C-602/23

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba) z dnia 30 kwietnia 2025 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Swobodny przepływ kapitału – Ograniczenia – Podatek od dochodów kapitałowych – Przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) – Osobowość prawna – Uregulowania krajowe przewidujące, że UCITS nie mają osobowości prawnej – Przejrzystość podatkowa UCITS – Traktowanie pod względem podatkowym zagranicznych podmiotów porównywalnych z UCITS, lecz posiadających osobowość prawną – Porównywalny charakter sytuacji transgranicznej i sytuacji wewnętrznej W sprawie C‑602/23 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny, Austria) postanowieniem z dnia 20 września 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 3 października 2023 r., w postępowaniu: Finanzamt für Großbetriebe, przy udziale: Franklin Mutual Series Funds – Franklin Mutual European Fund, TRYBUNAŁ (pierwsza izba), w składzie: F. Biltgen, prezes izby, T. von Danwitz, wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego pierwszej izby, A. Kumin, I. Ziemele (sprawozdawczyni) i S. Gervasoni, sędziowie, rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona, sekretarz: R. Şereş, administratorka, uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 listopada 2024 r., rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu Franklin Mutual Series Funds – Franklin Mutual European Fund – S. Haslinger oraz P.P. Rümmele, Steuerberater, – w imieniu rządu austriackiego – A. Posch, J. Schmoll, F. Koppensteiner oraz A. Wild‑Simhofer, w charakterze pełnomocników, – w imieniu rządu hiszpańskiego – A. Pérez‑Zurita Gutiérrez oraz A. Torró Molés, w charakterze pełnomocników, – w imieniu Komisji Europejskiej – B.‑R. Killman oraz W. Roels, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 63 TFUE. Wniosek ten został złożony w ramach postępowania w przedmiocie skargi rewizyjnej wniesionej przez Finanzamt für Großbetriebe (organ podatkowy dla dużych przedsiębiorstw, Austria) (zwany dalej „organem podatkowym”) na orzeczenie Bundesfinanzgericht (federalnego sądu finansowego, Austria), w którym uwzględniono wniosek Franklin Mutual Series Funds – Franklin Mutual European Fund (zwanej dalej „Franklin”) o zwrot podatku od dochodów kapitałowych za rok 2013. Ramy prawne Prawo Unii Traktat FUE Artykuł 63 TFUE stanowi: „1.   W ramach postanowień niniejszego rozdziału zakazane są wszelkie ograniczenia w przepływie kapitału między państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a państwami trzecimi. 2.   W ramach postanowień niniejszego rozdziału zakazane są wszelkie ograniczenia w płatnościach między państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a państwami trzecimi”. Dyrektywa 2009/65/WE Artykuł 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (Dz.U. 2009, L 302, s. 32) przewiduje: „1.   Niniejszą dyrektywę stosuje się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) mających swe siedziby na terytorium państw członkowskich. 2.   Do celów niniejszej dyrektywy oraz z zastrzeżeniem przepisów art. 3 UCITS oznacza przedsiębiorstwo: a) którego jedynym celem jest zbiorowe inwestowanie w zbywalne papiery wartościowe lub w inne płynne aktywa finansowe, określone w art. 50 ust. 1, kapitału pochodzącego od obywateli i które działają na zasadzie dywersyfikacji ryzyka; oraz b) którego jednostki uczestnictwa są, na żądanie ich posiadaczy, odkupywane lub umarzane bezpośrednio lub pośrednio z aktywów tych przedsiębiorstw. Działanie podjęte przez UCITS w celu zapewnienia, aby giełdowa wartość ich jednostek nie różniła się w znaczny sposób od wartości netto aktywów na te jednostki, będzie uważane za równoznaczne z takim odkupieniem lub umorzeniem jednostek. Państwa członkowskie mogą zezwolić na to, by UCITS składało się z kilku subfunduszy. 3.   Przedsiębiorstwa, o których mowa w ust. 2, mogą być utworzone zgodnie z prawem zobowiązań (jako wspólne fundusze zarządzane przez spółki zarządzające), na podstawie prawa powierniczego (jako fundusze powiernicze) lub na podstawie statutu (jako spółki inwestycyjne). […]”. Umowa austriacko-amerykańska Artykuł 10 umowy zawartej w dniu 31 maja 1996 r. między Republiką Austrii a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o unikaniu podwójnego opodatkowania i zapobieganiu unikaniu opodatkowania w dziedzinie podatków od dochodu (BGBl. III, 6/1998, zwanej dalej „umową austriacko-amerykańską”) stanowi: „1.   Dywidendy wypłacone przez spółkę, która jest rezydentem umawiającego się państwa, rezydentowi innego umawiającego się państwa podlega opodatkowaniu w tym drugim państwie. 2.   