aby orzekł w następujący sposób: 1) Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 6 września 2010 r. Globula/Komisja (T‑465/11, EU:T:2013:406) zostaje uchylony. 2) Niniejsza sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpoznania przez Sąd, aby ten orzekł w przedmiocie drugiego i trzeciego zarzutu skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Europejskiej C(2011) 4509 z dnia 27 czerwca 2011. 3) Rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. ( ) Język oryginału: niemiecki. ( ) Dyrektywa 2003/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 98/30/WE (Dz.U. L 176, s. 57). ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 2003/55/WE (Dz.U. L 211, s. 94). ( ) Wyrok Globula/Komisja, T‑465/11, EU:T:2013:406, zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem” lub „wyrokiem Sądu”. ( ) Zobacz w tym względzie art. 53 i 54 ust. 1 dyrektywy 2009/73. ( ) Artykuł 18 i 19 dyrektywy 2003/55 i art. 32 i 33 dyrektywy 2009/73. ( ) Artykuł 19 ust. 1 zdanie drugie dyrektywy 2003/55 i art. 33 ust. 1 zdanie drugie dyrektywy 2009/73. ( ) Artykuł 22 ust. 1 dyrektywy 2003/55 i art. 36 ust. 1 dyrektywy 2009/73. Znajdująca się w wersji niemieckiej tych dwóch przepisów różnica w sformułowaniu między „großen neuen Erdgasinfrastrukturen” (art. 22 ust. 1 dyrektywy 2009/73) i „größeren neuen Erdgasinfrastrukturen” (art. 36 ust. 1 dyrektywy 2003/55) nie znajduje odzwierciedlenia w większości innych wersji językowych, w szczególności w wersji francuskiej i angielskiej. ( ) Artykuł 22 ust. 4 akapity pierwszy i drugi dyrektywy 2003/55 oraz art. 36 ust. 8 dyrektywy 2009/73. ( ) Artykuł 22 ust. 4 akapity trzeci i czwarty dyrektywy 2003/55 oraz art. 36 ust. 9 dyrektywy 2009/73. ( ) Zgodnie z jej informacjami spółka Globula a.s. zmieniła firmę spółki z dniem 5 sierpnia 2013 r. na Moravia Gas Storage a.s. (MGS). W dalszej części będę używać w celu uproszczenia tylko nazwy MGS. ( ) Zwanego dalej „ministerstwem”. ( ) Spółka MGS posługiwała się w tym czasie firmą Globula. ( ) W zarzucie drugim MGS podniosła naruszenie zasady uzasadnionych oczekiwań, a w trzecim oczywisty błąd w ocenie okoliczności faktycznych. ( ) Punkt 24–39 zaskarżonego wyroku. ( ) Punkt 36 w związku z pkt 25 zaskarżonego wyroku. ( ) Pierwszy z tych dwóch przepisów definiuje akty prawne, które instytucje Unii przyjmują w ramach wykonywania swoich kompetencji, i opisuje między innymi cechy charakterystyczne dyrektywy. Drugi przepis zawiera postanowienia dotyczące podpisania, opublikowania i wejścia w życie aktów prawnych. ( ) Wyroki: Meridionale Industria Salumi i in., 212/80–217/80, EU:C:1981:270, pkt 9; Pokrzeptowicz-Meyer, C‑162/00, EU:C:2002:57, pkt 49; Molenbergnatie, C‑201/04, EU:C:2006:136, pkt 31) i Komisja/Hiszpania, C‑610/10, EU:C:2012:781, pkt 45; zob. także moja opinia w sprawie Gruber, C‑570/13, EU:C:2014:2374, pkt 17. ( ) Wyroki: Meridionale Industria Salumi i in., 212/80–217/80, EU:C:1981:270, pkt 9; Pokrzeptowicz-Meyer, C‑162/00, EU:C:2002:57, pkt 49; Molenbergnatie, C‑201/04, EU:C:2006:136, pkt 31; Kuso, C‑614/11, EU:C:2013:544, pkt 24. ( ) Wyroki: Brock, 68/69, EU:C:1970:24, pkt 6; Licata/WSA, 270/84, EU:C:1986:304, pkt 31; Pokrzeptowicz-Meyer, C‑162/00, EU:C:2002:57, pkt 50; Monsanto Technology, C‑428/08, EU:C:2010:402, pkt 66; Kuso, C‑614/11, EU:C:2013:544, pkt 25. ( ) Wyrok Gemeinde Altrip i in., C‑72/12, EU:C:2013:712, pkt 22. ( ) Zobacz podobnie wyroki: Meridionale Industria Salumi i in., 212/80–217/80, EU:C:1981:270, pkt 11, 12; Gemeinde Altrip i in., C‑72/12, EU:C:2013:712, pkt 25, 26. ( ) Podobnie wyroki: Meridionale Industria Salumi i in., 212/80–217/80, EU:C:1981:270, pkt 10 i 14; Pokrzeptowicz-Meyer, C‑162/00, EU:C:2002:57, pkt 49; Kuso, C‑614/11, EU:C:2013:544, pkt 24. ( ) Stanowisko Sądu jest szczególnie widoczne w pkt 36 zaskarżonego wyroku. ( ) Zobacz pkt 28 powyżej. ( ) Decyzja Cantiere navale De Poli/Komisja, C‑167/11 