Jednakże dywidendy te mogą być opodatkowane także w umawiającym się państwie, w którym spółka wypłacająca dywidendy jest rezydentem, i zgodnie z ustawodawstwem tego państwa, ale jeżeli osoba otrzymująca te dywidendy jest ich właścicielem, to w ten sposób ustalony podatek nie może przekroczyć: […] b) 15 [%] kwoty dywidend brutto we wszystkich innych przypadkach”. Prawo austriackie Zgodnie z § 93 ust. 1 i 2 Bundesgesetz über die Besteuerung des Einkommens natürlicher Personen (Einkommensteuergesetz 1988) (ustawy federalnej o podatku dochodowym od osób fizycznych z 1988 r.) z dnia 7 lipca 1988 r. (BGBl, 400/1988), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „EStG 1988”), podatek dochodowy jest pobierany u źródła od dochodów kapitałowych uzyskanych w Austrii i jest określany jako „podatek od dochodów kapitałowych”. Paragraf 21 Bundesgesetz über die Besteuerung des Einkommens von Körperschaften (Körperschaftsteuergesetz 1988) (ustawy federalnej o podatku dochodowym od osób prawnych z 1988 r.) z dnia 7 lipca 1988 r. (BGBl, 401/1988), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „KStG 1988”), przewidywał: „(1)   W przypadku podatników podlegających ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu […] stosuje się następujące przepisy: 1. Obowiązek podatkowy obejmuje jedynie dochody w rozumieniu § 98 ustawy federalnej o podatku dochodowym od osób fizycznych z 1988 r. Ustawa federalna o podatku dochodowym od osób fizycznych z 1988 r. i niniejsza ustawa federalna określają sposób obliczania dochodów […]. […] 1a. Podatnikom podlegającym ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu mającym siedzibę w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie [będącym stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3, zwanego dalej „porozumieniem EOG”)], z którym zawarta została umowa o kompleksowej pomocy administracyjnej i egzekucyjnej, […] na wniosek zwraca się podatek od dochodów kapitałowych z tytułu uzyskanych przez nich dochodów, jeżeli podatek od dochodów kapitałowych nie może zostać zaliczony na podstawie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania w państwie siedziby. Podatnik musi przedstawić dowód, że podatek od dochodów kapitałowych nie może zostać zaliczony w całości lub w części. […]”. Paragraf 2 Bundesgesetz über Investmentfonds (Investmentfondsgesetz 2011) (ustawy o funduszach inwestycyjnych z 2011 r.) z dnia 1 sierpnia 2011 r. (BGBl. I, 77/2011), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „InvFG 2011”), stanowił: „(1)   Przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) 1. ma wyłącznie na celu zbiorowe inwestowanie funduszy pozyskanych od obywateli zgodnie z zasadą dywersyfikacji ryzyka […]; oraz 2. jego jednostki są odkupywane i umarzane na wniosek posiadaczy jednostek uczestnictwa, bezpośrednio lub pośrednio, z aktywów UCITS; działanie podjęte przez UCTIS w celu zapewnienia, aby wartość jednostek UCITS nie różniła się w znaczny sposób od wartości aktywów netto na te jednostki, będzie uważane za równoznaczne z takim odkupieniem lub umorzeniem jednostek; oraz 3. posiada zezwolenie zgodnie z § 50 lub zezwolenie wydane w swoim macierzystym państwie członkowskim zgodnie z art. 5 dyrektywy 2009/65/WE. (2)   UCITS może być utworzone w Austrii wyłącznie jako fundusz specjalny w rozumieniu § 46, podzielony na równe jednostki uczestnictwa reprezentowane przez papiery wartościowe i będące współwłasnością posiadaczy jednostek uczestnictwa. W zakresie, w jakim niniejsza ustawa federalna określa obowiązki UCITS, wszelkie wynikające z niej obowiązki działania mają zastosowanie do spółki zarządzającej, która zarządza tym UCITS. (3)   UCITS może składać się z różnych subfunduszy; do celów tytułu drugiego rozdział trzeci sekcja trzecia [niniejszej ustawy] każdy subfundusz UCITS jest uznawany za odrębne UCITS […]”. Zgodnie z § 3 ust. 2 tej ustawy: „(2)   Do celów niniejszej ustawy stosuje się następujące definicje: […] 19. Fundusze inwestycyjny oznaczają UCITS w formie funduszu specjalnego w rozumieniu § 2 ust. 2 oraz alternatywne fundusze inwestycyjne (AFI) w rozumieniu § 3 ust. 2 pkt 31 lit. a) i c); […]”. Paragraf 46 akapit pierwszy rzeczonej ustawy stanowił: „UCITS w formie funduszu specjalnego w rozumieniu § 2 ust. 2 nie posiada własnej osobowości prawnej; jest ono podzielone na równe jednostki uczestnictwa reprezentowane przez papiery wartościowe (jednostki uczestnictwa). Jednostki uczestnictwa stanowią instrumenty finansowe […]; ucieleśniają one udziały we współwłasności aktywów UCITS oraz prawa posiadaczy jednostek uczestnictwa względem spółki zarządzającej i banku depozytariusza. Jednostki uczestnictwa mogą być na okaziciela lub imienne. […]”. Paragraf 186 ust. 1 InvFG 2011 przewidywał: „Wypłacone zyski z dochodów […] pomniejszone o związane z nimi wydatki funduszu inwestycyjnego stanowią podlegający opodatkowaniu dochód posiadacza jednostek uczestnictwa […]”. Zgodnie z art. 188 tej ustawy: „Przepisy § 186 mają także zastosowanie do zagranicznych funduszy inwestycyjnych. Za taki fundusz uważa się, bez względu na formę prawną, aktywa podlegające prawu obcemu, które są inwestowane zgodnie z ustawą, statutem lub faktyczną praktyką na zasadzie dywersyfikacji ryzyka […]”. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne Franklin jest spółką inwestycyjną z siedzibą w Stanach Zjednoczonych i jest jedną z siedmiu „series”, będących odrębnymi częściami aktywów, należącymi do trustu z siedzibą w stanie Delaware (Stany Zjednoczone). Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny, Austria), będący sądem odsyłającym, zauważa przede wszystkim, że zgodnie z prawem amerykańskim (Delaware Statutory Trust Act, 12 Del. C., §§ 3801 i nast.) ten trust jest niezależną osobą prawną, która może pozywać i być pozwaną i która jest „cywilnoprawnym właścicielem” części aktywów, którą należy przypisać Franklin, a Franklin zgodnie ze swoimi oświadczeniami zawartymi we wnioskach o zwrot podatku u źródła jest „ekonomicznym właścicielem” tej części aktywów. Co więcej, każda z „series” jest osobą prawną podlegającą opodatkowaniu na mocy prawa amerykańskiego. Wszystkie dochody krajowe i zagraniczne „series”, w tym dochody pochodzące ze zrealizowanych przez nią zysków kapitałowych, podlegają opodatkowaniu w Stanach Zjednoczonych. Przypisanie tych dochodów posiadaczom jednostek uczestnictwa w Stanach Zjednoczonych wymaga ich wypłacenia. W przeciwnym razie rzeczone dochody są przypisane „series”, co oznacza, że nie są one przedmiotem bezpośredniego opodatkowania na poziomie posiadaczy jednostek uczestnictwa. Wreszcie jeśli „series” wypłacają co najmniej 90 % swojego dochodu podlegającego opodatkowaniu, z wyłączeniem zrealizowanych zysków kapitałowych, w Stanach Zjednoczonych, są one uprawnione do uwzględniania wypłat dla celów podatkowych, co mogłoby prowadzić do obniżenia należnego federalnego podatku dochodowego do zera. W niniejszej sprawie w toku krajowego postępowania sądowego w związku z postępowaniem głównym Bundesfinanzgericht (federalny sąd finansowy) stwierdził, po pierwsze, że Franklin dokonała wypłaty całości swoich dochodów za 2013 r., w związku z czym nie zapłaciła za ten rok żadnego amerykańskiego federalnego podatku od dochodu. Po drugie, sąd ten stwierdził, że Franklin jest funduszem publicznym opartym na zasadzie swobodnej zbywalności, który inwestuje głównie w akcje europejskie notowane na giełdzie, podlegającym w państwie jego siedziby nadzorowi rynków finansowych zgodnie z ogółem zasad porównywalnych z unijnymi i austriackimi przepisami o nadzorze, a zarządzanie nim odbywa się według tych samych zasad i kryteriów inwestycyjnych, co funduszem inwestycyjnym o tej samej nazwie dopuszczonym w Luksemburgu. Zdaniem tego sądu działalność Franklin odpowiada we wszystkich istotnych aspektach – takich jak ochrona inwestorów, obowiązki informacyjne, w szczególności obowiązek sporządzenia prospektu emisyjnego, sprawozdania półroczne i roczne, objęta zezwoleniem działalność gospodarcza, skuteczność nadzoru i kontroli – austriackiemu funduszowi inwestycyjnemu, a zatem UCITS w rozumieniu dyrektywy 2009/65. W 2013 r. Franklin otrzymała od dwóch austriackich spółek akcyjnych notowanych na giełdzie, w których posiadała udziały niższe niż 10 %, dywidendy, od których pobrano podatek u źródła od dochodów kapitałowych w wysokości 25 %. W następstwie wniosku złożonego przez Franklin w imieniu i na rzecz posiadaczy jej jednostek uczestnictwa organ podatkowy, na podstawie umowy austriacko-amerykańskiej, obniżył podatek od dochodów kapitałowych do 15 % i zwrócił Franklin, na rzecz posiadaczy jej jednostek uczestnictwa będących rezydentami Stanów Zjednoczonych i objętych tą umową, różnicę w stosunku do podatku u źródła od dochodów kapitałowych w wysokości 25 %. Uznając, że zgodnie z art. 63 TFUE stosowanie § 21 ust. 1 pkt 1a KStG 1988 powinno zostać rozszerzone na podmioty prawne państw trzecich, Franklin złożyła we własnym imieniu, na podstawie tego ostatniego postanowienia, wnioski o zwrot pozostałej części podatku u źródła od dochodów kapitałowych za rok 2013. Franklin, z uwagi na to, że organ podatkowy oddalił te wnioski, gdyż nie miała ona siedziby w innym państwie członkowskim lub w państwie będącym stroną porozumienia EOG, wniosła do Bundesfinanzgericht (federalnego sądu finansowego) skargę, która orzeczeniem z dnia 3 października 2017 r. została oddalona. To orzeczenie z dnia 3 października 2017 r. zostało uchylone przez Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny) orzeczeniem z dnia 13 stycznia 2021 r., uznającym, że w celu ustalenia, czy należy dokonać zwrotu podatku od dochodów kapitałowych, należało w pierwszej kolejności ustalić, w ramach „porównania typów”, czy zagraniczny podmiot jest porównywalny z austriacką osobą prawną, a następnie w drugiej kolejności zbadać, któremu podmiotowi należy przypisać te dochody. Sąd ten orzekł, że jeżeli przypisaniu dochodów zagranicznemu podmiotowi stał na przeszkodzie jedynie § 188 InvFG 2011, to miało miejsce ograniczenie swobodnego przepływu kapitału, którego uzasadnienie należało zbadać. W następstwie orzeczenia Verwaltungsgerichtshof (trybunału administracyjnego) z dnia 13 stycznia 2021 r. Bundesfinanzgericht (federalny sąd finansowy) przyznał Franklin zwrot pozostałej żądanej kwoty podatku u źródła od dochodów kapitałowych. Sąd ten uznał, po przeprowadzeniu „porównania typów”, że