P, EU:C:2012:164, pkt 53; zob. także wyroki: ArcelorMittal Luxembourg/Komisja i Komisja/ArcelorMittal Luxembourg i in., C‑201/09 P i C‑216/09 P, EU:C:2011:190, pkt 75; ThyssenKrupp Nirosta/Komisja, C‑352/09 P, EU:C:2011:191, pkt 88. ( ) Wyrok Meridionale Industria Salumi i in., 212/80–217/80, EU:C:1981:270. ( ) Punkt 36 w związku z pkt 25 zaskarżonego wyroku. ( ) Zobacz w tym względzie jeszcze raz pkt 36 niniejszej opinii. ( ) Wyroki: Meridionale Industria Salumi i in., 212/80–217/80, EU:C:1981:270, pkt 11, 12; Molenbergnatie, C‑201/04, EU:C:2006:136, pkt 32. ( ) Wyrok Molenbergnatie, C‑201/04, EU:C:2006:136, w szczególności pkt 33. ( ) Zobacz w tym względzie pkt 28–34 zaskarżonego wyroku. ( ) Szczególnie uderzające jest to w przypadku kompetencji Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER), których udział nie jest w ogóle przedmiotem niniejszej sprawy. Albowiem jak sam Sąd przyznaje, niniejsza sprawa nie dotyczy infrastruktury, która rozciągałaby się na terytorium więcej niż jednego państwa członkowskiego (zob. pkt 34 zaskarżonego wyroku). ( ) Zobacz pkt 28 powyżej. ( ) W przedmiocie zniesienia ograniczenia w prawie sądów krajowych do wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zgodnie z art. 68 WE w toku toczącego się postępowania w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zob. wyrok Weryński, C‑283/09, EU:C:2011:85, pkt 27–32; w przedmiocie zastosowania regulaminu postępowania z 2012 r. do spraw wszczętych przed jego wejściem w życie zob. – m.in. – wyrok Komisja/Stichting Administratiekantoor Portielje, C‑440/11 P, EU:C:2013:514, pkt 123. ( ) Wyroki Komisja/Niemcy, C‑431/92, EU:C:1995:260, pkt 29, 32; Gedeputeerde Staten van Noord-Holland, C‑81/96, EU:C:1998:305, pkt 23; Križan i in., C‑416/10, EU:C:2013:8, pkt 94; Gemeinde Altrip i in., C‑72/12, EU:C:2013:712, pkt 25. ( ) Podobnie wyrok Gemeinde Altrip i in., C‑72/12, EU:C:2013:712, pkt 27–30. ( ) Wyroki: Gedeputeerde Staten van Noord-Holland, C‑81/96, EU:C:1998:305, pkt 24; Križan i in., C‑416/10, EU:C:2013:8, pkt 95; Gemeinde Altrip i in., C‑72/12, EU:C:2013:712, pkt 26. ( ) Podobnie wyrok Komisja/Alrosa, C‑441/07 P, EU:C:2010:377, pkt 89. ( ) Wyroki: Tomadini, 84/78, EU:C:1979:129, pkt 21; Komisja/Saksonia, C‑334/07 P, EU:C:2008:709, pkt 43; Miasto Papenburg, C‑226/08, EU:C:2010:10, pkt 46. ( ) Punkt 32 zaskarżonego wyroku. ( ) Zobacz w tej kwestii jeszcze raz wyrok Gemeinde Altrip i in., C‑72/12, EU:C:2013:712, pkt 22. ( ) Spółka MGS powołuje się w tym kontekście na wyrok Komisja/Francja, C‑337/98, EU:C:2000:543, pkt 35–42. ( ) Podobnie w odniesieniu do problematyki dotyczącej podobnych kwestii z dziedziny pomocy państwa wyroki Centre d’exportation du livre français, C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 66, 67; Komisja/Saksonia, C‑334/07 P, EU:C:2008:709, pkt 53. ( ) W przedmiocie niektórych przykładów regulacji prawa Unii, w których brak odpowiedzi ze strony organu oznacza zgodę lub odmowę, zob. moja opinia w sprawie Housieaux, C‑186/04, EU:C:2005:70, pkt 35. ( ) Rzadka i wyjątkowa sytuacja, co do której Trybunał uznał w związku ze zwykłym przekroczeniem terminu przez Komisję, że utraciła ona uprawnienia do wydania rozstrzygnięcia, dotyczy Funduszu Spójności (wyroki: Hiszpania/Komisja, C‑197/13 P, EU:C:2014:2157, pkt 103; Hiszpania/Komisja, C‑429/13 P, EU:C:2014:2310, pkt 34). Dotyczy to również kontroli krajowych planów rozdziału uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w ramach polityki Unii dotyczącej zmian klimatycznych (wyrok Komisja/Łotwa, C‑267/11 P, EU:C:2013:624, pkt 46, 58). ( ) Na marginesie należy zauważyć, że art. 36 dyrektywy 2009/73 również nie zawiera takiego uregulowania. Wnioskując a contrario z ust. 9 akapit drugiego tego przepisu można uznać, że przekroczenie terminu przez Komisję nadal nie może pociągać za sobą sankcji utraty uprawnienia do wydania rozstrzygnięcia.