Franklin odpowiada spółce austriackiej, której wspomniane dochody również powinny były zostać przypisane zgodnie z zasadami ogólnymi, oraz że § 188 InvFG 2011, który sprzeciwiał się takiemu przypisaniu, stanowił nieuzasadnione ograniczenie swobodnego przepływu kapitału. Organ podatkowy wniósł skargę rewizyjną od orzeczenia Bundesfinanzgericht (federalnego sądu finansowego) do sądu odsyłającego, podnosząc w istocie, że w ramach tego porównania należy uwzględnić okoliczność, iż Franklin była funduszem inwestycyjnym również w świetle przepisów nadzorczych jego państwa macierzystego, że taki podmiot podlegałby w Unii obowiązkowi uzyskania zezwolenia na podstawie dyrektywy 2009/65 oraz że podmioty będące rezydentami, uznane za fundusze inwestycyjne w rozumieniu przepisów nadzorczych, odpowiadające UCITS, podlegały w 2013 r. bez wyjątku systemowi przejrzystości podatkowej. Takie samo traktowanie powinno było zdaniem organu podatkowego mieć zastosowanie do podmiotu niebędącego rezydentem, który zgodnie z zagranicznymi przepisami nadzorczymi również powinien był zostać uznany za fundusz inwestycyjny i odpowiadał UCITS. Sąd odsyłający przypomina, że zgodnie z § 2 ust. 2 InvFG 2011 fundusze inwestycyjne będące rezydentami, które należało uznać za UCITS, zgodnie z przepisami nadzorczymi mogły zostać utworzone wyłącznie w formie funduszy specjalnych i nie miały osobowości prawnej. Dochody uzyskane przez te podmioty, będące zgodnie z § 186 InvFG 2011 przejrzyste podatkowo, były przypisane posiadaczom jednostek uczestnictwa, którzy jako jedyni podlegali opodatkowaniu. W konsekwencji, zdaniem sądu odsyłającego, ponieważ taki fundusz inwestycyjny będący rezydentem, który otrzymywał dywidendy z tytułu udziału mniejszego niż 10 % w spółce kapitałowej będącej rezydentem, był przejrzysty podatkowo, jedynie posiadacze jednostek uczestnictwa mogli żądać zwrotu lub zaliczenia kwoty podatku u źródła od dochodów kapitałowych. Posiadacze jednostek uczestnictwa niebędący rezydentami mogli uzyskać zwrot podatku od dochodów kapitałowych zgodnie z umową o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartą z państwem ich siedziby lub miejsca zamieszkania. Natomiast spółka austriacka, która nie mogła być uznana za UCITS, mogła, w przypadku gdy otrzymywała takie dywidendy z udziałów w spółce będącej rezydentem, zaliczyć podatek od dochodów kapitałowych na poczet podatku dochodowego od osób prawnych. Zdaniem tego sądu taka osoba prawna była zawsze opodatkowana zgodnie z zasadami przepisów podatkowych dotyczących spółek, niezależnie od jej działalności gospodarczej. Sąd odsyłający zauważa, że osoby prawne, które nie miały ani zarządu, ani siedziby w Austrii i które były porównywalne, w szczególności w zakresie ich statutu lub posiadania osobowości prawnej, z austriacką osobą prawną, podlegały ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1a KStG 1988 spółka mająca siedzibę w państwie członkowskim Unii lub w państwie będącym stroną porozumienia EOG mogła, jeżeli można było przypisać dochody kapitałowe tej spółce, a nie posiadaczom jednostek uczestnictwa, żądać zwrotu podatku od dochodów kapitałowych pobranego od dywidend wypłaconych przez spółkę będącą rezydentem, pod warunkiem że zgodnie z § 188 InvFG 2011 nie miał do niej zastosowania § 186 InvFG 2011. W ramach badania wniesionej do niego skargi rewizyjnej sąd odsyłający ma wątpliwości co do tego, czy prawo Unii wymaga odstąpienia od stosowania § 188 InvFG 2011 w przypadku zagranicznego funduszu publicznego, który gdyby miał siedzibę w Austrii, mógłby tam prowadzić działalność wyłącznie w formie UCITS, nie podlegałby opodatkowaniu, a zatem nie mógłby skorzystać ze zwrotu podatku od dochodów kapitałowych ani zaliczyć tego podatku na poczet podatku dochodowego od osób prawnych, ponieważ dochody te zgodnie z § 186 InvFG zostałyby obowiązkowo przypisane posiadaczom jego jednostek uczestnictwa. W tych okolicznościach Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy przepis taki jak § 188 [InvFG 2011], który powoduje, że podmioty zagraniczne porównywalne z krajową korporacją są wyłączone ze zwrotu podatku od zysków kapitałowych w Austrii, jeżeli materialnie odpowiadają UCITS w rozumieniu dyrektywy [2009/65] i w związku z tym nie mogą działać w kraju w formie korporacji, ponieważ w Austrii dla takich podmiotów jest przewidziana jedynie forma prawna transparentnego funduszu specjalnego, stanowi ograniczenie swobodnego przepływu kapitału w rozumieniu art. 63 TFUE? 2) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na [pytanie pierwsze]: czy istnieje obiektywnie porównywalna sytuacja między z jednej strony krajową korporacją, która inwestuje swoje aktywa na zasadzie dywersyfikacji ryzyka, ale nie stanowi UCITS ze względu na brak kapitału pozyskanego w drodze emisji publicznej i w związku z tym może działać również w kraju w formie korporacji, a z drugiej strony zagraniczną spółką inwestycyjną, która względu na kapitał pozyskany w drodze emisji publicznej byłaby UCITS zgodnie z regułami krajowymi i w związku z tym nie mogłaby działać w kraju w formie korporacji? 3) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na [pytanie drugie]: czy uzasadnieniem ograniczenia swobodnego przepływu kapitału jest zachowanie zrównoważonego podziału kompetencji podatkowych, ponieważ §§ 186 i 188 InvFG 2011 mają na celu zapewnienie, że ani krajowy, ani zagraniczny fundusz publiczny nie może mieć podatkowego efektu osłonowego w odniesieniu do posiadaczy jednostek uczestnictwa i w związku z tym zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych powinno mieć miejsce wyłącznie na poziomie posiadaczy jednostek w tych przypadkach, w których Austria zrzekła się prawa do opodatkowania w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania?”. W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Komisja Europejska twierdzi, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny ze względu na to, że zastosowanie art. 63 TFUE, o którego wykładnię wniesiono, nie jest konieczne do rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym. Franklin, działając we własnym imieniu, nie jest bowiem uprawniona do żądania zwrotu podatku od dochodów kapitałowych na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1a KStG 1988, ponieważ taki wniosek powinien zostać złożony przez posiadaczy jednostek uczestnictwa, o ile spełniają oni przesłanki określone w tym przepisie. Wniosek Franklin złożony po uzyskaniu przez nią zwrotu na podstawie art. 10 ust. 2 umowy austriacko-amerykańskiej byłby ponadto sprzeczny z podziałem kompetencji podatkowych uzgodnionym między Republiką Austrii a Stanami Zjednoczonymi Ameryki i miałby na celu obejście obowiązku wykazania, że pozostała część austriackiego podatku od dochodów kapitałowych nie mogła zostać zaliczona w całości lub w części na poczet podatku należnego w Stanach Zjednoczonych. Wspomniany wniosek mógłby prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia Franklin, która otrzymałaby zwrot należny ewentualnie innej osobie, czyli posiadaczom jego jednostek uczestnictwa, a nawet mógłby zostać uznany za nadużycie. W tym względzie należy przypomnieć, że w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE współpracy między Trybunałem i sądami krajowymi wyłącznie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i który powinien przyjąć na siebie odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy dokonanie oceny, w świetle szczególnych okoliczności sprawy, zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym po to, aby tenże sąd krajowy był w stanie wydać swoje orzeczenie, jak i znaczenia dla sprawy pytań zadanych Trybunałowi. W konsekwencji jeżeli zadane pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia (wyrok z dnia 17 października 2024 r., FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo). Wynika stąd, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie postawionego przez sąd krajowy pytania prejudycjalnego jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia przepisu prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania (wyrok z dnia 17 października 2024 r., FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi konieczność dokonania wykładni prawa Unii, która będzie użyteczna dla sądu krajowego, wymaga, aby sąd krajowy skrupulatnie przestrzegał wymogów dotyczących treści wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, które są wyraźnie określone w art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem (wyrok z dnia 17 października 2024 r., FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). Dlatego też, jak stanowi art. 94 lit. c) regulaminu postępowania, niezbędne jest, by postanowienie odsyłające zawierało omówienie powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni lub ważności określonych przepisów prawa Unii, jak również związku, jaki dostrzega on między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi, które znajdują zastosowanie w postępowaniu głównym (wyrok z dnia 17 października 2024 r., FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie nie jest oczywiste, że żądana wykładnia prawa Unii nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym lub że problem jest natury hipotetycznej. Ponadto Trybunał dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego i prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na przedstawione mu pytania. Po pierwsze bowiem, pomimo zwrotu części podatku u źródła dokonanego na rzecz posiadaczy jednostek uczestnictwa w następstwie wniosku złożonego przez Franklin w ich imieniu, dopuszczalność wniosku Franklin dotyczącego pozostałej części podatku u źródła od dochodów kapitałowych nie została jak się zdaje zakwestionowana przed sądem krajowym, który zresztą również nie wyraził wątpliwości w tym względzie. Ponadto etapy postępowania opisane w pkt 20–24 niniejszego wyroku świadczą o rzeczywistym charakterze sporu w postępowaniu głównym. Po drugie, zgodnie z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym odmowa zwrotu podatku u źródła, z którą może spotkać się Franklin, wynika z zastosowania wobec niej § 188 InvFG 2011, którego skutkiem jest zrównanie traktowania pod względem podatkowym dywidend wypłaconych Franklin z traktowaniem dywidend wypłaconych austriackiemu UCITS. Tymczasem, wyrażając wątpliwości co do tego, czy w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, przewidziane w § 188 InvFG 2011 zrównanie traktowania pod względem podatkowym należy uznać za ograniczenie swobodnego przepływu kapitału w rozumieniu art. 63 TFUE i czy w konsekwencji należy odstąpić od stosowania tego § 188, sąd odsyłający przedstawia w sposób wystarczający związek, jaki dostrzega między przepisem prawa Unii, o którego wykładnię się zwraca, a uregulowaniami krajowymi mającymi zastosowanie w postępowaniu głównym. Po trzecie, argumenty Komisji dotyczące podziału kompetencji podatkowych między Stanami Zjednoczonymi Ameryki a Republiką Austrii, bezpodstawnego wzbogacenia Franklin w przypadku przyznania jej żądanego zwrotu oraz ewentualnego nieuczciwego charakteru takiego żądania zwrotu nie mogą podważyć dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, lecz są objęte zakresem badania sprawy co do istoty. Wynika stąd, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny. W przedmiocie pytań prejudycjalnych W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 63 TFUE należy interpretować w ten sposób, że uregulowania krajowe, które skutkują wyłączeniem zwrotu podatku od dochodów kapitałowych w stosunku do podmiotu niebędącego rezydentem, który z jednej strony wykazuje te same cechy co UCITS w rozumieniu dyrektywy 2009/65, ale z drugiej strony posiada osobowość prawną i jest w tym względzie porównywalny z osobą prawną będącą rezydentem, mimo że zgodnie z tymi uregulowaniami krajowymi UCITS będące rezydentem jest uznawane za przejrzyste podatkowo i nie może działać jako osoba prawna, stanowią ograniczenie swobodnego przepływu kapitału. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału art. 63 ust. 1 TFUE wprowadza ogólny zakaz wszelkich ograniczeń w przepływie kapitału między państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a państwami trzecimi (wyrok z dnia 2 marca 2023 r., PrivatBank i in., C‑78/21, EU:C:2023:137, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo). Pojęcie „ograniczenia” w rozumieniu tego postanowienia obejmuje środki państwowe, które mają charakter dyskryminujący, ponieważ ustanawiają, bezpośrednio lub pośrednio, rozróżnienie w traktowaniu krajowych i transgranicznych przepływów kapitału, które nie odpowiada obiektywnej różnicy sytuacji, i które mogą w związku z tym zniechęcać osoby fizyczne lub prawne z innych państw członkowskich lub państw trzecich do działań związanych z transgranicznym przepływem kapitału (zob. podobnie wyrok z dnia 2 marca 2023 r., PrivatBank i in., C‑78/21, EU:C:2023:137, pkt 48, 49 i przytoczone tam orzecznictwo). Mniej korzystne traktowanie przez dane państwo członkowskie dochodów wypłacanych przedsiębiorstwom zbiorowego inwestowania niebędącym rezydentami w stosunku do traktowania zastrzeżonego dla dochodów wypłacanych przedsiębiorstwom zbiorowego inwestowania będącym rezydentami może zniechęcać przedsiębiorstwa mające siedzibę w innym państwie do inwestowania w tym państwie członkowskim, a w konsekwencji stanowi ograniczenie swobody przepływu kapitału, zakazane co do zasady poprzez art. 63 TFUE [wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (Sposób zarządzania przedsiębiorstwem zbiorowego inwestowania), C‑18/23, EU:C:2025:119, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo]. Ponadto uregulowania krajowe, które stosuje się bez rozróżnienia do podmiotów gospodarczych będących rezydentami i niebędących rezydentami, mogą stanowić ograniczenie swobodnego przepływu kapitału. Z orzecznictwa Trybunału wynika bowiem, że nawet zróżnicowanie, które opiera się na obiektywnych kryteriach, może de facto niekorzystnie wpływać na sytuacje transgraniczne [wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (Sposób zarządzania przedsiębiorstwem zbiorowego inwestowania), C‑18/23, EU:C:2025:119, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo]. W niniejszej sprawie z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, po pierwsze, że w sporze w postępowaniu głównym Franklin wnosi o zwrot podatku u źródła na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1a KStG 1988, a po drugie, że zdaniem sądu odsyłającego ewentualne zastosowanie § 188 InvFG 2011 stałoby na przeszkodzie temu zwrotowi. Paragraf 188 InvFG 2011 przewiduje w istocie, że przejrzystość podatkowa ustanowiona w § 186 InvFG 2011 w odniesieniu do funduszy inwestycyjnych będących rezydentami ma zastosowanie również do funduszy inwestycyjnych niebędących rezydentami, niezależnie od ich formy prawnej, pod warunkiem że ich aktywa są inwestowane zgodnie z ustawą, statutem lub faktyczną praktyką na zasadzie dywersyfikacji ryzyka. Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że zastosowanie § 188 InvFG 2011 prowadziłoby do objęcia podmiotu niebędącego rezydentem, takiego jak Franklin, systemem podatkowym mającym zastosowanie do funduszy inwestycyjnych będących rezydentami. Zakładając, że dywidendy wypłacane podmiotowi niebędącemu rezydentem, takiemu jak Franklin, nie podlegają w Austrii większemu obciążeniu podatkowemu niż to, któremu podlegają dywidendy wypłacane funduszowi inwestycyjnemu będącemu rezydentem, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego, zastosowanie wobec Franklin traktowania takiego jak w stosunku do funduszy inwestycyjnych będących rezydentami mogłoby stanowić ograniczenie w rozumieniu art. 63 TFUE, wyłącznie gdyby Franklin nie była porównywalna z takimi funduszami, ale powinna była zostać uznana za podmiot porównywalny z osobą prawną będącą rezydentem, która nie jest przejrzysta podatkowo i może korzystać ze zwrotu podatku od dochodów kapitałowych, jeżeli spełnia ponadto przesłanki przewidziane w mających zastosowanie przepisach. W celu dokonania oceny, czy można uznać, że podmiot niebędący rezydentem, taki jak Franklin, znajduje się w sytuacji obiektywnie porównywalnej w świetle §§ 186 i 188 InvFG 2011 z funduszem inwestycyjnym będącym rezydentem, należy przypomnieć, że z orzecznictwa Trybunału wynika, po pierwsze, że istnienie porównywalnego charakteru sytuacji transgranicznej i sytuacji wewnętrznej lub jego brak należy badać z uwzględnieniem celu realizowanego przez odnośne uregulowania krajowe, a także przedmiotu i treści tych uregulowań, a po drugie, że przy ocenie, czy wynikająca z rozpatrywanych przepisów prawnych różnica w traktowaniu odzwierciedla obiektywnie istniejącą różnicę sytuacji, należy brać pod uwagę tylko ustanowione w tych przepisach właściwe kryteria rozróżniające (zob. podobnie wyrok z dnia 27 kwietnia 2023 r., L Fund, C‑537/20, EU:C:2023:339, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie należy zauważyć, że zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi przez sąd odsyłający celem § 186 InvFG 2011 jest zapewnienie przejrzystego opodatkowania funduszy inwestycyjnych, co oznacza, że dochody są przypisywane posiadaczom jednostek uczestnictwa i że tylko ci ostatni podlegają bezpośrednio opodatkowaniu. Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał wynika, że § 186 InvFG 2011 dotyczy traktowania pod względem podatkowym dochodów podmiotów objętych w szczególności § 2 ust. 2 InvFG 2011 w związku z jej § 46, a mianowicie podmiotów niemających osobowości prawnej, które prowadzą działalność inwestycyjną i spełniają pewne przesłanki dotyczące gromadzenia i lokowania kapitału, zezwoleń i kontroli. Ów § 186 nie dotyczy traktowania pod względem podatkowym dochodów spółek prowadzących działalność gospodarczą, która nie podlega tego rodzaju przesłankom. Paragraf 188 InvFG 2011 dotyczy zagranicznych funduszy inwestycyjnych, przy czym fundusz inwestycyjny obejmuje, bez względu na formę prawną, aktywa podlegające prawu obcemu, które są inwestowane zgodnie z ustawą, statutem lub faktyczną praktyką na zasadzie dywersyfikacji ryzyka. Ów § 188 ma zatem na celu objęcie systemem mającym zastosowanie do funduszy inwestycyjnych będących rezydentami podmiotów niebędących rezydentami, które spełniają przesłankę dotyczącą inwestowania funduszy na zasadzie dywersyfikacji ryzyka. Zdaniem sądu odsyłającego § 186 InvFG 2011 ma w szczególności na celu zapewnienie, aby fundusz inwestycyjny nie wywierał efektu osłonowego i aby jedynie posiadacze jednostek uczestnictwa byli opodatkowani, podczas gdy celem § 188 InvFG 2011 jest zagwarantowanie równego traktowania pod względem podatkowym funduszy inwestycyjnych będących rezydentami i funduszy inwestycyjnych niebędących rezydentami, tak aby fundusze inwestycyjne niebędące rezydentami nie wywierały również efektu osłonowego, a opodatkowanie miało miejsce na poziomie posiadaczy jednostek uczestnictwa. W tym względzie, zgodnie z ustaleniami dokonanymi przez Bundesfinanzgericht (federalny sąd finansowy) w toku krajowego postępowania sądowego, przypomnianymi w pkt 17 niniejszego wyroku, a także ustaleniami sądu odsyłającego, fundusz inwestycyjny taki jak Franklin wykazuje te same cechy co austriacki fundusz inwestycyjny i UCITS w rozumieniu dyrektywy 2009/65. Ze względu na swą działalność i z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, można go zatem zrównać z podmiotami będącymi rezydentami, o których mowa w § 186 InvFG 2011. Jednakże w odróżnieniu od funduszy inwestycyjnych będących rezydentami Franklin ma osobowość prawną i odpowiada w tym względzie, zgodnie z ustaleniami dokonanymi przez Bundesfinanzgericht (federalny sąd finansowy) w toku krajowego postępowania sądowego, spółce będącej rezydentem, której również należy przypisać dochody zgodnie z zasadami ogólnymi. Należy zatem zbadać, czy okoliczność, że Franklin posiada osobowość prawną, stawia ten podmiot, w świetle §§ 186 i 188 InvFG 2011, w sytuacji odmiennej od sytuacji funduszy inwestycyjnych będących rezydentami i prowadzi tym samym do tego, że jej sytuacja nie jest obiektywnie porównywalna, w świetle tych przepisów, z sytuacją funduszu inwestycyjnego będącego rezydentem objętego § 186 InvFG 2011. W tym względzie Trybunał orzekł, że w świetle celów obejmujących w istocie unikanie podwójnego opodatkowania dochodów z inwestycji oraz jednakowe traktowanie pod względem podatkowym inwestycji realizowanych pośrednio za pośrednictwem funduszy inwestycyjnych oraz inwestycji bezpośrednich fakt, że przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania ma formę statutową, niekoniecznie stawia je w sytuacji odmiennej od sytuacji przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania mającego formę kontraktową [zob. podobnie wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., Veronsaajien oikeudenvalvontayksikkö (Zwolnienie z podatku funduszy inwestycyjnych utworzonych w formie kontraktowej), C‑342/20, EU:C:2022:276, pkt 73]. Takie cele mogą bowiem zostać osiągnięte również wtedy, gdy przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania ma formę statutową, lecz korzysta w państwie członkowskim, w którym ma siedzibę, ze zwolnienia z podatku dochodowego lub systemu przejrzystości podatkowej [wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., Veronsaajien oikeudenvalvontayksikkö (Zwolnienie z podatku funduszy inwestycyjnych utworzonych w formie kontraktowej), C‑342/20, EU:C:2022:276, pkt 74]. Podobnie w świetle tych celów fakt posiadania osobowości prawnej przez podmiot niebędący rezydentem, który wykazuje takie same cechy jak fundusz inwestycyjny będący rezydentem, niekoniecznie stawia go w sytuacji odmiennej od sytuacji funduszu inwestycyjnego będącego rezydentem niemającego osobowości prawnej, jeżeli dywidendy wypłacone temu pierwszemu podmiotowi są przypisywane posiadaczom jego jednostek uczestnictwa i są opodatkowane w państwie jego siedziby nie na poziomie rzeczonego podmiotu, lecz na poziomie posiadaczy jego jednostek uczestnictwa. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy ma to miejsce w niniejszej sprawie, biorąc w szczególności pod uwagę okoliczność, że po pierwsze, Bundesfinanzgericht (federalny sąd finansowy) stwierdził w toku krajowego postępowania sądowego, iż Franklin dokonała wypłaty całości swoich dochodów za 2013 r., w związku z czym nie zapłaciła za ten rok żadnego amerykańskiego federalnego podatku od dochodu, oraz po drugie, że Franklin skorzystała w odniesieniu do posiadaczy jego jednostek uczestnictwa będących rezydentami w Stanach Zjednoczonych i objętych umową austriacko-amerykańską z obniżenia podatku od dochodów kapitałowych do 15 % i zwrotu różnicy w stosunku do podatku u źródła od dochodów kapitałowych w wysokości 25 %, przy czym organ podatkowy przyznał w związku z tym, że to ci posiadacze jednostek uczestnictwa rzeczywiście uzyskali te dochody w rozumieniu art. 10 tej umowy. Z powyższego wynika, że odpowiedź na pytania pierwsze i drugie powinna brzmieć tak, iż art. 63 TFUE należy interpretować w ten sposób, że uregulowania krajowe, które skutkują wyłączeniem zwrotu podatku od dochodów kapitałowych w stosunku do podmiotu niebędącego rezydentem, który z jednej strony wykazuje te same cechy co UCITS w rozumieniu dyrektywy 2009/65, ale z drugiej strony posiada osobowość prawną i jest w tym względzie porównywalny z osobą prawną będącą rezydentem, mimo że zgodnie z tymi uregulowaniami krajowymi UCITS będące rezydentem jest uznawane za przejrzyste podatkowo i nie może działać jako osoba prawna, nie stanowią ograniczenia swobodnego przepływu kapitału, pod warunkiem że dochody uzyskane przez podmiot niebędący rezydentem są przypisywane posiadaczom jego jednostek uczestnictwa i są opodatkowane w państwie jego siedziby nie na poziomie tego podmiotu, lecz na poziomie posiadaczy jego jednostek uczestnictwa. W przedmiocie pytania trzeciego Ze względu na odpowiedź udzieloną na pytania pierwsze i drugie nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie trzecie. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 63 TFUE należy interpretować w ten sposób, że uregulowania krajowe, które skutkują wyłączeniem zwrotu podatku od dochodów kapitałowych w stosunku do podmiotu niebędącego rezydentem, który z jednej strony wykazuje te same cechy co przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) w rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS), ale z drugiej strony posiada osobowość prawną i jest w tym względzie porównywalny z osobą prawną będącą rezydentem, mimo że zgodnie z tymi uregulowaniami krajowymi UCITS będące rezydentem jest uznawane za przejrzyste podatkowo i nie może działać jako osoba prawna, nie stanowią ograniczenia swobodnego przepływu kapitału, pod warunkiem że dochody uzyskane przez podmiot niebędący rezydentem są przypisywane posiadaczom jego jednostek uczestnictwa i są opodatkowane w państwie jego siedziby nie na poziomie tego podmiotu, lecz na poziomie posiadaczy jego jednostek uczestnictwa.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.